Uzasadnienie
D N, reprezentowana przez radcę prawnego, wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie skargi na opisane na wstępie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie. Sprawy zainicjowane jej skargami zostały odpowiednio zarejestrowane pod sygnaturą akt I SA/Sz 529/13 i I SA/Sz 530/13.
Wraz ze skargami, w każdej z ww. spraw, skarżąca złożyła do Sądu wnioski o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych, które uzasadniła brakiem środków finansowych na uiszczenie opłaty od skargi.
We wnioskach tych Skarżąca oświadczyła, że gospodarstwo domowe prowadzi wspólnie z mężem (lat [...]) oraz że jej miesięczne dochody stanowi emerytura w kwocie [...]zł oraz dzierżawa rolna [...]zł. Strona oświadczyła także, że posiada nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha oraz inną nieruchomość o powierzchni [...]m², nie posiada natomiast wartościowych rzeczy ruchomych, czy też zgromadzonych oszczędności.
Postanowieniami z dnia 14 kwietnia 2013 r. o sygn. akt I SA/Sz 529/13 i I SA/Sz 530/13, referendarz sądowy odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy, uznając, że Skarżąca nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Odpisy tych postanowień wraz z uzasadnieniami doręczono Stronie skarżącej w dniu 19.06.2013 r.
Wobec nie wniesienia przez Skarżącą sprzeciwu od ww. postanowień, z dniem 26 czerwca 2013 r. stały się one prawomocne. Skarżąca zaś uiściła na rachunek Sądu wpisy od skarg (łącznie [...] zł).
Na rozprawie w dniu 2 października 2013 r., na podstawie art. 111 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) – zwanej dalej "P.p.s.a.", Sąd zrządził połączenie spraw o sygn. akt I SA/Sz 529/13 i I SA/Sz 530/13 do łącznego rozpoznania oraz wspólnego rozstrzygnięcia i prowadzenie sprawy pod sygnaturą akt I SA/Sz 529/13.
Wyrokiem z dnia 2 października 2013 r. o sygn. akt I SA/Sz 529/13, Sąd oddalił skargi D N. Odpis tego orzeczenia wraz z uzasadnieniem doręczono Stronie w dniu 4 listopada 2013 r.
W dniu 4 grudnia 2013 r. Skarżąca, reprezentowana przez radcę prawnego, wraz ze skargą kasacyjną od ww. wyroku Sądu, na formularzu PPF złożyła wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, w którym ponownie wskazała, że:
- – we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z mężem;
- – na jej miesięczny dochód składają się: emerytura w wysokości [...]zł oraz dzierżawa rolna – 25.000 zł;
- – posiada nieruchomość rolną o powierzchni [...] ha oraz inną nieruchomość o powierzchni [...]m²;
- – nie posiada wartościowych rzeczy ruchomych, czy też zgromadzonych oszczędności.
Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Sądu z dnia 6 grudnia 2013 r. ustalono wysokość wpisu sądowego od skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał, co następuje:
Zgodnie z treścią art. 243 § 1 P.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania. Jednocześnie ustawodawca w art. 246 § 1 P.p.s.a. uzależnił przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym).
Należy zauważyć, że w niniejszej sprawie były już rozpoznawane wnioski Skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W wyniku rozpoznania tych wniosków, postanowieniami z dnia 14 kwietnia 2013 r., referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, uznając, że Strona nie wykazała, iż spełnia ustawowe przesłanki do przyznania tego rodzaju zwolnienia. Z uwagi na nie wniesienie przez Skarżącą sprzeciwu, orzeczenia te stały się prawomocne.
W dniu 4 grudnia 2013 r. D N, reprezentowana przez radcę prawnego, na urzędowym formularzu PPF, wystąpiła z ponownym wnioskiem o zwolnienie jej od kosztów sądowych w całości. W takiej sytuacji Sąd uznał, że aktualny wniosek powinien być rozpatrywany jako żądanie zmiany postanowień referendarza sądowego z dnia 14 kwietnia 2013 r. Zgodnie bowiem z treścią art. 165 P.p.s.a., postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane lub zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Do takich postanowień niekończących postępowania w sprawie zaliczane są postanowienia wydane w przedmiocie prawa pomocy.
Z powołanego wyżej przepisu wynika, że kwestią podstawową wymagającą przesądzenia w przypadku złożenia przez stronę ponownego wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, w sytuacji istnienia prawomocnego postanowienia w tym przedmiocie, będzie ustalenie, czy nastąpiła taka zmiana okoliczności sprawy, która uzasadniałaby zmianę wydanego wcześniej w sprawie postanowienia.
Wskazać przy tym należy, że w literaturze i orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, że co do zasady strona jest zobowiązana do ponoszenia kosztów związanych z jej udziałem w sprawie. Strona występująca na drogę postępowania sądowego powinna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, winna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że znajduje się w sytuacji, która przemawia za przyznaniem jej wnioskowanego zwolnienia. Strona powinna więc należycie uzasadnić i udokumentować okoliczności, na które powołuje się we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Pochodzące od niej informacje powinny być na tyle szczegółowe, by możliwa była ocena rzeczywistej kondycji finansowej strony. Niedopełnienie zaś tego obowiązku może w konsekwencji skutkować nie wykazaniem, że strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu art. 246 P.p.s.a.
Mając powyższe na uwadze, po analizie treści oświadczeń złożonych przez Skarżącą oraz dokumentów znajdujących się w aktach sprawy, Sąd stwierdził, że nie zachodzą przesłanki do zmiany rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. D N, składając ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, nie wskazała, że w jej przypadku nastąpiło pogorszenie sytuacji materialnej ani nie wykazała istnienia nowych okoliczności faktycznych, które uzasadniałyby zmianę stanowiska co do oceny jej zdolności płatniczych. Strona w żaden sposób nie uzasadniła swojego wniosku, powtarzając w nadesłanym formularzu podane wcześniej informacje. Dane te, wskazujące na osiąganie przez Skarżącą miesięcznego dochodu w kwocie [...]zł (na który, według oświadczenia Strony, składa się emerytura - [...]zł oraz czynsz z dzierżawy rolnej - [...]zł oraz emeryturę w wysokości [...] zł), nie pozwalają zaś na przyjęcie, że Skarżąca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania - sprowadzających się na obecnym etapie postępowania do wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie [...] zł - bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
W tych warunkach, uznając, że Skarżąca nie wykazała, iż - po wydaniu prawomocnych postanowień o odmowie przyznania prawa pomocy - jej sytuacja majątkowa uległa istotnej zmianie w stosunku do tej, jaka była przedmiotem oceny zawartej w tych postanowieniach, stwierdzić należało, że nie zachodzą określone w art. 165 P.p.s.a. przesłanki konieczne dla dokonania zmiany prawomocnych postanowień w tym zakresie, co oznacza konieczność oddalenia jej wniosku o orzeczenie takiej zmiany.
Mając na uwadze powyższe okoliczności faktyczne i prawne, na podstawie art. 165 P.p.s.a. w związku z art. 246 § 1 pkt 2 i art. 245 § 3 P.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji.