Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opoluz 8 lipca 2026 r., sygn. akt I SA/Op 403/26

Uzasadnienie

Przedmiotem skargi wniesionej przez M. D. [dalej: skarżący, strona, wnioskodawca] jest decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [dalej: ZUS, organ] z 17 marca 2026 r. utrzymująca w mocy decyzję ZUS z 26 stycznia 2026 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie sprawy.

Wnioskodawca zwrócił się do organu o umorzenie należności z tytułu składek. W uzasadnieniu wniosku powołał się na trudną sytuację finansową oraz zdrowotną. ZUS decyzją z 26 stycznia 2026 r. odmówił stronie umorzenia należności z tytułu składek, ponieważ: nie wystąpiła żadna z przesłanek uzasadniających uznanie należności za całkowicie nieściągalne z art. 28 ust. 2 i 3 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2026 r. poz. 199 ze zm.) [dalej: usus]; nie wykazano, że zgodnie z art. 28 ust. 3a usus, ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną – spłata należności wiązałaby się z brakiem możliwości zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych gospodarstwa domowego; nie wykazano, że powstanie zadłużenia było następstwem szczególnych zdarzeń; nie wykazano, że stan zdrowotny lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiły wnioskodawcę możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Wobec powyższego strona wniosła o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując na następujące okoliczności: 1) brak rzetelnej analizy sytuacji materialnej wnioskodawcy przez ZUS, ponieważ ten w toku postępowania nie wykorzystał dostępnych mu narzędzi prawnych i informatycznych w celu weryfikacji faktycznej sytuacji majątkowej strony;

1. 2) sytuację zdrowotną i materialną, ponieważ z powodu choroby [...] oraz hospitalizacji wnioskodawca nie był w stanie terminowo opłacać składek, a obecnie nie ma żadnych dochodów, jest bezrobotnym, utrzymują go rodzice, natomiast ZUS nie uwzględnił leczenia i hospitalizacji jako przesłanki umorzenia;
2. 3) brak możliwości spłaty długu ze względu na brak stałego zatrudniania i majątku, pozostawanie na utrzymaniu rodziców;
3. 4) naruszenie zasady pomocniczości i interesu społecznego, gdyż ZUS nie wziął pod uwagę, że umorzenie długu stanowiłoby działanie dla wyższego dobra, umożliwiające stronie "nowy start" i skupienie się na leczeniu, co jest zgodne z interesem społecznym. Ponadto akta sprawy administracyjnej zostały uzupełnione o oświadczenie o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej osoby fizycznej.

Organ, po ponownym rozpatrzeniu sprawy, decyzją z 17 marca 2026 r. utrzymał w mocy własną decyzję z 26 stycznia 2026 r. W uzasadnieniu wyjaśnił, że z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz sytuacji materialnej wynika, że wnioskodawca: jest kawalerem, był mikroprzedsiębiorcą, nie pracuje zarobkowo, nie pobiera renty ani emerytury, nie posiada dochodu z innych źródeł, nie pobiera zasiłku ani świadczenia z Urzędu Pracy, nie pobiera zasiłku z pomocy społecznej, nie korzysta z innych form pomocy, ponosi tylko koszty związane z leczeniem w wysokości 350 zł, prowadzi gospodarstwo domowe z matką, która uzyskuje dochód w wysokości 4.500 zł miesięcznie, nie posiada zobowiązań finansowych, nie posiada domu, mieszkania, gospodarstwa rolnego, innych nieruchomości, praw majątkowych, środków transportu oraz wierzytelności. Zdaniem strony brak jest prognozy poprawy sytuacji materialnej. Strona pozostaje na utrzymaniu matki i tylko dzięki niej ma możliwość przeżycia i niepełnego leczenia się – z powodu braku środków. Pomimo bardzo ciężkiej sytuacji wnioskodawca nie otrzymał od państwa ani innej instytucji żadnej pomocy materialnej lub w jakiejkolwiek innej formie.

Organ ustalił, że 31 grudnia 2023 r. wnioskodawca: zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, od 5 lutego 2025 r. jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy w O., nie jest właścicielem/współwłaścicielem nieruchomości, nie ma zarejestrowanych pojazdów, jego matka prowadzi działalność gospodarczą.

ZUS zweryfikował zadłużenie strony w aspekcie ewentualnego przedawnienia i stwierdził, że wobec należności na koncie płatnika składek, w świetle art. 24 usus, nie upłynął jeszcze pięcioletni termin, w którym mogą być one dochodzone. Dalej organ wyjaśnił, że zgodnie z art. 28 ust. 2 usus należności z tytułu składek (w tym także odsetki za zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem art. 3a usus. Przesłanki wystąpienia całkowitej nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 usus. Przesłanki te stanowią zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek.

ZUS stwierdził, że przesłanki z art. 28 ust. 3 pkt 1, 2, 4, 4b, 4c usus nie wystąpiły w sprawie, ponieważ brak jest dokumentów potwierdzających te okoliczności. Natomiast przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 3 usus nie zachodzi, ponieważ choć nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej, jednocześnie nie wystąpił stan braku następców prawnych, takich jak rodzice, czy siostra. Wszystkie wymienione okoliczności, to jest: zakończenie prowadzenia działalności gospodarczej, brak majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej – muszą wystąpić łącznie. Przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 4a usus nie zachodzi w sprawie, ponieważ wysokość nieopłaconych składek, o umorzenie których strona wnosiła, przekracza kwotę kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym.

Przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 5 usus nie zachodzi, gdyż naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy nie stwierdził braku majątku, z którego można prowadzić egzekucję. Przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 usus nie zachodzi, ponieważ nie jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, gdyż wobec zaległości widniejących na koncie płatnika składek Dyrektor ZUS Oddział w Opolu wszczął przymusowe dochodzenie należności, stosując środki egzekucyjne w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnej na rachunku bankowym oraz w [...] Urzędzie Skarbowym w O., które dotychczas doprowadziło do wyegzekwowania kwoty w wysokości 1.276,11 zł.

ZUS zaznaczył, że postępowanie egzekucyjne, które nadal jest w toku, wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Dopóki postępowanie się toczy, nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji. Dopóki istnieją niewykorzystane dotychczas możliwości wyegzekwowania zaległości podatkowej, dopóty jej umorzenie przed ich wyczerpaniem byłoby sprzeczne z interesem publicznym. Dopóki istnieje możliwość prowadzenia działań egzekucyjnych, organ rentowy, działając jako wierzyciel, nie może stwierdzić, że zachodzi przesłanka nieściągalności zadłużenia i zaniechać prób jego wyegzekwowania. Nieściągalność należności z tytułu składek związana jest bowiem z całkowitą, aktualną i przyszłą niemożnością skutecznego ich dochodzenia w postępowaniu egzekucyjnym oraz nieracjonalnością wszczęcia takiego postępowania.

W związku z powyższym nie zachodzą żadne przestanki pozwalające na stwierdzenie całkowitej nieściągalności należności z tytułu składek. Uniemożliwia to pozytywne rozstrzygnięcie wniosku w żądanym zakresie na podstawie art. 28 ust. 3 usus.

Organ wyjaśnił dalej, że zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 usus i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz.U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) [dalej: rozporządzenie], należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy, ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia, mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. ZUS może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Organ zaznaczył, że analizując uregulowania prawne, dotyczące możliwości umorzenia należności, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, należy brać pod uwagę między innymi to, czy spłata zadłużenia w dłuższym czasie nie spowoduje sytuacji, że po uiszczeniu należności z tytułu składek osoba zobowiązana nie będzie dysponowała środkami niezbędnymi do zachowania podstawowych potrzeb życiowych, na przykład zakupu wyżywienia, ubrań itp., czy mają charakter okresowy, czy stały i się pogłębiający.

Umorzenie należności jest zastrzeżone dla sytuacji szczególnie trudnych, gdy ze względu na stan zdrowia, inne względy społeczne i brak szans na uzyskiwanie dochodów nie jest możliwe wywiązywanie się ze zobowiązań wobec ZUS.

Organ stwierdził, że przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma zastosowania, ponieważ strona nie prowadzi już działalności gospodarczej. Natomiast wystąpienie przesłanki dotyczącej stanu zdrowia uwarunkowane jest nie tylko istnieniem przewlekłej choroby osoby zobowiązanej lub członka jej rodziny, ale także skutkiem choroby w postaci pozbawienia takiej osoby możliwości uzyskania dochodu uniemożliwiającego opłacenie należności. We wnioskach skarżący powołał się na swoją sytuację zdrowotną. Oznajmił, że znajduje się pod stałą opieką lekarza specjalisty [...]. Rok temu wymagał hospitalizacji na [...]. Leczenie, które wówczas rozpoczął, jest procesem długotrwałym. Kontynuuje je nadal. Kondycja [...] miała bezpośredni wpływ na jego zdolność do podjęcia i utrzymania zatrudnienia oraz na ogólną sytuację życiową. W aktach sprawy znajduje się zaświadczenie lekarskie. W rozpoznaniu wskazano, że: pacjent jest leczony z rozpoznaniem [...], był hospitalizowany w oddziale [...], w obrazie klinicznym przewlekłe objawy choroby w [...].

Zdaniem organu wskazane problemy są utrudnieniem w codziennej egzystencji, lecz nie stanowią wystarczającej podstawy do umorzenia należności. Sam fakt pozostawania pod opieką lekarza specjalisty oraz prowadzenia leczenia [...] nie przesądza o braku możliwości uzyskiwania dochodu ani o trwałej niezdolności do podjęcia aktywności zarobkowej. Z przedłożonego zaświadczenia lekarskiego nie wynika stwierdzenie całkowitej i trwałej niezdolności do pracy. Sama okoliczność występowania choroby, nawet przewlekłej, nie oznacza automatycznie niemożności wykonywania pracy dostosowanej do możliwości zdrowotnych.

ZUS dostrzegł, że wnioskodawca jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, co w zasadzie oznacza gotowość do podjęcia zatrudnienia. W ocenie organu przedstawione okoliczności wskazują, że sytuacja zdrowotna strony może powodować pewne ograniczenia w funkcjonowaniu zawodowym, jednak nie została wykazana taka jej intensywności i trwałość, która uzasadniałaby uznanie, że spłata zobowiązania jest obiektywnie niemożliwa.

W sprawie nie odnotowano także faktu sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, dlatego według organu nie zachodzi przesłanka wykazana w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia. Również bardzo ograniczone możliwości płatnicze nie mogą być uznane za przesłankę wystarczającą do umorzenia zaległości. Przesłanka z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia nie odnosi się do subiektywnego odczucia dłużnika o dolegliwości z powodu konieczności zapłacenia zaległych składek, lecz oznacza obiektywną, wyjątkową sytuację, która zagraża podstawowemu bytowi zobowiązanego lub jego rodziny. Nie odnosi się więc ona do kłopotów finansowych, z uwagi na to, że każdy człowiek indywidualnie w ramach przysługującej mu samodzielności podejmowania decyzji, organizuje swoje sprawy zawodowe i osobiste. Każda osoba przejściowo może wykazać, że znajduje się w trudnej sytuacji, lecz ZUS jest obowiązany dokładnie i racjonalnie ocenić sytuację i podjąć decyzję, czy uznaje ją za przesłankę zastosowania umorzenia należności, czy też nie.

W ocenie organu analiza materiału dowodowego nie potwierdza, aby sytuacja materialna strony była na tyle trudna i wyjątkowa, aby uzasadniała zastosowanie ulgi w postaci umorzenia należności. Z ustaleń wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z matką, która uzyskuje dochód w wysokości 4.500 zł miesięcznie. Minimum socjalne wyznacza kwotę, która gospodarstwu domowemu jest niezbędna w celu zapewnienia odpowiednich warunków do odtworzenia sił życiowych i utrzymania więzi społecznych. Na ogólną sytuację finansową rodziny mają wpływ dochody wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, a więc są to również dochody matki wnioskodawcy. Minimum socjalne ustalone 19 grudnia 2025 r. na podstawie danych z GUS przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych w III kwartale 2025 r. dla dwuosobowego gospodarstwa pracowniczego wynosi 3.273,81 zł (1.636,81 zł na osobę). Stąd poziom dochodu w gospodarstwie domowym strony jest wyższy niż kryterium minimum socjalnego. Zatem nie występuje przesłanka ubóstwa ani sytuacji skrajnej niewydolności finansowej.

W ocenie ZUS analiza sytuacji finansowej strony wskazuje, że może ona być trudna, jednakże z uwagi na fakt, że wnioskodawca nie posiada obecnie żadnego źródła dochodu – wszystkie wydatki związane z utrzymaniem strony ponosi matka. Sam brak środków finansowych nie przesądza o możliwości umorzenia zaległości z tytułu składek, gdyż nawet w sytuacji, gdy strona nie posiada środków na zaspokojenie należności, istnienie zaległości nie zmienia sytuacji majątkowo-rodzinnej strony, a jedynie wpływa na brak możliwości przeprowadzenia skutecznej egzekucji.

Dalej organ wskazał, że wnioskodawca jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy, bez prawa do zasiłku. Rejestrując się w PUP, jako osoba bezrobotna, wykazał więc chęć znalezienia i podjęcia zatrudnienia. Posiadanie statusu osoby bezrobotnej daje możliwość otrzymania pomocy w celu uzyskania zatrudnienia, przygotowania zawodowego osób dorosłych, a także skorzystania z różnych form przeciwdziałania bezrobociu. Sam fakt pozostawania bezrobotnym na obecnym rynku pracy nie stanowi elementu wyjątkowego, zatem nie może stanowić okoliczności skutkującej umorzeniem należności.

ZUS wyjaśnił, że instytucja umorzenia służy wsparciu osób w zupełnie wyjątkowych okolicznościach związanych ze skrajną biedą, nieprzewidzianymi wypadkami losowymi czy innymi, niemożliwymi do przewidzenia zdarzeniami, w sytuacji, gdy status materialny trwale nie rokuje w kontekście spłaty zadłużenia. W ocenie organu wnioskodawca nie udowodnił, że definitywnie nie ma możliwości spłaty należności z tytułu składek.

Nie zgadzając się z decyzją ZUS, strona wniosła skargę do Sądu, żądając stwierdzenia nieważności zaskarżonej decyzji w całości, ewentualnie jej uchylenia na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zasądzenie kosztów postępowania. Zaskarżonej decyzji zarzucono:

1. 1. Naruszenie przepisów postępowania (art. 7, art. 77, art. 80, art. 107 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego, Dz.U. z 2025 r. poz. 1691, dalej: kpa), które miało istotny wpływ na wynik sprawy:

A. Brak wszechstronnego i wyczerpującego zebrania materiału dowodowego. Organ, mając możliwość skorzystania z systemów teleinformatycznych, w tym Kompleksowego Systemu Informatycznego ZUS, nie podjął żadnych czynności w celu weryfikacji twierdzeń o całkowitym braku dochodów i majątku. Sam fakt wszczęcia egzekucji, na który powołuje się organ, nie świadczy o częściowej ściągalności, a wręcz przeciwnie – potwierdza, że skarżący nie posiada żadnych aktywów, skoro egzekucja prowadzona przez miesiące przyniosła efekt jedynie w postaci symbolicznej kwoty 1.276,11 zł i nie doprowadziła do likwidacji długu.

B. Niewyjaśnienie istoty sprawy, poprzez brak analizy rzeczywistej sytuacji dochodowej skarżącego. Organ bezpodstawnie przyjął, że skoro strona prowadzi gospodarstwo domowe z matką osiągającą dochód 4.500 zł, to sytuacja materialna nie jest wyjątkowo trudna. Jest to, w ocenie skarżącego, nie tylko nieprawdziwe, ale i sprzeczne z duchem przepisów. ZUS pominął fakt, że skarżący nie jest na utrzymaniu matki z wyboru, lecz z przymusu wynikającego z całkowitej niezdolności do pracy z powodu przewlekłej i niedającej się jednoznacznie określić czasu jej trwania choroby [...]. Dochód matki w wysokości 4.500 zł brutto nie oznacza dochodu netto przeznaczonego na nasze wspólne wydatki. Prowadzi ona własną działalność gospodarczą, co wiąże się z kosztami, a ponadto jest jedynym żywicielem obu osób. Z minimum socjalnego dla dwuosobowego gospodarstwa, które organ sam przywołuje (3.273,81 zł), nie wynika, że strona dysponuje nadwyżką na spłatę długów. Gdyby matka przeznaczyła swoje środki na spłatę prywatnego długu skarżącego, to nie byłaby w stanie zapewnić obu osobom podstawowych potrzeb, w tym leczenia strony.

C. Brak właściwego uzasadnienia w zakresie oceny stanu zdrowia. Organ odmawia stronie prawa do skorzystania z przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia, twierdząc, że zaświadczenie lekarskie nie stwierdza całkowitej i trwałej niezdolności do pracy. Zdaniem skarżącego jest to nadinterpretacja. Przepis nie wymaga orzeczenia o niezdolności do pracy, lecz pozbawienia możliwości uzyskiwania dochodu. [...], potwierdzona hospitalizacją [...], z definicji uniemożliwia jakąkolwiek stabilną pracę zarobkową. Organ, nie posiadając wiedzy medycznej, samowolnie uznał, że choroba nie wyklucza aktywności zawodowej, co stanowi rażące naruszenie art. 7 i art. 77 kpa, poprzez niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego.

1. II. Naruszenie prawa materialnego:

A. Błędna wykładnia i niewłaściwe zastosowanie § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia. Organ uznał, że sytuacja strony nie spełnia przesłanki "zbyt ciężkich skutków". Zdaniem strony jest to błędne. Dla bezrobotnego dwudziestosiedmiolatka z nieleczoną (z powodu braku środków) [...], nakaz spłaty długu jest abstrakcyjny. Organ nie wziął pod uwagę, że "zbyt ciężkie skutki" mogą oznaczać niemożność kontynuowania leczenia, a co za tym idzie – brak szans na jakąkolwiek resocjalizację i powrót na rynek pracy. Interes społeczny, na który powołuje się ZUS, jest tu tożsamy z udzieleniem szansy na "nowy start". Organ zinterpretował przesłankę zdrowotną w sposób zawężający. Celem umorzenia jest pomoc osobom, które z powodu choroby nie są w stanie generować dochodu. Przedłożone zaświadczenie lekarskie o [...], chorobie [...] i skutkującej głębokimi deficytami w sferze społecznej i zawodowej, w oczywisty sposób spełnia tę przesłankę.

B. Naruszenie art. 28 ust. 3a usus, poprzez jego niezastosowanie. Przepis ten daje ZUS możliwość umorzenia długu w "uzasadnionych przypadkach". Organ oddalił wniosek, uznając, że nie ma obowiązku go uwzględnić, lecz sąd administracyjny ma prawo zbadać, czy odmowa nie była rażąco niesprawiedliwa i czy organ nie przekroczył granic swojej uznaniowości, pomijając kluczowe okoliczności łagodzące, takie jak wiek, choroba i całkowite bezrobocie.

1. III. Dodatkowe okoliczności faktyczne pominięte przez organ:

Organ, dokonując analizy sytuacji materialnej strony, całkowicie pominął realne koszty utrzymania, ograniczając się do suchej informacji o dochodzie matki. Strona przedłożyła sądowi wyliczenie miesięcznych wydatków gospodarstwa domowego na dowód, że nie ma w nim żadnych środków na spłatę zadłużenia wobec ZUS, a jego egzekucja godzi w podstawowe potrzeby. Suma wydatków wynosi 3.139 zł. W ocenie strony zestawienie pokazuje, że skoro dochód netto matki z działalności gospodarczej wynosi ok. 3.500-3.800 zł, to na spłatę długu brakuje środków. Choroba skarżącego uniemożliwia skarżącemu podjęcie pracy, a matka, utrzymując dwie osoby, nie jest w stanie generować dodatkowych nadwyżek.

W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi jako bezzasadnej.

W dwóch pismach procesowych z 25 maja 2026 r. skarżący podniósł, że jest niezdolny do wykonywania pracy na stanowisku kierowcy taxi, co wynika z orzeczenia lekarskiego, którego kopię dołączył. Nadto, podczas badania lekarz poinformował skarżącego, że ze względu na stan zdrowia nie ma możliwości uzyskania pozytywnego orzeczenia również na stanowiska ochroniarza czy operatora wózka widłowego. W ocenie strony orzeczenie lekarskie obala stanowisko ZUS o braku dowodów na niezdolność do pracy, potwierdza, że przewlekła choroba [...] pozbawia skarżącego możliwości uzyskiwania dochodu z pracy zarobkowej, wskazuje na oczywistą bezzasadność tezy ZUS, jakoby rejestracja w PUP jako osoby bezrobotnej oznaczała gotowość do podjęcia zatrudnienia. W rzeczywistości skarżący nie jest w stanie wykonywać żadnej pracy, a rejestracja służy jedynie dostępowi do opieki zdrowotnej.

Dalej skarżący wywodził, że egzekucja trwa od ponad roku, a wyegzekwowano jedynie niecałe 19% zadłużenia. Postępowanie egzekucyjne nie daje żadnych podstaw do prognozowania dalszej skuteczności, zwłaszcza że skarżący nie posiada żadnego majątku ani dochodów. Organ, powołując się na przyszłą możliwość uzyskania dochodu, wkracza w sferę domysłów. Tymczasem przesłanka z art. 28 ust. 3 pkt 6 usus wymaga oczywistości, że w egzekucji nie uzyska się kwot przewyższających wydatki. W przypadku osoby całkowicie pozbawionej majątku i dochodów wielomiesięczna egzekucja, która nie przynosi znaczących efektów, właśnie tę oczywistość potwierdza. Organ wylicza, że dochód matki (4.500 zł) podzielony na 2 osoby daje 2.250 zł na osobę, co przewyższa minimum socjalne (1.637 zł). Jest to wyliczenie abstrakcyjne i krzywdzące. Dochód matki nie jest bowiem dochodem skarżącego.

Skarżący nie ma żadnego własnego dochodu. Matka utrzymuje syna z własnej woli i możliwości, ale nie ma obowiązku prawnego pokrywania jego długów składkowych. ZUS próbuje przerzucić odpowiedzialność na osobę trzecią, co jest – w ocenie strony – niedopuszczalne. Minimum socjalne jest kategorią statystyczną, a nie indywidualną miarą zdolności płatniczej. Skarżący choruje na [...], wymaga leczenia, a dochód matki jest przeznaczany przede wszystkim na leczenie, wyżywienie, rachunki, mieszkanie. W oświadczeniu skarżący wyraźnie wskazał, że matka pokrywa jedynie podstawowe potrzeby bytowe, a na spłatę długu nie ma środków. Nadwyżka (2.250 zł - 1.637 zł = 613 zł), nawet gdyby tak liczyć, nie oznacza możliwości spłaty zadłużenia. Z kwoty tej trzeba pokryć koszty leczenia (350 zł), pozostaje 263 zł, a to jest jedynie teoria. W praktyce dochód matki jest obciążony kosztami własnej działalności gospodarczej i innymi wydatkami.

Skarżący zaznaczył, że zaświadczenie lekarskie z 4 listopada 2025 r. jednoznacznie stwierdza rozpoznanie [...], hospitalizację na oddziale [...] oraz przewlekłe objawy [...]. To są obiektywne, medyczne przesłanki całkowitego wykluczenia z rynku pracy. Organ, nie będąc biegłym [...], nie może samodzielnie ocenić, że choroba nie pozbawia możliwości uzyskania dochodu. Takie stanowisko jest niedopuszczalnym wkroczeniem w sferę wiedzy specjalnej i narusza art. 7 oraz art. 84 kpa, organ nie może lekceważyć dowodu z dokumentu urzędowego).

Skarżący podniósł też, że rejestracja w PUP jest często warunkiem uzyskania dostępu do opieki zdrowotnej (NFZ) oraz innych świadczeń, a nie wyrazem rzeczywistej zdolności do pracy. Osoba chora [...] może być zarejestrowana, ale nie oznacza to, że jest w stanie podjąć jakąkolwiek pracę zarobkową. Argument o wieku (27 lat) w istocie dyskryminuje osoby chore niezależnie od wieku, skoro ZUS uważa, że młody człowiek z ciężką [...] "na pewno kiedyś zapracuje", to w praktyce nigdy nie umorzy długu żadnej osobie przed pięćdziesiątym rokiem życia. Jest to sprzeczne z celem regulacji, która ma pomagać właśnie w wyjątkowych, ciężkich przypadkach.

Strona konkludowała, że twierdzenia organu są w przeważającej mierze sprzeczne z materiałem dowodowym lub opierają się na błędnej wykładni przepisów. ZUS, zamiast rzetelnie ocenić indywidualną sytuację skarżącego (27 lat, [...], brak jakiegokolwiek dochodu i majątku, nieskuteczna egzekucja), posłużył się schematycznymi formułkami, które w tym konkretnym przypadku nie znajdują uzasadnienia.

Podczas rozprawy pełnomocnik skarżącego podtrzymał stanowisko zawarte w skardze. Wskazał, że przedłożony dowód z orzeczenia lekarskiego z 9 kwietnia 2026 r. przedłożył do akt sprawy w celach informacyjnych. Podnosił, że syn podjął leczenie, które przynosi efekty, ale jeszcze nie takie, aby mógł podjąć pracę i "wyjść do ludzi". Dlatego 15 lipca 2026 r. podczas wizyty lekarskiej będzie ocenione przez lekarza czy wystąpić z wnioskiem o uznanie syna za niezdolnego do pracy, gdyż podczas ostatniej wizyty lekarskiej lekarz prowadzący potwierdził bowiem taką konieczność. Wskazał, że lekarz medycyny pracy zabronił skarżącemu wykonywania pracy jako operator wózka widłowego, pomimo iż ma takie uprawnienia. Nie może podjąć również pracy w systemie zmianowym jako np. stróż, magazynier, ponieważ pomiędzy godz. 20:00 i 21:00 każdego dnia musi przyjąć leki, które [...]. Tej rutyny nie można zmienić ze względu na stan zdrowia.

Pełnomocnik organu podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji i w odpowiedzi na skargę. Podkreślił, że brak jest w aktach sprawy informacji o uzyskaniu zaświadczenia o stopniu niepełnoprawności, brak też jest innych dowodów wskazujących na niemożność podjęcia jakiejkolwiek pracy, a nie tylko jako kierowca. Podkreślił także, że brak jest też dowodów na podjęcia próby przekwalifikowania się za pośrednictwem np. urzędu pracy, gdzie skarżący jest zarejestrowany jako bezrobotny. Sama choroba bez dowodów potwierdzających niemożność wykonywania jakiejkolwiek pracy zarobkowej nie jest uzasadnieniem dla zastosowania wnioskowanej ulgi, szczególnie zważywszy na młody wiek skarżącego.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje.

Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie.

Jak stanowi art. 1 ust. 1-2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2024 r. poz. 1267), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.

Na zasadzie art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.) [dalej: ppsa] sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje w szczególności orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne (art. 3 § 2 pkt 1 ppsa).

Zgodnie z art. 145 § 1 ppsa, sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie: 1) uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi: a) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, b) naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, c) inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy;

1. 2) stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach;
2. 3) stwierdza wydanie decyzji lub postanowienia z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach. W przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, sąd stwierdzając podstawę do umorzenia postępowania administracyjnego, umarza jednocześnie to postępowanie (art. 145 § 3 ppsa). W razie nieuwzględnienia skargi w całości albo w części sąd oddala skargę odpowiednio w całości albo w części (art. 151 ppsa).

Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak, co do zasady, związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ppsa). Zarazem, jak stanowi art. 133 § 1 ppsa, sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy, na podstawie akt sprawy.

Orzekanie "na podstawie akt sprawy", o którym stanowi art. 133 § 1 ppsa oznacza, że Sąd przy ocenie legalności decyzji bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które stanowiły podstawę zaskarżonego aktu. Podstawą orzekania przez wojewódzki sąd administracyjny jest zatem materiał dowodowy zgromadzony przez organ administracji publicznej w toku postępowania, na podstawie stanu faktycznego i prawnego istniejącego w dniu wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia.

Niezwiązanie granicami skargi oznacza, że sąd ten ma prawo, a jednocześnie i obowiązek dokonania oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji nawet wówczas, gdy w skardze dany zarzut nie został podniesiony. Nie jest przy tym skrępowany sposobem sformułowania skargi, użytymi argumentami, a także zgłoszonymi wnioskami, zarzutami i żądaniami.

Sąd bada legalność zaskarżonego aktu, czyli weryfikuje czy jest on zgodny z prawem materialnym określającym prawa i obowiązki stron oraz z prawem procesowym regulującym postępowanie przed organami administracji publicznej. Sąd administracyjny nie rozstrzyga sprawy merytorycznie, lecz ocenia zgodność z przepisami prawa decyzji, postanowień i innych aktów podejmowanych przez organy administracji publicznej. Badaniu w postępowaniu sądowoadministracyjnym podlega prawidłowość zastosowania przez organy administracji publicznej przepisów prawa w odniesieniu do istniejącego w sprawie stanu faktycznego oraz trafność zastosowania wykładni tych przepisów.

Sąd administracyjny nie rozstrzyga o uprawnieniach, czy też obowiązkach, a jedynie może uchylić zaskarżony akt lub czynność, lub stwierdzić ich nieważność w przypadkach wskazanych w ustawie. Sąd administracyjny nie ocenia rozstrzygnięcia organu pod kątem jego słuszności, czy też celowości, jak również nie rozpatruje sprawy kierując się: zasadami współżycia społecznego, zasadami ekonomiki obrotu gospodarczego, czy uznawanymi społecznie normami pozaprawnymi, ale w zakresie dokonywanej kontroli zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji – orzekając w sprawie – nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy.

W ocenie Sądu w sprawie nie wystąpiły okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji albo wznowienie postępowania administracyjnego zakończonego zaskarżoną decyzją. Zgodnie z art. 156 § kpa Organ administracji publicznej stwierdza nieważność decyzji, która 1) wydana została z naruszeniem przepisów o właściwości;

1. 2) wydana została bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa;
2. 3) dotyczy sprawy już poprzednio rozstrzygniętej inną decyzją ostateczną albo sprawy, którą załatwiono milcząco;
3. 4) została skierowana do osoby niebędącej stroną w sprawie;
4. 5) była niewykonalna w dniu jej wydania i jej niewykonalność ma charakter trwały;
5. 6) w razie jej wykonania wywołałaby czyn zagrożony karą;
6. 7) zawiera wadę powodującą jej nieważność z mocy prawa.

Strona wprawdzie wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji, lecz rażącego naruszenia prawa upatrywała w tym, że organ, nie posiadając wiedzy medycznej, samowolnie uznał, że choroba skarżącego nie wyklucza aktywności zawodowej, co stanowi rażące naruszenie art. 7 i art. 77 kpa, poprzez niedostateczne wyjaśnienie stanu faktycznego. Zdaniem Sądu stwierdzenie rażącego naruszenia prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 kpa w stosunku do przepisów prawa procesowego jest czymś wyjątkowym. Można mówić o rażącym naruszeniu przepisów proceduralnych wówczas, gdy w sposób niebudzący wątpliwości, a więc oczywisty, zostały zastosowane nieprawidłowo albo w ogóle nie byłyby zastosowane. Naruszenie przepisów postępowania musi przekładać się bezpośrednio na treść decyzji i w niej tkwić. Tymczasem istota zarzutu strony sprowadza się do kwestionowania oceny materiału dowodowego i poczynionych przez ZUS ustaleń faktycznych.

Stąd zarzut naruszenia art. 7 i art. 77 kpa powinien podlegać ocenie Sądu w kontekście art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa, a więc przez pryzmat przesłanki uchylenia decyzji opisanej jako "inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy".

Zdaniem Sądu w sprawie nie wystąpiły też inne okoliczności uzasadniające stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji lub wznowienie postępowania tą decyzją zakończonego. Przeprowadzona przez Sąd kontrola zaskarżonego aktu wykazała również, że nie jest on wadliwy w stopniu uzasadniającym jego uchylenie.

Elementy konstruujące stan faktyczny sprawy zostały opisane w części historycznej niniejszego uzasadnienia, zatem zbędne jest ponowne szczegółowe ich przywołanie. W tym miejscu Sąd stwierdza, że organ w toku postępowania przeprowadził wszelkie dostępne dowody, a zarzuty skarżącego koncentrują się na poczynionych na podstawie tych dowodów ustaleniach faktycznych oraz ocenie prawnej ustalonego przez organ stanu faktycznego sprawy.

Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowi art. 28 usus, zgodnie z którym:

1. 1. Należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.
2. 2. Należności z tytułu składek mogą być umarzane tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a.
3. 3. Całkowita nieściągalność, o której mowa w ust. 2, zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie;
4. 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
5. 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa;
6. 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 4b) nie nastąpiło zaspokojenie należności w umorzonym postępowaniu upadłościowym; 4c) ogłoszono upadłość, o której mowa w części III w tytule V ustawy z dnia 28 lutego 2003 r. - Prawo upadłościowe;
7. 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję;
8. 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne.

3a. Należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

3b. Minister właściwy do spraw zabezpieczenia społecznego określi, w drodze rozporządzenia, szczegółowe zasady umarzania, o którym mowa w ust. 3a, z uwzględnieniem przesłanek uzasadniających umorzenie, biorąc pod uwagę ważny interes osoby zobowiązanej do opłacenia należności z tytułu składek oraz stan finansów ubezpieczeń społecznych.

1. 4. Umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty.

W świetle § 3 rozporządzenia wydanego na podstawie delegacji z art. 28 ust. 3b usus:

1. 1. Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych;
2. 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności;
3. 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.
4. 2. Za rodzinę, o której mowa w ust. 1 pkt 1, uważa się wspólnie zamieszkujące i gospodarujące z zobowiązanym osoby spokrewnione lub niespokrewnione pozostające z zobowiązanym w faktycznym związku.
5. 3. Za działalność, o której mowa w ust. 1 pkt 2, uważa się pozarolniczą działalność w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.

Sąd stwierdził, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, a nawet drastycznych, powstałych z przyczyn całkowicie obiektywnych (niezależnych od dłużnika), które w rozpoznawanej sprawie nie zachodzą. Wskazać również należy, że umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. Toteż, dbając o stan finansów funduszów emerytalno-rentowych ZUS musi każdorazowo ważyć zasadność podejmowanego rozstrzygnięcia (wyrok NSA z 5.09.2018 r., I GSK 955/18).

Ustanowiona w art. 7 kpa i doprecyzowana w art. 77 § 1 kpa zasada prawdy obiektywnej nakłada na organ administracji publicznej obowiązek podjęcia wszelkich niezbędnych kroków do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Trudno byłoby jednak przyjąć, aby w postępowaniu w przedmiocie umorzenia należności składkowych na podstawie art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia ZUS był obarczony obowiązkiem zbierania dowodów na okoliczność istnienia wspomnianych w tych przepisach przesłanek (wyrok NSA z 17.02.2015 r., II GSK 2317/13).

W świetle art. 28 ust. 3a usus w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia, to ubiegający się o umorzenie należności z tytułu ubezpieczeń społecznych ma wykazać, że ze względu na stan majątkowy, sytuację rodzinną oraz zdrowotną nie jest w stanie opłacić tych należności, gdyż pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny. Skoro zobowiązany ma wykazać spełnienie przesłanek wymienionych w § 3 rozporządzenia będących podstawą dla organu rentowego do wydania decyzji o umorzeniu składek to oznacza, że ciężar dowodu w tym zakresie spoczywa na nim jako wnioskodawcy (wyroki NSA: z 2.04.2014 r., II GSK 157/13; z 13.03. 2014 r., II GSK 31/13; z 13.03.2013 r., II GSK 2132/11). Wynika to przede wszystkim z faktu, że umarzanie należności z tytułu składek jest wyjątkiem od zasady obowiązku ich opłacania. Ponadto to stronie znane są okoliczności, które uniemożliwiają jej uregulowanie zaległości (wyrok NSA z 14.03.2012 r., II GSK 149/1).

Rozstrzygnięcia wydawane w przedmiocie umorzenia zaległych należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne są podejmowane w ramach tzw. uznania administracyjnego. Ustawodawca pozostawiając organom uznanie w omawianej kwestii, wprowadził do systemu prawa administracyjnego swego rodzaju "luz decyzyjny", przejawiający się w możliwości (nie zaś konieczności) umorzenia tych należności. Jednak do uznania administracyjnego, a więc możliwości wyboru określonego kierunku rozstrzygnięcia, dochodzi w tego rodzaju sprawach dopiero po ustaleniu zaistnienia którejś z wymienionych w przepisach prawa przesłanek. W sytuacji, gdy żadna z tych przesłanek nie zostanie spełniona, organ nie ma możliwości wyboru konsekwencji prawnych i bezwzględnie zobowiązany jest odmówić przyznania tego rodzaju ulgi. Dopiero wykazanie istnienia którejś z wymienionych przesłanek otwiera organowi możliwość (a nie obowiązek) zastosowania tej ulgi.

W tym to bowiem momencie organ rozstrzygający sprawę korzysta z przypisanego mu uprawnienia do zastosowania uznania administracyjnego – nie musi, lecz może umorzyć takie należności (wyrok NSA z 29.08.2007 r., II GSK 141/07).

Kontroli Sądu podlega w związku z tym nie zasadność odmowy umorzenia należności – gdyż sąd administracyjny nie jest organem trzeciej instancji w postępowaniu administracyjnym i nie może zastępować tego organu w podejmowaniu decyzji uznaniowej – lecz zgodność podjętej decyzji z przepisami prawa. W tej sytuacji obowiązkiem Sądu jest dokonanie oceny, czy prawidłowo, z zachowaniem reguł wynikających z kpa oraz przepisów prawa materialnego, przeprowadzono postępowanie i czy spełnione zostały przesłanki umorzenia. Natomiast Sąd nie rozstrzyga o tym, czy składki powinny być umorzone, czy też nie, bowiem o tym decyduje organ administracji publicznej w ramach przysługującego mu uznania administracyjnego.

Sąd bada więc, czy postępowanie przeprowadzono zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej, w myśl której organy zobligowane są do podjęcia wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 77 § 1 kpa). Nadto, czy dowody oceniono zgodnie z zasadą swobodnej oceny (art. 80 kpa) i czy zapewniono stronie czynny udział w postępowaniu (art. 10 kpa) oraz czy wydane decyzje odpowiadają wymogom określonym w art. 107 § 3 kpa, w szczególności czy uzasadnienie decyzji wskazuje przyczyny, dla których organ nie zastosował instytucji umorzenia istniejącej zaległości.

W niniejszej sprawie, w ocenie Sądu, organ prawidłowo ustalił stan faktyczny sprawy i dokonał jego trafnej oceny prawnej. Sąd uznał za legalne działanie organu, który stwierdził, że w przypadku skarżącego nie zaistniały przesłanki umorzenia nalezności. Ustalenia poczynione przez organ zostały oparte na wiarygodnych informacjach i dokumentach, a zebrane w sprawie dowody dostatecznie potwierdzały i uzasadniały stanowisko organu. W wyniku przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego ZUS poczynił ustalenia faktyczne w oparciu o dokumenty przedłożone przez wnioskodawcę, jak również skorzystano z danych wygenerowanych z Systemu Informatycznego ZUS oraz rejestrów centralnych. Dane te zostały wyczerpująco przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. W szczególności ZUS wskazał, że w sprawie skarżącego nie nastąpiło przedawnienie składek; zadłużenie skarżącego obejmuje składki na: a) ubezpieczenie społeczne za okres: 12/2022 r., 05/2023 r. - 07/2023 r., 09/2023 r. - 12.2023 r. w łącznej kwocie wynoszącej 3.190,93 zł, w tym z tytułu składek w kwocie 2.440,93 zł i odsetki (naliczane do 5.11.2025 r.) w kwocie 750 zł, b) ubezpieczenie zdrowotne za okres: 01/2022 r., 04/2023 r.-12/2023 r. w łącznej kwocie wynoszącej 3.523,34 zł, w tym z tytułu składek w kwocie 2.698,34 zł i odsetki (naliczane do 5.11.2025 r.) w kwocie 825 zł. Wobec przedmiotowych należności zostało wszczęte postępowanie egzekucyjne w dniu 20 stycznia 2025 r. i sukcesywnie kierowanie należności do egzekucji spowodowało, że bieg terminu ich przedawnienia został zawieszony (art. 24 usus).

Zatem powyższe należności są wymagalne. Zgodnie z Kompleksowym Systemem Informatycznym ZUS skarżący jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy, niepobierającą zasiłku dla bezrobotnych. Skarżący nie figuruje w Bazie Danych Ksiąg Wieczystych. Skarżący nie widnieje jako właściciel ruchomości w Centralnej Ewidencji Pojazdów i Kierowców. Organ odniósł się również do sytuacji zdrowotnej strony. Oznacza to, że ZUS zgromadził materiał dowodowy, a następnie dokonał jego oceny, która stała się podstawą do merytorycznego rozstrzygnięcia zgodnie z art. 77 § 1 kpa. Ocena dowodów dokonana przez organ, a prowadząca do rozstrzygnięcia negatywnego dla skarżącego, nie jest oceną dowolną, ale podjętą zgodnie z zasadą swobodnej oceny dowodów określoną w art. 80 kpa. Zaznaczyć należy, że ciężar udowodnienia faktów, na które powołuje się strona spoczywa na tym, kto z faktów tych wywodzi skutki prawne, a zatem to skarżący musi udowodnić fakty, które według niego przemawiałyby za umorzeniem, zwłaszcza w sytuacji, gdy organ administracyjny nie jest władny zweryfikować danej okoliczności w ramach prowadzonego postępowania.

Podkreślić należy, że obecny etap postępowania sądowego nie służy prowadzeniu postępowania dowodowego, lecz sprowadza się do kontroli legalności zaskarżonego aktu, biorąc pod uwagę stan faktyczny sprawy oraz stan prawny istniejący w dniu wydania kwestionowanego aktu.

Stwierdzić zatem należy, że zaskarżona decyzja o odmowie umorzenia należności z tytułu składek nie narusza prawa. W ocenie Sądu, organ podjął wszelkie niezbędne do wyjaśnienia stanu faktycznego działania i wyjaśnił sytuację majątkową skarżącego, w tym źródła dochodów jego gospodarstwa domowego (a właściwie brak dochodów strony i korzystanie z pomocy matki) oraz rozważył wszystkie istotne okoliczności faktyczne sprawy. Znalazło to odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, w której odniesiono się do indywidualnej sytuacji skarżącego, a wyciągniętym z poczynionych ustaleń wnioskom nie można zarzucić dowolności.

W konsekwencji Sąd uznał, że zgromadzony materiał dowodowy został oceniony zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 80 kpa, a sporządzone uzasadnienie decyzji spełnia wymogi z art. 107 § 3 kpa. Organ wykazał, że należności z tytułu składek nie uległy przedawnieniu. W uzasadnieniu zaskarżonej do Sądu decyzji organ przedstawił stan faktyczny związany z tymi składkami. Uzasadnił też swoje stanowisko prezentując stosowną argumentację prawną, że należności te nie uległy przedawnieniu. Organ wskazał w tym zakresie, że należności te są wymagalne, a postępowanie egzekucyjne jest w toku.

Następnie organ przekonująco wyjaśnił, dlaczego w sprawie nie zaistniała żadna z przesłanek całkowitej nieściągalności z art. 28 ust. 3 pkt 1-6 usus, co uniemożliwiało pozytywne rozpatrzenie wniosku skarżącego. Jak już wyżej zaznaczono dopiero bowiem stwierdzenie istnienia przesłanki całkowitej nieściągalności otwiera w ogóle organowi możliwość pozytywnego załatwienia wniosku o umorzenie. Brak przesłanki całkowitej nieściągalności możliwość taką zamyka. W wyroku z 23 marca 2011 r., sygn. akt II GSK 336/10, NSA wyjaśnił, że należności mogą być umarzane w całości lub w części przez ZUS tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, która zachodzi w sytuacjach wyliczonych w ust. 3 tego artykułu. W art. 28 ust. 3 usus ustawodawca wskazał zamknięty katalog sytuacji, w których można uznać, że ma miejsce całkowita nieściągalność należności z tytułu składek. Dopiero zaistnienie którejkolwiek z przesłanek określonych w tym przepisie daje potencjalną możliwość umorzenia tych należności.

Nawet wówczas oznacza to jednak dla organu podejmującego rozstrzygnięcie tylko możliwość umorzenia należności z tytułu składek, a nie prawny obowiązek ich umorzenia. W uchwale z 6 maja 2004 r., sygn. akt II UZP 6/04 (OSNP 2004/16/285), Sąd Najwyższy wskazał między innymi, że art. 28 ust. 2 usus jest oparty na konstrukcji tzw. uznania administracyjnego, co oznacza, że decyzja w zakresie spraw dotyczących umorzenia należności przysługuje każdorazowo organowi rentowemu, który w przypadku stwierdzenia całkowitej nieściągalności składek, zachodzącej w przypadkach wymienionych w art. 28 ust. 3 usus, może, ale nie musi umorzyć zaległości. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 usus wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku mogą być one umorzone.

Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności, ustalanej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3 usus, organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 usus pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek.

Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie, gdzie nie zaistniała możliwość stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności wobec skarżącego, a w konsekwencji brak było prawnej możliwości umorzenia należności w oparciu o to kryterium. Należy jeszcze raz podkreślić, że w sytuacjach, w których nie występuje całkowita nieściągalność składek w świetle art. 28 ust. 3 pkt 1-6 usus, mamy do czynienia z tzw. decyzją związaną w przedmiocie odmowy umorzenia należności, nie zaś decyzją wydaną w ramach uznania administracyjnego w przedmiocie umorzenia tych należności, gdyż wydanie takiej decyzji nie jest możliwe, bowiem naruszałaby ona prawo materialne.

Organ przekonująco i logicznie wyjaśnił, dlaczego w sprawie nie ma mowy o całkowitej nieściągalności. Organ podniósł, że prowadzone jest postępowanie egzekucyjne odnośnie do tych należności, w trakcie którego organ egzekucyjny częściowo wykonał spoczywające na stronie zobowiązania i nie ustalił, że dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna. Postępowanie egzekucyjne jest nadal w toku i wyklucza zaistnienie przesłanki całkowitej nieściągalności. Dopóki postępowanie to jest w toku, nie można definitywnie stwierdzić bezskuteczności egzekucji (wyrok WSA w Warszawie z 15.12.2009 r., V SA/Wa 969/09).

Organ nie znalazł też podstaw do umorzenia należności w oparciu o przepisy rozporządzenia i odniósł się do wskazanych w nim przesłanek w kontekście dokumentacji zgromadzonej w aktach sprawy. Przesłanka wskazana w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia nie ma w stosunku do wnioskodawcy zastosowania, ponieważ nie prowadzi on już działalności gospodarczej. Ustawodawca w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia stwierdził, że jedną z okoliczności przemawiających za umorzeniem pomimo braku całkowitej nieściągalności jest choroba przewlekła zobowiązanego lub konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiająca zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Jako przewlekłą chorobę należy uznać jedynie chorobę o długotrwałym charakterze i nie każdą, a tylko taką, która uniemożliwia uzyskiwanie dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Wnioskodawca wskazał, że cierpi na chorobę [...] i podlega leczeniu.

Dołączył również dokumentację medyczną na te okoliczność. Jednak należy zgodzić się ze stanowiskiem organu, który stwierdził, że z dołączonej dokumentacji nie wynika, aby z uwagi na to schorzenie skarżący został uznany za osobę całkowicie i trwale niezdolną do pracy, bądź niezdolną do samodzielnej egzystencji. Ponadto strona figuruje w rejestrze osób bezrobotnych Powiatowego Urzędu Pracy, co oznacza, że wykazuje gotowość i zdolność do podjęcia zatrudnienia. Sąd wyjaśnia, że w przypadku uzyskania przez stronę orzeczenia lekarza orzecznika ZUS lub orzeczenia zespołu do spraw orzekania o niepełnosprawności, potwierdzającego całkowity lub choćby częściowy brak zdolności do pracy, zmianie ulegnie stan faktyczny dotyczący skarżącego, jednak do dnia wydania zaskarżonej decyzji nic takiego się nie wydarzyło. Organ nie mógł zatem samodzielnie ustalić, że strona została pozbawiona możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności.

Dokumentacja medyczna przedłożona przez skarżącego wskazuje na niezdolność do pracy jedynie w niektórych zawodach, a nie – niezdolność do pracy w ogóle. Utrata możliwości uzyskiwania dochodu powinna być wykazana w sprawie stosowną dokumentacją, czego skarżący nie uczynił. Stwierdzenie choroby samo w sobie nie stanowi potwierdzenia utraty możliwości uzyskiwania dochodu. W związku z powyższym Sąd uznał, że organ przekonująco wyjaśnił, dlaczego nie znalazł podstaw do stwierdzenia, że stan zdrowia strony, bądź konieczność sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, uniemożliwia jej uzyskiwanie środków pozwalających na spłatę należności względem ZUS.

Organ odniósł się także do możliwości umorzenia należności ze względu na trudną sytuację finansową wnioskodawcy, która w przypadku spłaty zadłużenia pozbawiłaby go możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (§ 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia). Przede wszystkim Sąd stwierdza, że podane przez skarżącego informacje dotyczące sytuacji materialnej ujawniają, że pozostaje ona na utrzymaniu matki, która osiąga dochody z działalności gospodarczej. Organ ustalił też, że dochody gospodarstwa domowego strony (rodziny w rozumieniu § 3 ust. 2 rozporządzenia) przekraczają statystyczne minimum socjalne. Przy czym wnioskodawca nie wskazywał, że w związku z trudną sytuacją finansową podjął działania mające na celu uzyskanie dodatkowego wsparcia finansowego w formie dotacji, zasiłków lub innych form pomocy materialnej wydatkowanych ze środków instytucji socjalnych. Nie wykazał korzystania z zasiłków stałych, okresowych czy celowych dedykowanych rodzinom znajdującym się w ciężkiej sytuacji bytowej (np. na zakup opału, opłat za media czy zakup posiłków lub żywności).

Tak naprawdę jedynym argumentem skarżącego, w ocenie Sądu niewystarczającym, jest brak dochodów i majątku oraz pozostawanie na utrzymaniu matki. Tymczasem w sprawie niniejszej okoliczność istnienia i nieregulowania zaległości przez skarżącego nie ma wpływu na poziom zaspokojenia jego potrzeb bytowych. Sąd uznaje też za logiczne i przekonujące argumenty organu, że skarżący, który posiadał formalny status osoby bezrobotnej, wyrażał tym samym gotowość do podjęcia zatrudnienia. Dawało mu to również dodatkowe możliwości m.in. w zakresie ewentualnego zdobycia nowych kwalifikacji, odbycia stażu, czy skorzystania ze specjalnych programów aktywizacji zawodowej. Warto również podkreślić, że odmowa umorzenia powstałych zaległości nie nakłada żadnych dodatkowych obowiązków na matkę skarżącego, a w szczególności nie nakłada obowiązku zapłaty zaległych składek, które to zobowiązania ciążą na stronie.

Należy też dodać, że dzięki pomocy matki strona (nie wnosząc środków do budżetu domowego) ma zabezpieczone niezbędne potrzeby życiowe, a tym samym jej sytuacja nie wypełnia przesłanki z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia.

Zdaniem Sądu zasadą powinno pozostać płacenie składek, nie zaś ich umarzanie. Obowiązkiem wierzyciela jest przede wszystkim poszukiwanie możliwości odzyskania zaległych należności, możliwość ich umarzania przewidziana jest bowiem dla przypadków szczególnie drastycznych. Dlatego też, jeśli organ dostrzega jakiekolwiek możliwości wyegzekwowania długu, czy z obecnego majątku dłużnika, czy też w dalszej perspektywie czasowej, to podjęcie w ramach uznania administracyjnego negatywnego dla wnioskodawcy rozstrzygnięcia, nie może być uważane za dowolne, a umorzenie należności składkowych byłoby przedwczesne (wyrok WSA w Warszawie z 21.12.2016 r., V SA/Wa 833/16. W stanie sprawy strona jest relatywnie młodą osobą, kontynuującą leczenie, tym samym istnieje wobec niej pozytywna prognoza, że z czasem jej stan zdrowia ulegnie pewnej poprawie, a przekwalifikowanie zawodowe może pozwolić jej na podjęcie zatrudnienia, któremu choroba nie będzie stała na przeszkodzie.

O spełnieniu przesłanek umorzenia składek nie decyduje subiektywne przekonanie zobowiązanego, lecz zobiektywizowane kryteria. Nie wystarczy, że zobowiązany wskaże na trudności w zapłacie zaległości. W takich przypadkach bowiem istnienie uciążliwości i trudności jest oczywiste. Zobowiązany musi liczyć się z koniecznością zapłaty składek, gdyż to należy do jego obowiązków, zaś odstąpienie od realizacji tego obowiązku ma charakter zupełnie wyjątkowy. W ocenie Sądu organ trafnie wskazał, że umorzenie należności z tytułu składek jest co do zasady wyjątkiem, a ZUS może ale nie musi umorzyć należności, nawet jeżeli zachodzą przesłanki do umorzenia. W sprawie niniejszej ZUS nie stosował uznania administracyjnego przy odmowie umorzenia skarżącemu tych należności, ustalił bowiem, że w okolicznościach faktycznych sprawy nie zostały spełnione przesłanki umorzenia. Prawomocna odmowa umorzenia należności przez organ nie pozbawia skarżącego możliwości złożenia nowego wniosku o umorzenie całości lub części zaległych składek, jeżeli jego sytuacja życiowa i majątkowa ulegnie pogorszeniu.

Podsumowując, w sprawie nie wystąpiły przesłanki stanowiące podstawę umorzenia należności składkowych, wymienione w cytowanych wyżej przepisach enumeratywnie, stanowiące zamknięty katalog, niepodlegający rozszerzeniu. W ramach egzekucji zajęto rachunek bankowy skarżącego oraz wierzytelność w [...] Urzędzie Skarbowym w O. Egzekucja była więc częściowo skuteczna, a wpłaty wyniosły 1.276,11 zł, przy czym organ wciąż może dochodzić należności. Skarżący zaprzestał prowadzenia działalności gospodarczej, jednakże ani naczelnik urzędu skarbowego ani komornik sądowy nie stwierdzili braku majątku skarżącego, z którego można prowadzić egzekucję. Zebrany materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia u skarżącego stanu trwałego ubóstwa oraz uznania przez organ, że sytuacja materialna i finansowa skarżącego ma charakter trwały. Posiadanie statusu osoby bezrobotnej daje stronie możliwość otrzymania pomocy w uzyskaniu i podjęciu pracy, w przekwalifikowaniu i przygotowaniu zawodowym osób dorosłych jak też daje możliwość skorzystania z różnych form przeciwdziałaniu bezrobociu.

Skarżący ma 27 lat, co daje pozytywną prognozę na możliwość spłacenia zaległości składkowych w przyszłości w formie dobrowolnej czy w ramach potraceń egzekucyjnych. Skarżący, bez dochodów i majątku, pozostając na utrzymaniu matki i nie przyczyniając się do zapewnienia środków utrzymania rodziny, nie wykazał, że opłacenie przez niego składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych, skoro i tak podstawowe potrzeby skarżącego zostają zaspokojone wyłącznie z dochodu matki. Problemy zdrowotne skarżącego mogą być utrudnieniem w codziennej egzystencji, jednak same w sobie nie stanowią one wystarczającej podstawy umorzenia należności.

Skarżący nie wykazał, że posiada orzeczenie kwalifikujące go jako osobę całkowicie lub częściowo niezdolną do pracy, co pozbawiałoby go możliwości uzyskiwania dochodu pozwalającego na spłatę zadłużenia. Zgromadzone w aktach sprawy dokumenty oraz ich analiza nie potwierdzają istnienia przesłanek umorzenia należności z powodu całkowitej ich nieściągalności, a także pomimo braku ich całkowitej nieściągalności.

Wobec powyższego Sąd, na podstawie art. 151 ppsa, orzekł jak w sentencji.

[pic][pic][pic]