Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczeciniez 8 lipca 2026 r., sygn. akt I SA/Sz 97/26

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z 22 grudnia 2025 r. znak: 3201-IEE.7192.164.2025.1 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie (dalej: "organ odwoławczy", "DIAS") utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Ubezpieczeń Społecznych w S. z 7 listopada 2025 r. znak: [...] oddalające skargę na czynność egzekucyjną.

Stan sprawy przedstawia się następująco.

Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. (dalej: "organ egzekucyjny"), na podstawie administracyjnych tytułów wykonawczych z 21.09.2010 r. o nr Rb [...], od nr Rb [...] do nr Rb [...], od nr Rb [...] do nr Rb [...], od nr Rb [...] do nr Rb [...] prowadzi wobec E. B. (dalej: "zobowiązana", "strona", "skarżąca") postępowanie egzekucyjne obejmujące nieopłacone należności z tytułu:

1. 1. składek na ubezpieczenia społeczne za okres od grudnia 2002 r. do grudnia 2006 r., od stycznia 2010 r. do marca 2010 r.,
2. 2. składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od sierpnia 2003 r. do grudnia 2006 r., od stycznia 2010 r. do marca 2010 r., oraz
3. 3. składek na Fundusz Pracy za okres od lutego 2006 r. do grudnia 2006 r., za czerwiec 2009 r., oraz od stycznia 2010 r. do marca 2010 r.

Podstawą dochodzonego obowiązku jest prawomocna decyzja organu rentowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. z 10 maja 2010 r. znak: [...], określająca wysokość zadłużenia zobowiązanej z tytułu nieopłaconych składek.

W toku prowadzonego postępowania, na podstawie ww. tytułów wykonawczych z 21 września 2010 r., organ egzekucyjny dokonał m.in.: zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Czynności te zostały dokonane na podstawie zawiadomień z 19 marca 2025 r. o nr [...] Przedmiotowe zajęcia zostały doręczone 25 marca 2025 roku.

Pismami z 31 marca 2025 r. (trzy pisma), na podstawie art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r., poz. 132 ze zm.) – dalej: "u.p.e.a.", zobowiązana wniosła skargi na czynność egzekucyjną. Jako podstawę wniesienia skarg zobowiązana wskazała zastosowanie zbyt uciążliwego środka. Podnosząc powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonych czynności egzekucyjnych.

Następnie, pismami z 1 kwietnia 2025 r. (trzy pisma) zobowiązana złożyła "Zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej", powołując się przy tym na art. 33 § 2 pkt 1, pkt 4 i pkt 5 u.p.e.a. tj.:

nieistnienie obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.),

. brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane (art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a.), wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części (art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a.).

Wskazując powyższe zarzuty zobowiązana wniosła o: uznanie przez wierzyciela w całości zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej,

. umorzenie przez organ egzekucyjny postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie tytułów wykonawczych od Rb [...], od nr Rb [...] do nr Rb [...], od nr Rb [...] do nr Rb [...], od nr Rb [...] do nr Rb [...], zawieszenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 35 § 1 u.p.e.a.

Postanowieniem z 14 sierpnia 2025 r. znak: [...] organ egzekucyjny odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie administracyjnych tytułów wykonawczych nr Rb [...], od nr Rb [...] do nr Rb [...], od nr Rb [...] do nr Rb [...], od nr Rb [...] do nr Rb [...].

W wyniku wniesionego zażalenia DIAS postanowieniem z 12 września 2025 r. znak: [...], uchylił zaskarżone postanowienie z 14 sierpnia 2025 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi egzekucyjnemu.

Uzasadniając powyższe organ odwoławczy wskazał, że organ egzekucyjny nieprawidłowo, w jednym rozstrzygnięciu rozpoznał i skargi na czynności egzekucyjne i zarzuty na postępowanie egzekucyjne (wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego). Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, zobowiązał organ egzekucyjny do odrębnego rozpoznania złożonych podań.

W konsekwencji powyższego, organ egzekucyjny postanowieniami z 7 listopada 2025 r.

. znak: [...] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanej na podstawie tytułów wykonawczych o nr Rb [...], od nr Rb [...] do nr Rb [...], od nr Rb [...] do nr Rb [...], od nr Rb [...] do nr Rb [...],

. znak: [...] oddalił skargę na czynność egzekucyjną zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej dokonaną zawiadomieniami o zajęciu z 19 marca 2025 r. o nr [...] oraz [...]

Pismem z 20 listopada 2025 r. (uzupełnionym 4 grudnia 2025 r.) zobowiązana złożyła zażalenia na powyższe postanowienia organu egzekucyjnego. Przedmiotowym postanowieniom zobowiązana ponownie zarzuciła naruszenie (zarzuty wobec obydwu postanowień identyczne):

1. 1. art. 59 § 1 pkt 2 i 7 w zw. z art. 15 § 1 u.p.e.a. poprzez błędną ich wykładnię w niniejszej sprawie i nieumorzenie postępowania egzekucyjnego (dalej nieuchylenie zajęć egzekucyjnych) pomimo, że zostały spełnione ku temu przesłanki wskazane w przytoczonych przepisach prawnych takie jak: brak doręczenia upomnienia oraz wygaśnięcie obowiązku objętego administracyjnymi tytułami wykonawczymi (poprzez ich opłacenie bądź przedawnienie w związku z upływem terminu przedawnienia od daty jego wymagalności), ponadto zastosowany został przez organ niedopuszczalny środek egzekucyjny w niniejszej sprawie, zatem postępowanie egzekucyjne winno być umorzone, co prowadziłoby do uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych,
2. 2. art. 59 § 4 u.p.e.a. w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 roku o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez niewydanie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na żądanie zobowiązanej, mimo że zostały spełnione ku temu przesłanki wskazane w przytoczonych przepisach prawnych takie jak: brak doręczenia upomnienia oraz wygaśnięcie obowiązku objętego administracyjnymi tytułami wykonawczymi (poprzez ich opłacenie bądź przedawnienie w związku z upływem terminu przedawnienia od daty jego wymagalności), zatem postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone, co prowadziłoby do uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych,
3. 3. art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez nieuwzględnienie upływu okresu przedawnienia należności z tytułu składek i tym samym niezasadne zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i prowadzenie postępowania egzekucyjnego.

Podnosząc powyższe zobowiązana wniosła o:

1. 1. uchylenie lub zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości, ewentualnie zaś o
2. 2. uchylenie postanowienia w całości i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Postanowieniem z 22 grudnia 2025 r. znak: [...] DIAS utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z 7 listopada 2025 r. znak: [...] odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Jednocześnie postanowieniem z 22 grudnia 2025 r. znak: [...] DIAS utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z 7 listopada 2025 r. znak: [...] oddalające skargę na czynność egzekucyjną.

W uzasadnieniu ww. postanowienia dotyczącego skargi na czynność egzekucyjną organ odwoławczy, powołując treść przepisów materialnoprawnych stanowiących podstawę rozstrzygnięcia, tj.: art. 18 pkt 2, art. 54 § 1, § 4 pkt 1 i § 5 u.p.e.a. stwierdził, że po przeprowadzeniu oceny w zakresie prawidłowości czynności egzekucyjnej zajęcia przysługującego stronie świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej kolegium doszło do wniosku, że została ona dokonana bez naruszenia ustawy (art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a.), a jednocześnie zastosowany przez organ egzekucyjny środek egzekucyjny nie może być uznany za zbyt uciążliwy (art. 54 § 1 pkt 2 u.p.e.a.).

Na powyższe postanowienia pełnomocnik zobowiązanej złożył skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie.

W skardze na postanowienie DIAS z 22 grudnia 2025 r. znak: [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną, skarżąca wniosła o: 1. uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia;

1. 2. uchylenie w całości poprzedzającego je postanowienia organu egzekucyjnego z dnia 7 listopada 2025 r.;
2. 3. orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uwzględnienie skargi na czynność egzekucyjną i uchylenie czynności zajęcia świadczeń emerytalno-rentowych oraz renty socjalnej skarżącej, dokonanej na podstawie zawiadomień z dnia 19 marca 2025 r., ewentualnie - w razie uznania, że Sąd nie może orzec co do istoty - o uchylenie wskazanych postanowień organów obu instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi egzekucyjnemu z wytycznymi, co do sposobu oceny uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego;
3. 4. zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania sądowoadministracyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Zaskarżonemu postanowieniu skarżąca zarzuciła:

1. 1. naruszenie art. 54 § 1 pkt 2 i § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 7 § 1, 9 i 10 u.p.e.a. oraz art. 7 i art. 8 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej: "k.p.a.") - poprzez błędną wykładnię pojęcia "zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego" i przyjęcie, że zajęcie świadczeń emerytalno- rentowych oraz renty socjalnej skarżącej - stanowiących w praktyce jej jedyne stałe źródło utrzymania - nie jest środkiem zbyt uciążliwym, bez dokonania rzeczywistej, indywidualnej oceny sytuacji majątkowej, rodzinnej i zdrowotnej Skarżącej oraz bez rozważenia, czy istnieją inne, mniej dolegliwe środki egzekucyjne pozwalające na realizację celu postępowania;
2. 2. naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 i art. 54 § 2 u.p.e.a. - poprzez niewyjaśnienie w sposób wyczerpujący stanu faktycznego sprawy, w szczególności:

. nieustalenie pełnej wysokości świadczeń pobieranych przez skarżącą, ponoszonych przez nią kosztów utrzymania i leczenia oraz innych obciążeń,

. zaniechanie ustalenia, czy organ posiada lub posiadał możliwość zastosowania innych środków egzekucyjnych, mniej ingerujących w minimum egzystencji skarżącej,

. pominięcie argumentów i wniosków dowodowych dotyczących faktycznej skali dolegliwości zajęcia świadczeń, co w konsekwencji doprowadziło do dowolnej, a nie swobodnej oceny uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego;

1. 3. naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 54 § 5 u.p.e.a. - poprzez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia w sposób schematyczny, ograniczający się do ogólnych rozważań na temat natury egzekucji administracyjnej i cytowania przepisów, bez wskazania:
2. - jakie konkretne okoliczności sprawy skarżącej - jej sytuacja materialna, zdrowotna, rodzinna - przemawiały, zdaniem organu, za uznaniem, że zajęcie świadczeń emerytalno- rentowych i renty socjalnej nie jest środkiem "zbyt uciążliwym",
3. - czy organ rzeczywiście porównał uciążliwość tego środka z innymi dostępnymi środkami egzekucyjnymi oraz dlaczego uznał, że nie ma możliwości zastosowania środka mniej dolegliwego.
4. 4. naruszenie art. 7 i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 2 Konstytucji RP oraz art. 7 § 1, 9 i 10 u.p.e.a. - poprzez nieuwzględnienie przy ocenie uciążliwości środka egzekucyjnego następujących okoliczności:
5. - wieloletniej bierności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych po zakończeniu postępowania egzekucyjnego w 2011 r.,
6. - faktu, że narastanie znacznej części odsetek pozostaje w bezpośrednim związku z zaniechaniami wierzyciela, a nie z zawinionym zachowaniem skarżącej,
7. - toczącego się równolegle postępowania w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na przedawnienie i bezprzedmiotowość egzekucji, co powinno skłonić organ do szczególnej powściągliwości w stosowaniu środka ingerującego w świadczenia o charakterze alimentacyjnym oraz do poszukiwania rozwiązań najmniej dolegliwych dla skarżącej.

W uzasadnieniu skargi powyższe zarzuty zostały uszczegółowione.

DIAS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje

Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2026 r., poz. 143, dalej: p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania.

Z kolei zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Zobowiązany jest natomiast do wzięcia z urzędu pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, w tym także te niepodniesione w skardze, które są związane z materią zaskarżonych aktów administracyjnych.

Na podstawie art. 135 p.p.s.a. sąd podejmuje także środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego załatwienia sprawy.

Uwzględnienie skargi następuje w przypadkach naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a.), naruszenia prawa, dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego (art. 145 § 1 pkt 1 lit. b p.p.s.a.), oraz innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). W przypadkach, gdy zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, sąd stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).

Należy również wskazać, że w myśl art. 119 pkt 3 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę, co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W niniejszej sprawie, zaistniały zatem warunki do jej rozpoznania w trybie uproszczonym.

Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszej sprawie jest postanowienie DIAS utrzymujące w mocy postanowienie organu egzekucyjnego w sprawie skargi na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia, Sąd doszedł do przekonania, że postanowienie to odpowiada prawu, a skarga jest niezasadna.

Stosownie do treści przepisu art. 54 § 1 u.p.e.a., zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest:

1. 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy;
2. 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej.

Ten środek zaskarżenia służy zatem kontroli prawidłowości podejmowanych w postępowaniu egzekucyjnym działań zmierzających do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego z perspektywy ich zgodności z przepisami regulującymi sposób i formę ich dokonania. W ramach środka zaskarżenia, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego, uregulowana przepisem art. 54 u.p.e.a., organ egzekucyjny dokonuje oceny prawidłowości dokonanej czynności egzekucyjnej od strony wykonawczej, a więc ocenia jej zgodność z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które regulują sposób i formę zastosowania danego środka egzekucyjnego. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia.

Ponadto wskazać należy, że art. 54 § 1 u.p.e.a. jest przepisem proceduralnym, dającym zobowiązanemu określone uprawnienie procesowe do złożenia skargi na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. W § 2 tego artykułu nie nałożono na zobowiązanego obowiązku wskazania, jakie przepisy ustawy zostały naruszone przy dokonaniu czynności egzekucyjnej. Ma on jedynie określić zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie. Przyjmując zasadę ograniczonego formalizmu, wystarczy, że strona wykaże minimalny poziom wymagań formalnych podania, aby skutecznie zainicjować postępowanie administracyjne.

Z kolei rozstrzygnięcie w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną powinno być wyrazem całościowej oceny zasadności zarzutów skierowanych wobec zastosowanej czynności egzekucyjnej; jednakże organ egzekucyjny nie może w tym postępowaniu oceniać aktów i działań podejmowanych w toku całego postępowania egzekucyjnego.

Z tego powodu nie mogą podlegać rozpatrzeniu w postępowaniu ze skargi na czynność egzekucyjną, m.in. zarzuty dotyczące prawidłowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego, istnienia i wymagalności obowiązku, czy dopuszczalności egzekucji (zob. wyrok NSA z dnia 14 marca 2024 r., sygn. akt III FSK 4848/21).

Skarga ma charakter subsydiarny, co oznacza, że nie jest możliwe jej wniesienie w sytuacji, gdy zobowiązanemu przysługuje inny środek zaskarżenia, w tym zarzuty na podstawie art. 33 § 2 u.p.e.a. (por. wyrok WSA w Warszawie z dnia 30 stycznia 2008 r., sygn. akt III SA/Wa 1262/07; wyrok WSA w Warszawie z dnia 18 maja 2016 r., sygn. akt III SA/Wa 554/15; wyrok NSA z dnia 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1688/13; wyrok NSA z dnia 25 października 2016 r., sygn. akt II FSK 2833/14; wyrok NSA z dnia 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt II FSK 1200/18).

Również w piśmiennictwie akcentuje się, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia, służącego ochronie praw zobowiązanego, w tym zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. (por. P. Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wolters Kluwer 2015, wydanie VII, komentarz do art. 54).

W myśl art. 1a pkt 2 u.p.e.a. przez "czynność egzekucyjną" rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego.

Wyjaśnić też należy, że dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy (art. 54 § 1 pkt 1 u.p.e.a.) może polegać na zastosowaniu niedopuszczalnego środka egzekucyjnego. Środek egzekucyjny jest niedopuszczalny, jeżeli nie został przewidziany w ustawie, a ponadto jeżeli wprawdzie został przewidziany w ustawie, ale do egzekucji obowiązków innego rodzaju. Niedopuszczalne jest również stosowanie środków egzekucyjnych wobec osoby niepodlegającej jurysdykcji polskich organów administracyjnych, zwłaszcza korzystających z immunitetu dyplomatycznego lub konsularnego. Dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy może też polegać na zastosowaniu dopuszczalnego środka egzekucyjnego, ale w sposób naruszający ustawę (por. wyrok WSA w Gdańsku z dnia 24 września 2024 r., sygn. akt I SA/Gd 525/24).

Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie prawidłowa jest ocena organu odwoławczego, że organ egzekucyjny dokonując zajęcia, zawiadomieniami z 19 marca 2025 r. o nr [...], świadczenia skarżącej w ZUS w celu wyegzekwowania należności pieniężnych, zastosował dozwolony przez prawo środek egzekucyjny w postaci egzekucji ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Czynność ta została dokonana prawidłowo na podstawie wystawionego przez wierzyciela tytułu wykonawczego i w wykonaniu jego wniosku o przeprowadzenie postępowania egzekucyjnego. Podkreślić przy tym należy, że w razie złożenia wniosku przez wierzyciela ustawowym obowiązkiem organu egzekucyjnego jest wszczęcie i prowadzenie egzekucji na podstawie prawidłowo wystawionego tytułu wykonawczego. Wszczęcie postępowania egzekucyjnego upoważnia i zobowiązuje organ egzekucyjny, zgodnie z art. 7 § 1 i 2 u.p.e.a., do stosowania środków egzekucyjnych przewidzianych w ustawie, prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środków najmniej uciążliwych dla zobowiązanego.

Katalog środków egzekucyjnych stosowanych w postępowaniu egzekucyjnym w administracji, dotyczących należności pieniężnych, zawiera art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a., a jednym z tych środków jest egzekucja ze świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej, którą zastosował organ egzekucyjny w niniejszej sprawie.

Tryb zastosowanego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej został uregulowany w art. 79 § 1 i 2 u.p.e.a., zgodnie z którym organ egzekucyjny dokonuje zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego oraz z ubezpieczenia społecznego zobowiązanego, a także z renty socjalnej, zwanych dalej "świadczeniami", przez przesłanie do organu rentowego właściwego do spraw wypłaty zobowiązanemu świadczeń zawiadomienia o zajęciu tej części przysługujących zobowiązanemu świadczeń, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa organ rentowy, aby nie wypłacał zajętej części świadczenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Zajęcie świadczeń jest dokonane z chwilą doręczenia organowi rentowemu zawiadomienia o zajęciu. Zajęcie to zachowuje moc również w przypadku zmiany organu rentowego właściwego do wypłaty świadczeń.

W myśl art. 79 § 4 u.p.e.a., jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny:

1. 1) zawiadamia zobowiązanego o zajęciu przysługujących mu świadczeń, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis zawiadomienia przesłanego do organu rentowego, pouczając ponadto zobowiązanego, że nie może odbierać świadczeń poza częścią wolną od zajęcia, ani rozporządzać nimi w żaden inny sposób;
2. 2) wzywa organ rentowy, aby:
3. a) w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia podał wysokość przysługujących zobowiązanemu miesięcznych świadczeń i zawiadamiał o każdej zmianie ich wysokości,
4. b) składał, w przypadku zaistnienia przeszkód do wypłacenia świadczeń, oświadczenie o rodzaju tych przeszkód, a w szczególności podał, czy inne osoby roszczą sobie prawa do zajętych świadczeń, czy i w jakim sądzie toczy się sprawa o te świadczenia oraz czy i o jakie roszczenia została skierowana do tych świadczeń egzekucja przez innych wierzycieli;
5. 3) poucza organ rentowy o określonych w art. 7 lb, art. 168c i art. 168e skutkach niestosowania się do wezwań, o których mowa w pkt 1 i 2.

Wymogi formalne, jakim powinno odpowiadać zawiadomienie o zajęciu określa art. 67 u.p.e.a. Zgodnie z art. 67 § 2 u.p.e.a., zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności zawiera:

1. 1) dane zobowiązanego będącego:
2. a) osobą fizyczną: imię i nazwisko oraz adres jego miejsca zamieszkania, numer PESEL, NIP lub numer REGON, jeżeli zobowiązany taki numer posiada, a jeżeli numer PESEL, NIP i numer REGON nie są znane organowi egzekucyjnemu, to imię ojca i imię matki zobowiązanego oraz datę jego urodzenia albo inny numer identyfikacyjny ze wskazaniem jego rodzaju, o ile jest znany organowi egzekucyjnemu,
3. b) osobą prawną lub jednostką organizacyjną niebędącą osobą prawną: nazwę i adres jego siedziby, NIP, numer REGON lub numer w Krajowym Rejestrze Sądowym, jeżeli zobowiązany taki numer posiada, albo inny numer identyfikacyjny ze wskazaniem jego rodzaju, o ile jest znany organowi egzekucyjnemu;

1a) nazwę wierzyciela;

1b) nazwę i adres siedziby organu egzekucyjnego;

1. 2) oznaczenie dłużnika zajętej wierzytelności;
2. 3) określenie stosowanego środka egzekucyjnego;
3. 4) numer tytułu wykonawczego stanowiącego podstawę zajęcia, a w przypadku jednolitego tytułu wykonawczego lub zagranicznego tytułu wykonawczego - również wskazanie jego rodzaju;
4. 5) kwotę należności, okres, za który należność została ustalona lub określona, termin płatności należności, rodzaj i stopę odsetek z tytułu niezapłacenia należności w terminie oraz kwotę odsetek naliczonych do dnia wystawienia zawiadomienia;
5. 6) kwotę kosztów egzekucyjnych:
6. a) opłaty manipulacyjnej,
7. b) opłaty za czynności egzekucyjne,
8. c) wydatków egzekucyjnych,
9. d) opłaty egzekucyjnej,
10. e) powstałych w postępowaniu egzekucyjnym umorzonym z przyczyny określonej w art. 59 § 2 w przypadku, o którym mowa w art. 64ca § 2;
11. 7) wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności do realizacji zajęcia lub powiadomienia organu egzekucyjnego o przeszkodzie w realizacji zajęcia;
12. 8) pouczenie o skutkach zajęcia;
13. 9) datę wystawienia zawiadomienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci organu egzekucyjnego.

W rozpoznawanej sprawie organ egzekucyjny zastosował jeden ze środków egzekucyjnych wymienionych w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a. i dopełnił wszystkich wymogów wynikających z art. 79 § 1, 2 i 4 u.p.e.a. Zawiadomienia o zajęciu zawierają oznaczenie zobowiązanej, organu egzekucyjnego i dłużnika zajętej wierzytelności. Zawierają też prawidłowo określoną podstawę prawną, tj. art. 79 § 1 u.p.e.a., który uprawnia organ do zastosowania egzekucji z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. W treści zawiadomień prawidłowo oznaczono numer tytułów wykonawczych, stanowiących podstawę zajęcia. Wskazana zostały kwoty dochodzonych należności i okres, za który zostały ustalone. Dane te są zgodne z danymi zawartymi w wystawionych wobec strony tytułach wykonawczych.

Ponadto organ egzekucyjny wskazał kwotę należnych kosztów egzekucyjnych, zawarte zostało również wezwanie dłużnika zajętej wierzytelności zgodnie z art. 79 § 1 i 4 u.p.e.a. oraz pouczenie dla zobowiązanej i dłużnika zajętej wierzytelności o skutkach zajęcia. Zawiadomienia zawierają również datę wystawienia, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz pieczęcią elektroniczną organu egzekucyjnego.

Powyższe uprawnia zatem do stwierdzenia, że czynność zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej została dokonana w zgodzie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami u.p.e.a.

Sąd wskazuje zatem, że podziela stanowisko organów orzekających w sprawie, że strona została powiadomiona o rodzaju egzekwowanego obowiązku, gdyż wyczerpujące informacje w tym zakresie zostały zamieszczone w doręczonych skarżącej, zawiadomieniach jak i tytułach wykonawczych, w których wskazano jakich należności pieniężnych dotyczyły zajęcia przysługującego stronie skarżącej świadczenia z zaopatrzenia emerytalnego. Wszystkie istotne dokumenty, jak zawiadomienia o zajęciu świadczenia oraz tytuły wykonawcze, zostały skutecznie doręczone skarżącej w trybie art. 43 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. (tj. do rąk dorosłego domownika) 25 marca 2025 r., czego skarżąca nie kwestionuje, a nadto skarżąca w wymaganym terminie dokonała czynności procesowych, tj. złożyła skargę na czynność egzekucyjną, zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym.

Zdaniem Sądu prawidłowe jest stanowisko DIAS, iż w rozpatrywanej sprawie brak jest podstaw do stwierdzenia, że zastosowany środek egzekucyjny w postaci zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej jest zbyt uciążliwy. Zgodnie bowiem z art. 7 § 2 u.p.e.a., organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Przytoczony przepis statuuje dwie zasady: zasadę celowości, czyli stosowania środków prowadzących bezpośrednio do wykonania obowiązku oraz zasadę stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego. Przepisy nie określają, które ze środków są mniej lub bardziej uciążliwe. W toku danego postępowania egzekucyjnego organ to postępowanie prowadzący powinien zatem w konkretnym przypadku ocenić, który z przewidzianych w ustawie środków egzekucyjnych zapewni skuteczne wykonanie ciążącego na zobowiązanym obowiązku, jednocześnie będąc środkiem dla zobowiązanego najmniej dolegliwym.

Przy wyborze odpowiedniego środka egzekucyjnego organ powinien kierować się nie tylko jego jak najmniejszą dolegliwością, lecz także efektywnością. Wybór środka każdorazowo powinien określać cel postępowania egzekucyjnego, którym jest zagwarantowanie spełnienia warunków niezbędnych do skutecznego prowadzenia egzekucji, a poprzez to, zapewnienie także odpowiedniej ochrony interesów wierzyciela (por. np.: wyroki NSA: z dnia 18 maja 2021 r., sygn. akt III FSK 3424/21, Lex/el nr 3218852; z dnia 2 marca 2021 r., sygn. akt III FSK 2322/21, Lex/el nr 3148159; a także WSA: w Poznaniu z dnia 12 maja 2022 r., sygn. akt I SA/Po 621/21, Lex/el nr 3354320; w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 10 lutego 2022 r., sygn. akt II SA/Go 1061/21, Lex/el nr 3318997).

W ocenie Sądu ogólne wskazanie przez pełnomocnika skarżącej w skardze, że emerytura jest jedynym źródłem utrzymania nie jest wystarczające do uznania za zasadny zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Wskazać należy, że w toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny dokonuje potrąceń tylko części otrzymywanego świadczenia niepodlegającej zwolnieniu spod zajęcia, zaś zobowiązany może dysponować pozostałą kwotą. Zobowiązany nie pozostaje więc bez środków na utrzymanie. Ponadto zaznaczyć należy, że wykazanie przez zobowiązaną uciążliwości wymaga nie tylko określenia, na czym uciążliwość ta polega, ale przede wszystkim zidentyfikowania innego prawa majątkowego, do którego mogłyby zostać skierowane czynności egzekucyjne organu. Tymczasem w toku postępowania przed organami egzekucyjnymi skarżąca nie wskazała ani innego środka egzekucyjnego, ani składnika majątku, z którego można byłoby prowadzić skuteczną egzekucję, zaś zastosowany w ramach skarżonej czynności egzekucyjnej środek egzekucyjny w postaci egzekucji z rachunku bankowego okazał się bezskuteczny z uwagi na brak środków pieniężnych na należącym do skarżącej rachunku bankowym.

Odnosząc się do argumentacji podniesionej w skardze skierowanej na wskazanie trudnej sytuacji skarżącej oraz na obowiązek organu egzekucyjnego przeprowadzenia w tym zakresie postępowania dowodowego jak i oceny uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego, należy ponownie podkreślić, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić jedynie kwestie formalnoprawne, które odnoszą się do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego, w tym zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. lub wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego stosownie do art. 59 § 1 u.p.e.a., czy też wniosku o zwolnienie spod egzekucji składnika majątkowego w oparciu o art. 13 § 1 u.p.e.a., albo zażalenia.

Skarga na czynności egzekucyjne, o której stanowi art. 54 u.p.e.a., nie może być bowiem traktowana jako regulacja umożliwiająca kwestionowanie wszelkiego rodzaju nieprawidłowości składających się na dopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej. W przeciwnym razie deprecjacji uległoby znaczenie innych środków prawnych, przewidzianych przez przepisy u.p.e.a.

Należy również wskazać, że o uciążliwości środka egzekucyjnego nie może świadczyć samo twierdzenie strony, że czynności egzekucyjne są bezprawne, a zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka nie może prowadzić do wstrzymania egzekucji, jak tego chce strona skarżąca. W rozpoznawanej sprawie organ dokonując wyboru właściwego środka egzekucyjnego uwzględnił zasadę celowości i najmniejszej uciążliwości stosowanego środka. Zastosowany środek prowadzi bezpośrednio do wykonania obowiązku, a jednocześnie nie jest zbyt uciążliwy dla skarżącej. Ponadto jest on zgodny z zasadą ekonomiki postępowania, która wskazuje na konieczność minimalizowania wydatków niezbędnych do prowadzania skutecznej egzekucji.

Ponadto, jak wyżej wskazano, zobowiązanej w toku postępowania egzekucyjnego służą inne środki ochrony. Zgodnie z art. 13 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. W tym postępowaniu skarżąca może podnosić kwestie sygnalizowane w skardze, odnośnie do badania przez organ egzekucyjny i oceny sytuacji finansowej w kontekście przesłanki ważnego interesu. W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. Ochronie praw zobowiązanej służą zaś inne regulacje u.p.e.a.

Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia sąd nie stwierdził naruszenia przepisów prawa procesowego. Organy orzekające w sprawie zgodnie z art. 7, art. 10 § 1, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. przeprowadziły wyczerpujące postępowanie wyjaśniające, prawidłowo oceniły zgromadzony materiał dowodowy, zapewniając jednocześnie stronie czynny udział w jego toku. Zajęte w sprawie stanowisko organ przedstawił w uzasadnieniu, które odpowiada wymogom określonym przez ustawodawcę w art. 107 § 3 k.p.a., zawierającym wskazanie faktów i dowodów, na których się oparł oraz przytoczenie i wyjaśnienie przepisów mających w sprawie zastosowanie. Ponownie wskazać należy na koniec, że skarga na czynność egzekucyjną nie jest bowiem uniwersalnym środkiem zaskarżenia.

Podniesione w skardze zarzuty nie zasługują zatem na uwzględnienie. W ocenie Sądu, w rozpoznawanej sprawie nie ma uchybień w działaniach podjętych przez organ, a wydane w sprawie postanowienie jest zgodne przepisami u.p.e.a.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

Wszystkie przywołane orzeczenia sądów administracyjnych opublikowane są w internetowej bazie orzeczeń NSA – http://orzeczenia.nsa.gov.pl.