Uzasadnienie
Decyzją z dnia 16 lipca 2025 roku Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w P.. odmówił odwołującej się S. K. (1) ustalenia wysokości emerytury z rekompensatą. W uzasadnieniu decyzji organ rentowy poinformował, iż zgodnie z art. 21 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 roku o emeryturach pomostowych rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed dniem 1 stycznia 2009 roku udowodni okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynoszący co najmniej 15 lat. Zakład odmówił S. K. (1) przyznania rekompensaty ponieważ nie udowodniła 15 lat pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze do 31 grudnia 2008 r.
Odwołanie od powyższej decyzji wniosła odwołująca się, domagając się zmiany decyzji i przyznania prawa do rekompensaty.
W uzasadnieniu swego stanowiska podniosła, iż organ rentowy w sposób nieuprawniony nie zaliczył jej do okresu pracy w szczególnych warunkach okresu zatrudnienia od dnia 20 maja 1994 roku w (...) w P.., a następnie od dnia 1 grudnia 1993 r. do dnia 21 października 2022 roku w (...) Sp. z o.o. mimo, iż przez cały czas wykonywała pracę w charakterze operatora maszyn ciężkich do produkcji mas betonowych – obsługa pulpitów sterowniczych maszyn i urządzeń przemysłowych oraz zestawiacza surowców, obsługa betoniarek do mieszania masy betonowej oraz urządzeń wibrujących oraz zestawiacza surowców, w pełnym wymiarze czasu pracy, które to prace wymienione w wykazie A działu V poz. 3, 4 oraz Dziale XIV poz. 18 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze a od 1 kwietnia 2006 roku do 31 lipca 2009 roku pracę o której mowa w wykazie A Dział V poz. 11. (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.).
W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie podtrzymując argumentację podniesioną w zaskarżonej decyzji.
Sąd Okręgowy poczynił następujące ustalenia faktyczne:
S. K. (1) urodziła się (...).
Od dnia 23 sierpnia 1982 roku do dnia 31 maja 1994 roku odwołująca się była zatrudniona w Przedsiębiorstwie (...) w pełnym wymiarze czasu pracy. W okresie od dnia 28 sierpnia 1982 roku do dnia 2 listopada 1987 r. oraz od dnia 2 maja 1988 roku do dnia 30 listopada 1993 roku wykonywała prace zestawiacza surowców – operatora pulpitów sterowniczych. W świadectwie pracy wystawionym przez Przedsiębiorstwo (...), pracodawca wskazał, że prace wykonywane przez odwołującą się zostały wymienione w wykazie A, Dział V ust. 4 pkt 4 stanowiącym załącznik nr 1 do Zarządzenie Nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 1 sierpnia 1983 r. w sprawie wykazu stanowisk pracy w zakładach pracy nadzorowanych przez Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę oraz do wzrostu emerytury lub rent (Dz. Urz. MB z 1983 r. Nr 3, poz. 6).
Następnie odwołująca się była zatrudniona w Przedsiębiorstwie (...) Sp. z o.o. od dnia 1 grudnia 1993 roku na stanowisku dyspozytora betonowni. Następnie (...) Sp. z o.o. na podstawie art. 23 ¹kodeksu pracy przejęła pracowników Przedsiębiorstwa (...) Sp. z o.o.
Odwołująca się w okresie od dnia 1 grudnia 1993 r. do dnia 21 października 2022 roku była zatrudniona w (...) Sp. z o.o. Jak wynika ze świadectwa pracy z dnia 24 października 2022 roku odwołująca się w okresie zatrudnienia w (...) Sp. z o.o. wykonywała pracę:
- - od 1 grudnia 1993 roku do 28 lutego 2007 roku na stanowisku: dyspozytor betonowni;
- - od 1 marca 2007 roku do 31 stycznia 2012 roku na stanowisku: operator betonowni;
- - od 1 lutego 2012 roku do 31 marca 2015 roku na stanowisku: operator betonowni – operator ładowarki;
- - od 1 kwietnia 2015 roku do 30 czerwca 2019 roku na stanowisku: pracownik produkcji, operator betonowni;
- - od 1 lipca 2019 roku do 21 października 2022 roku na stanowisku: pracownik produkcji.
Natomiast w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze z dnia 20 stycznia 2025 roku pracodawca wskazał, iż odwołująca się od dnia 1 grudnia 1993 roku do 31 grudnia 2005 roku stale i w pełnym wymiarze czasu pracy w warunkach szczególnych wykonywała pracę – kontrola międzyoperacyjna, kontrola jakości produkcji i usług oraz dozór inżynieryjno-techniczny na wydziałach i oddziałach, w których jako podstawowe wykonywane są prace wymienione w wykazie: operator betonowni, betoniarz wymienione w wykazie operator betonowni, betoniarz wymienione w wykazie A, Dział V ust. 3 p. 10.
Organ rentowy podniósł w odpowiedzi na odwołanie, iż w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze z dnia 20 stycznia 2025 roku pracodawca nie określił odwołującej się stanowiska pracy ściśle według Rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - brak wykazu, działu, pozycji. Stanowisko pracy również nie zostało określone ściśle według przepisów resortowych, tj. załącznik nr 16 do zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemyślu Materiałów Budowlanych z 10 grudnia 1983 roku.
W związku z powyższym organ rentowy nie uznał odwołującej jako okresu pracy w szczególnych warunkach okresu pracy wskazanego w ww. świadectwie pracy z dnia 20 stycznia 2025 roku.
W toku postępowania odwołująca się przedłożyła do akt sprawy korektę świadectwa wykonywania prac w szczególnym warunkach. Jak wynika ze świadectwa wystawionego w dniu 22 października 2025 roku odwołująca się w okresie od dnia 1 grudnia 1993 roku do 31 grudnia 2005 roku stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała prace obsługi węzła betoniarskiego na stanowisku operator betoniarki – betoniarz wymienionym w wykazie A Dziale V poz. 4 pkt 5 stanowiącym załącznik nr 1 do Zarządzenia Nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 1 sierpnia 1983 roku w sprawie wykazu stanowisk pracy w zakładach pracy nadzorowanych przez Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę oraz do wzrostu emerytury lub rent (Dz. Urz. MB z 1983 r. Nr 3, poz. 6).
(dowód – świadectwo odwołującej się z (...) Sp. z o.o. z dnia 24 października 2022 roku – k. 11, świadectwo pracy z dnia 20 stycznia 2025 r., korekta świadectwa wykonywania prac w szczególnym warunkach z dnia 22 października 2025 roku – k. 50, świadectwo pracy wystawione przez Przedsiębiorstwo (...))
S. K. (1) z wykształcenia jest technikiem elektrykiem o specjalności trakcja elektryczna.
Przedsiębiorstwo (...) zajmowało się produkcją betonowych rur i przycisków betonowych. Odwołująca się w tym przedsiębiorstwie pracowała na stanowisku operatora pulpitów sterowniczych. Odwołującą się rozwoziła masę betonową, zajmowała się sypaniem kruszywa oraz dozowała cement. S. K. (1) pracowała przy pracach betoniarskich jako zestawiacz surowców mieszanych. Odwołująca się pracowała w K. do 30 listopada 1993 roku a od 1 grudnia 1993 roku pracowała w S..
K. przekształcił się w Przedsiębiorstwo (...). Przedsiębiorstwo to przejął następnie (...) Sp. z o.o. Odwołująca się mimo przejęcia zakładu pracy i zmiany pracodawcy pracowała cały czas na tym samym stanowisku. Odwołująca się w (...) Sp. z o.o. pracowała jako operator betonowni, dyspozytor betonowni i jako dyspozytor wykonywała te same czynności co wcześniej, czyli rozwoziła beton, pracowała jako zestawiacz surowców.
(dowód – zeznania świadka F. S. z dnia 28 października 2025 roku [00:25:08][00:32:52], zeznania świadka M. G. z dnia 28 października 2025 roku [00:34:53][00:4845], zeznania świadka O. A. z dnia 28 października 2025 roku [00:50:21][00:59:06], zeznania odwołującej z dnia 28 października 2025 roku [00:01:31][00:23:36] oraz [0059:36][01: (...) ]).
Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił na podstawie zgromadzonych dowodów, zarówno w postaci dokumentów jak i osobowych źródeł dowodowych w postaci zeznań odwołującej się oraz świadków F. S., M. G. i O. A., którzy w spornym okresie pracowali z odwołującą się, które to dowody nie budzą wątpliwości co do ich wiarygodności. Zeznania świadków nie są wzajemnie ze sobą ani z treścią innych, załączonych do akt sprawy dokumentów, sprzeczne, wzajemnie ze sobą korespondują, ponadto stanowią uzupełnienie dla treści dokumentacji zgromadzonej w aktach osobowych odwołującej.
Sąd Okręgowy w Kaliszu zważył, co następuje
Odwołanie jest zasadne.
Zgodnie z art. 21 ust. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2008 roku o emeryturach pomostowych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1696 z późn. zm.) rekompensata przysługuje ubezpieczonemu, jeżeli przed dniem 1 stycznia 2009 r. ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, wynoszący co najmniej 15 lat.
Stosownie do treści ust. 2 tego przepisu rekompensata nie przysługuje osobie, która ma ustalone decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów odrębnych.
W myśl art. 23 ust. 1 i 2 powołanej ustawy ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę; rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Celem rekompensaty, podobnie jak i emerytury pomostowej, jest łagodzenie skutków utraty możliwości przejścia na emeryturę przed osiągnięciem wieku emerytalnego przez pracowników zatrudnionych przy pracach w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze. W przypadku rekompensaty realizacja tego celu polega jednak nie na stworzeniu możliwości wcześniejszego zakończenia aktywności zawodowej, lecz na odpowiednim zwiększeniu podstawy wymiaru emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, do której osoba uprawniona nabyła prawo po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego (por. M. Zieleniecki, Komentarz do art. 21 ustawy o emeryturach pomostowych, LEX/el. 2017; wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z 31 marca 2016 roku, III AUa 1899/15, LEX 2044406).
Przepisy art. 2 pkt 5 i art. 21 ust. 1 ustawy o emeryturach pomostowych formułują dwie zasadnicze przesłanki nabycia prawa do rekompensaty, tj.:
- 1. nieustalenie decyzją prawomocną prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów odrębnych;
- 2. osiągnięcie okresu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze do dnia wejścia w życie ustawy tj. do 31 grudnia 2008 r. w rozumieniu ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych wynoszącego co najmniej 15 lat.
Przesłanką negatywną zawartą w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych jest ustalenie decyzją prawomocną prawa do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych lub przepisów odrębnych.
Skoro zgodnie z art. 23 ustawy o emeryturach pomostowych rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, a zgodnie z art. 173 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych kapitał początkowy ustala się dla ubezpieczonych urodzonych po dniu 31 grudnia 1948 roku, za których były opłacane składki na ubezpieczenie społeczne przed dniem 1 stycznia 1999 roku, to warunek sformułowany w art. 21 ust. 2 ustawy o emeryturach pomostowych należy rozumieć w taki sposób, że rekompensata jest adresowana wyłącznie do ubezpieczonych objętych systemem emerytalnym zdefiniowanej składki, którzy przed osiągnięciem podstawowego wieku emerytalnego nie nabyli prawa do emerytury z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych obliczanej według formuły zdefiniowanego świadczenia. Analiza układu warunkującego prawo do emerytury pomostowej prowadzi do wniosku, że świadczenie to przysługuje tym pracownikom, którzy osiągnęli co najmniej 15-letni okres pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 32 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, ale nie nabyli prawa do emerytury pomostowej z powodu nieuznania ich pracy za wykonywaną w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze w rozumieniu art. 3 ust. 1 i 3 ustawy o emeryturach pomostowych.
W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że odwołująca się nie nabyła prawa do emerytury pomostowej, ani prawa do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym w związku z wykonywaniem pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.
Stosownie natomiast do treści art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 504 t.j.) za pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach uważa się pracowników zatrudnionych przy pracach o znacznej szkodliwości dla zdrowia oraz o znacznym stopniu uciążliwości lub wymagających wysokiej sprawności psychofizycznej ze względu na bezpieczeństwo własne lub otoczenia.
Z kolei przepis art. 32 ust. 4 stanowi, że wiek emerytalny, o którym mowa w ust. 1, rodzaje prac lub stanowisk oraz warunki, na podstawie których osobom wymienionym w ust. 2 i 3 przysługuje prawo do emerytury, ustala się na podstawie przepisów dotychczasowych, to jest na podstawie rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43 z późn. zm.).
Z § 1 cytowanego rozporządzenia wynika, że jego treść stosuje się do pracowników wykonujących prace w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze, wymienione w § 4-15 rozporządzenia oraz w wykazach stanowiących załącznik do rozporządzenia.
Przepis § 2 ust. 1 rozporządzenia ustala, że za okresy uzasadniające nabycie prawa do świadczeń na zasadach określonych w rozporządzeniu uważa się okresy, w których praca w szczególnych warunkach jest wykonywana stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy. W niniejszym postępowaniu odwołująca się stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała pracę w warunkach szczególnych i tym samym spełnia warunki do przyznania rekompensaty. Natomiast kwestia sporną stanowiło nieokreślenie w świadectwie pracy stanowiska pracy odwołującej się ściśle według Rozporządzenia Rady Ministrów z 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze - brak wykazu, działu, pozycji. Organ rentowy podniósł również, że stanowisko pracy nie zostało określone ściśle według przepisów resortowych tj. załącznik nr 16 do zarządzenia Ministra Budownictwa i Przemyślu Materiałów Budowlanych z 10 grudnia 1983 roku.
Rozporządzenie Rady Ministrów z 7 lutego 1983 r. w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. Nr 8, poz. 43) w § 2 ust. 2 zobowiązuje zakłady pracy do stwierdzenia okresów zatrudnienia w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze wyłącznie na podstawie posiadanej dokumentacji.
Natomiast w rozporządzeniu Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 11 października 2011 roku w sprawie postępowania o świadczenia emerytalno-rentowe (Dz. U. z 2011. 237.1412) określone zostały środki dowodowe, które powinny być dołączone do wniosku, stwierdzające okoliczności uzasadniające przyznanie tego świadczenia.
W myśl § 21-23 powołanego rozporządzenia środkiem dowodowym stwierdzającym okresy zatrudnienia są pisemne zaświadczenia zakładów pracy, wydane na podstawie posiadanych dokumentów, oraz legitymacje ubezpieczeniowe, a także inne dowody z przebiegu ubezpieczenia. W przypadku zaś ubiegania się pracownika o przyznanie emerytury z tytułu zatrudnienia w szczególnym charakterze, zaświadczenie zakładu pracy powinno stwierdzać charakter i stanowisko pracy w poszczególnych okresach oraz inne okoliczności, od których jest uzależnione przyznanie takiej emerytury lub renty. Wyjątek od zasady ustalonej w powołanym przepisie jest zawarty w § 25 wymienionego rozporządzenia, który przewiduje, że okresy zatrudnienia mogą być udowodnione zeznaniami świadków, gdy zainteresowany wykaże, że nie może przedstawić zaświadczenia zakładu pracy.
Tym samym brak świadectwa pracy wykonywanej w warunkach szczególnych lub wydanie świadectwa, które nie spełnia wymagań formalnych nie przekreśla ustalania, że tego rodzaju praca była wykonywana. W szczególności ubezpieczony może wykazywać innymi środkami dowodowymi, że praca świadczona była w warunkach szczególnych. W postępowaniu z zakresu ubezpieczeń społecznych stosuje się bowiem te same reguły dowodzenia, jak w zwykłym procesie cywilnym. W szczególności zastosowanie mają art. 6 k.c., art. 232 k.p.c. Strony mają też prawo podważać moc dowodową dokumentów, w tym także świadectwa pracy, które jest dokumentem prywatnym i podlega ocenie przez sąd zgodnie z zasadami art. 233 § 1 k.p.c. W postępowaniu sądowym nie jest dopuszczalne oparcie się wyłącznie na zeznaniach świadków, w sytuacji, gdy z dokumentów wynikają okoliczności przeciwne (por. Sąd Apelacyjny w Szczecinie w wyroku z dnia 20 lipca 2016 roku, III AUa 690/15, Lex nr 2121869).
Natomiast w wyroku Sądu Apelacyjnego we Wrocławiu z dnia 24 października 2018 roku (III AUa 1040/18, Lex nr 2907194) podkreślono, iż „Treść świadectwa pracy oraz świadectwa pracy w szczególnych warunkach może podlegać weryfikacji. Zatem zarówno brak świadectwa pracy, jak i dokonana przez pracodawcę w takim dokumencie ocena charakteru zatrudnienia pracownika, nie jest dla sądu wiążąca.”.
Świadectwo wykonywania pracy w szczególnych warunkach w postępowaniu sądowym traktuje się jako dokument prywatny w rozumieniu art. 245 k.p.c., który stanowi dowód tego, że osoba, która go podpisała, złożyła oświadczenie zawarte w dokumencie. Dokument taki może być więc weryfikowany pod kątem prawdziwości wskazanych w nim faktów (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 4 listopada 2008 roku, sygn. III AUa 3113/08, Lex nr 552003; wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 30 listopada 2006 roku, sygn. III AUa 466/06; Orzecznictwo Sądu Apelacyjnego w Katowicach rok 2007, Nr 3, poz. 8; wyrok Sądu Apelacyjnego w Białymstoku z dnia 24 września 2008 roku, sygn. III AUa 795/08, Orzecznictwo Sądów Apelacji B. rok 2008, Nr 4, str. 60).
W sprawie o świadczenia z tytułu pracy w warunkach szczególnych, gdzie przedmiotem ustaleń sądu ma być charakter zatrudnienia, dokonywanie ustaleń stanu faktycznego odbywa się z reguły poprzez przeprowadzenie dowodów osobowych oraz – o ile to jest możliwe – dowodów z dokumentów znajdujących się w aktach osobowych. Osobowe źródła dowodowe (w tym zarówno zeznania świadków, jak i strony procesowej) muszą być skonfrontowane z istniejącą dokumentacją i dopiero uzyskanie przekonania graniczącego z pewnością co do przebiegu zatrudnienia, może pozwolić na pozytywne rozstrzygnięcie o prawie do świadczeń. Ocena osobowych źródeł dowodowych musi być przy tym wolna od jakiejkolwiek dowolności, uwzględniając reguły logiki oraz zasady doświadczenia zawodowego (por. Sąd Apelacyjnego w Szczecinie w wyroku z dnia 27 października 2016 roku, III AUa 41/16 LEX nr 2151525). Dla rozstrzygnięcia spornej kwestii zasadnym stało się zatem ustalenie, czy praca wykonywana przez odwołującą się we wskazanych zakładach w wymienionych wyżej okresach była pracą wykonywaną w warunkach szczególnych, o jakich mowa w cytowanych wyżej przepisach.
Mając na względzie powyższe Sąd Okręgowy uznał zeznania odwołującej się oraz powołanych w sprawie świadków za wiarygodne, znajdujące potwierdzenie w zebranym materiale dowodowym. Odwołująca się od rozpoczęcia pracy zawodowej od dnia 23 sierpnia 1982 roku wykonywała pracę w szczególnych warunkach. Sąd nie miał wątpliwości, że wykonywane przez odwołującą się prace w Przedsiębiorstwie (...) oraz w (...) Sp. z o.o. mieszczą się w zakresie prac określonych w Dziale V, pod poz. 4 prace zbrojarskie i betoniarskie – betoniarz, zestawiacz surowców i mieszanek, operator betoniarki – betoniarz.
Wynikające z wykazu A stanowiącego załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze przyporządkowanie danego rodzaju pracy do określonej branży ma istotne znaczenie dla jej kwalifikacji jako pracy w szczególnych warunkach w rozumieniu art. 32 ust. 1 ustawy Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (por. wyrok Sądu Apelacyjnego w Łodzi z dnia 11 czerwca 2013 r. III AUa 1370/12 Lex nr 1339369).
Dla oceny, czy pracownik pracował w szczególnych warunkach, nie ma istotnego znaczenia nazwa zajmowanego przez niego stanowiska, tylko rodzaj powierzonej mu pracy. Praca w szczególnych warunkach to praca wykonywana stale (codziennie) i w pełnym wymiarze czasu pracy (przez 8 godzin dziennie, jeżeli pracownika obowiązuje taki wymiar czasu pracy) w warunkach pozwalających na uznanie jej za jeden z rodzajów pracy wymienionych w wykazie stanowiącym załącznik do rozporządzenia z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego oraz wzrostu emerytur i rent dla pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub szczególnym charakterze (wyrok Sądu Najwyższego z dnia 8 czerwca 2011 roku, I UK 393/10).
Pełne zatrudnienie w warunkach szczególnych pojmowane jest jako bezwzględna cecha tego zatrudnienia jako uprawniającego do świadczeń z ubezpieczenia emerytalnego. Przy czym należy pamiętać, iż o określonych skutkach prawnych wykonywania pracy w warunkach szczególnych stanowi ustawa oraz utrzymane jej przepisami (art. 32 ust. 4 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) rozporządzenie z dnia 7 lutego 1983 roku. Zarządzenia resortowe traktowane są tylko jako wykazy prac wykonywanych w szczególnych warunkach i mają one znaczenie, o ile są dostosowane do treści załącznika do rozporządzenia i stanowią jego uszczegółowienie, poprzez bardziej ścisłe ustalenie stanowisk pracy (por wyroki Sądu Najwyższego: z dnia 20 października 2005 r., I UK 41/05, OSNP 2006/19-20/306, z dnia 9 maja 2006 r., II UK 183/05, Lex nr 1001301).
Na gruncie rozpoznawanej sprawy spornym jest czy faktycznie wykonywane przez odwołującą się czynności we wskazywanym przez nią okresie zatrudnienia, mogą być kwalifikowane jako praca warunkach szczególnych.
Odnosząc się zatem co do możliwości zakwalifikowania pracy odwołującej się w okresie zatrudnienia w (...) Sp. z o.o. Sąd wskazuje, że prace wykonywane przez odwołującą się, o których zgodnie zeznawali świadkowie oraz odwołująca się mieszczą się w zakresie prac wskazanych w Załączniku nr 1 do Zarządzenia Nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 1 sierpnia 1983 r. w sprawie wykazu stanowisk pracy w zakładach pracy nadzorowanych przez Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę oraz do wzrostu emerytury lub rent (Dz. Urz. MB z 1983 r. Nr 3, poz. 6) w Dziale V W budownictwie i przemyśle materiałów budowlanych, punkcie 4 – prace zbrojarskie i betoniarskie: betoniarz, zestawiacz surowców i mieszanek, operator betoniarki – betoniarz.
Praca w warunkach szczególnych to praca, w której pracownik w sposób znaczny jest narażony na niekorzystne dla zdrowia czynniki i pracę taką pracownik musi wykonywać stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku, aby nabyć prawo do emerytury w obniżonym wieku emerytalnym. Sąd Najwyższy podkreślił, iż ustawodawca tworząc instytucję przewidzianą w art. 32 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, opierał się na założeniu, że praca wykonywana w szczególnych warunkach stale i w pełnym wymiarze czasu pracy obowiązującym na danym stanowisku pracy, przyczynia się do szybszego obniżenia wydolności organizmu, stąd też osoba wykonująca taką pracę ma prawo do emerytury wcześniej niż inni ubezpieczeni.
Przedkładając powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy należy stwierdzić, że z ustaleń poczynionych w oparciu o dostępne dowody zarówno z dokumentów postaci akt osobowych ze spornego okresu zatrudnienia jak i zeznań świadków i odwołującej przez okres sporny swojego zatrudnienia w (...) Sp. z o.o. od dnia 1 grudnia 1993 roku do 31 grudnia 21 października 2022 roku odwołująca się pracowała w pełnym wymiarze czasu pracy jako dyspozytor betonowni, operator betonowni, operator betonowni – operator ładowarki, pracownik produkcji. Natomiast w świadectwie wykonywania prac w szczególnych warunkach z dnia 22 października 2025 r. pracodawca wskazał, że w okresie od 1 grudnia 1993 roku do 31 grudnia 2005 roku odwołująca się stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała prace – obsługa węzła betoniarskiego.
Tak więc odwołująca się w spornym okresie od 1 grudnia 1993 roku do 31 grudnia 2005 roku wykonywała pracę na stanowisku operator betonowni – betoniarz wymienionym w Wykazie A, Dziale V, poz. 4 pkt 5 stanowiącym załącznik nr 1 do Zarządzenia Nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 1 sierpnia 1983 r. w sprawie wykazu stanowisk pracy w zakładach pracy nadzorowanych przez Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę oraz do wzrostu emerytury lub rent (Dz. Urz. MB z 1983 r. Nr 3, poz. 6).
Organ rentowy nie kwestionował okresu zatrudnienia od dnia 23 sierpnia 1982 roku do dnia 31 maja 1994 roku w Przedsiębiorstwie (...) w pełnym wymiarze czasu pracy. W okresie od dnia 28 sierpnia 1982 roku do dnia 2 listopada 1987 roku oraz od dnia 2 maja 1988 roku do dnia 30 listopada 1993 roku odwołującą się wykonywała prace zestawiacza surowców – operatora pulpitów sterowniczych. Ponadto organ w decyzji podważał tylko świadectwo pracy z dnia 20 stycznia 2025 roku wystawione przez (...) Sp. z o.o. Sąd Okręgowy poczynił ustalenia faktyczne co do całego okresu zatrudnienia odwołującej się i wskazał, że również praca wykonywana przez odwołująca się w Przedsiębiorstwie (...) była pracą w szczególnych warunkach. W świadectwie pracy wystawionym przez Przedsiębiorstwo (...) prace wykonywane przez odwołującą się zostały wymienione w wykazie A, Dział V ust. 4 pkt 4 stanowiącym załącznik nr 1 do Zarządzenie Nr 9 Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych z dnia 1 sierpnia 1983 r. w sprawie wykazu stanowisk pracy w zakładach pracy nadzorowanych przez Ministra Budownictwa i Przemysłu Materiałów Budowlanych, na których są wykonywane prace w szczególnych warunkach uprawniające do wcześniejszego przejścia na emeryturę oraz do wzrostu emerytury lub rent (Dz. Urz.
MB z 1983 r. Nr 3, poz. 6). Sąd Okręgowy na podstawie ww. dokumentu, zeznań odwołującej się, a także zeznań świadków również zaliczył okres od dnia 28 sierpnia 1982 roku do dnia 2 listopada 1987 roku, a także okres od dnia 2 maja 1988 roku do dnia 30 listopada 1993 roku jako pracę w szczególnych warunkach.
Sąd zaliczył do okresów pracy w szczególnych warunkach okres zatrudnienia odwołującej się od dnia 28 sierpnia 1982 roku do dnia 2 listopada 1987 roku oraz okres od dnia 2 maja 1988 roku do dnia 30 listopada 1993 roku. Powyższy okres dotyczy okresu zatrudnienia w Przedsiębiorstwie (...). Ponadto do okresu pracy w szczególnych warunkach należy zaliczyć okres od dnia 1 grudnia 1993 roku do dnia 31 grudnia 2008 roku stanowiący okres zatrudnienia odwołującej się w (...) Sp. z o.o.
Reasumując odwołująca się udowodniła łącznie ponad 15 lat pracy w szczególnych warunkach. Tym samym odwołującej się przysługuje prawo do spornego świadczenia.
W myśl art. 100 ust. 1. ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych prawo do świadczeń określonych w ustawie powstaje z dniem spełnienia wszystkich warunków wymaganych do nabycia tego prawa.
Na mocy art. 129 ust. 1 cytowanej ustawy świadczenia wypłaca się poczynając od dnia powstania prawa do tych świadczeń, nie wcześniej jednak niż od miesiąca, w którym zgłoszono wniosek lub wydano decyzję z urzędu. Odwołująca się prawo do emerytury ma przyznane od 3 października 2022 roku tj. od osiągnięcia wieku emerytalnego, a wniosek o rekompensatę złożyła 25 listopada 2024 roku.
Z tych wszystkich względów Sąd Okręgowy, na podstawie art. 477¹⁴ § 2 k.p.c. zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał odwołującej się prawo do rekompensaty z tytułu utraty możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury w związku z pracą w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze poczynając od 1 listopada 2024 roku.
Sędzia Stanisław Pilarczyk