Uzasadnienie
Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Rzeszowie, postanowieniem z dnia 20 lipca 2016 r., odmówił przyznania skarżącej prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych obejmujących wpis od skargi w kwocie 100 tys. zł. Jak wynika z uzasadnienia przedmiotowego orzeczenia, powodem odmowy uwzględnienia wniosku było stwierdzenie, że przyznanie prawa pomocy spółce prawa handlowego, dysponującej aktywami znacznie przewyższającymi wartość żądanego wpisu, byłoby nieuprawnionym uprzywilejowaniem podmiotu gospodarczego kosztem środków publicznych. Referendarz sądowy zwrócił uwagę na wysoką wartość środków trwałych wnioskodawcy, podkreślając iż przyznanie spółce prawa pomocy stanowiłoby faktycznie ochronę jej zasobów majątkowych.
W sprzeciwie od postanowienia referendarza, pełnomocnik skarżącej podkreśli, że spółka nie dysponuje żadnymi aktywami rzeczowymi. Wykazana w bilansie wartość środków trwałych wynika z dysponowania prawem do znaku towarowego, którego wykorzystanie w celu osiągnięcia korzyści finansowych nie powiodło się, pomimo podjętych przez spółkę starań. Podkreślił trudną sytuację spółki, która w latach 2014 i 2015 poniosła straty, pokrywane dotychczas z oszczędności będących obecnie na wyczerpaniu, a w roku 2015 nie zdołała już osiągnąć żadnego przychodu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie zważył, co następuje
Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. 2016 r. poz. 718 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a.- rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Jak stanowi zaś § 2 tego przepisu w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Zgodnie z art. 199 p.p.s.a. strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji konstytucyjnego prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP, stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu, co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Takie stanowisko znajduje również oparcie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek, dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku, powinna uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Przy czym chodzi nie tylko o brak środków bieżących na uiszczenie kosztów sądowych ale również o wykazanie niemożności ich uzyskania w toku prowadzonej działalności czy też poprzez zadysponowanie posiadanym majątkiem. Posiadanie bowiem majątku, w postaci jakichkolwiek aktywów, zawsze rzutuje na ocenę prawa do zwolnienia strony z kosztów postępowania, niezależnie od tego czy i jak strona wykorzystuje posiadany majątek (post. NSA z 2.10.2014r. sygn. akt II OZ 1012/14).
W przedmiotowej sprawie w pierwszej kolejności zauważyć należy, że wykazana przez stronę strata w ostatnim roku działalności nie świadczy jeszcze o braku środków finansowych pozwalających uiścić należne koszty sądowe, gdyż znaczna część tej straty to koszty wynikające z amortyzacji środków trwałych. Spółka nie wykazuje co prawda przychodów w roku 2015, jednakże w bilansie jako aktywa obrotowe na dzień 31 grudnia 2015r. widnieją należności krótkoterminowe od jednostek powiązanych, z tytułu dostaw i usług w kwocie 159 186, 78 zł. oraz z innych tytułów na kwotę 13 803 207 zł., a także należności od innych podmiotów w wysokości 71 370 zł. Spółka wykazuje też posiadanie wartości niematerialnych i prawnych o wartości 1 750 000 zł. Dysponuje zatem majątkiem znacznej wartości.
W ocenie Sądu, nie sposób uznać, że profesjonalny podmiot gospodarczy, dysponujący majątkiem znacznej wartości, nie jest w stanie pozyskać środków na uiszczenie wymaganego wpisu.
Pewne wątpliwości budzą także oświadczenia spółki. Deklarując stały brak dochodów, spółka korzysta z pomocy profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Okoliczność ta nie przesądza w kwestii zasadności bądź bezzasadności wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych, niemniej jednak podlega ocenie w całości sytuacji majątkowej strony skarżącej. W sytuacji gdy spółka deklaruje brak jakichkolwiek przychodów, powstaje pytanie o faktyczne źródło finansowania świadczonej na jej rzecz pomocy prawnej, a także o rzetelność składanych przez stronę oświadczeń co do stanu środków finansowych spółki. Wątpliwości w tym względzie, zgodnie z zasadą ciężaru dowodu, obciążają wnioskodawcę.
Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd uznał że strona nie wykazała iż jej obecna sytuacja finansowa jest na tyle trudna, aby uzasadniała ona przyznanie spółce pomocy ze środków publicznych w postaci zwolnienia od kosztów.
Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 260 § 1 oraz § 3 w zw. z art. 245 § 3 i art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.