Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 29 sierpnia 2022 r. (data nadania) D.K. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu, wystąpił o stwierdzenie, że: 1) art. 15 zzs 1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.; dalej: ustawa o Covid-19) jest niezgodny z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 45 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284) oraz art. 6 powołanej wyżej Konwencji: 2) art. 235 2 § 1 pkt 2 i 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.; dalej: k.p.c.) jest niezgodny z art. 45 ust. 1 Konstytucji.
Skarżący twierdzi, że zakwestionowany w skardze art. 15 zzs 1 ust. 1 pkt 4 ustawy o Covid-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.) przez to, że dopuszcza zmianę składu sądu (z trzech sędziów na jednego) także wtedy, gdy w postępowaniu odwoławczym został już wyznaczony skład sądu (trzech sędziów), narusza zasady kolegialności i ciągłości (niezmienności) składu orzekającego.
Obowiązywanie tego przepisu doprowadziło do „obniżenia standardu ochrony prawnej w sprawach rozpatrywania środków zaskarżenia – w toku trwania tych postępowań” (s. 5). Z kolei zaskarżony art. 235 2 § 1 pkt 2 i 5 k.p.c. przez to, że pozwala na swobodne dopuszczanie przez sąd materiału dowodowego i oddalanie wniosków dowodowych, które w ocenie stron procesu mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, narusza zdaniem skarżącego prawo do rzetelnego rozpoznania sprawy.
Postanowieniem z 10 stycznia 2023 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 1 lutego 2023 r.) Trybunał odmówił nadania dalszego biegu skardze, stwierdziwszy, że została ona złożona z przekroczeniem ustawowego terminu określonego w art. 77 ust. 1 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393).
Trybunał wskazał, że skarżący nie uwzględnił biegu terminu wniesienia skargi, czyli okresu od dnia doręczenia pełnomocnikowi reprezentującemu skarżącego na etapie postępowania sądowego ostatecznego orzeczenia, do dnia wystąpienia przez niego do sądu z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej.
W zażaleniu złożonym 7 lutego 2023 r. (data nadania) skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do rozpoznania merytorycznego. Podniósł, że termin wniesienia skargi rozpoczął swój bieg od dnia doręczenia orzeczenia skarżącemu (skarżący nie wskazał daty), a nie pełnomocnikowi, który reprezentował go w postępowaniu zakończonym wydaniem ostatecznego orzeczenia. Skarżący zarzucił także, że w świetle postanowienia Trybunału z 7 stycznia 2016 r. (sygn. U 8/15, OTK ZU A/2016, poz. 1), a także wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka z 7 maja 2021 r. (Xero Flor w Polsce Sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 4907/18), „zaskarżone orzeczenie wydane zostało przez osobę nieuprawnioną nie piastującą urzędu sędziego, a więc jest nieważne z mocy prawa”.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
- 1. Zgodnie z art. 61 ust. 5 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK) skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na postanowienie Trybunału Konstytucyjnego o odmowie nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu. Trybunał, w składzie trzech sędziów, rozpatruje zażalenie na posiedzeniu niejawnym (art. 37 ust. 1 pkt 3 lit. c w związku z art. 61 ust. 5-8 u.o.t.p.TK). Na etapie rozpoznania zażalenia Trybunał bada przede wszystkim, czy w wydanym postanowieniu prawidłowo stwierdził istnienie przesłanek odmowy nadania skardze dalszego biegu.
- 2. Trybunał stwierdza, że zaskarżone postanowienie jest prawidłowe, a zarzuty sformułowane w zażaleniu nie podważają podstaw odmowy nadania dalszego biegu skardze konstytucyjnej.
- 3. W odniesieniu do podniesionych w zażaleniu zarzutów wniesienia skargi w terminie istotne są dwie kwestie. Po pierwsze, data 11 lutego 2022 r. (tj. data doręczenia orzeczenia pełnomocnikowi reprezentującemu skarżącego na etapie postępowania sądowego) została wskazana i – zgodnie z art. 53 ust. 1 pkt 5 u.o.t.p.TK – udokumentowana jako data doręczenia mu wyroku Sądu Apelacyjnego w Ł., a tym samym rozpoczynająca bieg terminu wniesienia skargi konstytucyjnej przez samego skarżącego (s. 3). Tę samą datę skarżący wskazał i udokumentował jako początkową datę biegu terminu także w sprawie drugiej, tożsamej skargi, którą ten sam adwokat wniósł do Trybunału 29 kwietnia 2022 r. (tj. w sprawie Ts 93/22). Po drugie, skarżący wydaje się nie zauważać, że zasadniczym powodem wniesienia skargi z przekroczeniem terminu było nieuwzględnienie tego, że wystąpienie z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu powoduje wstrzymanie, nie zaś przerwanie biegu terminu wniesienia skargi (art. 44 ust. 3 u.o.t.p.TK).
Skarżący wystąpił do sądu z wnioskiem 1 kwietnia 2022 r., konsumując znaczną część (49 dni) trzymiesięcznego terminu (liczonego od 11 lutego 2022 r.). Na sporządzenie skargi pełnomocnikowi pozostało zatem 41, a nie 91 dni (liczonych od 31 maja 2022 r.).
Skarga konstytucyjna została wniesiona 29 sierpnia 2022 r., podczas gdy termin, o którym mowa w art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK, upłynął 10 lipca 2022 r.
4. Sformułowany w zażaleniu zarzut nieważności postępowania opiera się natomiast na błędnym przeświadczeniu, że z postanowienia Trybunału w sprawie o sygn. U 8/15 oraz przywołanych w nim wyroków z 3 grudnia 2015 r. (sygn. K 34/15, OTK ZU nr 11/A/2015, poz. 185) i 9 grudnia 2015 r. (sygn. K 35/15, OTK ZU nr 11/A/2015, poz. 186) wynika ważność wyboru pięciu sędziów konstytucyjnych dokonanego przez Sejm VII Kadencji.
Skarżący nie wziął pod uwagę tego, że żaden z przywołanych w zażaleniu judykatów nie odnosi się ani do statusu prawnego któregokolwiek z sędziów Trybunału, ani prawidłowości wyboru określonych osób na to stanowisko. Z postanowienia Trybunału w sprawie U 8/15 wynika jedynie, że w polskim systemie prawnym nie istnieją zarówno organy, jak też mechanizmy, które umożliwiałyby weryfikację legalności wyboru sędziów Trybunału. Z kolei wskazane w tym postanowieniu wyroki (sygn. K 34/15 i K 35/15) są orzeczeniami o prawie, tj. o zgodności bądź niezgodności zaskarżonych przepisów ówcześnie obowiązującej ustawy o Trybunale Konstytucyjnym i ustawy o zmianie tej ustawy. W sprawie K 34/15 Trybunał nie orzekał więc o wyborze nowych sędziów, w tym Piotra Pszczółkowskiego, lecz o zgodności z Konstytucją zaskarżonego przepisu tej ustawy w zakresie, w jakim dotyczył sędziów, którzy kończyli swoje kadencje 6 listopada oraz 2 i 8 grudnia 2015 r. Skarżący ponadto wydaje się nie zauważać, że to właśnie w wyniku przywołanych w zażaleniu orzeczeń czynności orzecznicze w Trybunale zaczęli 12 stycznia 2016 r. wykonywać sędziowie Piotr Pszczółkowski i Julia Przyłębska, wybrani przez Sejm VIII Kadencji na miejsce sędziów, których kadencja zakończyła się 2 i 8 grudnia 2015 r.
Nie jest trafny także zarzut, jakoby zasiadający w Trybunale Piotr Pszczółkowski nie pełnił funkcji sędziego konstytucyjnego także w świetle przywołanego w zażaleniu wyroku Europejskiego Trybunału Praw Człowieka (dalej: ETPCz) z 7 maja 2021 r. (Xero Flor w Polsce Sp. z o.o. przeciwko Polsce, skarga nr 4907/18). Powołując się na to orzeczenie skarżący nie uwzględnił bowiem tego, że ETPCz, przeanalizowawszy polski porządek prawny, a także orzeczenia Trybunału w sprawie U 8/15, K 34/15 i K 35/15 odnotował, że „[p]o wydaniu postanowienia w sprawie U 8/15, w dniu 12 stycznia 2016 r. Prezes Trybunału Konstytucyjnego dopuścił do składu orzekającego dwóch sędziów wybranych w dniu 2 grudnia 2015 r. (P.P. [Piotra Pszczółkowskiego] i J.P.) celem zastąpienia sędziów, których kadencja wygasła odpowiednio w dniach 2 i 8 grudnia 2015 r.” (paragraf 42).
Dalej ETPCz zauważył, że „w świetle orzeczeń Trybunału Konstytucyjnego K 34/15, K 35/15 i U 8/15 brak było wątpliwości co do ważności wyboru pozostałych dwóch sędziów (J.P. i P.P [Piotra Pszczółkowskiego]), którego dokonano w dniu 2 grudnia 2015 r.” (paragraf 261).
5. Trybunał Konstytucyjny stwierdza, że zarzuty sformułowane w zażaleniu, dotyczące nieprawidłowości powołania wskazanych w nim pozostałych sędziów Trybunału, nie mają związku z rozpatrywaną sprawą, dlatego pozostawione zostały bez rozpoznania.
Mając powyższe na względzie Trybunał Konstytucyjny nie uwzględnił zażalenia.
Postanowienie
z dnia 10 stycznia 2023 r.
Trybunał Konstytucyjny w składzie:
Piotr Pszczółkowski, po wstępnym rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym skargi konstytucyjnej D.K. o zbadanie zgodności:
- 1) art. 15 zzs 1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.), z art. 45 ust. 1, art. 45 ust. 1 w związku z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, art. 45 ust. 1 Konstytucji w związku z art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., zmienionej następnie Protokołami nr 3, 5 i 8 oraz uzupełnionej Protokołem nr 2 (Dz. U. z 1993 r. Nr 61, poz. 284) oraz art. 6 powołanej wyżej Konwencji;
- 2) art. 235 2 § 1 pkt 2 i 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.), z art. 45 ust. 1 Konstytucji,
postanawia:
odmówić nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu
Uzasadnienie
W skardze konstytucyjnej wniesionej do Trybunału Konstytucyjnego 29 sierpnia 2022 r. (data nadania) D.K. (dalej: skarżący), reprezentowany przez pełnomocnika z urzędu, wystąpił z żądaniem przytoczonym na tle następującego stanu faktycznego.
Sąd Okręgowy w Ł. X Wydział Gospodarczy wyrokiem z 1 kwietnia 2021 r. (sygn. akt […]) oddalił powództwo skarżącego przeciwko Miastu Ł. o uznanie za bezskuteczne wypowiedzenie umowy dzierżawy. Wyrokiem z 17 grudnia 2021 r. (sygn. akt […]) Sąd Apelacyjny w Ł. I Wydział Cywilny oddalił apelację skarżącego od powołanego wyżej orzeczenia Sądu Rejonowego. Powyższe orzeczenie zostało doręczone ówczesnemu pełnomocnikowi skarżącego 11 lutego 2022 r. 3
W związku z tym orzeczeniem skarżący 1 kwietnia 2022 r. złożył w Sądzie Apelacyjnym w Ł. wniosek o ustanowienie pełnomocnika do sporządzenia i wniesienia skargi konstytucyjnej. Zarządzeniem sędziego tego sądu z 4 kwietnia 2022 r. wniosek został przekazany do Sądu Rejonowego w Ł. Natomiast 29 kwietnia 2022 r., przed rozpoznaniem wniosku przez Sąd Rejonowy, skarżący wniósł do Trybunału skargę konstytucyjną sporządzoną przez adwokata z wyboru zawierającą ten sam przedmiot zaskarżenia i tożsame zarzuty. Jest ona rozpatrywana pod sygnaturą Ts 93/22.
Postanowieniem z 13 maja 2022 r. (sygn. akt […]) referendarz sądowy w Sądzie Rejonowym w Ł. XIII Wydział Gospodarczy ustanowił dla skarżącego pełnomocnika z urzędu. Pismem z 20 maja 2022 r. (doręczonym pełnomocnikowi 30 maja 2022 r.) Okręgowa Rada Adwokacka w Ł. do sporządzenia skargi delegowała tego samego pełnomocnika, który sporządził i wniósł rozpatrywaną skargę.
Prezes Trybunału Konstytucyjnego zarządzeniem z 6 października 2022 r. (doręczonym pełnomocnikowi skarżącego 27 października 2022 r.), na podstawie art. 130 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 1805, ze zm.) w związku z art. 36 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393), wezwał skarżącego do udokumentowania daty złożenia przez niego wniosku o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej (wraz z czterema kopiami) oraz do doręczenia poświadczonego za zgodność z oryginałem elektronicznego potwierdzenia odbioru wyroku Sądu Apelacyjnego w Ł. z 17 grudnia 2021 r. (sygn. akt […]).
Skarżący doręczył dokumenty, o których mowa w zarządzeniu 3 listopada 2022 r. (data nadania).
Skarżący twierdzi, że zakwestionowany w skardze art. 15 zzs 1 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. poz. 374, ze zm.) przez to, że dopuszcza zmianę składu sądu (z trzech sędziów na jednego) także wtedy, gdy w postępowaniu odwoławczym został już wyznaczony skład sądu (trzech sędziów), narusza zasady kolegialności i ciągłości (niezmienności) składu orzekającego. Obowiązywanie tego przepisu doprowadziło do „obniżenia standardu ochrony prawnej w sprawach rozpatrywania środków zaskarżenia – w toku trwania tych postępowań” (s. 5).
Z kolei zaskarżony art. 235 2 § 1 pkt 2 i 5 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, ze zm.) przez to, że pozwala na swobodne dopuszczanie przez sąd materiału dowodowego i oddalanie wniosków dowodowych, które w ocenie stron procesu mają znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, narusza zdaniem skarżącego prawo do rzetelnego rozpoznania sprawy.
Trybunał Konstytucyjny zważył, co następuje
Skarga konstytucyjna jest sformalizowanym środkiem ochrony konstytucyjnych wolności i praw. Jej merytoryczne rozpoznanie jest uzależnione od spełnienia warunków wynikających zarówno z art. 79 ust. 1 Konstytucji, jak i przepisów ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK).
Zgodnie z art. 77 ust. 1 u.o.t.p.TK skarga może być wniesiona po wyczerpaniu drogi prawnej, o ile droga ta jest przewidziana, w ciągu 3 miesięcy od dnia doręczenia skarżącemu prawomocnego wyroku, ostatecznej decyzji lub innego ostatecznego rozstrzygnięcia.
Stosownie do art. 44 ust. 2 u.o.t.p.TK w razie niemożności poniesienia kosztów pomocy prawnej, skarżący może złożyć do sądu rejonowego swego miejsca zamieszkania wniosek o ustanowienie dla siebie adwokata lub radcy prawnego z urzędu w celu sporządzenia skargi konstytucyjnej.
Wystąpienie z wnioskiem do właściwego miejscowo sądu rejonowego wstrzymuje bieg terminu do wniesienia skargi konstytucyjnej.
Jego wznowienie następuje pierwszego dnia po dniu doręczenia adwokatowi lub radcy prawnemu rozstrzygnięcia właściwego organu o wyznaczeniu go pełnomocnikiem skarżącego (art. 44 ust 3 pkt 1 u.o.t.p.TK).
Trybunał Konstytucyjny zauważa, że w analizowanej sprawie skarżący nie uwzględnił biegu terminu do wniesienia skargi, czyli okresu od dnia doręczenia pełnomocnikowi reprezentującemu skarżącego na etapie postępowania sądowego ostatecznego orzeczenia, do dnia wystąpienia przez niego do sądu z wnioskiem o ustanowienie pełnomocnika z urzędu do sporządzenia skargi konstytucyjnej.
W tym stanie rzeczy Trybunał stwierdza, że rozpatrywana skarga została złożona z przekroczeniem ustawowego terminu (por. postanowienie TK z 10 lutego 2022 r., sygn. Ts 219/21, OTK ZU B/2022, poz. 124 oraz 15 lipca 2021 r., sygn. Ts 12/21, OTK ZU B/2022, poz. 91).
Powyższa okoliczność jest – zgodnie z art. 61 ust. 4 pkt 1 u.o.t.p.TK – podstawą odmowy nadania skardze konstytucyjnej dalszego biegu.
POUCZENIE 17
Na podstawie art. 61 ust. 5 u.o.t.p.TK skarżącemu przysługuje prawo wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie w terminie 7 dni od daty jego doręczenia.