Uzasadnienie
Postanowieniem z 8 maja 2026 r., nr [...].2, Dyrektor Izby Skarbowej (dyrektor, organ II instancji) po rozpatrzeniu zażalenia A. J. (skarżący, zobowiązany) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w S. (naczelnik, organ I instancji) z 24 marca 2026 r., nr [...] w sprawie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł naliczonych w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych [...]
W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia dyrektor wyjaśnił, że naczelnik prowadzi wobec skarżącego postępowanie egzekucyjne. Należności główne objęte tytułami wykonawczymi z 10 sierpnia 2022 r., 22 grudnia 2022 r., 12 marca 2023 r. wygasły wskutek przedawnienia. W toku postępowania organ egzekucyjny zastosował środki egzekucyjne i dokonał czynności egzekucyjnych w związku z którymi powstały koszty egzekucyjne.
Pismem z 9 marca 2026 r. skarżący zwrócił się do naczelnika z wnioskiem o umorzenie kosztów egzekucyjnych stanowiących opłatę manipulacyjną w kwocie 600,00 zł, wydatki egzekucyjne w kwocie 21,78 zł, opłatę egzekucyjną w kwocie 69,80 zł, koszty upomnienia w kwocie 48,00 zł. Podniósł, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, a zapłata jednorazowa wszystkich kosztów jest bardzo trudna, ich umorzenie pozwoli na regulowanie pozostałych należności oraz poprawi sytuację finansową skarżącego. Jako podstawę umorzenia kosztów wskazał art. 64e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.
Postanowieniem z 24 marca 2026 r. naczelnik odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych w wysokości 600,00 zł stanowiących opłatę manipulacyjną, 21,78 zł stanowiących wydatki egzekucyjne naliczone w toku prowadzonego postępowania egzekucyjnego.
W złożonym zażaleniu skarżący wskazał na swoją trudną sytuację materialną, wyjaśnił, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku, jego jedynym źródłem utrzymania jest świadczenie z pomocy społecznej. W jego ocenie zachodzi ważny interes zobowiązanego w rozumieniu art. 64e ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, uzasadniający umorzenie tych kosztów.
Rozpatrując zażalenie, dyrektor wskazał na art. 17 § 1, art. 18, art. 64e ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 268; dalej: "u.p.e.a.") i podniósł, że naczelnik nie stwierdził wystąpienia żadnej przesłanki umorzenia kosztów egzekucyjnych, o których mowa w przepisach u.p.e.a. Wskazał, że zobowiązany w złożonym wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych ograniczył się do ogólnego stwierdzenia o trudnej sytuacji, przedstawiając jedynie dokumenty potwierdzające rejestrację go jako osoby bezrobotnej, a więc zdolnej i gotowej do podjęcia pracy. Z oświadczenia o stanie majątkowym osoby fizycznej nie prowadzącej działalności gospodarczej wynika, że zobowiązany prowadzi wspólnie z matką M. J. gospodarstwo domowe. Wysokość osiąganych dochodów stanowi kwota 823 zł (zasiłek z opieki społecznej). Jako koszty utrzymania zobowiązany wymienił wydatki na energię elektryczną - 200,00 zł, podatek od nieruchomości 15 zł, ogrzewanie sezon zimowy 7000 zł, woda i kanalizacja -150,00 zł, wywóz nieczystości -150,00 zł Internet /teflon 80 zł, na wyżywienie -1200,00 zł, ubezpieczenie środków transportu (auta mamy)-1300,00 zł (rocznie), koszty utrzymania środków transportu 500 zł.
Zdaniem dyrektora wskazane przez zobowiązanego wydatki, takie jak wyżywienie, opłata za wodę, energię, ogrzewanie należą do stałych opłat jakie ponosi się z tytułu utrzymania mieszkania i nie są to nadzwyczajne, czy nieprzewidziane wydatki, lecz są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa. Organ ten nie zaprzeczył faktowi, że w chwili obecnej sytuacja finansowa zobowiązanego jest trudna, jednak nie przesądza ona o braku możliwości uregulowania powstałych w toku prowadzonego postępowania kosztów egzekucyjnych.
Koszty egzekucyjne mają charakter wydatku związanego z koniecznością zapewnienia funkcjonowania aparatu egzekucyjnego, którego zadaniem jest doprowadzenie do wykonania obowiązku wynikającego z przepisów prawnych lub orzeczeń organów administracji publicznej lub sądów.
Prawidłowo, zdaniem dyrektora, uznał także naczelnik w zaskarżonym postanowieniu, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpił "ważny interes publiczny", jako przesłanka umorzenia kosztów egzekucyjnych.
Naczelnik wziął pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy, przeanalizował zgromadzony materiał dowodowy, rozważył zasadność odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych w kontekście przesłanek wskazanych w art. 64e § 2 pkt 1a u.p.e.a.
Słusznie, zdaniem dyrektora, ocenił naczelnik, że zobowiązany jest osobą w dość młodym wieku i w pełni zdolną do podjęcia stałej pracy. W obecnej sytuacji ekonomicznej istnieje duże prawdopodobieństwo, że zacznie osiągać dochody pozwalające uregulować należne koszty egzekucyjne. Umorzenie kosztów na obecnym etapie postępowania byłoby przedwczesne i niesprawiedliwe społecznie.
Dyrektor, za Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w S., nie dopatrzył się w przedmiotowej sprawie wystąpienia przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego" jak również "interesu publicznego".
Wskazał, że z akt sprawy wynika również, że zobowiązany wnioskuje o umorzenie opłaty egzekucyjnej w kwocie 69,80 zł oraz kosztów upomnienia w kwocie 48,00 zł. Charakterystyczna cechą dla opłaty egzekucyjnej jest fakt, że powstaje ona z chwilą wyegzekwowania należności pieniężnej, zapłaty po wszczęciu egzekucji administracyjnej lub w ścisłe określonych okolicznościach podczas wydania postanowienia o podjęciu zawieszonego postępowania. Na dzień rozpatrywania wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych opłata ta nie została jeszcze naliczona ani określona co do wysokości w toku prowadzonej egzekucji.
Natomiast w przedmiocie umorzenia kosztów upomnienia organ egzekucyjny poinformował zobowiązanego, że w tej sprawie powinien złożyć odrębne podanie do Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w O..
Reasumując dyrektor stwierdził, że naczelnik wykazał, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzi ani ważny interes zobowiązanego, ani interes publiczny przemawiający za przyznaniem wnioskowanej ulgi. Zaskarżone postanowienie nie zostało zatem wydane w ramach uznania administracyjnego. Stwierdzenie niewystąpienia żadnej z przesłanek do umorzenia kosztów egzekucyjnych wymienionych w art. 64e § 2 pkt 1 lit. a u.p.e.a. wykluczyło możliwość udzielenia wnioskowanej ulgi.
W złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach skardze A. J. zaskarżył postanowienie organu II instancji z 8 maja 2026 r. w całości, zarzucając:
- 1. naruszenie art. 64e § 2 pkt 1 lit. a u.p.e.a. przez błędną ocenę "ważnego interesu zobowiązanego" i uznanie, że jego sytuacja materialna pozwala na spłatę zadłużenia;
- 2. błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, że perspektywy zarobkowe skarżącego powalają na spłatę zadłużenia, podczas gdy obiektywny stan majątkowy i brak dochodów czynią egzekucję całkowicie bezskuteczną.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości. W uzasadnieniu skargi wskazał, że organ II instancji całkowicie zignorował fakt, że skarżący jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako bezrobotny, bez prawa do zasiłku, nie posiada realnych możliwości zgromadzenia środków na spłatę.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach, zważył co następuje
Sprawę niniejszą rozpoznano w trybie uproszczonym albowiem w myśl art. 119 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 143; dalej: "p.p.s.a.") sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie.
Wyjaśnić należy, że sąd administracyjny w ramach kontroli działalności administracji publicznej, przewidzianej w art. 3 p.p.s.a., uprawniony jest do badania, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia przepisów prawa materialnego i przepisów postępowania nie będąc przy tym związanym granicami skargi (art. 134 p.p.s.a.). Jeżeli stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy to uwzględniając skargę uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części (art. 145 § 1 p.p.s.a.).
Z kolei jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 Kodeksu postępowania administracyjnego lub w innych przepisach, to uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie stwierdza nieważność decyzji lub postanowienia w całości lub w części (art. 145 § 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.).
Kontrolą sądu objęte zostało postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w przedmiocie umorzenia kosztów egzekucyjnych, stanowiących opłatę manipulacyjną w kwocie 600 zł i wydatki egzekucyjne w kwocie 21,78 zł.
Materialnoprawną podstawę obu rozstrzygnięć w sprawie niniejszej stanowił art. 64e § 1 i § 2 pkt 1a ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 268; ze zm.; dalej: "u.p.e.a."). Art. 64e § 1 u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny prowadzący postępowanie egzekucyjne może umorzyć w całości lub w części koszty egzekucyjne. Z kolei zgodnie z treścią art. 64e § 2 pkt 1a u.p.e.a. koszty egzekucyjne mogą być umorzone na wniosek zobowiązanego, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny.
Przepis art. 64e u.p.e.a. przewiduje możliwość umorzenia kosztów egzekucyjnych, a zatem przyznaje organowi kompetencję o charakterze uznaniowym. W konsekwencji kontrola legalności tych rozstrzygnięć jest dokonywana przez sąd w ograniczonym zakresie i generalnie polega ona na zbadaniu, czy organ dysponował niezbędnym materiałem dowodowym uzasadniającym rozstrzygnięcie sprawy i czy dokonał wszechstronnej oceny okoliczności faktycznych istotnych dla takiego a nie innego rozstrzygnięcia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 października 2020 r., I OSK 1011/20; ten i przywołane w dalszej części uzasadnienia orzeczenia dostępne są w CBOSA na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Kontrolując legalność takiego aktu, sąd ocenia, czy w sprawie zachodziły warunki materialnoprawne, uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 22 czerwca 2016 r., I OSK 2429/14).
Zaznaczyć należy, że postępowanie w zakresie umorzenia kosztów egzekucyjnych stanowi niejako postępowanie wpadkowe w postępowaniu egzekucyjnym, jest więc w pewnym sensie częścią tego postępowania. Jednakże jego cele różnią się zasadniczo od celów samej egzekucji. O ile bowiem specyfika postępowania egzekucyjnego polega przede wszystkim na przymusowym jego charakterze, a także szybkości i skuteczności wykonania określonych prawem obowiązków, o tyle postępowanie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych zmierza do ewentualnego zastosowania względem zobowiązanego swoistej ulgi, a nie do szybkiego i skutecznego zaspokojenia wierzyciela poprzez wyegzekwowanie od dłużnika wierzytelności, której istnienie i wymagalność zostały uprzednio ustalone w stosownych procedurach postępowania orzekającego.
W związku z powyższym należy wskazać na przepis art. 18 u.p.e.a. stosownie do którego, "jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego".
Odpowiednie stosowanie przepisów innej ustawy oznacza, że w zależności od specyfiki konkretnej sytuacji, przedmiotu uregulowania i obszaru ewentualnego zastosowania, może wchodzić w rachubę stosowanie pełne, stosowanie z odpowiednimi modyfikacjami, bądź niestosowanie w ogóle określonych przepisów, do których odpowiedniego zastosowania odesłano.
Omawiając zakres stosowania Kodeksu postępowania administracyjnego, należy zwrócić uwagę na zakres stosowania zasad ogólnych postępowania w postępowaniu w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych. Doktryna i orzecznictwo przyjmują, że z uwagi na wyżej wskazaną specyfikę egzekucji (tj. szybkość i skuteczność wykonania określonych prawem obowiązków) nie wszystkie zasady ogólne znajdą zastosowanie ze względu na cel tego postępowania. Postępowanie egzekucyjne toczy się bowiem w celu realizacji stwierdzonego już obowiązku i musi zmierzać do jak najszybszego zaspokojenia wierzyciela. Stąd uznaje się, że tak postawione postępowaniu egzekucyjnemu cele determinują zakres inkorporacji zasad ogólnych postępowania administracyjnego (art. 6-16 k.p.a.), w tym też zasady czynnego udziału stron w postępowaniu, przewidzianej w art. 10 k.p.a., do postępowania egzekucyjnego. W praktyce oznacza to, że treść cytowanego powyżej art. 18 u.p.e.a. należy rozumieć w ten sposób, że tylko niektóre zasady postępowania administracyjnego można przenieść na grunt postępowania egzekucyjnego, nie zmieniając ich brzmienia, inne należy stosować odpowiednio, jeszcze innych nie stosuje się w ogóle.
W oparciu o powyższe podnosi się więc, że w postępowaniu egzekucyjnym stosuje się odpowiednio następujące zasady: wynikającą z art. 6 k.p.a. zasadę praworządności, wynikającą z art. 7 k.p.a. zasadę prawdy obiektywnej, określoną w art. 8 k.p.a. zasadę zaufania, zasadę udzielania informacji (art. 9 k.p.a.), zasadę przekonywania (art. 11 k.p.a.), zasadę szybkości i prostoty postępowania (art.
12. k.p.a.) oraz zasadę pisemnego załatwienia sprawy (art. 14 § 1 k.p.a.). W postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie znajduje natomiast zastosowania określona w art. 10 k.p.a. zasada czynnego udziału strony w postępowaniu (por.: D. Jankowiak w Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, Oficyna Wydawnicza "Unimex", Wrocław 2005, s. 184-185, M. Szubiakowski, Zasady ogólne administracyjnego postępowania egzekucyjnego, (System egzekucji administracyjnej, C.H. Beck 2004, s. 119 i nast.), R. Hauser, A. Skoczylas, Odpowiednie stosowanie Kodeksu postępowania administracyjnego w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (System egzekucji administracyjnej, C.H. Beck 2004, s. 204 i nast.), wyrok NSA z 13 października 2005 r.; I FSK 157/05, wyrok WSA w Warszawie z 12 kwietnia 2005 r.; III SA 3483/03).
Podkreślić trzeba, że postępowanie w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych, choć związane z postępowaniem egzekucyjnym, niesie ze sobą jednak zupełnie inne cele. Chodzi w nim o zbadanie przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych i ewentualne zastosowanie względem zobowiązanego ulgi, dlatego w tym postępowaniu znajdzie zastosowanie również zasada określona w art. 10 k.p.a., której zastosowanie dotyczy również organu II instancji (por. wyrok WSA w Krakowie z 14 kwietnia 2026 r., III SA/Kr 886/25).
Jak wskazano powyżej podstawą prawną kontrolowanych rozstrzygnięć są przepisy art. 64e § 1 i § 2 pkt 1a u.p.e.a., zatem podstawę faktyczną do podjęcia tych rozstrzygnięć stanowi prawidłowo wyjaśniony stan faktyczny związany z przesłankami umorzenia kosztów egzekucyjnych wynikającymi z ww. przepisów. Aby podjąć skutecznie takie rozstrzygniecie niezbędne jest właściwe zrozumienie przesłanek "ważnego interesu zobowiązanego" i "interesu publicznego", a następnie przeprowadzenie stosownego postępowania co do ustalenia istnienia tych przesłanek.
Przepis powyższy wyznacza dwie fazy postępowania organów. W pierwszej, organ obowiązany jest dokonać ustalenia czy zachodzi przynajmniej jedna z wymienionych przesłanek umorzenia kosztów egzekucyjnych, co wymaga zgromadzenia niezbędnego dla tych ustaleń materiału dowodowego oraz przeprowadzenia jego właściwej oceny. Również w tej fazie postępowania organ musi wskazać, jak w kontekście ustalonego stanu faktycznego rozumie przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego" oraz "interesu publicznego".
Należy zauważyć, że na gruncie art. 67a § 1 pkt 3 Ordynacji podatkowej NSA wyraził pogląd, że pojęcia ważnego interesu podatnika nie można ograniczać tylko i wyłącznie do sytuacji nadzwyczajnych czy też zdarzeń losowych uniemożliwiających uregulowanie zaległości podatkowych. Sporne pojęcie nie zostało w szczególności zawężone wyłącznie do sytuacji "ekstremalnych". Za ważny interes podatnika należy uznać zarówno taką sytuację, w której z powodu nadzwyczajnych zdarzeń losowych, podatnik nie jest w stanie spłacić należności podatkowych, jak i normalną sytuację ekonomiczną podatnika, z uwzględnieniem wysokości osiąganych dochodów, wydatków, możliwości spłaty innych zobowiązań finansowych (por. wyrok NSA z 12 marca 2026 r., III FSK 1072/25). O istnieniu ważnego interesu podatnika decydują obiektywne kryteria i nie można go utożsamiać z subiektywnym odczuciem podatnika, że jego sytuacja materialna uzasadnia zastosowanie ulgi.
Dla uznania zaistnienia "ważnego interesu podatnika" nie wystarczy ustalenie trudnej sytuacji, ale musi mieć ona charakter wyjątkowy, różniący się od sytuacji innych podatników. Ważny interes podatnika należy rozpatrywać przy uwzględnieniu nie tylko osiąganych dochodów, ale także posiadanego majątku, który może stanowić zabezpieczenie spłaty zobowiązań (por. wyrok NSA z 1 kwietnia 2026 r., III FSK 416/25). Pojęcie ważnego interesu podatnika uwzględnia także normalną sytuację ekonomiczną podatnika (osoby trzeciej), wysokość uzyskiwanych przez niego dochodów oraz ponoszonych wydatków, w tym względzie również wydatków ponoszonych w związku z ochroną zdrowia własnego oraz członków najbliższej rodziny (por. wyrok WSA w Gdańsku z 24 marca 2026 r., I SA/Gd 87/26).
Z kolei interes publiczny zaistnieje również w sytuacji, gdy zapłata zaległości podatkowej spowoduje konieczność sięgania przez podatnika do środków pomocy państwa, gdy nie będzie w stanie samodzielnie zaspokoić podstawowych, koniecznych potrzeb materialnych (por. wyrok WSA w Szczecinie z 6 sierpnia 2025 r., I SA/Sz 260/25).
Instytucja umorzenia należności ma służyć wsparciu podmiotów, dla których zapłata należności publicznoprawnych prowadzi do zagrożenia ich bytu. Instytucja ta nie służy natomiast temu, by podmioty mogły uchronić swój majątek przed jego uszczupleniem (por. wyrok NSA z 8 kwietnia 2025 r., III FSK 144/25).
Jakkolwiek przywołane orzecznictwo sądów administracyjnych dotyczy udzielania ulg podatkowych na gruncie Ordynacji podatkowej (w tym umorzenia zaległości podatkowych), to w ocenie sądu stanowi adekwatne odniesienie do zrozumienia istoty (przesłanek) instytucji umorzenia kosztów egzekucyjnych na podstawie u.p.e.a., co też co do zasady dostrzegł orzekający w sprawie organy II instancji, powołując się m.in. na wyrok NSA z 7 listopada 2024 r., w sprawie o sygn. III FSK 540/24.
Stwierdzając, że skarżący jest osobą w dość młodym wieku i w pełni zdolną do podjęcia stałej pracy, orzekające w sprawie organy uznały, że w obecnej sytuacji ekonomicznej istnieje duże prawdopodobieństwo, że pomimo obecnie trudnej sytuacji finansowej zacznie osiągać dochody pozwalające uregulować należne koszty egzekucyjne. Organy przyjęły, że wskazane przez skarżącego wydatki nie są wydatkami nadzwyczajnymi, czy też nieprzewidzianymi, są wydatkami ponoszonymi przez ogół społeczeństwa. Nie wskazując wprost, że dokonuje przesłanki "interesu publicznego", organ I instancji podkreślił zasadę powszechności ponoszenia ciężarów publicznoprawnych, stwierdzając jednocześnie, że "umorzenie kosztów w sytuacji, gdy dłużnik jedynie deklaruje trudność w spłacie, naruszałoby zasadę sprawiedliwości społecznej" (s. 4 postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w S.). Organ II instancji wskazał zaś, że "prawidłowo uznał także organ egzekucyjny w zaskarżonym postanowieniu, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpił "ważny interes publiczny" (s. 5 zaskarżonego postanowienia).
Podkreślając potrzebę skonkretyzowania przesłanki "interesu publicznego" do indywidualnej sprawy i przywołując orzecznictwo NSA, organ ten nie dostrzegł jednak, że w ramach oceny tej przesłanki należy także ustalić, czy zapłata kosztów egzekucyjnych spowoduje konieczność sięgania przez zainteresowanego do środków pomocy państwa, gdyż nie jest w stanie samodzielnie zaspokoić podstawowych, koniecznych potrzeb materialnych swoich i rodziny.
Na podstawie art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać i rozpatrzyć cały materiał dowodowy i dopiero na podstawie całokształtu materiału dowodowego ocenić, czy dana okoliczność została udowodniona (art. 80 k.p.a.). Obowiązek rozpatrzenia całego materiału dowodowego jest związany ściśle z przyjętą zasadą swobodnej oceny dowodów. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być dokonana zgodnie z normami prawa procesowego oraz z zachowaniem reguł tej oceny, tj.: po pierwsze opierać się na materiale dowodowym.
Po drugie - ocena powinna być oparta na wszechstronnej ocenie całokształtu materiału dowodowego. Po trzecie organ powinien dokonać oceny znaczenia i wartości poszczególnych dowodów dla toczącej się sprawy. Po czwarte wyciągnięte wnioski muszą mieć uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym i po piąte dokonana ocena musi mieścić się w ustawowych granicach. W przypadku postępowania w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych powyższe przekłada się na prawidłową interpretację przez organy pojęć niezdefiniowanych (niedookreślonych) na tle stanu faktycznego w konkretnej sprawie.
W sprawie niniejszej organy powyższym wymaganiom nie sprostały.
Z akt sprawy wynika, że skarżący jest osobą bezrobotną, bez prawa do zasiłku. Ponadto, wraz z matką M. J. prowadzi wspólnie gospodarstwo domowe. Osiągają miesięcznie dochody w łącznej kwocie 823 zł (zasiłek z opieki społecznej). Okoliczność ta miała znaczenie dla oceny, czy obciążenie kosztami egzekucyjnymi nie spowoduje nadmiernego uszczerbku po stronie zobowiązanego.
Dostrzec należy, że w okolicznościach niniejszej sprawy zarówno organ I instancji, jak i organ II instancji nie umożliwiły zobowiązanemu, wbrew treści art. 10 k.p.a., wypowiedzenie się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań przed wydaniem rozstrzygnięć. Skutkowało to przedstawieniem przez skarżącego dodatkowych dowodów obrazujących jego sytuację majątkową, finansową i rodzinną dopiero po wydaniu obu rozstrzygnięć (odpowiednio z zażaleniem, 29 kwietnia 2026 r. i 11 maja 2026 r.).
Organ II instancji nie zestawił (nie dokonał porównania) wysokości miesięcznego dochodu skarżącego z jego miesięcznymi wydatkami, przy uwzględnieniu wszystkich załączonych przez skarżącego dokumentów, w szczególności decyzji Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R., karty informacyjnej leczenia szpitalnego matki skarżącego, kserokopii postanowienia Sądu Rejonowego w S. z 30 stycznia 2026 r., a także zawartej w oświadczeniu majątkowym zobowiązanego informacji o udzielonej przez wujka pożyczce.
Oba orzekające w sprawie organy nie wzięły także pod rozwagę wskazanych w decyzjach Kierownika Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w R. powodów, dla których przyznano określone świadczenia matce skarżącego: bezrobocie ubóstwo, długotrwała, ciężka choroba.
Organy ograniczyły się do stwierdzenia, że wskazane przez zobowiązanego wydatki takie jak wyżywienie, opłata za wodę, energię, ogrzewanie należą do stałych opłat jakie ponosi się z tytułu utrzymania mieszkania i nie są to nadzwyczajne czy nieprzewidziane wydatki, lecz są to wydatki ponoszone przez ogół społeczeństwa.
Nie wyjaśniły w przekonujący sposób, jaka kwota realnie pozostaje skarżącemu do dyspozycji, po pokryciu niezbędnych kosztów utrzymania.
Organy poprzestały na odwołaniu się do wieku skarżącego i jego potencjalnej zdolności do pracy.
Taka argumentacja nie wyczerpała ustawowego obowiązku wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego.
Nie można również tracić z pola widzenia, że zgodnie z art. 65a § 1 u.p.e.a. obowiązek zapłaty kosztów egzekucyjnych przedawnia się z upływem 3 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym wygasł egzekwowany obowiązek. Innymi słowy organ może orzekać w sprawie kosztów, które są wymagalne. Co za tym idzie organy powinny były rozpoznać tę kwestię i szczegółowo przedstawić jego ocenę w uzasadnieniach postanowień. Niedopuszczalne jest bowiem objęcie postępowaniem w sprawie umorzenia kosztów, które wygasły na skutek przedawnienia. Tymczasem w rozstrzygnięciach organów brak rozważań w tym zakresie poza lakoniczną wzmianką, że należności główne objęte tytułami wykonawczymi z 10 sierpnia 2022 r., 22 grudnia 2022 r. i 12 marca 2023 r. wygasły wskutek przedawnienia (s. 2 postanowienia organu I instancji, s. 1 zaskarżonego postanowienia).
Stwierdzone uchybienia nie uprawniają sądu do przesądzenia, że koszty egzekucyjne powinny zostać umorzone, gdyż jak była o tym mowa wcześniej, rozstrzygnięcie w tym przedmiocie należy do organu działającego w granicach uznania administracyjnego. Ponownie rozpoznając sprawę, organy przeprowadzą postępowanie zgodnie z regułami zawartymi w k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. Przeanalizują kwestię przedawnienia kosztów egzekucyjnych, a po ustaleniu, że pozostały nieprzedawnione koszty egzekucyjne, w świetle zgromadzonego materiału dowodowego ocenią, czy istnieją przesłanki umorzenia wymienione w art. 64e § 2 pkt 1a u.p.e.a. w rozumieniu zaprezentowanym w niniejszym uzasadnieniu, odnosząc się w sposób konkretny do twierdzeń zobowiązanego, iż świadczenia z pomocy społecznej mają charakter minimum egzystencji i nie mogą być przeznaczane na regulowanie zobowiązań publicznoprawnych, gdyż prowadziłoby to do pozbawienia go środków niezbędnych do przeżycia.
Rozważą także, czy w świetle całokształtu ustalonych okoliczności brak jest podstaw do umorzenia kosztów egzekucyjnych w całości albo w części, a ocenę tę przedstawią w uzasadnieniach odpowiadających wymogom art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na względzie, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie organu I instancji.