Uzasadnienie
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W., decyzją z dnia [...] kwietnia 2013 r., nr [...], utrzymało w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] marca 2013 r., nr [...], zobowiązującą M.S. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia w formie zasiłku stałego w wysokości [...] zł, wypłaconego w okresie od dnia [...] kwietnia 2012 r. do dnia [...] września 2012 r. oraz rozkładającą spłatę tego świadczenia na [...] raty, płatne miesięcznie, w tym [...] raty w wysokości [...] zł i [...] raty po [...] zł.
Powyższa decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy:
Prezydent W., decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...] uznał za nienależnie pobrane świadczenie w kwocie [...] zł, wypłacone M.S. w okresie od [...] kwietnia 2012 r. do [...] września 2012 r. z tytułu zasiłku stałego. Okazało się bowiem, że M.S. od marca 2012 r. zatrudniony był na podstawie umowy o pracę, korzystając jednocześnie z pomocy w formie zasiłku stałego. Kwota wynagrodzenia wraz z dodatkiem mieszkaniowym przekroczyła ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do otrzymania zasiłku. Powyższa decyzja, wobec niewniesienia odwołania, stała się ostateczna.
W dniu 20 lutego 2013 r. M.S. wystąpił o odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia, uzasadniając wniosek kosztami leczenia i utrzymania.
Podczas wywiadu środowiskowego ustalono, że M.S. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka wraz z matką, siostrą i szwagrem w trzypokojowym mieszkaniu. Jego dochód wynosi [...] zł miesięcznie, wydatki natomiast [...] zł.
Prezydent W., decyzją z dnia [...] marca 2013 r. zobowiązał M.S. do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia oraz rozłożył spłatę tego świadczenia na [...] raty, płatne miesięcznie, w tym [...] raty w wysokości [...] zł i [...] raty po [...] zł.
W odwołaniu od powyższej decyzji M.S. podniósł, że ma trudną sytuację zdrowotną, materialną i rodzinną, że jest terroryzowany przez siostrę i szwagra oraz wniósł o umorzenie należności.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. rozpoznając sprawę uznało, że rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji jest prawidłowe.
Organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 98 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.) świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny.
Organ zaznaczył, że ostateczną decyzją z dnia [...] grudnia 2012 r. uznano za nienależnie pobraną kwotę [...] zł w formie zasiłku stałego wypłaconego w okresie od [...] kwietnia 2012 r. do [...] września 2012 r.
Zgodnie art. 104 ust. 4 powołanej ustawy, w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. podkreśliło, że z akt sprawy wynika, iż M.S. prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, mieszka wraz z matką, siostrą i szwagrem w trzypokojowym mieszkaniu. Jego dochód wynosi [...] zł miesięcznie z tytułu zatrudnienia na umowę okresową do dnia [...] sierpnia 2013 r. Wydatki miesięczne na koszty utrzymania, w tym leki, wynoszą natomiast [...] zł. Ma on ponadto orzeczony umiarkowany stopień niepełnosprawności.
Tym samym organ odwoławczy uznał, że organ pierwszej instancji prawidłowo uwzględnił sytuację majątkową strony i rozłożył spłatę nienależnie pobranego świadczenia na [...] miesięczne raty.
Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniósł M.S.. Skarżący opisał swoją trudną sytuację zdrowotną i materialną podnosząc m.in., że żyje na skraju ubóstwa oraz że większą część uzyskiwanego dochodu przeznacza na leczenie.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Na rozprawie przeprowadzonej w dniu 24 stycznia 2014 r. wyznaczony z urzędu pełnomocnik skarżącego zarzucił dodatkowo naruszenie art. 7 kpa, art. 77 kpa i art. 80 kpa oraz wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji, a także o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. z 2012 r., poz. 270).
W ocenie Sądu skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja z dnia [...] kwietnia 2013 r. oraz poprzedzająca ją decyzja organu pierwszej instancji nie naruszają prawa.
Na wstępie wskazać należy, że podstawę prawną rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.).
Zgodnie z art. 98 tej ustawy, świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio.
W myśl art. 6 pkt 16 powołanej ustawy, za świadczenie nienależnie pobrane uważa się świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej.
Przepis art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej stanowi z kolei, że w przypadkach szczególnie uzasadnionych, zwłaszcza jeżeli żądanie zwrotu wydatków na udzielone świadczenie, z tytułu opłat określonych w ustawie oraz z tytułu nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części stanowiłoby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub też niweczyłoby skutki udzielanej pomocy, właściwy organ, który wydał decyzję w sprawie zwrotu należności, o których mowa w ust. 1, na wniosek pracownika socjalnego lub osoby zainteresowanej, może odstąpić od żądania takiego zwrotu, umorzyć kwotę nienależnie pobranych świadczeń w całości lub w części, odroczyć termin płatności albo rozłożyć na raty.
W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej uznały, że M.S., który w okresie od dnia [...] kwietnia 2012 r. do dnia [...] września 2013 r. pobrał nienależnie zasiłek stały w łącznej wysokości [...] zł (co zostało jednoznacznie rozstrzygnięte ostateczną decyzją Prezydenta W. z dnia [...] grudnia 2012 r., nr [...]), zobowiązany jest do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia. Jednocześnie, mając na uwadze ustaloną sytuację majątkową, rodzinną i zdrowotną skarżącego, rozłożono spłatę nienależnie pobranego świadczenia na [...] raty, płatne miesięcznie, w tym [...] raty w wysokości [...] zł i [...] raty po [...] zł.
Zdaniem Sądu stanowisko organów jest prawidłowe.
Zauważyć trzeba, że decyzja wydana w trybie powołanego wyżej art. 104 ust. 4 ustawy o pomocy społecznej ma charakter decyzji uznaniowej. Oznacza to, że organ nie ma obowiązku, lecz ma prawo - w szczególnie uzasadnionych przypadkach - odstąpienia od żądania zwrotu świadczenia, jego umorzenia lub rozłożenia na raty. Kontrola Sądu w przypadku rozstrzygnięć organów administracji publicznej wydanych w ramach uznania administracyjnego, co już wielokrotnie podkreślano w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, ogranicza się natomiast do badania, czy granice uznania w danym przypadku nie zostały przekroczone. Innymi słowy sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowej obejmuje zbadanie, czy organ w sposób wyczerpujący zebrał materiał dowodowy i rozważył wszystkie okoliczności mogące mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Jeżeli zaś stanowisko organu ma oparcie w zgromadzonym materiale dowodowym, jest przekonywująco, jasno i logicznie umotywowane, to nie można mu zarzucić cech dowolności.
Podkreślić przy tym należy, że przewidziana w powołanym wyżej przepisie instytucja rozłożenia na raty kwoty nienależnie pobranego świadczenia ma charakter wyjątkowy. Jak wskazano może mieć miejsce jedynie w szczególnie uzasadnionych przypadkach, zwłaszcza w sytuacji kiedy jednorazowy zwrot całości kwoty powodowałby dla osoby zobowiązanej nadmierne obciążenie lub niweczyłby skutki udzielanej pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że na pojęcie szczególnie uzasadnionego przypadku składa się całokształt sytuacji materialnej, zdrowotnej, jak i życiowej wnioskodawcy.
W rozpoznawanej sprawie organy administracji publicznej uznały, że M.S. znajduje się w sytuacji uzasadniającej rozłożenie na [...] raty kwoty nienależnie pobranego zasiłku stałego, w tym [...] raty w wysokości [...] zł i [...] raty po [...] zł.
Zdaniem Sądu dokonana przez organy ocena sytuacji strony oraz możliwości spłaty w ratach zadłużenia jest prawidłowa. Zauważyć trzeba, że w uzasadnieniu rozstrzygnięć, w oparciu o przeprowadzony wywiad środowiskowy, przedstawiono sytuację materialną i zdrowotną skarżącego podkreślając, że prowadzi on jednoosobowe gospodarstwo domowe i uzyskuje dochód w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Stałe miesięczne wydatki skarżącego, w tym wydatki związane z zakupem lekarstw, obejmują zaś kwotę [...] zł.
Organy administracji publicznej orzekając o wysokości miesięcznej raty wzięły więc pod uwagę wysokość uzyskiwanego przez skarżącego dochodu, stan jego zdrowia oraz konieczne wydatki, w tym wydatki związane z leczeniem, co wynika z treści wydanych w sprawie rozstrzygnięć. Zauważyć przy tym należy, że analiza znajdujących się w aktach sprawy licznych, przedstawionych przez skarżącego rachunków za zakup lekarstw, nie wskazuje, aby ponosił on jakieś szczególnie wysokie, ponadprzeciętne wydatki związane z leczeniem.
W świetle powyższego stwierdzić trzeba, że zobowiązując skarżącego do zwrotu nienależnie pobranego świadczenia i rozkładając spłatę nienależnie pobranego zasiłku stałego na [...] miesięczne raty organy administracji publicznej nie przekroczyły granic uznania administracyjnego. Jak wskazano, wydając decyzje organy obu instancji miały na względzie sytuację materialną i zdrowotną M.S., wysokość uzyskiwanego przez niego dochodu oraz wysokość koniecznych wydatków, w tym wydatków związanych z leczeniem.
Rozpoznając przedmiotową sprawę Sąd nie dopatrzył się również naruszenia powołanych na rozprawie przez pełnomocnika skarżącego przepisów kpa. Zdaniem Sądu ustalenia stanowiące podstawę wydanych rozstrzygnięć przeprowadzone zostały w oparciu o prawidłową ocenę zebranego - w sposób kompletny - materiału dowodowego, a zatem zgodnie z art. 7 kpa, art. 77 § 1 kpa i art. 80 kpa. Wniesiona skarga jest więc bezzasadna i brak jest podstaw do jej uwzględnienia.
W tej sytuacji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie art. 151 i art. 250 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji.