Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcachz 23 lipca 2026 r., sygn. akt I SA/Ke 109/26

Uzasadnienie

Postanowieniem z dnia 14 stycznia 2026 r. znak: 2601-IEE.7113.84.2025.2 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Kielcach (dyrektor, organ odwoławczy) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ostrowcu Świętokrzyskim (naczelnik) z 14 listopada 2025 roku znak: 2608-SEW.4268.3.2025.14 wydane względem T. W. w przedmiocie odmowy umorzenia kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł powstałych w związku z prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. Ś. postępowaniem egzekucyjnym na podstawie tytułu wykonawczego z 11 września 2025 roku o nr 2608- [...]

W uzasadnieniu rozstrzygnięcia wskazano, że organ egzekucyjny prowadził wobec T. W. postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułu wykonawczego nr 2608- [...] z 11 września 2025 roku. Powyższy tytuł wykonawczy obejmował zaległości w podatku od towarów i usług, wynikające z decyzji Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. znak: [...] z 13 sierpnia 2025 roku, które na dzień wystawienia tytułu wynosiły łącznie [...] zł, z czego [...] zł stanowiła należność główna, a [...] zł odsetki.

W dniu 11 września 2025 roku organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych w bankach: [...] [...] S.A., [...] [...] S.A., oraz innych wierzytelności pieniężnych u kilku kontrahentów zobowiązanego. Natomiast w dniu 12 września 2025 roku naczelnik uzyskał z zajętego rachunku bankowego w [...] [...] S.A. środki pieniężne, które w całości zaspokoiły dochodzone wierzytelności objęte ww. tytułem wykonawczym oraz naliczone koszty egzekucyjne. Dnia 15 września 2025 roku organ egzekucyjny zakończył egzekucję prowadzoną w oparciu o tytuł wykonawczy nr [...] i uchylił zajęcia wierzytelności dokonane u wszystkich dłużników zajętych wierzytelności. Stosowne zawiadomienia przekazano dłużnikom zajętych wierzytelności 15 września 2025 roku.

Dnia 18 września 2025 roku do Urzędu Skarbowego w O. Ś. wpłynął wniosek Zobowiązanego reprezentowanego przez adwokata M. P. o "umorzenie należności w postaci odsetek oraz kosztów egzekucyjnych".

Uzasadniając wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych pełnomocnik podał, że zobowiązany nigdy nie uchylał się od obowiązku wykonania decyzji i organ miał wiedzę, że w przypadku nieuwzględnienia wniosku o umorzenie odsetek należność zostanie uregulowana. Według pełnomocnika egzekucja została wszczęta przedwcześnie i z naruszeniem art. 7 ust. 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Pełnomocnik zobowiązanego zakwestionował wysokość, sposób naliczenia kosztów egzekucyjnych oraz podniósł uciążliwość zastosowanego środka egzekucyjnego. W przedmiotowym piśmie pełnomocnik wskazał także na pogorszającą się sytuację finansową zobowiązanego, związaną z prowadzoną przez niego działalnością gospodarczą.

Postanowieniem z 14 listopada 2025 roku, znak: 2608-SEW.4268.3.2025.14 Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ostrowcu Świętokrzyskim odmówił umorzenia kosztów egzekucyjnych. Rozpoznając zażalenie od powyższego rozstrzygnięcia dyrektor przywołał brzmienie przepisów: art. 17, art. 18 oraz art. 64e § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2025r., poz. 132 ze zm., dalej: u.p.e.a.) oraz omówił przesłanki warunkujące możliwość umorzenia kosztów egzekucyjnych, tj. ważny interes zobowiązanego oraz interes publiczny.

Dyrektor zauważył, że w zakresie "ważnego interesu podatnika" wskazano, że zobowiązany jest w związku małżeńskim z A. W.. Pomiędzy nimi została zawarta w 2023 roku umowa o rozdzielności majątkowej. Większość zgromadzonego wspólnie majątku przyznano żonie zobowiązanego. Sąd w postanowieniu zasądził od zobowiązanego kwotę należności tytułem dopłaty, płatną w terminie 5 lat od daty uprawomocnienia się orzeczenia. Jak wynika z akt zobowiązany jest właścicielem kilku nieruchomości oraz wielu ruchomości (samochody, przyczepy, motorower), jednak jego zdaniem prowadzone wobec niego postępowanie oraz ewentualna spłata należności nie może polegać na "wyprzedaniu" majątku. Podkreślono nadto okoliczność pogorszenia na przestrzeni lat sytuacji finansowej prowadzonej przez wnioskodawcę działalności gospodarczej. Wyjaśniono, że zobowiązany prowadzi działalność od 15 listopada 2005 roku na terenie O. Ś..

Od momentu rozpoczęcia działalności reguluje zobowiązania publicznoprawne oraz podejmuje wszelkie działania oraz czynności, aby móc dać stanowiska pracy osobom zamieszkującym na terenie prowadzonej działalności. Zobowiązany ma na utrzymaniu dzieci (16 lat oraz 8 lat). Koszty utrzymania starszego dziecka oscylują w granicach ok. [...] — [...] zł. Wysokim kosztem utrzymania dziecka są koszty związane z korepetycjami. W zakresie kosztów młodszego dziecka koszty wynoszą ok. [...] zł. Na tę kwotę poza kosztami dnia codziennego składają się również wydatki związane z edukacją. Pozostałe koszty stałe to opłaty związane z nieruchomością, jak: opłata za energię ok. [...] zł miesięcznie, opłata za ścieki i wodę ok. [...] zł, opłata za gaz ok. [...] zł, koszty ponoszone z tytułu dostawy Internetu, telewizji, podatku ok. [...] zł oraz koszty dnia codziennego.

Zdaniem strony, organ winien uwzględnić, iż większa kwota z tytułu zaległości została uiszczona przez wnioskodawcę w dniach 3 września 2025 roku oraz 4 września 2025 roku. Łączna kwota, jaka została uregulowana wyniosła [...] zł. Zapłata takowej kwoty znacząco wpływa na płynność finansową przedsiębiorcy.

Dyrektor wskazał, że wyżej opisane okoliczności były przedmiotem analizy Naczelnika Urzędu Skarbowego w O. Ś., który uznał, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki "ważnego interesu zobowiązanego" przemawiające za umorzeniem kosztów egzekucyjnych. Organ odwoławczy zauważył, że aby udowodnić istnienie "ważnego interesu" w znaczeniu przyjętym w orzecznictwie zobowiązany powinien był przedstawić dowody na potwierdzenie tezy, że odmowa umorzenia kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł doprowadzi do zaprzestania przez niego działalności gospodarczej, czy też zagrozi jego egzystencji, czego w realiach sprawy nie uczynił.

Zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, Naczelnik Urzędu Skarbowego w O. Ś. dokonał analizy sytuacji majątkowej zobowiązanego, z której jednoznacznie wynika, że poniesienie przez niego kosztów egzekucyjnych nie stanowi zagrożenia dla jego egzystencji, nie stwarza ryzyka, że w przypadku nieudzielania ulgi musiałby zaprzestać prowadzenia działalności gospodarczej. Organ odwoławczy stwierdził, że z przedstawionych przez stronę dokumentów oraz dokonanej analizy przez urząd skarbowy wynika stabilna sytuacja finansowa. Zobowiązany posiada zabezpieczenia finansowe w postaci nieruchomości i ruchomości, a jego dochody są wystarczające zarówno na pokrycie kosztów egzekucyjnych w wysokości [...] zł., jak i zaspokojenie bieżących potrzeb rodziny. Tym samym dyrektor nie dopatrzył się w przedmiotowej sprawie wystąpienia przesłanki "ważnego interesu" zobowiązanego.

W kontekście przesłanki interesu publicznego organ podkreślił nakaz respektowania wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, czy sprawność działania aparatu państwowego. Wskazał, że interes publiczny stanowi dążenie do sytuacji w której podatnicy regulują swoje zobowiązania w całości i terminowo, to dbałość o interes Skarbu Państwa, rozumiany jako konieczność zapewnienia stałych dochodów Państwa. W tym kontekście podkreślił, że brak dobrowolnej spłaty i konieczność egzekucji już stanowi naruszenie interesu publicznego.

Tak rozumiejąc pojęcie "interesu publicznego", zdaniem dyrektora zasadnie odmówiono zobowiązanemu umorzenia kosztów egzekucyjnych. Zadośćuczynienie żądaniu działającemu przedsiębiorcy, którego sytuacja majątkowa nie stanowi podstaw do sięgnięcia przez niego po pomoc socjalną, stawiałoby go w uprzywilejowanej pozycji wobec innych dłużników, którzy pomimo podobnych trudności ponoszą ciężary związane z obsługą swojego zadłużenia. Umorzenie kosztów egzekucyjnych w przedmiotowej sprawie godziłoby zatem w ogólnie pojęty interes publiczny i mogłoby wywołać w pełni uzasadnione poczucie niesprawiedliwości społecznej. Naliczone koszty egzekucyjne są specyficznym rodzajem wierzytelności, ponieważ nie są zobowiązaniem podatkowym (składkowym), czy zaległością podatkową (składkową), lecz opłatą za czynności organów egzekucyjnych, podejmowaną w celu umożliwienia obywatelom wywiązania się z ich konstytucyjnego obowiązku (art. 84 Konstytucji RP) jedną z możliwych dróg, jaką jest egzekucja administracyjna.

Koszty egzekucyjne nie mają zatem charakteru sankcji, tak jak jest to w przypadku odsetek za opóźnienie w zapłacie zobowiązania, ale mają na celu wyrównanie nakładów poniesionych przez organy egzekucyjne w związku z prowadzoną przez nie działalnością. Zgodnie z art. 64c § 2 u.p.e.a. koszty egzekucyjne obciążają zobowiązanego, co oznacza, że to na zobowiązanego ustawodawca nałożył w pierwszej kolejności obowiązek ich ponoszenia. Zebrany materiał dowodowy nie pozwalał natomiast na stwierdzenie, że zobowiązany nie posiada jakichkolwiek możliwości uregulowania należnych kosztów egzekucyjnych. Z punktu widzenia "interesu publicznego", w sytuacji gdy zobowiązany pozostaje aktywny zawodowo i dysponuje majątkiem, którego wartość umożliwia uregulowanie zaległości, całkowita i nieodwracalna rezygnacja z ich pobrania i de facto przerzucenie finansowania egzekucji w przedmiotowej sprawie na ogół społeczeństwa - jest niedopuszczalna.

Zdaniem organu odwoławczego, stwierdzenie braku wystąpienia przesłanek do umorzenia kosztów egzekucyjnych wymienionych w art. 64e § 2 pkt 1 lit. a u.p.e.a. wykluczyło możliwość udzielenia wnioskowanej przez stronę ulgi.

Na powyższe postanowienie dyrektora T. W. wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, zaskarżając je w całości.

W/w rozstrzygnięciu zarzucił:

1. 1. Naruszenie art. 64e u.p.e.a. przez odmowę umorzenia kosztów egzekucyjnych, mimo istnienia szczególnych okoliczności uzasadniających takie umorzenie oraz błędną ocenę przesłanek "ważnego interesu zobowiązanego " i "ważnego interesu publicznego",
2. 2. Naruszenie art. 7 ust. 1 u.p.e.a. przez naruszenie zasady proporcjonalności, polegające na obciążeniu skarżącego kosztami egzekucyjnymi, pomimo tego, iż brak było jakichkolwiek podstaw do prowadzenia postępowania egzekucyjnego,
3. 3. Naruszenie art. 8 k.p.a. w zw. z art. 64e u.p.e.a. przez działanie naruszające zasadę zaufania do organów administracji publicznej oraz niedochowanie ustaleń poczynionych ze skarżącym w trakcie postępowania egzekucyjnego;
4. 4. Naruszenie art. 64e w zw. z art. 64 § 1 pkt 2 u.p.e.a. przez brak uwzględnienia szczególnych okoliczności sprawy, w tym dobrowolnej spłaty zobowiązań przez skarżącego kwoty głównej należności,
5. 5. Naruszenie art. 64 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w zw. z art. 64e u.p.e.a. przez wydanie postanowienia w sposób nieuwzględniający interesu skarżącego oraz niezachowanie równowagi między interesem publicznym a interesem zobowiązanego.
6. 6. Naruszenie art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 6, art. 7 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. art. 80 k.p.a. poprzez brak przekonującego wyjaśnienia w postanowieniu przesłanek uzasadniających oddalenie zażalenia oraz poprzez brak należytego uzasadnienia postanowienia i niewskazanie wyczerpująco, czym kierował się organ oddalając zażalenie,
7. 7. Naruszenie art. 138 § 1 punkt 1 k.p.a w zw. z art. 144 k.p.a. przez nadużycie przez organ odwoławczy prawa do wydania decyzji kasatoryjnej i przez to utrzymanie w mocy wydanego postanowienia przez organ II instancji, pomimo tego, iż istniały podstawy do uchylenia zaskarżonego postanowienia,
8. 8. Naruszenie art. 75 k.p.a w zw. z art. 18 u.p.e.a poprzez brak przeprowadzenia dowodu z zeznań świadka A. W., w sytuacji kiedy dowód ten zmierzał do wyjaśnienia istotnych okoliczności w sprawie albowiem A. W. posiada istotną wiedzę na temat sytuacji osobistej, finansowej oraz rodzinnej T. W., a ponadto na temat prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

Podnosząc powyższe zarzuty skarżący, wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości oraz uchylenie postanowienia I instancji w całości i uwzględnienie wniosku o umorzenie naliczonych kosztów egzekucyjnych, zasądzenie od strony przeciwnej kosztów postępowania w tym kosztów ustanowienia pełnomocnika według norm przepisanych, rozpoznanie sprawy na rozprawie. Z ostrożności procesowej sformułowano również wniosek alternatywny o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy w tym zakresie do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) - dalej jako "p.p.s.a." kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie między innymi w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. W wyniku takiej kontroli postanowienie może zostać uchylone w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). W myśl art. 135 p.p.s.a. sąd stosuje przewidziane ustawą środki w celu usunięcia naruszenia prawa w stosunku do aktów lub czynności wydanych lub podjętych we wszystkich postępowaniach prowadzonych w granicach sprawy, której dotyczy skarga, jeżeli jest to niezbędne dla końcowego jej załatwienia.

Skarga zasługuje na uwzględnienie, lecz sąd nie podzielił wszystkich sformułowanych w niej zarzutów, o czym będzie mowa szczegółowo poniżej.

Przedmiotem kontroli sądu jest rozstrzygnięcie odmawiające skarżącemu umorzenia kosztów egzekucyjnych w łącznej kwocie [...]zł.

Zdaniem sądu wyeliminowanie z obrotu prawnego zarówno zaskarżonego postanowienia jak i poprzedzającego je postanowienia organu I instancji uzasadniało stwierdzone przez sąd naruszenie przez organy obu instancji: prawa materialnego, tj. art. 64e § 1 i § 2 pkt 1 lit. a u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię, co do przesłanki interesu publicznego, a także naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Z art. 64e § 1 u.p.e.a. wynika, że organ egzekucyjny może umorzyć w całości lub w części koszty egzekucyjne. Natomiast zgodnie z art. 64e § 2 pkt 1 lit. a u.p.e.a. koszty egzekucyjne mogą zostać umorzone na wniosek zobowiązanego, jeżeli za umorzeniem przemawia ważny interes zobowiązanego lub interes publiczny. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że wniosek o umorzenie kosztów egzekucyjnych może zostać skutecznie złożony również po ich wyegzekwowaniu, a sam fakt pobrania należności nie pozbawia zobowiązanego możliwości ubiegania się o ulgę przewidzianą w art. 64e u.p.e.a. (zob. np. wyroki NSA z 22 maja 2015 r., II FSK 1178/13; z 26 lipca 2016 r., II FSK 1746/14; z 10 stycznia 2020 r., II FSK 491/18; z 16 grudnia 2021 r., III FSK 224/21).

W zaskarżonym postanowieniu słusznie zwrócono uwagę, że zastosowanie tego przepisu ma charakter uznaniowy. Zwrócił na to również uwagę Naczelny Sąd Administracyjny w uzasadnieniu wyroku z dnia 3 lipca 2024 r., sygn. III FSK 1129/23 (LEX nr 3742890), omawiając przy tym zakres kontroli sądu administracyjnego w przypadku decyzji uznaniowych: "Podkreślić jednocześnie należy, że instytucja umorzenia kosztów egzekucyjnych ma charakter uznaniowy w sensie dopuszczalności wyboru konsekwencji prawnych sytuacji opisanej w hipotezie normy prawnej. Stąd też w przypadku stwierdzenia, że w sprawie występuje którakolwiek z przesłanek określonych w 64e § 2 pkt 1 lit. a u.p.e.a., organ w sposób uznaniowy podejmuje decyzję o wyborze alternatywy - czy umorzyć koszty egzekucyjne, czy też nie. Uznaniowy charakter wydawanego rozstrzygnięcia nakłada na organ egzekucyjny obowiązek szczególnie starannego uzasadnienia podjętego rozstrzygnięcia.

Sądowa kontrola legalności aktów uznaniowych sprowadza się przede wszystkim do oceny, czy organy egzekucyjne prawidłowo zgromadziły materiał dowodowy oraz czy wyciągnięte wnioski w zakresie rozstrzygnięcia o odmowie umorzenia kosztów egzekucyjnych mają swoje uzasadnienie w zebranym materiale dowodowym i czy dokonana ocena mieściła się w ustawowych granicach (określonych m.in. przez art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.)".

W ocenie sądu powyższe warunki w zaskarżonym postanowieniu oraz poprzedzającym je postanowieniu organu I instancji nie zostały spełnione, w zakresie ustalenia istnienia przesłanki interesu publicznego. Organy dokonały również uprzednio błędnej, gdyż zawężającej wykładni tejże przesłanki, co spowodowało braki w uwzględnieniu i omówieniu wszystkich adekwatnych w tym względzie okoliczności stanu faktycznego sprawy i doprowadziło do wadliwego, gdyż co najmniej przedwczesnego uznania nieistnienia w realiach sprawy "interesu publicznego" umożliwiającego zadośćuczynienie żądaniu strony umorzenia kosztów egzekucyjnych.

Ponieważ przesłanka interesu publicznego nie ma jednolitej definicji, to w każdym przypadku przesłankę tę należy oceniać indywidualnie. Przez "interes publiczny" należy rozumieć nakaz postępowania w sposób respektujący wartości wspólne dla całego społeczeństwa. W interesie publicznym leży takie prowadzenie postępowania, by nie narażać strony na ponoszenie niecelowych kosztów. W interesie publicznym jest też takie działanie organu, które nie podważa do niego zaufania. Obowiązek działania organu w sposób budzący zaufanie do państwa i działań reprezentujących to państwo organów znajduje swoje umocowanie w wynikającej z art. 2 Konstytucji zasadzie demokratycznego państwa prawa, które urzeczywistnia zasadę sprawiedliwości społecznej. Nie chodzi przy tym jedynie o wykreowanie pozytywnego wizerunku organu w odbiorze społecznym, ale przede wszystkim o elementarne poczucie sprawiedliwości u obywateli, które wynika z uczciwości w działaniu organów przejawiającej się w proporcjonalności podejmowanych czynności.

Państwo nie może wobec obywatela stosować instytucji procesowych przy wykorzystaniu aparatu urzędniczego w sposób, który budzi zasadnicze wątpliwości co do ich sprawiedliwości. Zasada zaufania do państwa stanowi fundament zasady demokratycznego państwa prawnego, ale również źródło innych zasad o bardziej szczegółowym charakterze, które odwołują się do idei zaufania w relacjach między państwem a jednostką. Zasada ochrony zaufania do państwa i prawa opiera się na założeniu, że organy władzy publicznej powinny działać w sposób lojalny i uczciwy względem jednostki, budzący w niej poczucie stabilności i bezpieczeństwa prawnego. Obywatel nie może pozostawać w uzasadnionym przekonaniu, że organ zastosował "kruczek prawny", by wywołać wobec niego negatywne skutki prawne, zwłaszcza w sytuacji, gdy sam podejmuje aktywne działania, by wobec państwa pozostać uczciwym. Z tego właśnie powodu sprzeczne z interesem publicznym jest takie prowadzenie postępowania egzekucyjnego, którego celem jest w zasadzie tylko obciążenie strony kosztami.

Co do zasady postępowanie ma na celu wyegzekwowanie należności publicznej, a nie uzyskanie przez organ dodatkowych "korzyści" wynikających z uzyskania dodatkowych kosztów egzekucyjnych tylko z tego względu, że jest to dopuszczalne w świetle przepisów (tak NSA w wyroku z 19 grudnia 2018 r., II FSK 3602/16 - wyrok dostępny w bazie: orzeczenia.nsa.gov.pl). Nie budzi też wątpliwości, że w każdym przypadku organ egzekucyjny powinien kierować się zasadą celowości (art. 7 § 3 u.p.e.a.), proporcjonalności (art. 31 ust. 3 Konstytucji RP) i respektować wymagania płynące z zasady zaufania (art. 8 k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a.)

Za poglądem wyrażonym przez Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 grudnia 2018 r., sygn. akt II FSK 3602/16 (publ. CBOSA), który sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela, wskazać trzeba, że przy ocenie wystąpienia przesłanki "ważnego interesu publicznego" w sprawie umorzenia kosztów egzekucyjnych nie można abstrahować od warunków, w jakich dokonano czynności egzekucyjnych, od których następnie naliczono koszty egzekucyjne.

Dla oceny istnienia przesłanki interesu publicznego przy rozpoznaniu wniosku o umorzenie kosztów egzekucyjnych, nie bez znaczenia pozostaje nadto okoliczność, że organ podatkowy pełnił w postępowaniu egzekucyjnym rolę wierzyciela, będącego jednocześnie organem egzekucyjnym. Zespolenie obu tych funkcji przesądza bowiem o sposobie wszczęcia egzekucji administracyjnej w sprawie, która w takim przypadku jest wszczynana z urzędu. Zgodnie z art. 26 § 4 u.p.e.a., jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego. Daje to organowi pewien margines swobody przy ocenie celowości uruchomienia postępowania wykonawczego. Zdaniem sądu, w omawianym zakresie (ustalenia istnienia przesłanki interesu publicznego) analizie podlega również owa "celowość" zainicjowania egzekucji administracyjnej w poniżej przedstawionym kontekście.

Jak wynika z art. 6 § 1 u.p.e.a., wierzyciel ma prawny obowiązek wszczęcia egzekucji w sytuacji "uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku".

W orzecznictwie sądów administracyjnych można dostrzec dwa sposoby rozumienia zwrotu "zobowiązany uchyla się od wykonania obowiązku". W części orzeczeń przyjmuje się, że zobowiązany uchyla się od wykonania obowiązku, jeżeli obowiązek stał się wymagalny, a zobowiązany nie podjął działań w celu jego wykonania. Wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych bezzwłocznie po upływie terminu wykonania obowiązku, wynikającego z decyzji lub z przepisu prawa (np.: wyrok NSA z 5 października 1999r., IV SA 1502/97; wyrok NSA z 7 grudnia 2016 r., II FSK 3197/14). Druga grupa orzeczeń przyjmowała, że ww. sformułowanie winno być rozumiane jako nakładające na wierzyciela konieczność ustalenia, że zobowiązany uchyla się od obowiązku, tj. świadomie podejmuje działania lub odstępuje od określonych działań, zamierzając w ten sposób doprowadzić do stanu niewykonywania obowiązku.

Określenie "uchyla się" wskazuje więc na to, że przesłanką podjęcia przez wierzyciela czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych jest nie tylko stwierdzenie niewykonania obowiązku, ale przede wszystkim stwierdzenie, że zobowiązany nie ma zamiaru przystąpić do wykonania obowiązku (np. wyrok NSA z 10 czerwca 2014r., II FSK 1705/12). Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził w tym wyroku, że dokonując wykładni pojęcia "uchylanie się od wykonania obowiązku" należy uwzględnić subiektywne nastawienie zobowiązanego, rozmyślność, a więc i zamiar uchylania się od wykonania obowiązku. Wyrażenie to należy interpretować z uwzględnieniem nastawienia zobowiązanego do wykonania obowiązku, ale w sposób uwzględniający również uzasadnione zagrożenie uszczuplenia dochodów budżetu państwa. Tylko wówczas, gdy zobowiązany świadomie zmierza do niewykonania ciążącego na nim obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej, można przypisać mu uchylanie się od jego wykonania w rozumieniu art. 6 § 1 u.p.e.a.

Świadomość uchylania się nie może być ustalana tylko i wyłącznie w oparciu o sam fakt upływu terminu wykonania obowiązku, otrzymania upomnienia, czy tytułu wykonawczego. Muszą zajść jeszcze dodatkowe przesłanki faktyczne, które by to świadome nastawienie zobowiązanego obrazowały.

Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela to ostatnie stanowisko. Innymi słowy, tylko wówczas, gdy zobowiązany świadomie zmierza do niewykonania ciążącego na nim obowiązku podlegającego egzekucji administracyjnej, można przypisać mu uchylanie się od jego wykonania w rozumieniu art. 6 § 1 u.p.e.a. (wyrok NSA z dnia 10 czerwca 2014 r., II FSK 1705/12, CBOSA).

Należy także podkreślić, że organy nie tylko mogą, ale i powinny podejmować działania zmierzające do dobrowolnego wykonania obowiązku przez zobowiązanego, co wynika expressis verbis w szczególności z dyspozycji art. 6 § 1b u.p.e.a., ale także z nakazu prowadzenia postępowania w sposób, który będzie budził do nich zaufanie, co z kolei wynika z dyspozycji art. 8 § 1 k.p.a. (zasada ogólna postępowania administracyjnego), stosowanego w związku z normą odsyłającą z art. 18 u.p.e.a. W myśl przywołanego wyżej art. 6 § 1b u.p.e.a. przed podjęciem czynności zmierzających do zastosowania środków egzekucyjnych wierzyciel może podejmować działania informacyjne wobec zobowiązanego zmierzające do dobrowolnego wykonania przez niego obowiązku.

W kontekście wyżej zaprezentowanego rozumienia przesłanki interesu publicznego oraz aspektów wymagających w jej ramach rozważenia, zdaniem sądu doszło w kontrolowanej sprawie do uchybień polegających na nieuwzględnieniu i nieomówieniu przez organy szeregu okoliczności istotnych z perspektywy oceny celowości zainicjowania postępowania egzekucyjnego oraz realizacji zasady proporcjonalności i zaufania.

Przypominając chronologię zdarzeń wskazać trzeba, że decyzję w przedmiocie podatku od towarów i usług doręczono stronie w dniu 28 sierpnia 2025 r., w dniu 11 września 2025 r. wystawiono tytuł wykonawczy i również tego dnia dokonano zajęć wierzytelności z rachunków bankowych. Dnia 12 września 2025 r. organ uzyskał z jednego z zajętych rachunków bankowych środki pieniężne, które w całości zaspokoiły dochodzone wierzytelności objęte tytułem wykonawczym oraz naliczone koszty egzekucyjne.

Zdaniem sądu, w zakresie istnienia przesłanki interesu publicznego, po pierwsze rozważenia wymagała okoliczność wpłat znaczących kwot zaległości przez zobowiązanego w dniach 3 i 4 września 2025 r. W sposób oczywisty wynika z nich bowiem wola dobrowolnej zapłaty przez stronę ciążących na niej zaległości. Po drugie organy nie odnoszą się do eksponowanej przez stronę argumentacji dotyczącej kontaktów i rozmów skarżącego, jego żony oraz pełnomocnika z pracownikami organu w dniach pomiędzy doręczeniem decyzji ostatecznej, a finalnym wystawieniem tytułu wykonawczego przez organ. Według deklaracji strony rozmowy te dotyczyły wysokości należnych odsetek oraz wątpliwości w zakresie prawidłowego ich wyliczenia. Strona podaje, że informacje o sumie należnych odsetek otrzymała 11 września 2025 r., czyli w tym samym dniu, w którym organ wystawił tytuł oraz tylko jeden dzień przed całkowitym wyegzekwowaniem zarówno kwoty zaległości jak i kosztów egzekucyjnych.

Organ winien szczegółowo odnieść się do powyższych twierdzeń, ponieważ okoliczności z nich wynikające mają wpływ na ocenę celowości wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Świadczą też o podejmowanych przez organ działaniach informacyjnych, lecz wskazana przez skarżącego kolejność zdarzeń może prowadzić do wniosku, że stronie uniemożliwiono dobrowolną zapłatę pozostałej do wpłaty zaległości, skoro w tym samym dniu poinformowano ją o wyliczonej wysokości należnych odsetek, a następnie wystawiono tytuł i dokonano zajęć.

Okoliczności powyższe – ich przebieg, umiejscowienie na osi czasu, mają znaczenie w kontrolowanej sprawie, bowiem są istotne dla oceny uchylania się przez zobowiązanego od wykonania obowiązku, a w konsekwencji celowości zainicjowania przez organ postępowania egzekucyjnego generującego dla skarżącego dodatkowe koszty.

Również istotna z perspektywy istnienia przesłanki interesu publicznego (w kontekście wskazanych zasad zaufania, proporcjonalności i celowości), umożliwiającej umorzenie kosztów egzekucyjnych jest zdaniem sądu postawa zobowiązanego jako wieloletniego przedsiębiorcy w realizowaniu zobowiązań publicznoprawnych do których był obowiązany. Skarżący konsekwentnie podkreślał, że w wieloletniej historii prowadzonej działalności gospodarczej nie zdarzyło się aby zalegał, czy zwlekał w wykonywaniu obowiązków publicznoprawnych. Jednak organy nie odniosły się do tej argumentacji, czyniąc rozważania w omawianym zakresie niepełnymi.

W przekonaniu sądu, zasadności wyegzekwowania od strony również kosztów egzekucyjnych oraz braku przesłanek do ich umorzenia nie potwierdza też eksponowana przez organ okoliczność wystąpienia przez skarżącego z wnioskiem o umorzenie odsetek. Nie może bowiem rodzić negatywnych konsekwencji dla strony deklaracja skorzystania z uprawnienia prawem przysługującego. Nie świadczy ona także jednoznacznie o braku woli dobrowolnej spłaty zaległości. Podkreślić też trzeba, że wniosek taki faktycznie wpłynął w dniu 18 września 2025 r. – zatem już po zakończeniu postępowania egzekucyjnego, i – co wiadome jest sądowi z urzędu (sygn. akt I SA/Ke 251/26) – organ odmówił wszczęcia postępowania w sprawie z tego wniosku.

Mając na uwadze powyższe rozważania, sąd uznał, że zarówno zaskarżone postanowienie dyrektora, jak i poprzedzające je postanowienie organu I instancji naruszają art. 64e § 1 i § 2 pkt 1 lit. a u.p.e.a. poprzez jego błędną wykładnię, co do przesłanki interesu publicznego, a także naruszają przepisy postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią wyżej zaprezentowaną ocenę prawną i dokonają koniecznych ustaleń w zakresie istnienia przesłanki interesu publicznego, co pozwoli w pełny sposób rozpoznać wniosek skarżącego o umorzenie kosztów egzekucyjnych. W szczególności organy powinny ustalić i ocenić znaczenie okoliczności związanych z przebiegiem i treścią kontaktów strony z organem podatkowym, poprzedzających wszczęcie egzekucji, winny ocenić fakt dobrowolnego uregulowania przez stronę części zaległości podatkowej w łącznej kwocie [...]zł. (w tym co do możliwości przyjęcia uchylania się przez zobowiązanego od wykonania obowiązku) oraz ustalić i ocenić postawę wnioskodawcy – przedsiębiorcy w realizowaniu zobowiązań publicznoprawnych w przeszłości, w kontekście przesłanki interesu publicznego, o której mowa w art. 64e § 2 pkt 1 lit. a u.p.e.a.

Sąd natomiast nie stwierdza nieprawidłowości w ustaleniach i ocenie organów w zakresie braku istnienia przesłanki ważnego interesu zobowiązanego. Stabilna sytuacja materialna skarżącego, stan jego majątku – ruchomego i nieruchomego, okoliczność prowadzenia dochodowej działalności gospodarczej od szeregu lat, nawet w zestawieniu z wielkością ponoszonych wydatków nie czyni zasadnym wniosku, że zapłata kosztów zagrozi egzystencji jego oraz jego rodziny, czy spowoduje konieczność zaprzestania prowadzenia działalności stanowiącej źródło jego utrzymania.

Zasadne jest także stanowisko organów, że w granicach kontrolowanej sprawy nie mogą być rozpoznawane, a tym samym nie mogą być skuteczne te wszystkie argumenty skarżącego, które dotyczą kwestii, objętych zgodnie z przepisami prawa innymi środkami zaskarżenia (zarzuty w egzekucji administracyjnej, skarga na czynność egzekucyjną). Zatem podnoszone okoliczności w zakresie: braku doręczenia upomnienia, uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego oraz samej wysokości kosztów egzekucyjnych nie mogą mieć wpływu na wynik dokonanej kontroli zaskarżonego postanowienia.

Końcowo zauważyć trzeba, że nie mógł zostać uwzględniony wniosek strony dotyczący umorzenia przez sąd kosztów postępowania egzekucyjnego. Sąd administracyjny w efekcie dokonywanej kontroli wydawanych przez organy aktów administracyjnych może – stosownie do treści art. 145 p.p.s.a. oraz art. 135 p.p.s.a. – wyeliminować je z obrotu prawnego, po uprzednim stwierdzeniu naruszenia przepisów prawa materialnego, czy przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Sąd nie zastępuje natomiast organów administracji i nie wydaje rozstrzygnięć, w zakresie żądania strony co do istoty.

Z tych względów, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c p.p.s.a oraz art. 135 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach uchylił zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie organu I instancji, o czym orzekł w punkcie I sentencji wyroku.

O kosztach postępowania (punkt II sentencji wyroku) sąd orzekł na podstawie art. 200 p.p.s.a. w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a., uwzględniając poniesione przez skarżącego celowe koszty w łącznej kwocie [...]zł, na które składają się: wpis od skargi (100 zł) oraz wynagrodzenie należne profesjonalnemu pełnomocnikowi (480 zł).