Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS (organ) odmówił J. G. (skarżącej) umorzenia należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników oraz za osobę prowadzącą działalność gospodarczą w łącznej kwocie 154 748,52 zł, w tym: ubezpieczenia społeczne w łącznej kwocie 114 603,13 zł, ubezpieczenie zdrowotne w łącznej kwocie 31 002,64 zł, składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres 03/2015-04/2015, 06/2016, 08/2016-09/2016, 04/2017-02/2019 w łącznej kwocie 9 142,75 zł, w tym z tytułu. Jednocześnie odmówił umorzenia należności z tytułu składek osoby ubezpieczonej będącej równocześnie płatnikiem tych składek w łącznej kwocie 64.767,77 zł, w tym: ubezpieczenia społeczne za okres 03/2015, 06/2016, 08/2016-09/2016, 02/2017, 04/2017-12/2019 w łącznej kwocie 41.225,99 zł, ubezpieczenie zdrowotne za okres 04/2015, 06/2016, 08/2016-09/2016, 04/2017-12/2019 w łącznej kwocie 20.521,64 zł, składek na Fundusz Pracy za okres 03/2015-04/2015, 06/2016, 08/2016-09/2016, 04/2017-12/2018 w łącznej kwocie 3.020,14 zł.
Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia organ podał przepisy art. 83 ust. 1 pkt 3 w związku z art. 28 ust. 3a i 3b i art. 32 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jednolity Dz. U. z 2025 r. poz. 350 ze zm.; dalej: u.s.u.s.) oraz w związku z § 3 ust. 1 Rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141 poz. 1365; dalej: rozporządzenie z 31 lipca 2003 r.)
W uzasadnieniu decyzji wskazano, że pismem z 26 lutego 2025r. skarżąca wystąpiła o umorzenie całości zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek. Prośbę uzasadniła trudną sytuacją materialną, życiową i zdrowotną. Poinformowała, że cierpi na zaburzenia [...], przez które jest nieporadna i nie ma możliwości aby sama się bronić.
Skarżącą podała, że utrzymanie kosztowałoby 1.700 zł, ale korzysta z pomocy rodziny, znajomych i dobrych ludzi. Zaznaczyła, że żyje w ubóstwie i często brakuje jej środków finansowych na zakup żywności i leków, więc wówczas nie zaspokaja tych kosztów. Podkreśliła, że zachodzą szczególnie uzasadnione okoliczności do umorzenia całego ewentualnego zadłużenia z wszystkich tytułów.
Organ ustalił, że skarżąca podlegała obowiązkowym ubezpieczeniom z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej. Zgodnie ze złożonym oświadczeniem, skarżąca nie pracuje zarobkowo i nie uzyskuje dochodu z innych źródeł. Wskazała, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje z mężem, który dysponuje dochodem wynoszącym 3.427,79 zł netto. Jak wynika z zaświadczenia o zarobkach z 19 marca 2025r., mąż skarżącej jest zatrudniony na pełen etat, a jego średniomiesięczne wynagrodzenie w okresie od 1 grudnia 2024 r. do 28 lutego 2025 r. było na poziomie 4.544 zł brutto, tj. 3.427,79 zł netto.
Ustalenia urzędowe wykazały, że od grudnia 2019 r. skarżąca nie figuruje jako osoba zatrudniona, czy też bezrobotna, zarejestrowana w urzędzie pracy. Do ubezpieczenia zdrowotnego zgłasza ją mąż, który posiada zatrudnienie w pełnym wymiarze czasu pracy, a podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z niniejszego tytułu w okresie ostatnich trzech miesięcy była na poziomie 4.666 zł brutto, tj. około 3.511 zł netto. Ponadto ustalono, że mąż skarżącej posiada tytuł do ubezpieczeń jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, a zadeklarowana podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/2025-04/2025 była na następującym poziomie: [...] - 4.242 zł, [...] - 20.219,27 zł, [...] - 9.920,94 zł, [...] - 15.342,06 zł.
Od 1 stycznia 2022r. podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie zdrowotne ustala się w zależności od przychodów z działalności gospodarczej. Przedsiębiorcy opodatkowani na zasadach ogólnych (czyli podatkiem liniowym lub skalą podatkową) lub ryczałtem od przychodów ewidencjonowanych mają obowiązek po zakończeniu roku kalendarzowego ustalić roczną składkę na ubezpieczenie zdrowotne. Przy jej obliczaniu brana jest pod uwagę roczna podstawa jej wymiaru.
Rodzina skarżącej nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, jak również nie korzysta z innych form pomocy ze strony państwa.
Stałe wydatki miesięczne związane z utrzymaniem gospodarstwa domowego skarżąca określiła na łączną kwotę 1.600 zł. Skarżąca poinformowała, że posiada następujące zobowiązania pieniężne: z tytułu zaciągniętych kredytów w kwocie 58.000 zł, z miesięczną ratą wynoszącą 420 zł oraz inne, których nie spłaca (nie określiła z jakiego tytułu i w jakiej wysokości).
Skarżąca zaznaczyła, że powyższe należności są spłacane i dochodzone w formie egzekucji prowadzonej przez komornika ZUS.
Do akt sprawy skarżąca przedłożyła dokumentację potwierdzającą wysokość ponoszonych opłat. Załączyła również wezwania do zapłaty oraz informację o stanie konta ze spółdzielni mieszkaniowej, z których wynika, że na dzień 30 września 2024r. posiadała zaległości z tytułu opłaty za czynsz w wysokości 22.026,41 zł.
W toku postępowania skarżąca powołała się na własne problemy zdrowotne. Poinformowała, że cierpi na zaburzenia [...], przez które jest nieporadna oraz ma myśli samobójcze. Jak wynika z przedstawionych zaświadczeń lekarskich, jest leczona psychiatrycznie od 2018r. z rozpoznaniem zaburzeń adaptacyjnych. W zaświadczeniach z maja 2023r. oraz z czerwca 2024r. wskazywano również, że z powodu stanu psychicznego, nie jest w stanie samodzielnie prowadzić spraw sądowych i wymaga pomocy obrońcy z urzędu. Legitymuje się orzeczeniem o [...] stopniu niepełnosprawności (symbol przyczyny niepełnosprawności [...]), wydanym 16 listopada 2011r. na stałe przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K., w którym stwierdzono, że może wykonywać pracę lekką.
Jak wynika z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej, skarżąca posiada we wspólności majątkowej małżeńskiej spółdzielcze własnościowe prawo do lokalu mieszkalnego o powierzchni 49 m kw. Innych nieruchomości, majątku ruchomego, praw majątkowych i wierzytelności, skarżąca nie wykazała.
Weryfikacja dokonana w Centralnej Bazie Danych Ksiąg Wieczystych potwierdziła, że skarżąca jest właścicielką na prawach wspólności majątkowej małżeńskiej lokalu mieszkalnego, objętego KW nr [...] Na przedmiotowej nieruchomości zostały dokonane wpisy hipoteczne na rzecz ZUS zabezpieczające spłatę należności z tytułu składek w łącznej kwocie 174.206,10 zł.
Należności z tytułu nieopłaconych składek za okres 03/2015-12/2019 figurujące na koncie nie uległy przedawnieniu i są wymagalne.
Organ rozpoznał wniosek w oparciu o przepisy prawne mogące mieć zastosowanie w sprawie tj.: art. 28 ust. 3 i 3a ustawy u.s.u.s.
Organ nie dopatrzył się istnienia podstaw umorzenia zobowiązania na podstawie ww. przepisów. W stosunku do skarżącej działalności nie było prowadzone postępowanie upadłościowe. W związku z tym przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 2, 4b i 4c, nie zachodzą w stosunku do zadłużenia. Z przyczyn oczywistych, nie ma również zastosowania art. 28 ust. 3 pkt 1 i 4. Wysokość zadłużenia z tytułu nieopłaconych składek, przewyższa kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym. Oznacza to, że przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a również nie ma zastosowania.
Ustalono, że skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej. Należności z tytułu nieopłaconych składek są objęte postępowaniem egzekucyjnym prowadzonym przez Dyrektora [...] ZUS w P.. Nie nastąpiło zatem stwierdzenie przez naczelnika urzędu skarbowego lub komornika sądowego braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Brak jest również podstaw do stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Z uwagi na niniejsze wykluczeniu podlegają przesłanki, o których mowa w art. 28 ust. 3 pkt 3, 5 i 6.
Nie stwierdzono również podstaw do umorzenia zaległości na podstawie przepisów rozporządzenia z 31 lipca 2003r. Przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie zachodzi, ponieważ skarżąca nie prowadzi działalności gospodarczej.
Okoliczności, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia również nie zachodzą, ponieważ skarżąca nie udowodniła, że nie może uzyskiwać dochodów ze względu na własny stan zdrowia lub w związku z koniecznością sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny. W toku postępowania skarżąca powołała się na własne problemy zdrowotne. Jak wynika z przedstawionych zaświadczeń lekarskich, skarżąca jest leczona psychiatrycznie od 2018. z rozpoznaniem zaburzeń adaptacyjnych. W zaświadczeniach z maja 2023 r. oraz z czerwca 2024 r. wskazywano również, że z powodu stanu psychicznego, nie jest w stanie samodzielnie prowadzić spraw sądowych. Skarżąca legitymuje się orzeczeniem o [...] stopniu niepełnosprawności (symbol przyczyny niepełnosprawności [...], wydanym 16 listopada 2011 r. na stałe przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w K., w którym stwierdzono, że wykonywać pracę lekką.
Organ podkreślił, że wystąpienie przesłanki dotyczącej sytuacji zdrowotnej uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem tej choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu. Tymczasem - jak stwierdzono - skarżąca nie udowodniła, że z uwagi na posiadane schorzenia nie może wykonywać pracy zarobkowej. Z dokumentacji przedłożonej do wniosku nie wynika, że została uznana za osobę niezdolną do pracy w stopniu uniemożliwiającym osiąganie dochodów. Również posiadane przez skarżącą orzeczenie o [...] stopniu niepełnosprawności, nie wyklucza aktywności zawodowej i pozwala na wykonywanie pracy lekkiej.
W kontekście powyższego, zdaniem organu, brak jest podstaw do stwierdzenia, że sytuacja zdrowotna uniemożliwia pozyskiwanie przez skarżącą dochodów niezbędnych do spłaty zadłużenia wobec ZUS.
ZUS rozważył możliwość umorzenia należności z uwagi na trudną sytuację finansową, która w przypadku konieczności opłacenia przez skarżącą zadłużenia pozbawiałaby skarżącą i jej rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (o której mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r.). Organ zaznaczył, że formalny status bezrobotnego daje dodatkowe możliwości m.in. w zakresie ewentualnego zdobycia nowych kwalifikacji, odbycia stażu, czy skorzystania ze specjalnych programów aktywizacji zawodowej. Skarżąca tymczasem nie zgłosiła się do urzędu pracy.
Nadto ustalenia urzędowe wykazały, że mąż skarżącej posiada zatrudnienie na pełen etat, a podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z niniejszego tytułu w okresie ostatnich trzech miesięcy była na poziomie 4 666 zł brutto, tj. około 3 511 zł netto, a ponadto posiada tytuł do ubezpieczeń jako osoba prowadząca pozarolniczą działalność gospodarczą, a zadeklarowana podstawa wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres 01/2025-04/2025 była na następującym poziomie: [...] -4 242 zł, [...] - 20 219,27 zł, [...] - 9 920,94 zł, [...] - 15 342,06 zł.
Organ podkreślił przy tym, że przepisy prawa rodzinnego nakładają na małżonków i członków najbliższej rodziny obowiązki w zakresie udzielania pomocy i wsparcia finansowego członków rodziny. Stosownie do art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są obowiązani, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zgodnie z art. 23 powołanej ustawy małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy oraz do współdziałania dla dobra rodziny. Z obowiązku tego nie zwalnia drugiego małżonka nawet istnienie rozdzielności majątkowej.
Wyjaśniono też, że podstawowym wskaźnikiem służącym do oceny kryterium ubóstwa jest kwota określająca minimum socjalne. Wartość minimum socjalnego dla gospodarstwa dwuosobowego pracowniczego wynosi 3 147,11 zł, tj. 1 573,56 zł na osobę (IPISS - minimum socjalne za IV kwartał 2024r.). Łączny dochód rodziny skarżącej jest wyższy od ww. kwoty, zatem w analizowanej sprawie należy wykluczyć przesłankę ubóstwa.
Dalej wskazano, że skarżąca nie korzystała z zasiłków stałych, okresowych czy celowych z opieki społecznej dedykowanych rodzinom znajdującym się w ciężkiej sytuacji bytowej (np. na zakup opału, opłat za media czy zakup posiłków lub żywności) oraz z innych instytucji wsparcia.
Oceniając ustalenie o obciążających skarżącą innych zobowiązaniach, organ wskazał, że zobowiązania wobec ZUS, ze względu na ich szczególny charakter, nie mogą być traktowane jako zobowiązania o charakterze drugorzędnym, a Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS nie może rezygnować z możliwości odzyskania należności dając pierwszeństwo zaspokojenia wierzycielom cywilnoprawnym (np. bankom). Za umorzeniem należności publicznoprawnych nie może przemawiać preferowanie wykonywania zobowiązań cywilnoprawnych, nawet jeśli niewykonanie tych zobowiązań wiązałoby się z daleko idącymi konsekwencjami dla zobowiązanego.
W skardze, skarżąca podniosła, że jej sytuacja zdrowotna i życiowa jest trudna, a organ zbagatelizował jej stan zdrowia.
Organ wniósł o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Zaskarżona decyzja nie naruszała prawa.
Podstawę prawną zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 28 ust. 1 i 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.
Stosownie zaś do art. 28 ust. 3 u.s.u.s., całkowita nieściągalność tych składek zachodzi, gdy:
- 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie,
- 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe i naprawcze,
- 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej,
- 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym, 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym, 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym;
- 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję,
- 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.
Należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a u.s.u.s.). Cytowany powyżej art. 28 ust. 1 u.s.u.s., dopuszcza zatem możliwość umorzenia w całości lub w części przez ZUS należności z tytułu składek, z uwzględnieniem ust. 2-4, gdzie wyodrębniono dwie podstawy i odpowiadające im przesłanki umorzenia. Do pierwszej zaliczono sytuacje, w których występuje całkowita nieściągalność należności (ust. 2 i ust. 3), jeżeli w wyniku egzekucji nie uzyska się efektywnych kwot, zmniejszających zobowiązanie dłużnika.
W art. 28 ust. 3a u.s.u.s. odmiennie unormowano natomiast podstawę i przesłanki umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia. Należności z tytułu składek od takich osób mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. W art. 28 ust. 3b u.s.u.s. zawierającym upoważnienie do wydania przez właściwego ministra rozporządzenia do określenia szczegółowych zasad umarzania takich należności z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, sformułowano zalecenie w postaci brania pod uwagę ważnego interesu osoby zobowiązanej do opłacania należności z tytułu składek oraz stanu finansów ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z treścią § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku:
- 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
- 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
- 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
Dalej należy wskazać, że rozstrzygnięcia organów administracji wydawane w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza użyty w powołanym wyżej art. 28 u.s.u.s. zwrot "należności z tytułu składek mogą być w umarzane w całości lub w części". Powyższe oznacza, że organ ma prawo wyboru treści rozstrzygnięcia w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, przy czym wybór ten może być swobodny, ale nie dowolny (por. wyrok NSA z 29 sierpnia 2007 r., II GSK 141/07, wyrok WSA w Łodzi z 3 listopada 2009 r., I SA/Łd 584/09; publ. Baza CBOSA). Podkreślić przy tym również należy, że proces podejmowania decyzji w sprawie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, w tym także ubezpieczenie zdrowotne, ma charakter dwuetapowy. Najpierw organ, ustalając istotne okoliczności faktyczne sprawy związane przede wszystkim z sytuacją majątkową, osobistą i rodzinną wnioskodawcy ocenia, czy okoliczności te odpowiadają choćby jednej z przesłanek określonych w art. 28 ust. 2 i 3 u.s.u.s. lub art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1-3 rozporządzenia.
Stwierdzenie, że okoliczności ustalone w sprawie nie odpowiadają żadnej z przesłanek umorzenia zaległości wyklucza możliwość pozytywnego rozstrzygnięcia dla ubezpieczonego. Z kolei drugi etap ma miejsce jedynie wówczas, gdy organ stwierdzi, że przesłanki te przemawiają za umorzeniem ww. należności. Jednak, nawet pozytywna ocena występowania tych przesłanek, nie obliguje organu do skorzystania z instytucji umorzenia należności z tytułu tych składek. Odmawiając w takiej sytuacji z umorzenia zaległości organ działa w zakresie przyznanego mu uznania administracyjnego.
Istotne dla rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o umorzenie zaległych składek jest także ma wnikliwe wyjaśnienie sytuacji majątkowej, jak i rodzinnej (w zależności od podmiotu wnioskującego) strony wnoszącej o przyznanie jej ulgi. Przy czym przyjmuje się, że to strona żądająca umorzenia zaległości, w treści wniesionego wniosku oraz w toku postępowania, powinna wskazać takie konkretne okoliczności, które będą przemawiały za zastosowaniem wobec niej instytucji umorzenia. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS toku postępowania, powinien natomiast wnikliwie ustalić istnienie (lub brak) takich okoliczności, podejmując w tym zakresie, o ile jest to możliwe, także działania z urzędu, niezależnie od informacji uzyskanych od wnioskodawcy, zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej wyrażoną w art. 7 k.p.a. i zasadą zupełności postępowania dowodowego, o której stanowi art. 77 § 1 k.p.a. Oczywistym jest jednak fakt, że w toku takiego postępowania to głównie na stronie spoczywa ciężar udowodnienia zaistnienia przesłanek do umorzenia, gdyż to wnioskodawca, a nie organ, ma pełną wiedzę o swojej sytuacji rodzinnej, majątkowej, osobistej i o zaistniałych przeszkodach w spłacie zadłużenia.
Natomiast ocena zebranego materiału dowodowego należy do organu prowadzącego postępowanie. Stosownie bowiem do treści art. 80 k.p.a., organ swobodnie ocenia dowody, ważne jest jednak, żeby stan faktyczny został oceniony na podstawie całokształtu zebranego materiału dowodowego. Swoboda w ocenie dowodów nie oznacza dowolności. Przeprowadzony przez organ sposób rozumowania związany z ustalaniem stanu faktycznego sprawy na podstawie różnych, czasem sprzecznych ze sobą, zebranych w sprawie dowodów, przedstawiony w uzasadnieniu decyzji, powinien być jasny, zrozumiały i oparty o zasady logiki.
W sprawie skarżącej organ poczynił niewadliwe ustalenia dotyczące sytuacji majątkowej skarżącej. Skarżąca na dla dowiedzenia swoich twierdzeń przedłożyła dokumentacje medyczną, potwierdzającą trwałą chorobę oraz fragmentaryczne dowody dotyczące wydatków związanych z utrzymaniem. Mimo to organ zgromadził dane dostępne na podstawie informacji posiadanych z urzędu, a dotyczących w szczególności wysokości dochodów męża skarżącej. Skarżąca zresztą ustaleń dotyczących jej sytuacji majątkowej i życiowej nie kwestionowała w skardze, gdyż podnosiła tam wyłącznie okoliczności dotyczące jej stanu zdrowia, które - jak twierdziła - organ zbagatelizował.
Takie stanowisko skarżącej nie jest jednak słuszne, ponieważ organ nie kwestionował tego, że skarżąca cierpi na przewlekłe schorzenie, a ustalenie takie oparł o dowody przedłożone przez skarżącą (str. [...] zaskarżonej decyzji). Okoliczność tę zresztą rozważył zestawiając ją z prawnymi przesłankami umorzenia zaległości, wskazując, że z orzeczenia komisji do spraw orzekania o niepełnosprawności, wynikało, że schorzenie nie stanowi przeszkody do wykonywania prac lekkich.
Postępowanie organu należy ocenić więc jako poprawne i respektujące opisane powyżej zasady wynikające z przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego. Wbrew zarzutom organ skarżącej nie pominął ani dowodów ani twierdzeń skarżącej.
Organ przedstawił również analizę przebiegu postępowania egzekucyjnego, wskazując daty zdarzeń powodujących zwieszenie biegu terminu przedawnienia należności, wykazując, że należności przedawnieniu nie uległy i są wymagalne. Opisane w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji zdarzenia, czyli doręczenia poszczególnych tytułów wykonawczych, zapadły w datach, w których poszczególne należności były nieprzedawnione, a prowadzenie na ich podstawie egzekucji powoduje, że okres zawieszenia w momencie wydawania zaskarżonej decyzji trwał (art. 28 ust. 5b u.s.u.s.). Także tych ustaleń skarżąca nie kwestionowała.
Z opisanych tu przyczyn ustalenia organów Sąd ocenił jako prawidłowe.
Organ trafnie uznał też, że nie zaszła żadna z przesłanek uznania należności z tytułu składek za nieściągalne w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Poza bezdyskusyjnie niemającą w sprawie zastosowania przesłanką określoną w art. 28 ust. 3 pkt 1 ustawy (śmierć zobowiązanego), organ przekonująco uzasadnił niewystąpienie pozostałych. Organ ustalił bowiem, że nie złożono wniosku o ogłoszenie upadłości skarżącej (art. 28 ust. 3 pkt 2, 4b i 4c, u.s.u.s.), nie zaspokojono należności w postępowaniu likwidacyjnym (art. 28 ust. 3 pkt 4 u.s.u.s.), a wysokość zaległych składek przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym (art. 28 ust. 3 pkt 4a u.s.u.s.).
Jednocześnie ustalono, że skarżąca jest właścicielką nieruchomości - na prawach wspólności majątkowej (lokalu mieszkalnego). Zasadnie uznano więc, że możliwe jest prowadzenie egzekucji z tej rzeczy, co z kolei powoduje, że nie były spełnione przesłanki do uznania należności za nieściągalne, wynikające z art. 28 ust. 3 pkt 3 i 5 u.s.u.s. (brak majątku) oraz art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s. (brak perspektywy uzyskania z egzekucji kwot przekraczających wydatki egzekucyjne).
Prawidłowo również oceniono istnienie przesłanek umorzenia zaległości, pomimo braku ich nieściągalności, określonych w przepisach § 3 rozporządzenia z 31 lipca 2003 r. W sprawie skarżącej oceny wymagały dwie z przewidzianych tam przesłanek.
Odnośnie pierwszej, przewidzianej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia, tj. pozbawienia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych wnioskodawcy lub rodziny, organ odwołał się do ustaleń wynikających z posiadanych z urzędu danych, które potwierdzały, że mąż skarżącej, z którym prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, obok dochodów z wynagrodzenia za pracę, deklarował również podstawy wymiaru składek na ubezpieczenie zdrowotne z tytułu prowadzenia pozarolniczej działalności gospodarczej, wynoszące w ciągu 4 miesięcy poprzedzających wydanie decyzji w wysokości: 4.242 zł za styczeń 2025, 20.219,27 zł za luty 2025 r., 9.920,94 zł za marzec 2025 r. oraz 15.342,06 zł za kwiecień 2025 r. Odwołanie się do takich deklaracji należy uznać za miarodajne dla oceny wysokości dochodów, ponieważ podstawę wymiaru składek stanowi dochód przedsiębiorcy (art. 81 ust. 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych; tekst jednolity Dz.U. z 2025 r. poz. 1461 ze zm.).
Organ zasadnie powołał się na przepisy prawa rodzinnego regulującego stosunki między małżonkami. Z art. 27 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (k.r.o.) wynika bowiem, że oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Oboje małżonkowie – w myśl art. 23 cyt. ustawy – obowiązani są m.in. do wzajemnej pomocy. Skoro małżonkowie są obowiązani do wzajemnej pomocy, przez którą należy rozumieć nie tylko świadczenia osobiste, ale i pieniężne, stąd uprawniony był wniosek, że skarżąca ma zapewnione źródło finansowania swoich uzasadnionych wydatków.
W odniesieniu zaś do przesłanki wynikającej z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, która pozwala organowi umorzyć wciąż ściągalną zaległość z powodu braku możliwości uzyskiwania dochodów, organ prawidłowo odwołał się do miarodajnego dowodu, jakim było orzeczenie komisji do spraw orzekania o niepełnosprawności, które potwierdzało, że skarżąca mogła wykonywać prace lekkie. Przy braku innych dowodów podważających ten wniosek, organ trafnie przyjął, że choroba skarżącej nie uniemożliwia jej wykonywania pracy.
Powyższe uwagi odpowiadają na wszystkie zarzuty i twierdzenia skargi.
Z opisanych tu przyczyn, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 poz. 143; dalej: p.p.s.a.).