Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 maja 2013 r. sygn. I SA/Wa 2099/12 oddalił skargę W. K. i J. K. decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] września 2012 r. w przedmiocie ustalenia odszkodowania za nieruchomość.
Wraz ze skargą kasacyjną od powyższego orzeczenia skarżący, reprezentowani przez ustanowionego pełnomocnika, w piśmie z dnia 26 lipca 2013 r. wystąpili o przyznanie prawa pomocy, wskazując, że jego zakres ma dotyczyć "zwolnienia od opłat sądowych i wydatków". W formularzu PPF skarżący podali, że poprzez wywłaszczenie zostali pozbawieni dorobku całego życia. Kwota uzyskanego odszkodowania (odszkodowanie wyznaczone na kwotę [...] zł podwyższone o kwotę [...] zł), ma według wnioskodawców, nie pozwalać na odtworzenie majątku (zakup nieruchomości porównywalnej do przejętej).
Skarżący podali, że posiadają dom o powierzchni [...] m² położony na działce o powierzchni [...] m². Skarżący otrzymuje świadczenie rentowe w wysokości [...] zł, skarżąca, prowadząca działalność gospodarczą, zadeklarowała w oświadczeniu, że uzyskuje dochody w skali miesiąca w wysokości około [...] zł. Posiadane zasoby pieniężne skarżący określili jako kwotę wynikającą z uzyskanego odszkodowania pomniejszonego o podatek VAT.
Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważyć należało, co następuje:
Odniesienie się do normy art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270), dalej: p.p.s.a., zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, musi zostać uzupełnieniowe dwoma koniecznymi zastrzeżeniami. Pierwszy ma związek z tym, że w formularzu PPF skarżący pozostawili rubrykę nr 4 niewypełnioną, jednakże zakres żądania wnioskodawców (zwolnienie od kosztów sądowych) wynikał w sposób niebudzący wątpliwości z pisma z dnia 26 lipca 2013 r., stanowiącego łącznie wniesiony do Sądu I instancji środek zaskarżenia (skarga kasacyjna) i wniosek o przyznanie prawa pomocy, wobec czego nie zachodziła potrzeba wezwania strony do wypełnienia wskazanej części formularza na zasadzie uzyskania dodatkowego potwierdzenia co do treści złożonego już wcześniej oświadczenia procesowego.
Drugie zastrzeżenie dotyczy zaś tego, że rozpoznawany wniosek o przyznanie prawa pomocy jest wnioskiem powtórnym wobec odmownego rozpoznania w postanowieniu z dnia 9 listopada 2012 r. żądania zwolnienia od części kosztów sądowych sformułowanego przez skarżących po wniesieniu skargi na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia [...] września 2012 r. Ze względu na zmianę zakresu żądania brak jest podstaw do oceny obecnego wniosku przez pryzmat treści art. 165 p.p.s.a., tym niemniej przyjąć należy, że ustalenia zawarte w rozstrzygnięciu z dnia 9 listopada 2012 r. mogą mieć charakter pomocniczy w stosunku do obecnie formułowanego stanowiska na temat zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy.
Uwzględnić należy, że w poprzednim postępowaniu skarżący zadeklarowali, że ich możliwości finansowe pozwalają na poniesienie wydatków w postępowaniu sądowym w kwocie nie wyższej aniżeli kwota 1000 zł. Wystąpienie o zwolnienie od kosztów sądowych ponad kwotę 1000 zł uzasadnione było zatem subiektywną oceną sytuacji materialnej, w jakiej skarżący mają się znajdować. W obecnym postępowaniu skarżący podobnego pułapu swoich możliwości płatniczych we wniosku nie wyznaczyli. Nie jest to jednak skutkiem pogorszenia się sytuacji materialnej skarżących w stosunku do sytuacji wcześniej już ocenionej, ale – jak należy przyjąć – dopuszczalnego kształtowania przez stronę postępowania przedmiotu oraz zakresu żądania dotyczącego przyznania określonego uprawnienia procesowego. Ocena ta wynika w sposób bezpośredni ze stwierdzenia, że deklarowane możliwości płatnicze skarżących, odnosząc je do poprzednio przedstawionych w tym zakresie wyjaśnień, nie tylko nie pogorszyły się, ile uległy zasadniczej poprawie.
Dotyczy to nie tylko dochodów wnioskodawcy, który uzyskuje świadczenie rentowe w wyższej wysokości ([...] zł/[...] zł), ale przede wszystkim dochodów uzyskiwanych przez skarżącą, która zadeklarowała, że obecne miesięczne dochody z prowadzonej działalności gospodarczej pozostają na poziomie około [...] zł w odróżnieniu od poprzednio ponoszonej w tym zakresie straty. Podkreślenia jednocześnie wymaga, że sytuacja materialna skarżących kształtowana jest nie tylko przez uzyskiwane przez nich dochody o charakterze bieżącym. Wnioskodawcy dysponują bowiem środkami pieniężnymi pochodzącymi z uzyskanego odszkodowania za przejętą nieruchomość. Zasadniczą funkcją tych środków jest zrekompensowanie stronom skutków, jakie wywołało przejęcie na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości stanowiącej ich własność, które może wyrażać się również w dążeniu osób zainteresowanych do odtworzenia przejętego obiektu w innym miejscu.
Wskazanego celu nie można jednakże rozumieć w sposób akcentowany przez skarżących w złożonym przez nich wniosku. Zakładają oni bowiem niedopuszczalność oceny ich sytuacji materialnej w powiązaniu z kwotą przyznanego odszkodowania, gdy tymczasem odszkodowanie to, jeżeli zostało faktycznie wypłacone, będąc sumą posiadanych przez stronę środków, stanowi przedmiot możliwego obrotu pieniężnego. Środki te nie podlegają jakiemukolwiek wyodrębnieniu w sensie prawnym, wobec czego skarżący mogą nimi w sposób wyłącznie od siebie zależny obracać (wydatkować/inwestować). Mogą się one stać źródłem regulowania wydatków w obrocie prywatnoprawnym, nie ma też żadnych przeszkód, by mogły one również pokrywać zobowiązania o charakterze publicznoprawnym, w szczególności pokrywać koszty sądowe w przypadku wszczęcia przez skarżących postępowania sądowego.
Powyższe względy każą uznać, że skarżący znajdują się w sytuacji, która pozwala im ponieść pełne koszty postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, co skutkuje, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., orzeczeniem o zasadności złożonego w niniejszej sprawie wniosku jak w sentencji postanowienia.