Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 listopada 2025r. nr 2401-IEE.7192.549.2025.MP.3 UNP: 2401-25-289959 Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach (dalej: DIAS, organ odwoławczy) po rozpatrzeniu zażalenia Starosty [...] (dalej: Starosta, skarżący) utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w L. (dalej: Naczelnik, organ egzekucyjny, organ pierwszej instancji) z dnia 20 października 2025r. nr [...] w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych nr WF.3161.11.2025 i WF.3161.12.2025.
Powyższe postanowienie wydane zostało na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2025, poz. 1691, dalej: k.p.a.) oraz art. 17 § 1, art. 18 art., 23 § 1, § 2 i § 4 pkt 1 oraz art. 59 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. Dz. U. z 2026 r., poz. 268 ze zm., dalej: u.p.e.a.).
Stan sprawy.
Naczelnik Urzędu Skarbowego w L. prowadził postępowanie egzekucyjne na podstawie tytułów wykonawczych z 9 czerwca 2024 r. nr WF.3161.11.2025 i nr WF.3161.12.2025, wystawionych wobec P. P. (dalej: zobowiązany), przez Starostę [...], obejmujących należności z tytułu administracyjnej kary pieniężnej za naruszenie obowiązku rejestracji pojazdu lub obowiązku zawiadomienia starosty o nabyciu lub zbyciu pojazdu, w kwocie należności głównej po 500 zł na każdym tytule wykonawczym.
Postanowieniem z 20 października 2025 r. organ egzekucyjny umorzył postępowanie egzekucyjne na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a., z uwagi na brak majątku zobowiązanego.
Na powyższe postanowienie Starosta wniósł zażalenie.
Starosta zarzucił organowi naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a. skutkujące błędnym uznaniem, że zachodzi przesłanka uzasadniająca umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. Ponadto zarzucono naruszenie art. 59 § 2 u.p.e.a., przez jego błędne zastosowanie i umorzenie przez Naczelnika postępowania egzekucyjnego, podczas gdy nie zaistniały przesłanki do jego zastosowania, a zatem organ egzekucyjny powinien prowadzić postępowanie egzekucyjne, celem wyegzekwowania należnych wierzycielowi kwot.
Zaskarżonym postanowieniem z dnia 20 listopada 2025r. DIAS po rozpatrzeniu zażalenia Starosty utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika z dnia 20 października 2025r. w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego.
W uzasadnieniu wskazano, iż organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego w S. S. A. oraz w B. S. A. Zajęcie rachunków nie przyniosło pozytywnego rezultatu. Dłużnicy zajętej wierzytelności poinformowali o brak środków na rachunkach. Ponadto zobowiązany nie posiada innych aktywnych rachunków bankowych, nie posiada nieruchomości. Jest właścicielem motoroweru marki Junak, rok produkcji 2015 oraz VW Sharan, rok produkcji 2003, jednak pojazdów tych nie stwierdzono pod adresem W., ul. [...].
Jak podkreślono, z ustaleń Policji wynika, że zobowiązany nie przebywa pod adresem W., ul. [...]. W rozmowie z ojcem zobowiązanego ustalono, że około 4 lata temu zobowiązany został wymeldowany przez niego, nie utrzymuje z nim żadnych kontaktów, nie zna aktualnego miejsca pobytu oraz nie posiada numeru kontaktowego. Ustalono, że zobowiązany nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę ani zlecenie, nie pobiera świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Poszukiwania majątku w postaci nieruchomości, na podstawie danych uzyskanych z Ksiąg Wieczystych, również nie dały pozytywnego rezultatu.
W ocenie DIAS z uwagi na niemożność ustalenia miejsca pobytu zobowiązanego, brak jakiegokolwiek majątku nadającego się do egzekucji oraz nieuzyskiwanie przez zobowiązanego dochodów, w toku postępowania egzekucyjnego niemożliwe jest, co do zasady, dalsze stosowanie przez organ egzekucyjny efektywnych środków egzekucyjnych, prowadzących do zaspokojenia dochodzonych należności.
W ocenie organu odwoławczego, wobec braku efektywności zastosowanych środków egzekucyjnych oraz niemożności ustalenia majątku zobowiązanego nieuzasadnione byłoby dalsze prowadzenie egzekucji, jeśli skutkiem tych działań miałoby być jedynie generowanie kolejnych kosztów egzekucyjnych.
Dodatkowo zaznaczono, że na zasadzie art. 61 §1 pkt 1 u.p.e.a., postępowanie egzekucyjne może zostać wszczęte ponownie na wniosek wierzyciela, po ujawnieniu przez wierzyciela majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.
W przekonaniu DIAS w niniejszym postępowaniu wykazano, że zobowiązany nie posiada żadnego majątku nieruchomego. Nie można ustalić miejsca położenia posiadanego przez niego majątku ruchomego. W związku z powyższym nie było jakiejkolwiek możliwości uzyskania środków pieniężnych celem zaspokojenia wierzyciela. Odnosząc się do kwestii braku wyjawienia majątku, DIAS zacytował art. 71 § 1 u.p.e.a. zgodnie z którym, zarówno organ egzekucyjny lub wierzyciel może skorzystać z tego uprawnienia i wystąpić do sądu o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku zobowiązanemu, co pozwoli/umożliwi podjęcie skutecznej egzekucji. DIAS stwierdził ponadto brak naruszenia przez organ pierwszej instancji zarzucanych w zażaleniu przepisów postępowania. Jak wyjaśniono, zebrany przez organ egzekucyjny materiał dowodowy został oceniony w zgodzie z regułą swobodnej oceny dowodów i nie nosi znamion dowolności.
Starosta, reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł na postanowienie DIAS z dnia 20 listopada 2025r. skargę do tut. Sądu.
Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
- 1. art. 59 § 2 u.p.e.a. przez jego błędne zastosowanie i utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika z dnia z dnia 20 października 2025 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przeciwko P. P., podczas gdy nie zaistniały przesłanki do jego zastosowania, a zatem organ egzekucyjny powinien prowadzić postępowanie egzekucyjne, celem wyegzekwowania należnych wierzycielowi kwot,
- 2. art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. oraz art. 80 k.p.a., polegające na zaniechaniu podjęcia przez organ wszelkich czynności niezbędnych do wyjaśnienia okoliczności sprawy, niewyczerpującego rozpatrzenia materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz dokonania jego oceny w sposób dowolny, a nie swobodny, skutkujące błędnym uznaniem, że zachodzi przesłanka uzasadniająca utrzymanie w mocy postanowienia Naczelnika z dnia 20 października 2025 r. w sprawie umorzenia postępowania na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a.
Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w oparciu o art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026r., poz. 143 ze zm., dalej: p.p.s.a.). Wniesiono również o stwierdzenie nieważności postanowienia Naczelnika z dnia 20 października 2025 r. w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego przeciwko dłużnikowi P. P., w oparciu o art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. Wniesiono o zasadzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Zarzucono, iż w toku postępowania nie dokonano żadnej kalkulacji kosztów, z której wynikałoby, iż nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Ponadto organ nie przeprowadził żadnej analizy, jakiego rzędu wydatki egzekucyjne wiążą się z prowadzeniem postępowania, podczas gdy dokonanie takiej kalkulacji jest konieczne dla stwierdzenia zaistnienia przesłanki przewidzianej w art. 59 § 2 u.p.e.a.
Zdaniem skarżącego organ, nie wskazał nawet szacunkowych kosztów dalszego prowadzenia egzekucji.
Zaakcentowano, iż umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. każdorazowo wymaga uprzedniego przeprowadzenia kalkulacji stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Owa kalkulacja powinna być załączona do akt postępowania. Natomiast nie sposób stwierdzić, że w niniejszej sprawie okoliczność niemożliwości uzyskania kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne została wykazana. Przede wszystkim lakoniczna argumentacja postanowienia ograniczająca się do stwierdzenia jakie koszty należałoby ponieść w toku dalszego postępowania oraz sformułowania, że dalsze prowadzenie postępowania byłoby ekonomicznie nieuzasadnione jest niewystarczająca dla przyjęcia takiego wniosku.
Według Starosty zgodnie z treścią uzasadnienia zaskarżonego postanowienia organ w żaden sposób nie zweryfikował i nie dokonał uzupełnienia ustaleń poczynionych w toku postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny. Organ egzekucyjny ustalił jedynie, iż zobowiązany nie posiada nieruchomości oraz pojazdów, a zajęcia rachunków bankowych okazały się bezskuteczne. Organ egzekucyjny nie wziął pod uwagę tego, że zobowiązany, z uwagi na młody wiek (42 lata), ma możliwość w najbliższym czasie na poprawę swojej sytuacji zawodowej i materialnej, a co za tym idzie, istnieje szansa na powodzenie po stępowania egzekucyjnego.
Skarżący podniósł, iż w postępowaniu egzekucyjnym nie zostały wyczerpane możliwości dowodowe w zakresie ustalenia posiadanego przez zobowiązanego majątku. Ponadto nie zweryfikowano, czy zobowiązany posiada inne składniki majątkowe, do których można skierować egzekucję, w tym np. inne niż pojazdy wartościowe ruchomości. Pomocna w tym zakresie mogła być instytucja wyjawienia majątku przewidziana w art. 71 § 1 u.p.e.a., z której organ egzekucyjny nie skorzystał.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Spór w niniejszej sprawie dotyczy oceny prawidłowości wydanego przez DIAS postanowienia o utrzymaniu w mocy rozstrzygnięcia organu pierwszej instancji w sprawie umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego do majątku zobowiązanego z uwagi na bezskuteczność egzekucji.
Według art. 59 § 2 u.p.e.a. postępowanie egzekucyjne może być umorzone w przypadku, gdy dalsza egzekucja administracyjna będzie bezskuteczna z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których jest możliwe wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.
W art. 59 § 2 u.p.e.a. została ustanowiona fakultatywna przesłanka umorzenia postępowania egzekucyjnego, która jest związana z celowością i ekonomiką postępowania egzekucyjnego. Umorzenie postępowania egzekucyjnego w oparciu o wskazaną podstawę prawną jest możliwe, jeśli jego dalsze prowadzenie nie przyniesie rezultatu. Nie zostaną osiągnięte cele postępowania egzekucyjnego, wówczas gdy dochodzona należność pieniężna, bądź też zachowanie dłużnika w przypadku zobowiązania niepieniężnego, nie zostanie zrealizowana. Stanowi to przesłankę racjonalizacji prowadzonego postępowania egzekucyjnego, pozwalająca na jego zakończenie w sytuacji, gdy nie może być ono uwieńczone sukcesem egzekucyjnym. Może mieć zastosowanie w sytuacjach, gdy wierzyciel uporczywie domaga się dalszego prowadzenia egzekucji pomimo, że nie potrafi wskazać efektywnych działań (rodzaju egzekucji), które pozwoliłyby na osiągniecie skutku w postaci realizacji obowiązku (por. WSA w Rzeszowie z 26 września 2024 r., sygn. akt I SA/Rz 260/24, LEX nr 3777767, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - CBOSA).
Art. 59 § 2 u.p.e.a., jak wskazuje się w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok z dnia 28 września 2023 r., sygn. akt III FSK 476/23 oraz z dnia 31 sierpnia 2023 r., sygn. akt I GSK 2005/19, CBOSA), pozostawił organowi egzekucyjnemu ocenę "perspektyw" wszczętego z inicjatywy wierzyciela postępowania egzekucyjnego i dokonanie wyboru z zastosowaniem uznania administracyjnego: prowadzenie egzekucji lub umorzenie postępowania. Oznacza to, iż organ egzekucyjny przy zaistnieniu w danym stanie faktycznym przesłanki bezskuteczności egzekucji może umorzyć postępowanie egzekucyjne, ale może też odmówić jego umorzenia.
W piśmiennictwie zwraca się jednak uwagę, że choć umorzenie postępowania egzekucyjnego na podstawie art. 59 § 2 u.p.e.a. pozostaje zależne od uznania organu egzekucyjnego, to jednak organ powinien kierować się dyrektywą celowości postępowania egzekucyjnego. W związku z tym ustalenie, że zobowiązany nie posiada majątku, w stosunku do którego możliwa byłaby egzekucja, powinno skutkować umorzeniem postępowania egzekucyjnego. Rozwiązanie to chroni wierzyciela przed ponoszeniem kosztów egzekucyjnych, jeżeli nie mogą one być ściągnięte od zobowiązanego (zob. P. Pietrasz - komentarz do art. 59 u.p.e.a. (w:) D. R. Kijowski (red.), Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2015). Wskazuje się również, że rozstrzygnięcie o umorzeniu lub odmowie umorzenia postępowania egzekucyjnego musi być poprzedzone przeprowadzeniem przez organ egzekucyjny postępowania wyjaśniającego, spełniającego wymagania określone w art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. (zob. P. M. Przybysz - komentarz do art. 59 u.p.e.a. (w:) Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023).
W związku z tym, przed podjęciem rozstrzygnięcia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego organ zobowiązany jest rozważyć wszystkie okoliczności sprawy i uwzględnić możliwości poszukiwania mienia podlegającego zajęciu. Rozstrzygnięcie w oparciu o art. 59 § 2 u.p.e.a. musi być poprzedzone wszechstronnym zebraniem materiału dowodowego i skrupulatną jego oceną, uzasadniającą wniosek, że zobowiązany w istocie nie posiada środków przewyższających wydatki egzekucyjne oraz, że stan ten ma charakter definitywny, czyli w świetle obiektywnych okoliczności nie ma podstaw do uznania, że w przyszłości środki takie zostaną przez zobowiązanego zgromadzone.
W realiach rozpoznanej sprawy organ dokonał szeregu czynności i poczynił ustalenia, które wskazują na zaistnienie wymienionych w art. 59 § 2 u.p.e.a. okoliczności.
Jak wynika z akt sprawy, organ egzekucyjny dokonał zajęcia rachunku bankowego w S. S. A. oraz w B. S. A. Zajęcie rachunków nie przyniosło pozytywnego rezultatu. Dłużnicy zajętej wierzytelności poinformowali o brak środków na rachunkach. Ustalono, że zobowiązany nie posiada innych aktywnych rachunków bankowych, nie posiada nieruchomości. Co prawda, zobowiązany jest właścicielem motoroweru marki Junak, rok produkcji 2015 oraz VW Sharan, rok produkcji 2003, jednak pojazdów tych nie stwierdzono pod adresem W., ul. [...], przy czym zobowiązany pod w/w adresem nie przebywa. W rozmowie z ojcem zobowiązanego ustalono, że około 4 lata temu zobowiązany został wymeldowany przez niego, nie utrzymuje z nim żadnych kontaktów, nie zna aktualnego miejsca pobytu oraz nie posiada numeru kontaktowego. Ustalono również i to, że zobowiązany nie otrzymuje żadnego wynagrodzenia z tytułu umowy o pracę ani zlecenie, nie pobiera świadczeń z ubezpieczenia społecznego. Również poszukiwania majątku w postaci nieruchomości, na podstawie danych uzyskanych z Ksiąg Wieczystych nie dały pozytywnego rezultatu.
W takich okolicznościach, DIAS doszedł do prawidłowej konkluzji, iż w toku postępowania egzekucyjnego niemożliwe jest, co do zasady, dalsze stosowanie efektywnych środków egzekucyjnych, prowadzących do zaspokojenia dochodzonych należności.
Jak prawidłowo przyjęto, kontynuacja postępowania egzekucyjnego prowadziłaby do powstania dodatkowych kosztów egzekucyjnych związanych z dojazdem poborcy skarbowego do zobowiązanego, wysyłką korespondencji listem poleconym, nakładem pracy w poszukiwaniu majątku zobowiązanego. Powyższa analiza stanowi kalkulację dotyczącą przewidywanych wydatków w postępowaniu egzekucyjnym,
W konsekwencji organ, wbrew zarzutom skargi, wykazał brak możliwości uzyskania w toku postępowania egzekucyjnego, woty przewyższającej wydatki egzekucyjne. Nie budzi wątpliwości Sądu, iż podejmowane przez organ czynności w postaci zastosowania środków egzekucyjnych (zajęcie rachunku bankowego) oraz działania mające na celu ustalenie składników majątkowych zobowiązanego (sprawdzenie danych ujawnionych w odpowiednich rejestrach), świadczą o wyczerpaniu środków dowodowych w zakresie ustalenia posiadanego przez zobowiązanego majątku.
W świetle powyższych okoliczności zasadnie przyjęto, iż przeprowadzona dotychczas egzekucja jest nieskuteczna, nieprzynosząca pożądanych rezultatów, a dalsze jej prowadzenie będzie bezcelowe z powodu braku majątku lub źródła dochodu zobowiązanego, z których możliwe byłoby wyegzekwowanie środków pieniężnych przewyższających koszty egzekucyjne.
Co do zarzutu nie skorzystania przez organ egzekucyjny z instytucji wyjawienia majątku z art. 71 § 1 u.p.e.a., słusznie wskazano, iż możliwość zwrócenia się do sądu o nakazanie zobowiązanemu wyjawienia majątku, przysługuje również wierzycielowi. Co istotne, należy w pierwszej kolejności ustalić miejsca pobytu zobowiązanego, aby instytucja z art. 71 § 1 u.p.e.a była możliwa do zastosowania.
Sąd nie stwierdził naruszenia wskazanych w skardze przepisów u.p.e.a., jak też innych naruszeń prawa.
W konsekwencji Sąd na zasadzie art. 151 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi jako niezasadnej.