Uzasadnienie
Komornik Sądowy przy Sądzie Rejonowym w [...] postanowieniem z dnia [...] lutego 2011 r. sygn. akt [...] przekazał Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w [...] akta egzekucyjne celem dalszego prowadzenia postępowania w sprawie z wniosku A.X. wraz nakazem zapłaty wydanym w postępowaniu upominawczym przez Sąd Rejonowy w [...] Wydział [...] Gospodarczy z dnia [...] stycznia 2010 r. sygn. akt [...] przeciwko "B" Sp. z o. o. w [...].
Podstawę przekazania stanowiło wydane przez Sąd Rejonowy w [...] postanowienie z dnia [...] lutego 2011 r. sygn. akt [...] rozstrzygające zbieg egzekucji administracyjnej i sądowej, przez wskazanie organu administracyjnego do łącznego prowadzenia egzekucji wobec dłużnika "B" Sp. z o. o., w odniesieniu do rachunku bankowego prowadzonego przez "[...] Bank [...]" S.A.
Organ egzekucyjny w celu wyegzekwowania zaległości objętej powyższym nakazem zapłaty, zawiadomieniem z dnia [...] grudnia 2011 r. dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej u dłużnika zajętej wierzytelności innego niż pracodawca, organ rentowy lub bank tj. w "C" Sp. z o. o., z siedzibą w [...], a zawiadomieniem z dnia [...] czerwca 2012 r., zajęcia rachunku bankowego w "[...] Bank [...]" S.A. Ten ostatni powiadomił, że spółka "B" posiada rachunek bankowy, bezpośrednio związany z prowadzoną działalnością gospodarczą ale suma zgromadzonych środków uniemożliwia skuteczną egzekucję.
Wierzyciel nie ustosunkował się do pisma organu egzekucyjnego z dnia [...] września 2014 r. informującego o bezskuteczności egzekucji i wzywającego do podania w terminie 30 dni, informacji mających na celu ustalenie mienia dłużnika, którego nie udało się ujawnić w dotychczasowym postępowaniu egzekucyjnym.
Postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. nr: [...] na podstawie art. 59 § 2 i § 3 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (dalej "u.p.e.a.") organ egzekucyjny, wobec bezskuteczności egzekucji, umorzył postępowanie egzekucyjne wobec majątku "B" Sp. z o. w zakresie wynikającym z dokumentów w aktach egzekucyjnych komornika sądowego sygn. [...].
Natomiast postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. nr: [...], (uzupełnionym z urzędu postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014 r.), na podstawie art. 64 c § 4 i § 7 u.p.e.a., obciążył wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości [...] zł. Uzasadniając postanowienie stwierdził, że w sprawie została wypełniona przesłanka z art. 64 § 4 u.p.e.a., a więc brak możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, w rezultacie, zobowiązanym do pokrycia tych kosztów jest wierzyciel.
Wierzyciel w zażaleniu postanowieniu obciążającemu go kosztami postępowania zarzucił:
- 1) błędne przyjęcie, że wierzyciel ma samodzielny obowiązek ponoszenia opłat za bezskuteczną egzekucje w przypadku zbiegu z egzekucją administracyjną,
- 2) błędne przyjęcie, że wierzyciel ma obowiązek ponoszenia opłat za bezskuteczną egzekucję, w tym za czynności zajęcia wierzytelności, mimo bezskuteczności tego zajęcia i braku wyegzekwowania zajętej wierzytelności,
- 3) brak jakiejkolwiek kalkulacji naliczenia opłaty, oraz
- 4) brak wniosku wierzyciela o zajęcie wierzytelności po przekazaniu sprawy do Naczelnika Urzędu Skarbowego.
Dyrektor Izby Skarbowej w [...] postanowieniem z dnia [...] lutego 2015 r. uchylił zaskarżone postanowienie organu egzekucyjnego i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ. Stwierdził, że postanowienie to, z braku pełnego uzasadnienia, nie odpowiada wymogom art 124 § 1 i § 2 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Jednocześnie organ egzekucyjny nie wskazał tytułu wykonawczego, nakazu zapłaty. Ponadto, nie podał wystarczających danych o należności głównej i odsetkach, od których naliczane były przedmiotowe koszty, koniecznych do sprawdzenia, zarówno przez wierzyciela, jak i organ nadzoru, poprawności naliczonych kosztów egzekucyjnych. Uzasadnienie nie odpowiada także art. 64 § 1 i § 6 u.p.e.a. określającemu zasady pobierania przez organ egzekucyjny opłat od poszczególnych czynności w procentowej wysokości od kwoty dochodzonej w postępowaniu egzekucyjnym.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy, postanowieniem z dnia [...] marca 2015 r. obciążył wierzyciela A.X. kosztami postępowania egzekucyjnego w kwocie [...] zł.
Ustalił, że w sprawie została wypełniona przesłanka z art. 64 § 4 u.p.e.a., czyli brak możliwości ściągnięcia kosztów egzekucyjnych od zobowiązanego, w rezultacie zgodnie z dyspozycją tego przepisu wierzyciel jest zobowiązanym do ich pokrycia.
W zażaleniu wierzyciel domagał się uchylenia powyższego postanowienia i przekazania sprawy organowi I instancji do ponownego rozpatrzenia, ewentualnie nieobciążanie go kosztami umorzonej egzekucji. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucił:
- 1) błędne przyjęcie, że wierzyciel ma samodzielny obowiązek ponoszenia opłat za bezskuteczną egzekucję w przypadku zbiegu z egzekucją administracyjną,
- 2) błędne przyjęcie, że wierzyciel ma obowiązek ponoszenia opłat za bezskuteczną egzekucję, w tym za czynność zajęcia wierzytelności, mimo bezskuteczności tego zajęcia i braku faktycznego wyegzekwowania zajętej wierzytelności,
- 3) brak jakiejkolwiek kalkulacji naliczenia "opłaty i odsetek",
- 4) brak wniosku wierzyciela o zajęcie wskazanych wierzytelności po przekazaniu sprawy do organu egzekucyjnego oraz brak skierowania zapytania do wierzyciela, czy podtrzymuje wniosek skierowany do komornika sądowego,
- 5) dokonywanie czynności zajęcia "wierzytelności transportowych" po okresie przedawnienia opisanego w art. 792 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j. Dz. U. z 2014 r. poz. 121 ze zm.), co skutkuje odpowiedzialnością z art. 417 k.c., gdyż czynności były spóźnione i niemożliwe do realizacji,
- 6) opieszałość organu egzekucyjnego, polegającą na blokadzie środków po zaprzestaniu działalności, przedawnieniu roszczeń transportowych i umorzeniu po kolejnych dwóch latach bezczynności,
- 7) brak przedstawienia wierzycielowi odpisu dokonanych zajęć, na które powołuje się organ egzekucyjny w postanowieniu.
W uzasadnieniu zażalenia wierzyciel [...] dodał, że czuje się pokrzywdzony bezskuteczną i wieloletnią egzekucją, blokującą pozwanie zarządu dłużnika w trybie art. 299 ustawy z dnia 15 września 2000 r. Kodeks spółek handlowych (t.j. Dz. U. z 2013 r. poz. 1030 ze zm.). Wskazał, że koszty egzekucyjne mogą być naliczane od kwot faktycznie przekazanych wierzycielowi. Wyjaśnił, że zajęcie wierzytelności bez określenia jej sporności i realności egzekucji, nie powinno stanowić podstawy do naliczenia kosztów egzekucyjnych. Nadto, stwierdził że nie wnosił o zajęcie tej wierzytelności, ani nie składał wniosku do organu egzekucyjnego.
Dyrektor Izby Skarbowej w [...], postanowieniem z dnia [...] czerwca 2015 r utrzymał w mocy zaskarżone postanowieniem z dnia [...] listopada 2014 r. nr: [...] (uzupełnione z urzędu postanowieniem z dnia [...] grudnia 2014 r.) obciążające wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego w wysokości [...] zł.
W skardze wierzyciel domagał się uchylenia zaskarżonego postanowienia, zasądzenia kosztów postępowania sądowego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych oraz wstrzymania wykonalności orzeczenia z powodu narażenia na szkodę wskutek egzekucji.
W uzasadnieniu skargi wierzyciel powtórzył zarzuty zażalenia a ponadto wskazał na brak oparcia postanowień w przepisach prawa, błędną mało dokładną analizę materiału dowodowego, nieuwzględnienie stanowiska doktryny odnośnie art. 64c u.p.e.a (Komentarz do art. 64c u.p.e.a. Władysława Grześkiewicza).
Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o oddalenie skargi. Stwierdził, że w pełni podtrzymuje swoje stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Organ egzekucyjny obciążył wierzyciela kosztami egzekucyjnymi, jednakże rozstrzygnięcie to narusza przepisy postępowania (przepisy u.p.e.a. to przepisy procesowe a nie przepisy prawa materialnego) w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy.
Sedno sporu sprowadza się do zasadności obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnymi w sytuacji, gdy koszty te nie mogły być ściągnięte od zobowiązanego.
Organ egzekucyjny prowadził egzekucję z rachunku bankowego. Zgodnie z art. 80 §1 u.p.e.a. zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego następuje przez przesłanie do banku, a jeżeli bank posiada oddziały – do właściwego oddziału, zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz bezzwłocznie przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności albo zawiadomił organ egzekucyjny, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty.
Koszty egzekucyjne, stosownie do art. 64 c § 1 u.p.e.a, to opłaty o których mowa w art. 64 § 1 i 6 oraz w art. 64a u.p.e.a, wraz z wydatkami poniesionymi przez organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2-4, które to koszty obciążają zobowiązanego. Regulacja ta statuuje zasadę odpowiedzialności zobowiązanego za koszty egzekucyjne. Jednakże w art. 64 c § 4 u.p.e.a. ustanowiony został wyjątek przewidujący odpowiedzialność wierzyciela w sytuacji, gdy koszty nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 4 b oraz art. 64 e § 4 a. Zatem przy uwzględnieniu art. 64 c § 5 u.p.e.a, wierzyciel zostanie obciążony kosztami egzekucyjnymi, jeżeli organ egzekucyjny nie może ich wyegzekwować od zobowiązanego w drodze przymusu. Ustawowy termin "wierzyciel pokrywa" obliguje organ egzekucyjny do obciążenia wierzyciela.
Zgodnie z art. 64 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, z zastrzeżeniem § 2, w egzekucji należności pieniężnych pobiera za dokonane czynności egzekucyjne opłaty we wskazanych w przepisie wysokościach. Ustawa w powołanym przepisie dokonuje wyliczenia czynności egzekucyjnych, których dokonanie wiąże się z naliczeniem opłaty we wskazanej wysokości. W 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a. określa wysokość opłaty za zajęcie wierzytelności innej niż zajęcie świadczeń z ubezpieczenia społecznego i wynagrodzenia za pracę.
Trafny jest zarzut wierzyciela w kwestii zajęcia rachunku bankowego w "[...] Bank" S.A. Nie można uznać, że w sprawie doszło do zajęcia wierzytelności, ponieważ od wszczęcia egzekucji do jej umorzenia na zajętym rachunku bankowym nie było środków pieniężnych. Z informacji z dnia [...] czerwca 2012r. "[...] Bank" wynika nie tylko, że na dzień otrzymania zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego wysokość środków znajdujących się na nim uniemożliwia skuteczną egzekucję, ale przede wszystkim to, że bank skutecznie dokona zajęcia dopiero w momencie, w którym na rachunku będą znajdowały się dostępne środki należące do dłużnika. Natomiast z notatki służbowej z dnia [...] grudnia 2011r. z firmą "C" sp. z o.o. w [...] wynika, że do przekazania pozostała kwota około [...] zł z tytułu wykonywanych usług i że do dnia [...] stycznia 2012r. środki zostaną przekazane na rachunek wskazany w zajęciu.
W postępowaniu egzekucyjnym zajęciu podlega wierzytelność pieniężna posiadacza rachunku wobec banku, nie zaś sam rachunek bankowy. Dopiero z chwilą gdy wpłyną środki na rachunek bankowy, stają się wierzytelnością przysługującą właścicielowi rachunku w stosunku do banku (tak: wyrok z dnia 26 listopada 2014r. I SA/Po 638/14). Przepisy ustawy nie przewidują opłaty za zajęcie rachunku bankowego, a za zajęcie wierzytelności pieniężnych. Jeżeli nie nastąpi zajęcie wierzytelności, nie ma podstaw do naliczenia opłaty w wysokości określonej w art. 64 § 1 pkt 4 u.p.e.a.
Organ egzekucyjny rozpatrując sprawę uwzględni przedstawioną powyżej wykładnię prawa.
Nie jest natomiast zasadny zarzut według którego wierzyciel nie miał samodzielnego obowiązku ponoszenia opłat za bezskuteczną egzekucję jego tytułu wykonawczego, w przypadku zbiegu z egzekucją administracyjną. Sąd Rejonowy w [...] postanowieniem z dnia [...] lutego 2011 r. sygn. akt [...] powierzył łączne prowadzenie egzekucji Naczelnikowi Urzędu Skarbowego, w trybie egzekucji administracyjnej. Oznaczało to, że koszty egzekucyjne będą rozliczane w oparciu o przepisy u.p.e.a., natomiast wcześniejsze czynności komornika sądowego nie będą miały wpływu na te koszty. W sytuacji gdy egzekucja wobec dłużnika okazała się bezskuteczna, co do zasady, stosownie do art. 64 c § 4 u.p.e.a., koszty egzekucyjne pokrywa wierzyciel.
Nie można zgodzić się z zarzutem, że Naczelnik Urzędu Skarbowego, po przekazaniu mu egzekucji, powinien zwrócić się do wierzyciela o podanie czy podtrzymuje wniosek egzekucyjny złożony do komornika sądowego. Dochodzenie należności cywilnoprawnych w trybie egzekucji administracyjnej sporadycznie ma miejsce w sytuacji zbiegu egzekucji sądowej i administracyjnej. W takiej sytuacji organ egzekucyjny, nie ma obowiązku prawnego występowania do wierzyciela o oświadczenie się kwestii kontynuacji egzekucji. Wierzyciel może natomiast zakończyć egzekucję poprzez cofnięcie wniosku.
Nietrafny jest zarzut braku doręczenia wierzycielowi odpisu dokonanych zajęć, na które powołuje się organ egzekucyjny w postanowieniu. Organ egzekucyjny nie miał podstaw prawnych aby doręczyć wierzycielowi zawiadomienia o zajęciu z dnia [...] czerwca 2012 r. rachunku bankowego w "[...] Bank [...]" S.A. Zawiadomienie o zajęciu doręcza się dłużnikowi zajętej wierzytelności, a jego odpis doręcza się zobowiązanemu.
Nieskuteczny jest zarzut braku oceny przedawnienia "wierzytelności transportowych" o których mowa w art. 792 kodeks cywilnego, jak również niezwrócenia uwagi na "opieszałość organu egzekucyjnego". Zarzuty te nie mogą być poddane ocenie w postępowaniu którego przedmiotem jest obciążenie wierzyciela kosztami bezskutecznej egzekucji.
Z opisu dotychczasowego postępowania egzekucyjnego nie wynika aby w jego toku zostało wydane postanowienie wyłączające odpowiedzialność wierzyciela za koszty bezskutecznej egzekucji oparte na ustaleniu, że wszczęcie i prowadzenie egzekucji było niezgodne z prawem.
Brak obecnie, z uwagi na wyrażoną w wyroku ocenę prawną, podstaw do dokonania oceny prawidłowości kalkulacji kosztów egzekucyjnych (naliczenia "opłaty i odsetek").
Z tych powodów sąd, po rozpoznaniu sprawy w postępowaniu uproszczonym, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit.c, art. 220 i art. 205 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 217, ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.