Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczeciniez 8 lipca 2026 r., sygn. akt I SA/Sz 96/26

Uzasadnienie

Zaskarżonym postanowieniem z 22 grudnia 2025 r. znak: 3201-IEE.7192.163.2025.5 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie (dalej: "organ odwoławczy", "DIAS") utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Ubezpieczeń Społecznych w S. z 7 listopada 2025 r. znak: znak: [...] w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr Rb [...], od nr Rb [...] do nr Rb [...], od nr Rb [...] do nr Rb [...], od nr Rb [...] do nr Rb [...].

Stan sprawy przedstawia się następująco.

Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. (dalej: "organ egzekucyjny"), na podstawie administracyjnych tytułów wykonawczych z 21.09.2010 r. o nr Rb [...], od nr Rb [...] do nr Rb [...], od nr Rb [...] do nr Rb [...], od nr Rb [...] do nr Rb [...] prowadzi wobec E. B. (dalej: "zobowiązana", "strona", "skarżąca") postępowanie egzekucyjne obejmujące nieopłacone należności z tytułu:

1. 1. składek na ubezpieczenia społeczne za okres od grudnia 2002 r. do grudnia 2006 r., od stycznia 2010 r. do marca 2010 r.,
2. 2. składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od sierpnia 2003 r. do grudnia 2006 r., od stycznia 2010 r. do marca 2010 r., oraz
3. 3. składek na Fundusz Pracy za okres od lutego 2006 r. do grudnia 2006 r., za czerwiec 2009 r., oraz od stycznia 2010 r. do marca 2010 r.

Podstawą dochodzonego obowiązku jest prawomocna decyzja organu rentowego Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. z 10 maja 2010 r. znak: [...] określająca wysokość zadłużenia zobowiązanej z tytułu nieopłaconych składek.

W toku prowadzonego postępowania, na podstawie ww. tytułów wykonawczych z 21 września 2010 r., organ egzekucyjny dokonał m.in.: zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej. Czynności te zostały dokonane na podstawie zawiadomień z 19 marca 2025 r. o nr [...] Przedmiotowe zajęcia zostały doręczone 25 marca 2025 roku.

Pismami z 31 marca 2025 r. (trzy pisma), na podstawie art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r., poz. 132 ze zm.) – dalej: "u.p.e.a.", zobowiązana wniosła skargi na czynność egzekucyjną. Jako podstawę wniesienia skarg zobowiązana wskazała zastosowanie zbyt uciążliwego środka. Podnosząc powyższe wniosła o uchylenie zaskarżonych czynności egzekucyjnych.

Następnie, pismami z 1 kwietnia 2025 r. (trzy pisma) zobowiązana złożyła "Zarzut w sprawie egzekucji administracyjnej", powołując się przy tym na art. 33 § 2 pkt 1, pkt 4 i pkt 5 u.p.e.a. tj.:

nieistnienie obowiązku (art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.),

. brak uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, jeżeli jest wymagane (art. 33 § 2 pkt 4 u.p.e.a.), wygaśnięcie obowiązku w całości albo w części (art. 33 § 2 pkt 5 u.p.e.a.).

Wskazując powyższe zarzuty zobowiązana wniosła o: uznanie przez wierzyciela w całości zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej,

. umorzenie przez organ egzekucyjny postępowania egzekucyjnego wszczętego na podstawie tytułów wykonawczych od Rb [...], od nr Rb [...] do nr Rb [...], od nr Rb [...] do nr Rb [...], od nr Rb [...] do nr Rb [...], zawieszenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 35 § 1 u.p.e.a.

Postanowieniem z 14 sierpnia 2025 r. znak: [...] organ egzekucyjny odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie administracyjnych tytułów wykonawczych nr Rb [...], od nr Rb [...] do nr Rb [...], od nr Rb [...] do nr Rb [...], od nr Rb [...] do nr Rb [...].

W wyniku wniesionego zażalenia DIAS postanowieniem z 12 września 2025 r. znak: [...], uchylił zaskarżone postanowienie z 14 sierpnia 2025 r. w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi egzekucyjnemu.

Uzasadniając powyższe organ odwoławczy wskazał, że organ egzekucyjny nieprawidłowo, w jednym rozstrzygnięciu rozpoznał i skargi na czynności egzekucyjne i zarzuty na postępowanie egzekucyjne (wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego). Przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, zobowiązał organ egzekucyjny do odrębnego rozpoznania złożonych podań.

W konsekwencji powyższego, organ egzekucyjny postanowieniami z 7 listopada 2025 r.

. znak: [...] odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanej na podstawie tytułów wykonawczych o nr Rb [...], od nr Rb [...] do nr Rb [...], od nr Rb [...] do nr Rb [...], od nr Rb [...] do nr Rb [...],

. znak: [...] oddalił skargę na czynność egzekucyjną zajęcia świadczeń z zaopatrzenia emerytalnego i ubezpieczenia społecznego oraz renty socjalnej dokonaną zawiadomieniami o zajęciu z 19 marca 2025 r. o nr [...] oraz [...]

Pismem z 20 listopada 2025 r. (uzupełnionym 4 grudnia 2025 r.) zobowiązana złożyła zażalenia na powyższe postanowienia organu egzekucyjnego. Przedmiotowym postanowieniom zobowiązana ponownie zarzuciła naruszenie (zarzuty wobec obydwu postanowień identyczne):

1. 1. art. 59 § 1 pkt 2 i 7 w zw. z art. 15 § 1 u.p.e.a. poprzez błędną ich wykładnię w niniejszej sprawie i nieumorzenie postępowania egzekucyjnego (dalej nieuchylenie zajęć egzekucyjnych) pomimo, że zostały spełnione ku temu przesłanki wskazane w przytoczonych przepisach prawnych takie jak: brak doręczenia upomnienia oraz wygaśnięcie obowiązku objętego administracyjnymi tytułami wykonawczymi (poprzez ich opłacenie bądź przedawnienie w związku z upływem terminu przedawnienia od daty jego wymagalności), ponadto zastosowany został przez organ niedopuszczalny środek egzekucyjny w niniejszej sprawie, zatem postępowanie egzekucyjne winno być umorzone, co prowadziłoby do uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych,
2. 2. art. 59 § 4 u.p.e.a. w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 roku o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji poprzez niewydanie postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego na żądanie zobowiązanej, mimo że zostały spełnione ku temu przesłanki wskazane w przytoczonych przepisach prawnych takie jak: brak doręczenia upomnienia oraz wygaśnięcie obowiązku objętego administracyjnymi tytułami wykonawczymi (poprzez ich opłacenie bądź przedawnienie w związku z upływem terminu przedawnienia od daty jego wymagalności), zatem postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone, co prowadziłoby do uchylenia dokonanych czynności egzekucyjnych,
3. 3. art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych poprzez nieuwzględnienie upływu okresu przedawnienia należności z tytułu składek i tym samym niezasadne zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego i prowadzenie postępowania egzekucyjnego.

Dalej zobowiązana wniosła o przeprowadzenie dowodów z całości akt egzekucyjnych niniejszej sprawy, w tym toczącej się uprzednio przed komornikiem sądowym Z. Z., aktualnie zaś następcą ww. jest T. Z.. Wniosła także o przeprowadzenie dowodów ze wszystkich zawiadomień, protokołów, planów podziałów, postanowień o przyznaniu wierzycielom środków uzyskanych w toku egzekucji oraz wszystkich innych dokumentów na fakty: niezasadności niniejszej egzekucji, przedawnienia się przedmiotowych należności, pozorności działań organu w sprawie, uzyskanie kwot koniecznych do zaspokojenia się przez organ w sprawie, braku konieczności podejmowania aktualnie działań egzekucyjnych w sprawie, w tym dokonywania zajęć, konieczności umorzenia postępowania egzekucyjnego w sprawie.

Podnosząc powyższe zobowiązana wniosła o:

1. 1. uchylenie lub zmianę zaskarżonego postanowienia w całości i umorzenie postępowania egzekucyjnego w całości, ewentualnie zaś o
2. 2. uchylenie postanowienia w całości i skierowanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.

Postanowieniem z 22 grudnia 2025 r. znak: [...] DIAS utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z 7 listopada 2025 r. znak: [...] odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego.

Jednocześnie postanowieniem z 22 grudnia 2025 r. znak: [...] DIAS utrzymał w mocy postanowienie organu egzekucyjnego z 7 listopada 2025 r. znak: [...] oddalające skargę na czynność egzekucyjną.

W uzasadnieniu ww. postanowienia dotyczącego zarzutów organ odwoławczy wskazał, że istota sporu sprowadza się do oceny prawidłowości odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanej, w szczególności analizy, czy w rozpoznawanej sprawie zaistniały przesłanki z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. - w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r., w zw. z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. ustawy zmieniającej. Wskazano na treść ww. przepisów.

DIAS wskazał, że z uwagi na fakt, że postępowanie egzekucyjne objęte wnioskiem o umorzenie zostało wszczęte 21 września 2010 r. i nie zostało zakończone do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej, czyli do 30 lipca 2020 r. to sprawie znajduje zastosowanie przepis art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w swoim dotychczasowym brzmieniu.

Następnie DIAS uznał zarzut zobowiązanej dotyczący przedawnienia egzekwowanych należności za nieuzasadniony, przedstawiając najpierw regulacje prawne dotyczące przedawnienia biegu przedawnienia nieopłaconych należności z tytułu składek oraz dotyczące zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Wskazał w tym zakresie, że nieopłacone należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy, wymagalne jako zaległość od 11 stycznia 2003 r. (składka za grudzień 2002 r.), do 12 kwietnia 2010 r. (składka za: marzec 2010 r.), w dacie ich powstania objęte były 10 letnim - terminem przedawnienia (art. 24 ust. 4 sus). Zdaniem DIAS, tym samym nieopłacone należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, przedawniłyby się na zasadach ogólnych bez zastosowania instytucji zawieszenia terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 24 ust. 5b, w okresie od 11 stycznia 2013 r. do 12 grudnia 2016 r. (w zakresie składek powstałych od grudnia 2002 r. do listopada 2006 r. objętych 10 - letnim terminem przedawnienia, zgodnie z zasadą z art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców, jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu).

W ocenie organu odwoławczego, pozostałe składki przedawniłyby się wspólnie 1 stycznia 2017 r. w zakresie składek za grudzień 2006 r., czerwiec 2009 oraz od stycznia 2010 r. do marca 2010 r. (zgodnie z zasadą, znowelizowanego od 01 stycznia 2012 r. art. 24 ust. 4 i- sus wprowadzającego 5 - letni termin przedawnienia). Wskazany 5 - letni termin przedawnienia należności z tytułu składek obowiązuje od 1 stycznia 2012 r., tj. od nowelizacji powołanego przepisu.

Następnie organ odwoławczy stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia spornych należności z chwilą doręczenia stronie odpisów tytułów wykonawczych, 16 grudnia 2010 r. w trybie art. 43 K.p.a. S. B. (mężowi zobowiązanej - dorosłemu domownikowi).

Była to bowiem pierwsza czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której strona została zawiadomiona.

W konsekwencji, w ocenie DIAS organ egzekucyjny trafnie przyjął, że bieg terminu przedawnienia spornych składek uległ zawieszeniu i nie biegnie dalej do chwili obecnej. Postępowanie egzekucyjne nie zostało bowiem zakończone od chwili jego wszczęcia. O zawieszeniu biegu terminu przedawnienia przesądziło doręczenie zobowiązanej odpisów tytułów wykonawczych.

Wobec tego, DIAS stanął na stanowisku, że organ egzekucyjny prawidłowo ustalił, iż w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły przesłanki wskazane w art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. stanowiące podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego, tj. nieistnienie i wygaśnięcie dochodzonego obowiązku poprzez jego przedawnienie. Jak zostało bowiem wykazane, dochodzone należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu. Zdaniem organu odwoławczego, w badanej sprawie nie wystąpiły także przesłanki wskazane w art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a., związane z brakiem doręczenia zobowiązanej upomnienia, bowiem z uwagi na wydanie decyzji określającej wysokość zaległych składek przez organ rentowy, taki obowiązek nie ciążył na wierzycielu.

W konsekwencji, DIAS nie stwierdził zatem podstaw do uchylenia zaskarżonego postanowienia, uznając, że nie narusza ono obowiązujących przepisów i w pełni odpowiada prawu.

W skardze na powyższe postanowienie DIAS z 22 grudnia 2025 r. znak: [...], reprezentujący skarżącą pełnomocnik zarzucił naruszenie przepisów:

1. 1. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej: "k.p.a.") w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., w zw. z art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie i wydanie zaskarżonego postanowienia w sytuacji, gdy organ:
2. • w sposób całkowicie nieuzasadniony przyjął, że postępowanie egzekucyjne wszczęte na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 21 września 2010 roku "nie zostało zakończone" i pozostaje w toku aż do chwili obecnej, mimo że postępowanie to zostało połączone z pozostającym w zbiegu postępowaniem egzekucji komorniczej prowadzonej przez T. Z. pod sygnaturą [...], które to postępowanie zostało prawomocnie zakończone w 2011 roku sporządzeniem i wykonaniem planu podziału sumy uzyskanej z egzekucji nieruchomości skarżącej, do którego Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie przystąpił z własnej winy,
3. • ograniczył się jedynie do abstrakcyjnego przytoczenia kolejnych nowelizacji art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, bez dokonania konkretnego i weryfikowalnego wyliczenia terminów przedawnienia dla poszczególnych należności obejmujących okres od 2002 do 2010 roku a więc pochodzący sprzed blisko dwudziestu lat i ćwierć wieku, na skutek czego doszło do obrazy prawa materialnego, a to art. 24 ust. 4 i 5a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., poprzez bezzasadne przyjęcie, że należności objęte tytułami wykonawczymi z 2010 roku nie uległy przedawnieniu i mogą nadal stanowić podstawę prowadzenia egzekucji, gdy w rzeczywistości należności te są już w całości przedawnione;
4. 2. art. 7 i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - poprzez ich niezastosowanie i pominięcie wniosku Skarżącej o umorzenie odsetek od należności głównej, mimo że:
5. • z przebiegu sprawy wynika, iż już w 2011 roku w postępowaniu egzekucyjnym z nieruchomości istniały środki pieniężne wystarczające do pełnego zaspokojenia wierzytelności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, a Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie uczestniczył w ich podziale wyłącznie na skutek własnego niedbalstwa i zaniechania,
6. • organ rentowy z własnej winy nie został ujęty w planie podziału i przez kolejne kilkanaście lat nie podejmował żadnych skutecznych czynności egzekucyjnych, na skutek czego narastające po 2011 roku odsetki pozostają w bezpośrednim związku przyczynowym z zaniechaniami wierzyciela, a nie z opóźnieniem skarżącej, co powinno zostać ocenione przez organ w świetle przesłanek z art. 28 ustawy systemowej oraz zasady zaufania obywatela do organów państwa;
7. 3. art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. w zw. z art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - poprzez jego niezastosowanie i bezzasadne nieuwzględnienie, że postępowanie egzekucyjne stało się bezprzedmiotowe, skoro - przy prawidłowym zastosowaniu przepisów o przedawnieniu oraz uwzględnieniu zakończenia postępowania egzekucyjnego w 2011 roku - należności objęte tytułami wykonawczymi z 2010 roku nie mogą już być skutecznie dochodzone w drodze egzekucji administracyjnej, a dalsze prowadzenie tego postępowania służy jedynie egzekwowaniu odsetek wygenerowanych wskutek zaniedbań wierzyciela;
8. 4. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 18, art. 26 § 1 i art. 27 § 1 u.p.e.a. - poprzez prowadzenie postępowania egzekucyjnego bez należytego formalnego wszczęcia oraz bez wskazania w sposób jednoznaczny i weryfikowalny, jakich konkretnie należności i za jakie okresy dotyczy egzekucja, mimo że postępowanie egzekucyjne, na które powołuje się organ, zostało definitywnie zakończone w 2011 roku, a już w toku tamtego postępowania komornik sądowy sygnalizował, że wierzytelność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest nieudowodniona i nie może zostać ujęta w planie podziału z powodu braku wymaganych dokumentów.

Mając na względzie powyższe zarzuty, pełnomocnik wniósł o:

1. 1. uchylenie w całości postanowienia DIAS z 22 grudnia 2025 r. znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego;
2. 2. uchylenie w całości poprzedzającego je postanowienia organu egzekucyjnego;
3. 3. umorzenie postępowania egzekucyjnego.

Nadto wniósł o dopuszczenie i przeprowadzenie następujących dowodów:

1. 1. postanowienia o sporządzeniu projektu planu podziału [...] z dnia 11 lutego 2011 roku, na fakt zakończenia egzekucji ZUS prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych z 2010 roku, niezaspokojenia roszczeń wynikających z tych tytułów wyłącznie z winy ZUS albowiem kwota uzyskana z egzekucji wystarczała na zaspokojenie tych roszczeń w całości, przedawnienie roszczeń będących podstawą prowadzenia egzekucji, niezasadności naliczania odsetek za okres po 11 lutego 2011 roku,
2. 2. akt komorniczych sprawy o sygnaturze [...] prowadzonej przez komornika T. Z., o wydanie których sąd zwróci się do komornika T. Z., ul. [...], pok. Nr [...] [...], na fakt zakończenia egzekucji ZUS w 2011 roku, niedbalstwa ZUS w toku egzekucji, które doprowadziło do braku zaspokojenia ZUS z wystarczającej kwoty uzyskanej wtoku egzekucji, umorzenia postępowania, wznowienia biegu przedawnienia roszczeń ZUS, przedawnienia roszczeń ZUS, przy czym wskazał, że poszczególne dokumenty z akt postępowania o włączenie, których w poczet materiału dowodowego wniósł wskaże po przekazaniu akt sądowi przez komornika za dalszym zobowiązaniem sądu.

W uzasadnieniu skargi powyższe zarzuty zostały uszczegółowione.

DIAS w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi t.j. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. Zgodnie art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Natomiast w myśl art. 135 p.p.s.a., sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Przepis art. 145 § 1 p.p.s.a. stanowi, że sąd uwzględniając skargę na postanowienie: 1) uchyla postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

1. 2) stwierdza nieważność postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;
2. 3) stwierdza wydanie postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. Stosownie zaś do treści art. 151 p.p.s.a. w razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części.

Przed merytoryczną kontrolą sprawy należy wskazać, że rozpoznanie niniejszej sprawy zostało dokonane przez sąd w składzie trzech sędziów na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, albowiem przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z art. 119 pkt 3 p.p.s.a., sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W myśl zaś art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.

W ocenie sądu, zaskarżone rozstrzygnięcie w stanie faktycznym i prawnym sprawy, należało uznać za odpowiadające prawu.

Przedmiotem sądowej kontroli jest postanowienie DIAS utrzymujące w mocy postanowienie Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w S. o odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie wystawionych tytułów wykonawczych, szczegółowo wymienionych w treści postanowienia.

Sąd podzielił stanowisko organów, iż do oceny spełnienia warunków umorzenia postępowania egzekucyjnego podstawie tytułów wykonawczych wskazanych szczegółowo w rozstrzygnięciu postanowienia, zastosowanie mają przepisy u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r. Zgodnie bowiem z art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 11 września 2019 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2019 r. poz. 2070 - dalej ustawa zmieniająca), który stanowi, że do postępowań egzekucyjnych wszczętych na podstawie ustawy zmienianej w art. 1 i niezakończonych przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy stosuje się przepisy dotychczasowe.

Sąd podzielił stanowisko organów, iż postępowanie egzekucyjne zostało wszczęte przed wejściem w życie ww. ustawy zmieniającej.

Istotą sporu jest zatem ocena, czy organ egzekucyjny prawidłowo odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego, stwierdzając istnienie przesłanki z art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym do 29 lipca 2020 r.

Stosownie do art. 59 § 1 pkt 2 i pkt 7 u.p.e.a. (w brzmieniu mającym zastosowanie w niniejszej sprawie) postępowanie egzekucyjne umarza się (..):

1. 2) jeżeli obowiązek nie jest wymagalny, został umorzony lub wygasł z innego powodu albo jeżeli obowiązek nie istniał; (...)
2. 7) jeżeli egzekucja administracyjna lub zastosowany środek egzekucyjny są niedopuszczalne albo zobowiązanemu nie doręczono upomnienia, mimo iż obowiązek taki ciążył na wierzycielu.

Z akt sprawy wynika, że zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za okres: od grudnia 2002 r. do grudnia 2006 r., od stycznia 2010 r. do marca 2010 r., składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od sierpnia 2003 r. do grudnia 2006 r., od stycznia 2010 r. do marca 2010 r., oraz składek na Fundusz Pracy za okres od lutego 2006 r. do grudnia 2006 r., za czerwiec 2009 r., oraz od stycznia 2010 r. do marca 2010 r. - zostały objęte tytułami wykonawczymi wystawionymi 21.09.2010 r. o nr Rb [...], od nr Rb [...] do nr Rb [...], od nr Rb [...] do nr Rb [...], od nr Rb [...] do nr Rb [...].

Odpisy tytułów wykonawczych doręczono skarżącej w trybie art. 43 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. tj. do rąk dorosłego domownika – męża skarżącej, co nie jest kwestionowane.

Zasadnie zatem stwierdziły organy, że postepowanie egzekucyjne objęte wnioskiem o umorzenie zostało wszczęte 21 września 2010 r. i nie zostało zakończone do dnia wejścia w życie ustawy zmieniającej.

Wbrew twierdzeniu skarżącej, zgromadzony w sprawie materiał dowodowy potwierdza, że dochodzone w toku postepowania egzekucyjnego na podstawie ww. tytułów wykonawczych należności nie uległy przedawnieniu. W rozpoznawanej sprawie jak wynika z zaskarżonego postanowienia, prawidłowo nie stwierdzono zasadności zarzutu nieistnienia/wygaśnięcia obowiązku.

Przedawnienie składek uregulowane jest w art. 24 u.s.u.s. Zgodnie z art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Uprzednio, jak słusznie zauważył DIAS, obowiązywał 10-letni termin przedawnienia. Zatem nieopłacone składki, których obowiązek opłacenia powstał do dnia 31 grudnia 2011 r. (objęte były 10-letnim okresem przedawnienia, zaś od 1 stycznia 2012 r. obowiązywał okres 5-letni, z wyłączeniem okresów zawieszających lub przerywających bieg terminu. Należności składkowe nieprzedawnione do 1 stycznia 2012 r. (według zasad z zastosowaniem 10-letniego okresu przedawnienia) przedawniają się w okresie 5-letnim, który liczy się od dnia 1 stycznia 2012 r. Na podstawie art. 27 ust. 2 ustawy z dnia 16 września 2011 roku o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (tj. Dz. U 2011 r. Nr 232, poz. 1378), jeżeli przedawnienie rozpoczęte przed dniem 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej, przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu.

Wskazany 5-letni termin przedawnienia należności z tytułu składek obowiązuje od 1 stycznia 2012 r., tj. od nowelizacji powołanego przepisu. DIAS w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo przedstawił szczegółowo powyższe zasady i regulacje.

Zasadnie także zaakcentowano, że przedawnienie należności należy oceniać według stanu prawnego obowiązującego w dniu upływu terminu przedawnienia, z uwzględnieniem zdarzeń powodujących nierozpoczęcie, zawieszenie lub przerwanie terminu przedawnienia, wskazując na przepisy regulujące te zagadnienia i ich modyfikacje w czasie prowadzonego postępowania egzekucyjnego, które mają zastosowanie do należności, które nie wygasły przed dniem ich wprowadzenia.

Według art. 24 ust. 5b u.s.u.s. w brzmieniu obowiązującym od 1 lipca 2004 r. zawieszenie biegu terminu przedawnienia następuje od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Przepis ten znajduje w niniejszej sprawie w zacytowanym brzmieniu dotychczasowym, konsekwentnie na podstawie art. 13 ustawy zmieniającej.

Nie ulega wątpliwości, że w rozpoznawanej sprawie czynnością taką było wystawienie tytułów wykonawczych, na podstawie decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 10 maja 2010 r. określającej skarżącej wysokość nieopłaconych należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Fundusz Ubezpieczeń Społecznych) od listopada 2002 r. do grudnia 2006 r., od stycznia 2010 r. do marca 2010 r., na ubezpieczenie zdrowotne za maj 2005 r. od lipca 2003 r. do grudnia 2006 r. od stycznia 2010 r. do marca 2010 r. oraz na Fundusz Pracy za grudzień 2004 r., od grudnia 2005 r. do grudnia 2006 r. za czerwiec 2009 r., od stycznia 2010 r. do marca 2010 r.

Nie ulega także zatem wątpliwości, że egzekucja administracyjna może być wszczęta bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy dotyczy należności pieniężnych, których obowiązek uiszczenia powstaje z mocy prawa, a wysokość tych należności została określona w ostatecznym orzeczeniu, jak to miało miejsce w rozpoznawanej sprawie. Tym samym za prawidłowe Sąd uznał stanowisko wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że wierzyciel nie miał obowiązku przesłania zobowiązanej upomnień przedegzekucyjnych.

Sąd podziela stanowisko organów, że dochodzone należności objęte ww. decyzją i wystawionymi tytułami wykonawczymi istnieją i nie uległy przedawnieniu.

Jak wynika zatem z zaskarżonego postanowienia, nieopłacone należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenia zdrowotne oraz Fundusz Pracy, wymagalne jako zaległość od 11 stycznia 2003 r. (składka za grudzień 2002 r.), do 12 kwietnia 2010 r. (składka za: marzec 2010. r.), w dacie ich powstania objęte były 10 letnim - terminem przedawnienia (art. 24 ust. 4 sus).

W konsekwencji, nieopłacone należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy, przedawniłyby się na zasadach ogólnych bez zastosowania instytucji zawieszenia terminu przedawnienia, o którym mowa w art. 24 ust. 5b, w okresie od 11 stycznia 2013 r. do 12 grudnia 2016 r. (przy tym do składek powstałych od grudnia 2002 r. do listopada 2006 r. objętych 10 - letnim terminem przedawnienia, zastosowanie miał okres 5-letni).

Natomiast pozostałe składki przedawniłyby się wspólnie 1 stycznia 2017 r. w zakresie składek za grudzień 2006 r., czerwiec 2009 oraz od stycznia 2010 r. do marca 2010 r. (zgodnie z zasadą, znowelizowanego od 01 stycznia 2012 r. art. 24 ust. 4 i u.s.u.s. wprowadzającego 5 - letni termin przedawnienia). Wskazany 5 - letni termin przedawnienia należności z tytułu składek obowiązuje od 1 stycznia 2012 r., tj. od nowelizacji powołanego przepisu.

W ocenie Sądu, w zaskarżonym postanowieniu prawidłowo również stwierdzono, że w sprawie doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia spornych należności z chwilą doręczenia stronie odpisów tytułów wykonawczych. Była to bowiem pierwsza czynność zmierzająca do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której strona została zawiadomiona. Jak wyżej wskazano, skuteczności doręczenia tytułów wykonawczych, które nastąpiło do rąk dorosłego domownika – męża skarżącej - w dniu 16 grudnia 2010 r. strona nie podważała.

W aktach sprawy prawidłowo udokumentowano także, że w sprawie zaistniały zdarzenia modyfikujące bieg terminu przedawnienia, tj. powodujące jego zawieszenie, co oznacza, że przez pewien okres bieg terminu przedawnienia spoczywa. Okres zawieszenia biegu terminu przedawnienia wydłuża okres przedawnienia należności (dodaje się go do wskazanego wyżej okresu "podstawowego", tj. wynikającego z art. 24 ust. 4 u.s.u.s.).

W rozpoznawanej sprawie bieg terminu przedawnienia pozostaje zatem zawieszony i nie biegnie dalej do chwili obecnej. Postępowanie egzekucyjne nie zostało bowiem zakończone od chwili jego wszczęcia. O zawieszeniu biegu terminu przedawnienia przesądziło bowiem doręczenie zobowiązanej odpisów tytułów wykonawczych.

Reasumując, zdaniem Sądu organy w niniejszej sprawie prawidłowo uznały, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiły przesłanki wskazane zarówno w art. 59 § 1 pkt 2 jak i art. 59 § 1 pkt 7 u.p.e.a. stanowiące podstawę umorzenia postępowania egzekucyjnego, tj. nieistnienie i wygaśnięcie dochodzonego obowiązku poprzez jego przedawnienie, a także związane z brakiem niedoręczenia zobowiązanej upomnienia. Dochodzone należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu. W badanej sprawie z uwagi na wydanie decyzji określającej wysokość zaległych składek przez organ rentowy, na wierzycielu nie ciążył obowiązek doręczenia upomnienia.

Podniesione w skardze zarzuty naruszenia przepisów Sąd uznał za niezasadne.

Sąd nie stwierdził naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. oraz art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a., w zw. z art. 24 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, poprzez przyjęcie, że postępowanie egzekucyjne nie zostało zakończone.

Sąd nie uwzględnił zgłaszanych w tym zakresie wniosków dowodowych strony. Wyjaśnić należy, że stosownie do treści przepisu art. 106 § 3 p.p.s.a., sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Jak wynika z przytoczonego przepisu, przeprowadzenie uzupełniającego postępowania dowodowego ma charakter fakultatywny i odnosi się tylko do dowodu z dokumentu. Tymczasem Sąd uznał, że oferowane dowody nie były niezbędne do wyjaśnienia wątpliwości w sprawie.

Przedstawione dokumenty, które podlegały już ocenie przez organ odwoławczy, gdyż znajdują się w aktach sprawy miały dowodzić, że postępowanie egzekucyjne wobec skarżącej zakończyło się prawomocnie w 2011 r. z uwagi na to, że zostało połączone z pozostającym w zbiegu postępowaniem egzekucji komorniczej, którego efektem końcowym był sporządzony i wykonany plan podziału sumy uzyskanej z egzekucji nieruchomości skarżącej.

Tymczasem, jak wynika z przedstawionych dokumentów, wbrew twierdzeniom pełnomocnika skarżącej, Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie przystąpił do egzekucji prowadzonej przez komornika T. Z.. Wierzyciel jedynie 13 stycznia 2010 r. wysłał do Komornika Sądowego wykaz zaległości z tytułu nieopłaconych składek. Pełnomocnik nie dostrzega, że z uwagi na zawarty 1 czerwca 2009 r. układ ratalny (umowa nr [...]) postępowanie egzekucyjne nie toczyło się, a więc oprócz wysłania wykazu zaległości do Komornika nie został nadany bieg sprawie.

Nadto jak ustalono, ustanowiona na licytowanej nieruchomości hipoteka dotycząca należności składkowych została wpisana dopiero po zajęciu nieruchomości i nie została uwzględniona w planie podziału.

Nietrafny okazał się także zarzut naruszenia art. 7 i art. 8 k.p.a. w zw. z art. 28 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych - poprzez ich niezastosowanie i pominięcie wniosku skarżącej o umorzenie odsetek od należności głównej, skoro jak wynika z akt sprawy strona takiego postępowania nie inicjowała. Kwestia ta pozostaje poza zakresem rozpoznawanej sprawy. Nie leży również w kompetencji Sądu umarzanie kosztów w postaci odsetek.

W ocenie Sądu liczne zarzuty i wnioski strony składane w ciągu postępowania egzekucyjnego i sądowoadministracyjnego w istocie wskazują, iż w jej oczekiwaniu, w jednym postępowaniu kontrolą Sądu mają zostać objęte pod każdym względem wszelkie aspekty działania jak i braku działania organów względem jej osoby, w związku z jej zadłużeniem w ZUS. Tymczasem przepisy prawa, na taką ogólną kontrolę Sądowi nie pozwalają.

Strona natomiast nie podniosła żadnych skutecznych argumentów odnośnie prawidłowości zaskarżonego postanowienia.

Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdził, że zaskarżone postanowienie wydane zostało zgodnie z obowiązującymi w tym zakresie przepisami prawa, w tym ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz Kodeksu postępowania administracyjnego i zawiera rozstrzygnięcie wszystkich kwestii poruszonych w zażaleniu. Zaskarżone postanowienie zawiera ponadto wszystkie elementy postanowienia wymienione w art. 124 § 1 i § 2 k.p.a., w tym zarówno uzasadnienie prawne jak i faktyczne.

Z powyższych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 151 p.p.s.a., oddalił skargę.

Wszystkie przywołane orzeczenia sądów administracyjnych opublikowane są w internetowej bazie orzeczeń NSA – http://orzeczenia.nsa.gov.pl.