Uzasadnienie
M. S. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] marca 2012 r., nr [...], wydaną w przedmiocie odmowy przyznania pomocy materialnej.
Pierwszy wniosek o przyznanie prawa pomocy został złożony przez skarżącego na urzędowym formularzu w dniu 10 grudnia 2012 r. Został on rozpatrzony odmownie przez Sąd postanowieniem z dnia 15 marca 2013 r., sygn. akt I SA/Wa 1115/12, m.in. z uwagi na to, że ma przyznaną przez ZUS rentę, której nie pobiera z własnej woli i wyboru. Kwota nieodebranych świadczeń wynosiła [...] zł.
Drugi wniosek M. S. o przyznanie prawa pomocy przez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata został rozpatrzony postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 czerwca 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1115/12 odmawiającym przyznania prawa pomocy.
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 26 sierpnia 2014 r., sygn. akt I OZ 667/14 oddalił zażalenie na powyższe postanowienie.
Wyrokiem z dnia 7 listopada 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1115/12 Sąd oddalił skargę M. S. Po raz kolejny skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w dniu 3 grudnia 2014 r., a referendarz sądowy rozpoznając powyższy wniosek postanowieniem z dnia 19 grudnia 2014 r., sygn. akt I SA/Wa 1115/12 odmówił przyznania prawa pomocy.
W dniu 4 marca 2015 r. (data prezentaty) wpłynął do Sądu wniosek M. S. o przyznanie prawa pomocy, złożony na urzędowym formularzu PPF Skarżący oświadczył w nim, że zamieszkuje sam i nie ma środków do życia. Jest bezrobotny i nie przysługuje mu emerytura ani renta. Nie posiada oszczędności, ani nieruchomości, z wyjątkiem mieszkania o powierzchni [...] m2.
Postanowieniem z dnia 23 marca 2015 r., sygn. akt I SA/Wa 1115/12 referendarz sądowy odmówił M. S. przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata. Zostało ono mu doręczone w dniu 10 kwietnia 2015 r.
W dniu 17 kwietnia 2015 r. (data prezentaty) M. S. złożył sprzeciw od ww. postanowienia, wobec czego straciło ono moc, a sprawa z wniosku o przyznanie prawa pomocy podlega rozpoznaniu na nowo.
W złożonym sprzeciwie skarżący podniósł, że jest bez środków do życia.
Zarządzeniem z dnia 23 kwietnia 2015 r., Sąd wystąpił do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o udzielenie informacji, czy przyznana M. S. renta z tytułu niezdolności do pracy jest przyjmowana przez uprawnionego. W przypadku negatywnej odpowiedzi Sąd wezwał o wskazanie kwoty świadczenia, które w przypadku złożenia wniosku o wznowienie wypłaty renty byłaby wypłacona M. S.,
Odpowiadając na powyższe zarządzenie Zakład Ubezpieczeń Społecznych wyjaśnił, że M. S. ma przyznane prawo do renty, jednak jej wyłata została wstrzymana na podstawie art. 134 ust. 1 pkt 5 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W przypadku gdyby M. S. złożył w maju 2015 r. wniosek o wznowienie wypłaty świadczenia otrzymałby rentę za okres od maja 2012 r. do kwietnia 2015 r. w wysokości [...] zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 243 § 1 ww. ustawy prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku.
Na podstawie art. 245 § 1 - 3 powołanego aktu prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym, przy czym prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego, a prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 1 i 2 ppsa).
Sąd stanął na stanowisku, że przewidziana w przepisach instytucja prawa pomocy stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną faktycznie nie są w stanie uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc powinien więc w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Natomiast w przypadku skarżącego taka sytuacja nie ma miejsca.
W niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika bez uszczerbku dla koniecznych kosztów jego utrzymania.
Ubiegający się o przyznanie prawa pomocy nie osiąga dochodu, jednakże - co jest Sądowi znane z urzędu, tj. z jego oświadczenia z dnia 11 listopada 2014 r., znajdującego się w aktach sądowych sprawy o sygn. akt I SA/Wa 3127/13 - jest świadomy, że została przyznana mu renta z tytułu niezdolności do pracy, jednak uważa, że została ona narzucona wbrew prawu i z tego powodu jej nie pobiera, nie chcąc narazić się na odpowiedzialność karną. Stanowisko to wnioskodawca powtórzył także w złożonym w dniu 17 kwietnia 2015 r. sprzeciwie. Powyższe potwierdził także ZUS, informując w piśmie z dnia [...] maja 2015 r., że przedmiotowe świadczenie zawieszono z powodu niemożności jego doręczenia z przyczyn niezależnych od organu (art. 134 ust. 1 pkt 5 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych), bowiem M. S. odmawia jego przyjęcia. Kwota zgromadzonego świadczenia, które może odebrać skarżący, jeśli wystąpiłby o wznowienie wypłaty renty w maju 2015 r., tj. za okres od maja 2012 r. do kwietnia 2015 r. wynosi [...] zł.
W tej sytuacji Sąd uznał, że skarżący jest osobą, która posiada środki do życia i może zabezpieczyć kwotę niezbędną do ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. M. S. może uzyskać środki pieniężne dokonując odbioru kwoty zgromadzonej z tytułu wskazanej, niepobieranej renty za okres ostatnich 3 lat. Prawo pomocy adresowane jest bowiem do osób, które znalazły się w trudnej sytuacji życiowej z przyczyn od nich niezależnych. Natomiast M. S., jest świadomy faktu, że renta mu przysługuje, mimo deklarowania braku środków do życia - dobrowolnie jej nie pobiera. Z uwagi na to, że podjął decyzję o rezygnacji z jednego ze źródeł utrzymania, to konsekwencją dokonanego wyboru jest stwierdzenie, że skarżący znajduje się w trudnej sytuacji materialnej z przyczyn wyłącznie od niego zależnych. Jednocześnie jego sytuacji majątkowej w żaden sposób nie można porównywać do sytuacji majątkowej osób, które - mimo podejmowanych starań - nie są w stanie opłacić kosztów udziału w postępowaniu.
Na koniec należy wskazać, że mimo, iż we wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wniósł o zwolnienie z kosztów sądowych, wniosek ten nie został rozpatrzony, bowiem wnioskodawca już z mocy ww. ustawy prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest z nich zwolniony. Zgodnie z art. 239 pkt 1 lit. a ww. aktu strona skarżąca działanie organu w sprawach z zakresu pomocy i opieki społecznej nie ma obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Skarga wniesiona w niniejszej sprawie należy właśnie do takiej kategorii spraw.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w zw. z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.