Uzasadnienie
W związku ze złożoną do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargą oraz wezwaniem do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 200 zł, J. O. wnioskiem z dnia 20 maja 2009 r. wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata.
W uzasadnieniu wniosku skarżący podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z córką, która studiuje w Wielkiej Brytanii. Ponadto podniósł, iż źródłem jego utrzymania jest renta strukturalna w wysokości [...] zł. Jako posiadany majątek wnioskodawca wskazał na dom jednorodzinny po rodzicach o powierzchni [...] m², dom o powierzchni [...] m² w budowie dla dzieci, mieszkanie o powierzchni [...] m², nieruchomość rolną o powierzchni [...] m². Zaznaczył również, że dom, który buduje w B. jest obciążony kredytem hipotecznym w wysokości [...] tys. zł. Poza wymienionymi wydatkami, wykupuje część leków z uwagi na to, że jest leczony w poradniach [...].
Wezwaniem z dnia 1 czerwca 2009 r. referendarz sądowy zwrócił się do skarżącego z zapytaniem jaki charakter ma pożyczka udzielona jego córce; czy ma ona formę bezzwrotnego wsparcia finansowego udzielonego studentom osiągającym dobre wyniki w nauce, czy podlega zwrotowi, a tym samym spłacie, jeżeli podlega spłacie jaka jest wysokość miesięcznej raty i czy ratę tą będzie spłacał on jako ojciec czy też córka studiująca za granicą.
W odpowiedzi na wezwanie J. O. wyjaśnił, że ww. pożyczka została przyznana przez rząd brytyjski w wysokości [...] funtów na opłacenie czesnego za I rok studiów na uniwersytecie. Kwota ta została wypłacona jego córce w dwóch transzach przelewem na konto uczelni. Kredyt będzie natomiast spłacany po ukończeniu studiów bez względu na wyniki osiągnięte w nauce, zaś zwrot kredytu w całości jest wymagany w razie przerwania studiów, bądź ich nieukończenia.
Ponadto pismem z dnia 10 lipca 2009 r. referendarz sądowy wystąpił do J. O. z zapytaniem czy wypłacono mu odszkodowanie z tytułu nabycia z mocy prawa przez Gminę B. własności nieruchomości położonej w B. oznaczonej jako działki [...] (których właścicielem był J. O.) zajętych pod drogi publiczne – gminne, ulice [...] i w jakiej wysokości.
W piśmie z dnia 22 lipca 2009 r. skarżący wyjaśnił, że nie otrzymał z tego tytułu odszkodowania.
Postanowieniem z dnia 6 maja 2009 r., referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Od przedmiotowego postanowienia J. O. wniósł sprzeciw, wskazując w uzasadnieniu, iż podtrzymuje swoje dotychczasowe stanowisko dotyczące jego aktualnej sytuacji materialno-życiowej. Ponadto podniósł, że wniosek o przyznanie z urzędu adwokata podyktowany jest nową okolicznością - pogorszeniem stanu zdrowia po przebytym [...].
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Na wstępie należy podnieść, że wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego z 31 lipca 2009 r. spowodowało utratę mocy tego orzeczenia i konieczność rozpoznania wniosku przez sąd, zgodnie z treścią art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).
Prawo pomocy, zgodnie z art. 243 § 1 powołanej ustawy, może być przyznane osobie fizycznej na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Stosownie do treści art. 245 § 1–3 tej ustawy prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Na mocy art. 246 § 1 powołanej ustawy, prawo pomocy może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie całkowitym, o ile wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z cytowanego wyżej art. 246 § 1 wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winna wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek. Oznacza to, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie przez stronę udowodnione. Jednocześnie należy podnieść, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i powinna stanowić przywilej dla osób, które znajdują się w wyjątkowo trudnej sytuacji materialnej, bowiem generalną zasadą określoną w art. 199 powołanej ustawy jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Obowiązek partycypacji w kosztach procesu dotyczy w szczególności osoby fizycznej, która posiada stały miesięczny dochód przewyższający minimalne wynagrodzenie za pracę (por. post. NSA z 2.08.2006 r., sygn. akt I OZ 1111/06, Lex nr 360327).
Oceniając przedstawioną przez J. O. sytuację majątkową stwierdzić należy, że nie daje ona podstaw do uwzględnienia zgłoszonego przez niego wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych lub jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (w tym kosztów związany z udziałem profesjonalnego pełnomocnika w sprawie). Zauważyć bowiem należy, że J. O. posiada stałe i regularne źródło dochodu jakim jest renta strukturalna w wysokości [...] złotych miesięczne, przy deklarowanych wydatkach związanych ze spłatą kredytu hipotecznego oraz leczeniem po przebytym [...].
Ponadto, córka J. O. (jedyna osoba wskazana przez wnioskodawcę jako pozostająca we wspólnym gospodarstwie domowym) faktycznie nie zamieszkuje z ojcem, bowiem przebywa obecnie w Wielkiej Brytanii, gdzie podjęła studia dzienne. Zaś kredyt studencki na opłacenie czesnego za I rok studiów przyznany córce przez rząd brytyjski w wysokości [...] funtów będzie podlegał spłacie po zakończeniu studiów, a zatem na dzień rozpatrywania przedmiotowego wniosku nie ma on wpływu na sytuację majątkową wnioskodawcy (zgodnie z oświadczeniem J. O., córka od nowego roku akademickiego będzie studentką II roku).
Biorąc pod uwagę powyższe okoliczności, nie można stwierdzić, by poniesienie kosztów postępowania oraz kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika stwarzało zagrożenie dla ekonomicznej egzystencji wnioskodawcy. Przeciwnie, wykazana sytuacja materialna wskazuje, że J. O. może partycypować w kosztach niniejszego postępowania sądowego bez uszczerbku w niezbędnych dla niego kosztach utrzymania.
W tej sytuacji, wobec braku podstaw uzasadniających przyznanie prawa pomocy, Sąd na podstawie art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi postanowił jak w sentencji.