Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 31 marca 2026 r. nr PS.III.8641.19.2026.ADZ, Wojewoda Opolski po rozpatrzeniu odwołania A. P., działając na podstawie art. 31 pkt 2, art. 2 pkt 1 w zw. z art. 2 pkt 42 lit. d, art. 65 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 marca 2025 r o rynku pracy i służbach zatrudnienia (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 620 ze zm.), powoływanej dalej jako: "u.r.p." i art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), powoływanej dalej jako: "k.p.a." utrzymał w mocy decyzję Starosty Brzeskiego z 9 marca 2026 r. nr 179/kkita/03/2026, nr [...] w przedmiocie utraty przez A. P. statusu osoby bezrobotnej z dniem 10 lutego 2026 r. i prawa do zasiłku z dniem 10 lutego 2026 r.
Z akt sprawy wynika, że A. P. zarejestrował się w Powiatowym Urzędzie Pracy w Brzegu 2 stycznia 2026 r. jako osoba bezrobotna. Decyzją z 20 stycznia 2026 r. organ I instancji orzekł o uznaniu strony za osobę bezrobotną z dniem 2 stycznia 2026 r. i przyznaniu prawa do zasiłku dla bezrobotnych od 2 stycznia 2026 r.
W związku ze złożoną przez skarżącego informacją o uzyskaniu przychodu z tytułu odsetek od obligacji Skarbu Państwa przywołaną na wstępie decyzją organ I instancji orzekł o utracie statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku z dniem 10 lutego 2026 r.
Od ww. decyzji skarżący złożył odwołanie wnosząc o jej uchylenie w całości i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez uznanie, że nadal posiada status osoby bezrobotnej i prawo do zasiłku dla bezrobotnych bądź o uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Skarżący zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj. art. 2 pkt 42 lit. d u.r.p., art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art 107 § 3 k p a. oraz art 31 ust. 3 i art. 32 Konstytucji RP, tj. zasady proporcjonalności i równości wobec prawa. Wskazał, że przychody miały charakter incydentalny, a nie wynikający z regularnej aktywności zarobkowej. Powołał się również na różnice między obligacjami w zależności od częstotliwości wypłacania odsetek (COI, ROS) i stwierdził, że w miesiącach innych niż luty 2026 r. przychód z konkretnych obligacji wynosi 0 zł. Jego zdaniem różnicowanie sytuacji bezrobotnego ze względu na formę lokowania oszczędności jest pozbawione racjonalnego uzasadnienia i narusza zasadę równości wobec prawa.
Wojewoda Opolski, po rozpoznaniu powyższego odwołania, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ, po przywołaniu treści art. 2 pkt 1, pkt 42 lit. d, art. 65 ust. 1 pkt 1 u.r.p., art. 11 ust. 1, art. 17 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, powoływanej dalej jako: "u.PIT" wskazał w pierwszej kolejności, że skarżący wypełniając obowiązki osoby bezrobotnej (art. 231 u.r.p.) poinformował Powiatowy Urząd Pracy w Brzegu o uzyskaniu przychodu z tytułu odsetek od obligacji Skarbu Państwa 5 lutego 2026 r. w kwocie brutto 1820 zł oraz 10 lutego 2026 r. w kwocie brutto 1140 zł. Wyjaśnił, że przychód został uzyskany wyłącznie na rachunku maklerskim a uzyskane środki zostały niezwłocznie przekazane w całości na zakup emerytalnych dziesięcioletnich obligacji oszczędnościowych (EDO) bez wpływu na rachunek bankowy ROR.
Następnie organ stwierdził, że art. 2 pkt 42 lit. d u.r.p. formułuje ustawową definicję bezrobotnego i zgodnie z jego brzmieniem, jest nim osoba, która nie osiąga miesięcznie przychodu w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę. Z tej kategorii osób ustawodawca wyłączył jedynie osoby, które uzyskują przychody uzyskane z tytułu odsetek lub innych przychodów od środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych lub rachunkach członka spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej. a więc z wąskiej kategorii przychodów wymienionych w art 17 u.PIT.
W ocenie organu przychód, o którym mowa w ww. przepisie może być również przychodem jednorazowym, ponieważ ustawodawca nie wprowadził rozróżnienia przychodów na stałe, cykliczne, incydentalne, a badanie wysokości przychodu, jak wynika z brzmienia przepisu, następuje w okresie miesięcznym. Jeżeli uzyskiwane miesięczne przychody w danym miesiącu byłyby niższe od połowy minimalnego wynagrodzenia za pracę, to do pozbawienia statusu bezrobotnego nie byłoby podstaw. Natomiast w przypadku przekroczenia tej kwoty pozbawienie statusu następuje od dnia uzyskania przychodu przekraczającego połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę. W decyzji organu I instancji zawarto informację, że suma przychodów uzyskanych przez skarżącego w lutym 2026 r. (10 lutego 2026 r.), tj kwota 2 960,40 zł brutto przekroczyła kwotę dopuszczalną przepisami ustawy. Rozszerzenie skonstruowanej przez ustawodawcę definicji bezrobotnego, poprzez wyłączenie z definicji "stałego źródła dochodu" przychodów z tytułu odsetek od papierów wartościowych, w oparciu o wykładnię celowościową i funkcjonalną oraz zasady Konstytucji RP, zdaniem organu przekracza kompetencje organów administracji publicznej.
W drodze wykładni nie można uzupełniać wypowiedzi ustawodawcy, a podstawy do ustalania zarówno praw, jak i obowiązków, powinny wynikać wprost z ustawy. W ocenie organu nie ma potrzeby sięgania do innych rodzajów wykładni niż literalna, a więc przychody z tytułu odsetek od obligacji (w wysokości przekraczającej miesięcznie połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę) wliczają się do stałego źródła dochodu w rozumieniu art. 2 pkt 42 lit. d u.r.p.
W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu A. P. zaskarżył w całości decyzję organu II instancji zarzucając jej naruszenie:
- 1. art. 32 ust. 1 Konstytucji RP (zasada równości wobec prawa) w zw. z art. 2 pkt 42 lit. d u.r.p. poprzez całkowite pominięcie tego zarzutu w uzasadnieniu decyzji i niewyjaśnienie racjonalnego uzasadnienia dla różnicowania sytuacji prawnej osób oszczędzających w bankach komercyjnych (objętych ustawowym wyłączeniem) od osób oszczędzających w obligacjach oszczędnościowych Skarbu Państwa - przy identycznym celu ekonomicznym obu form oszczędzania;
- 2. art. 2 pkt 42 lit. d u.r.p. poprzez błędną wykładnię wyrażenia "uzyskiwanie miesięcznie przychodu" i uznanie, że obejmuje ono również przychody jednorazowe lub roczne, podczas gdy użyty przez ustawodawcę tryb niedokonany czasownika "uzyskiwać" wskazuje na czynność powtarzalną i ciągłą;
- 3. art. 107 § 3 w zw. z art. 140 k.p.a. poprzez nieodniesienie się w uzasadnieniu decyzji do zarzutu naruszenia art. 32 Konstytucji RP, co stanowi istotne uchybienie wymogom uzasadnienia decyzji administracyjnej i uniemożliwia kontrolę sądową w tym zakresie;
- 4. art. 31 ust. 3 Konstytucji RP (zasada proporcjonalności), poprzez jego pominięcie przy ocenie skutków zaskarżonej decyzji, mimo że ograniczenie praw jednostki (utrata statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku) wynikające z jednorazowej wypłaty długoterminowych oszczędności nie spełnia testu proporcjonalności.
Skarżący wniósł o uchylenie decyzji organów obu instancji, ewentualnie o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz zwrot kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu wyjaśnił, że art. 2 pkt 42 lit. d u.r.p. wyłącza z definicji stałego źródła dochodu wyłącznie odsetki od środków na rachunkach bankowych i SKOK, dyskryminując tym samym osoby oszczędzające w obligacjach oszczędnościowych Skarbu Państwa. Wojewoda w zaskarżonej decyzji w ogóle nie odniósł się do tożsamego zarzutu zawartego w odwołaniu, nie wyjaśnił, czy istnieje racjonalne uzasadnienie dla odmiennego traktowania dwóch funkcjonalnie tożsamych form oszczędzania: lokaty bankowej lub rachunku oszczędnościowego w banku komercyjnym od obligacji oszczędnościowych Skarbu Państwa. Cel ekonomiczny lokaty bankowej i obligacji skarbowej jest identyczny: bezpieczne przechowywanie i powiększanie oszczędności. Brak racjonalnego uzasadnienia dla odmiennego traktowania tych form oszczędzania czyni przedmiotową regulację niezgodną z Konstytucją RP.
Zdaniem skarżącego brak ustawowego rozróżnienia między przychodami stałymi i jednorazowymi nie jest argumentem za wliczaniem obu do "stałego źródła dochodu", lecz właśnie wskazuje, że rozróżnienie to powinno wypływać z samej nazwy instytucji: "stałe źródło dochodu". Wyraz "stałe" jest częścią definicji legalnej i sam w sobie wyklucza zdarzenia jednorazowe lub roczne. Przychody skarżącego w lutym 2026 r. wynikały ze specyfiki struktury długoterminowych obligacji oszczędnościowych, w których odsetki wypłacane są raz w roku lub jednorazowo po zakończeniu wieloletniego okresu oszczędzania. Nie są to przychody o charakterze trwałym i powtarzalnym w rozumieniu ustawowego wyrażenia "stałego źródła dochodu".
Jednocześnie skarżący stwierdził, że zaskarżona decyzja w żaden sposób nie ocenia proporcjonalności zastosowanego środka. Tymczasem skutek decyzji, utrata statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku, oznacza również utratę prawa do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego. Zastosowanie tak daleko idącego środka wobec osoby, która sama zgłosiła przychód organowi w ustawowym terminie, działając w dobrej wierze, nie posiada żadnych regularnych źródeł utrzymania z pracy lub działalności gospodarczej i uzyskała jednorazową lub roczną wypłatę odsetek od długoterminowych oszczędności, które niezwłocznie reinwestowała jest nieproporcjonalne do celu ustawy.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda Opolski wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację wyrażoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W piśmie z 19 maja 2026 r. skarżący podtrzymał zarzuty skargi nadmieniając w szczególności, że przychód z tytułu odsetek od obligacji oszczędnościowych Skarbu Państwa, wypłacany raz w roku lub jednorazowo po wykupie, z istoty swojej nie ma charakteru stałego i regularnego miesięcznego wpływu, lecz jest zdarzeniem jednorazowym. Dodatkowo środki uzyskane z tytułu odsetek od obligacji skarbowych nigdy nie trafiły na rachunek bankowy ROR skarżącego. Zostały one niezwłocznie przekazane w całości na zakup dziesięcioletnich emerytalnych obligacji oszczędnościowych (EDO), pozostając na rachunku maklerskim.
Skarżący nie uzyskał faktycznej dyspozycji środkami pieniężnymi w rozumieniu odpowiadającym posiadaniu dochodu do swobodnego wydatkowania. Nadto w ocenie skarżącego obligacje oszczędnościowe Skarbu Państwa pełnią identyczną funkcję ekonomiczną co lokaty bankowe: są formą bezpiecznego, pasywnego oszczędzania, a nie źródłem aktywnego dochodu zastępującego wynagrodzenie z pracy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu zważył, co następuje
Skarga w niniejszej sprawie jest zasadna.
Stosownie do treści art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) w zw. z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2026 r. poz. 143 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.", sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd administracyjny bada więc co do zasady, czy zaskarżony akt administracyjny jest zgodny z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami proceduralnymi normującymi podstawowe zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Uchylenie zaskarżonej decyzji lub postanowienia w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy, lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia (art. 135 p.p.s.a.).
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji, jak i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji w powyższym trybie i zakreślonych powyżej granicach Sąd stwierdził, że naruszają one prawo w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.
Przedmiotem kontroli jest decyzja Wojewody Opolskiego utrzymująca w mocy decyzję Starosty Brzeskiego orzekającą o utracie przez skarżącego statusu bezrobotnego oraz prawa do zasiłku od 10 lutego 2026 r. Organy stwierdziły, że 5 i 10 lutego 2026 r. skarżący uzyskał przychód z tytułu odsetek od obligacji Skarbu Państwa w łącznej kwocie 2 960,40 zł, co przekracza połowę minimalnego wynagrodzenia w lutym, tj. kwotę 2 403 zł. W ich ocenie obligacje nie są środkami pieniężnymi zgromadzonymi na rachunkach bankowych, zatem uzyskiwanie odsetek od obligacji w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę należy uznać za posiadanie stałego źródła dochodu, co skutkować winno pozbawieniem statusu bezrobotnego.
Natomiast zdaniem skarżącego wydana decyzja różnicuje sytuację prawną osób oszczędzających w bankach komercyjnych (objętych ustawowym wyłączeniem) od osób oszczędzających w obligacjach oszczędnościowych Skarbu Państwa przy identycznym celu ekonomicznym obu form oszczędzania. Ponadto użyty przez ustawodawcę tryb niedokonany czasownika "uzyskiwać" wskazuje na czynność powtarzalną i ciągłą i nie obejmuje przychodów jednorazowych. Zdaniem skarżącego uchybienia te naruszają konstytucyjne zasady równości i proporcjonalności.
Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się zatem do odpowiedzi na pytanie, czy organy prawidłowo orzekły o utracie przez skarżącego statusu bezrobotnego oraz prawa do zasiłku. Główny problem sprowadza się do dwóch zagadnień prawnych: czy użyty przez ustawodawcę zwrot "uzyskiwanie miesięcznie przychodu" obejmuje również przychód o charakterze jednorazowym (incydentalnym), czy też, ze względu na zastosowany tryb niedokonany czasownika, wymaga cechy powtarzalności lub ciągłości oraz czy odsetki od obligacji oszczędnościowych Skarbu Państwa mieszczą się w ustawowym wyłączeniu przewidzianym dla "przychodów uzyskanych z tytułu odsetek lub innych przychodów od środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych lub rachunkach członka spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej", a jeśli nie, czy różnicowanie sytuacji prawnej posiadaczy lokat bankowych i posiadaczy obligacji skarbowych znajduje racjonalne uzasadnienie w świetle konstytucyjnej zasady równości.
Problematyka rozważanego na gruncie rozpatrywanej sprawy świadczenia została unormowana przez ustawodawcę w przepisach ustawy z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia (tekst jedn. Dz. U. z 2025 r. poz. 620), powoływanej dalej jako: "u.r.p.".
Zgodnie z treścią art. 2 pkt 1 u.r.p. ilekroć w ustawie jest mowa o bezrobotnym oznacza to osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 1 lub pkt 2 lit. a-l, n oraz p, lub osobę, o której mowa w art. 1 ust. 3 pkt 3, 5 lub 6, niezatrudnioną i niewykonującą innej pracy zarobkowej, nieuczącą się w szkole, z wyjątkiem osoby uczącej się w szkole dla dorosłych, branżowej szkole II stopnia w formie stacjonarnej lub zaocznej, w szkole policealnej w formie stacjonarnej lub zaocznej, lub przystępującej do egzaminów eksternistycznych z zakresu programu nauczania szkoły dla dorosłych lub branżowej szkoły II stopnia, lub kształcącej się na studiach niestacjonarnych, lub uczącej się w szkole artystycznej realizującej wyłącznie kształcenie artystyczne, niemającą stałego źródła dochodu, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym w danym zawodzie lub w danej służbie albo innej pracy zarobkowej albo jeżeli jest osobą niepełnosprawną, zdolną i gotową do podjęcia zatrudnienia co najmniej w połowie tego wymiaru czasu pracy, zarejestrowaną w powiatowym urzędzie pracy, zwanym dalej "PUP".
Natomiast stałe źródło dochodu oznacza m. in. uzyskiwanie miesięcznie przychodu w wysokości przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę, z wyłączeniem przychodów uzyskanych z tytułu odsetek lub innych przychodów od środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych lub rachunkach członka spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej (pkt 42 lit. d).
W myśl art. 65 ust. 1 pkt 1 u.r.p. Starosta pozbawia statusu bezrobotnego, który nie spełnia warunków, o których mowa w art. 2 pkt 1 oraz w stosunku do którego upłynął okres, o którym mowa w art. 63 ust. 1-3; pozbawienie statusu bezrobotnego następuje z dniem, w którym bezrobotny przestał spełniać warunki, o których mowa w art. 2 pkt 1, albo z dniem, w którym upłynął okres, o którym mowa w art. 63 ust. 1-3.
W rozpoznawanej sprawie poza sporem pozostaje okoliczność, że skarżący uzyskał w lutym 2026 r. przychód z tytułu odsetek od obligacji Skarbu Państwa w łącznej wysokości brutto 2 960,40 zł (5.02.2026 r. – 1 820,40 zł oraz 10.02.2026 r. – 1 140,00 zł), przekraczającej połowę minimalnego wynagrodzenia za pracę obowiązującego w lutym 2026 r. (2 403 zł brutto). Dniem utraty statusu bezrobotnego jest z kolei dzień, w którym suma przychodów faktycznie przekroczyła próg – tj. w rozpoznawanej sprawie 10.02.2026 r. Kwestią sporną pozostaje, jak już wyżej wskazano, czy w tej sytuacji zasadnie organy obu instancji stwierdziły, że powinno to skutkować utratą statusu bezrobotnego i tym samym prawa do zasiłku dla bezrobotnych.
W pierwszej kolejności godzi się stwierdzić, że status bezrobotnego nie zależy od uznania organów orzekających, gdyż treść art. 2 pkt 1 u.r.p. jest kategoryczna i żadne inne okoliczności, poza wymienionymi w u.r.p., nie mogą mieć znaczenia przy określaniu tego statusu. Powyższe nie przekreśla jednak możliwości naruszenia zasady proporcjonalności przy pozbawianiu statusu bezrobotnego, gdy ingerencja w sferę praw jednostki nie pozostaje w racjonalnej i właściwej proporcji do celów, których ochrona uzasadnia dokonane ograniczenie praw. Celem ustawy jest bowiem zwiększenie zatrudnienia i zahamowanie wzrostu bezrobocia, w tym rozwiązywanie problemów społecznych, zwłaszcza takich jak bezrobocie, ubóstwo i wykluczenie społeczne (por. wyrok NSA z 25 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 1020/18, dostępny w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem: orzeczenia.nsa.gov.pl, przywoływanej dalej jako: "CBOSA").
Istotą przepisów u.r.p. jest to, że zasiłek dla bezrobotnych ma zapewnić środki do życia w okresie przejściowym między utratą pracy, a znalezieniem nowej. Jeśli strona posiada stosowne środki z innych źródeł, to odpada uzasadnienie dla ich wypłacania ze środków publicznych. W sytuacji gdy przychód jest jednorazowy, cel przyznania zasiłku dalej istnieje.
W orzecznictwie na tle art. 33 ust. 4 pkt 1 oraz art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. h ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, powoływanej dalej jako: "u.p.z." przyjęło się, że odwołując się do literalnej treści ww. przepisu podkreślić należy, że posługuje się on czasownikiem "uzyskuje" (tryb niedokonany, w domyśle – wielokrotnie) a nie "uzyskał" (tryb dokonany, jednorazowo). Ponadto, należy mieć na uwadze, że konsekwencją utraty statusu bezrobotnego jest nie tylko utrata prawa do zasiłku, ale także również utrata prawa do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego i to z mocą wsteczną, kiedy skarżący mógł z nich korzystać. Konstytucyjne prawo do zabezpieczenia społecznego w powiązaniu z zasadą działania w zaufaniu do organów państwa w przytoczonych powyżej okolicznościach, powinno przeważać nad zasadą legalizmu i praworządności, gdyż w przeciwnym razie zachwiana zostałaby zasada proporcjonalności wyrażona w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP (por. wyroki WSA w Gorzowie Wlkp. z 22 kwietnia 2021 r., sygn. akt II SA/Go 144/21 oraz WSA w Olsztynie z 22 czerwca 2021 r., sygn. akt II SA/Ol 276/21, CBOSA).
Odnosząc się do przytoczonego fragmentu orzecznictwa, wskazać należy, że powołane w nim przepisy dotyczą aktu prawnego, który z dniem 1 czerwca 2025 r. utracił moc obowiązującą, zastąpiony przez mającą zastosowanie w niniejszej sprawie ustawę z dnia 20 marca 2025 r. o rynku pracy i służbach zatrudnienia. Nie umniejsza to jednak doniosłości przedstawionej w nich argumentacji dla oceny niniejszej sprawy. Analiza treści u.r.p. prowadzi bowiem do wniosku, że argumentacja ta zachowuje pełną aktualność i znajduje odpowiednie zastosowanie do obowiązujących przepisów – art. 65 ust. 1 pkt 1 oraz art. 2 pkt 42 lit. d u.r.p., które stanowią materialnoprawny odpowiednik uprzednio obowiązujących art. 33 ust. 4 pkt 1 oraz art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. h u.p.z. Ustawodawca, dokonując rekodyfikacji materii rynku pracy, posłużył się tożsamą konstrukcją językową – przesłankę utraty statusu bezrobotnego z powodu osiągania dochodu warunkuje w dalszym ciągu użyciem czasownika w formie niedokonanej: "uzyskiwanie", a nie w formie dokonanej: "uzyskanie".
Co więcej, w nowym stanie prawnym argument ten zyskuje dodatkowe wsparcie systemowe, albowiem ustawodawca wprost opatrzył jednostkę redakcyjną, w której mieści się analizowana przesłanka, nazwą "stałe źródło dochodu" (art. 2 pkt 42 u.r.p.), co jeszcze silniej akcentuje wymóg powtarzalności (ciągłości) kwalifikowanego przychodu, a nie jego jednorazowego, incydentalnego charakteru. Przyjęcie stanowiska organu opartego wyłącznie na fakcie przekroczenia progu w danym miesiącu, bez względu na periodyczność, jest w ocenie Sądu sprzeczne z celem u.r.p., która ma odróżniać osoby mające bieżące, powtarzalne źródło utrzymania od osób realizujących w danym momencie skumulowane oszczędności zgromadzone wcześniej. Racjonalny ustawodawca nie mógł zamierzać takiego skutku.
Pozbawienie statusu bezrobotnego i prawa do zasiłku, a wraz z nim ubezpieczenia zdrowotnego, jest środkiem dotkliwym i powinno być proporcjonalne do rzeczywistej zmiany sytuacji materialnej danej osoby. Jeśli przychód miał charakter jednorazowy i nie świadczy o trwałej zmianie zdolności skarżącego do samodzielnego utrzymania się, to zastosowanie najdalej idącej sankcji w postaci utraty statusu bezrobotnego bez zbadania trwałości źródła jest nieproporcjonalne. W ocenie Sądu, konstytucyjne prawo do zabezpieczenia społecznego w powiązaniu z zasadą działania w zaufaniu do organów państwa w przytoczonych powyżej okolicznościach, powinno przeważać nad zasadą legalizmu, gdyż w przeciwnym razie zachwiana zostałaby zasada proporcjonalności wyrażona w art. 31 ust. 3 Konstytucji RP. Przy rozpoznawaniu sprawy organ nie wyjaśnił, czy stan faktyczny rzeczywiście uzasadnia tezę o stałości, a ograniczył się wyłącznie do stwierdzenia dwóch wpłat w odstępie 5 dni w jednym miesiącu. Organ nie zebrał przy tym materiału dowodowego mogącego potwierdzić własną tezę opartą na pojęciu "stałości", co stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a.
Odnosząc się zaś do drugiego z dostrzeżonych problemów w sprawie, a więc wyjaśnienia czy odsetki od obligacji Skarbu Państwa mieszczą się w ustawowym wyłączeniu przewidzianym dla "przychodów uzyskanych z tytułu odsetek lub innych przychodów od środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych lub rachunkach członka spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej", a jeśli nie, czy różnicowanie sytuacji prawnej posiadaczy lokat bankowych i posiadaczy obligacji skarbowych znajduje racjonalne uzasadnienie w świetle konstytucyjnej zasady równości, należy w pierwszej kolejności wyjaśnić, że wyjątek z art. 2 pkt 42 lit. d u.r.p. dotyczy wyłącznie "odsetek lub innych przychodów od środków pieniężnych zgromadzonych na rachunkach bankowych lub rachunkach członka spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej". Obligacje skarbowe są to natomiast papiery wartościowe (wierzytelność wobec Skarbu Państwa), a nie środki pieniężne na rachunku bankowym.
Są ewidencjonowane na tzw. rachunku rejestrowym, który nie jest tożsamy z rachunkiem bankowym. Skoro przepis formułuje wyjątek wąsko – "rachunki bankowe lub rachunki członka spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej", a wyjątków od zasady nie wolno interpretować rozszerzająco, to odsetki od obligacji nie mieszczą się w tym wyłączeniu. Źródłem jest tu obligacja, a nie środki zgromadzone na rachunku. Na gruncie literalnej wykładni przepisu wyłączenie dotyczy wyłącznie odsetek od środków na rachunkach bankowych lub rachunkach członka spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej, a obligacje skarbowe tym pojęciem nie są objęte, więc ich odsetki wliczają się do limitu przychodu warunkującego zachowanie statusu bezrobotnego.
Patrząc jednak przez pryzmat wykładni celowościowej godzi się wyjaśnić, że kryterium przychodu z art. 2 pkt 42 lit. d u.r.p. służy weryfikacji, czy osoba zarejestrowana jako bezrobotna rzeczywiście pozostaje bez źródła utrzymania z pracy lub działalności zarobkowej. Wyłączenie w tym przepisie odsetek bankowych lub z kasy oszczędnościowo-kredytowej wskazuje, że ustawodawcy nie chodziło o jakikolwiek przychód, lecz o przychód wskazujący na aktywność zarobkową, a zatem pozostający w opozycji do stanu bezrobocia. Odsetki od oszczędności zgromadzonych na wymienionych w tym przepisie rachunkach są przykładem dochodu biernego, tj. nie wynikają z pracy, umowy cywilnoprawnej ani działalności gospodarczej, lecz z samego faktu posiadania kapitału. Racjonalny ustawodawca nie czyni zbędnych wyjątków, a istotą tego wyłączenia jest bierny charakter dochodu. Odsetki od obligacji oszczędnościowych Skarbu Państwa nie mają odmiennej natury ekonomicznej niż odsetki od lokaty bankowej i stanowią "formę oszczędzania" alternatywną dla lokaty, a nie odrębną i niezwiązaną kategorię aktywności ekonomicznej.
W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, nie znajduje racjonalnego uzasadnienia różnicowanie sytuacji prawnej osoby bezrobotnej wyłącznie ze względu na to, w jaki instrument finansowy ulokowała swoje oszczędności, pomimo identycznej funkcji ekonomicznej obu instrumentów i identycznego braku związku z jakąkolwiek pracą zarobkową. Posłużenie się w tym wypadku wykładnią literalną doprowadzi do nieracjonalnego rezultatu. Skarżący, który nie podjął żadnej pracy w rozumieniu u.r.p., a jedynie posiada oszczędności ulokowane w papierach Skarbu Państwa, jest traktowany tak, jakby uzyskiwał dochód świadczący o jego wyłączeniu z grona osób rzeczywiście pozbawionych źródła utrzymania z pracy. Stoi to w sprzeczności z całą konstrukcją art. 2 pkt 42 u.r.p., którego celem jest odróżnienie osób faktycznie potrzebujących wsparcia od osób posiadających ukryte, stałe źródło zarobkowania.
Mając powyższe na względzie Sąd stwierdza, że organ dokonał wykładni art. 2 pkt 42 lit. d u.r.p. w sposób nadmiernie formalistyczny ograniczając się wyłącznie do wykładni literalnej przepisu pomijając jego cel oraz kontekst systemowy i konstytucyjny. Prawidłowa wykładnia, uwzględniająca ratio legis wyłączenia, prowadzi do wniosku, że odsetki od obligacji Skarbu Państwa, jako dochód bierny, funkcjonalnie tożsamy z odsetkami bankowymi, nie powinny być wliczane do przychodu, o którym mowa w u.r.p.
Konkludując stwierdzić po pierwsze należy, że organ dokonał błędnej wykładni pojęcia "stałe źródło dochodu", pomijając okoliczność, że sam ustawodawca, zarówno poprzez nazwę jednostki redakcyjnej, jak i poprzez użycie niedokonanej formy czasownika "uzyskiwanie". wprowadził do analizowanej przesłanki wymóg powtarzalności (cykliczności) kwalifikowanego przychodu. Organ, kwalifikując przychód skarżącego jako "stałe źródło dochodu" bez ustalenia, czy odsetki od posiadanych przez niego obligacji Skarbu Państwa mają charakter powtarzalny, czy też stanowią zdarzenie jednorazowe, nie wyjaśnił w sposób wystarczający podstawy faktycznej rozstrzygnięcia, co stanowi naruszenie art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 2 pkt 42 lit. d u.r.p.
Po drugie, dokonując wykładni ustawowego wyłączenia z art. 2 pkt 42 lit. d. u.r.p. organ ograniczył się do wykładni językowej pomijając wykładnię celowościową i systemową. Ratio legis tego wyłączenia sprowadza się do wyodrębnienia dochodu o charakterze biernym niezwiązanego z żadną formą aktywności zarobkowej, a odsetki od obligacji Skarbu Państwa, jako dochód funkcjonalnie tożsamy z odsetkami bankowymi, mieszczą się, w drodze wykładni celowościowej, w zakresie tego wyłączenia, mimo że formalnie obligacje nie stanowią "środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym lub rachunkach członka spółdzielczej kasy oszczędnościowo-kredytowej".
Powyższe naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy, gdyż w ich efekcie skarżący został pozbawiony statusu bezrobotnego oraz prawa do zasiłku, a w konsekwencji także prawa do świadczeń z ubezpieczenia zdrowotnego, na podstawie decyzji wydanej z naruszeniem standardów postępowania wyjaśniającego oraz bez uwzględnienia zasady proporcjonalności wynikającej z art. 31 ust. 3 Konstytucji RP, co uzasadnia uchylenie decyzji organów obu instancji.
Przy ponownym rozpoznawaniu sprawy organ zobowiązany będzie w należyty sposób przeprowadzić postępowanie uwzględniając zaprezentowaną przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu wykładnię i dokonać prawidłowej oceny zgromadzonego materiału dowodowego sprawy w kontekście przeprowadzonej wykładni art. 2 pkt 42 lit. d u.r.p. i wydać rozstrzygnięcie odpowiadające przepisom prawa znajdującym w niej zastosowanie i uzasadniając je zgodnie z wymogami art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.