Wyrok Sądu Okręgowego w Kaliszuz 29 maja 2025 r., sygn. akt V U 178/25

Uzasadnienie

Decyzjami z dnia 10 grudnia 2024 r. nr (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. przyznał małoletniemu M. W., urodzonemu (...), oraz małoletniej Ł. W., urodzonej (...), rentę rodzinną od dnia (...) roku czyli daty śmierci ojca.

Odwołanie od powyższych decyzji złożyła H. K. matka wyżej wymienionych małoletnich ostatecznie domagając się przyznania dla córki Ł. W. i syna M. W. w okresie od 22 października 2022 roku do 1 sierpnia 2024 roku renty rodzinnej w wysokości najniższej renty rodzinnej ustalonej zgodnie z przepisem art. 65 ust. 1 i 2 w zw. z art. 85 ust. 4 w zw. z art. 85 ust. 1 pkt 1 i ust 2 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2024 r. poz. 1631).

W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania.

Sąd Okręgowy poczynił następujące ustalenia:

W dniu 28 października 2022 roku H. K. złożyła wniosek o rentę rodzinną dla Ł. i M. W.. T. W., ojciec małoletnich Ł. i M., urodzony dnia (...), zmarł dnia (...) roku.

(dowód – odpis skrócony aktu zgonu – k. 57)

Decyzjami z dnia 10 grudnia 2024 roku organ rentowy, na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2024 r. poz. 1631) oraz rozporządzenia (WE) 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 roku w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz. UE L 166 z dnia 30 kwietnia 2004 r. ze zm., Polskie Wydanie Specjalne 2004 r., rozdz. 5, t. 5, ze zm.) i rozporządzenia (WE) 987/2009 z dnia 16 września 2009 r. dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. UE.L. 2009.284.1), umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej (Dz. Urz. UE z 12 listopada 2019 r., C 384 I/01), przyznał H. K. prawo do renty rodzinnej dla Ł. i M. W.. W tym czasie H. K. razem z dziećmi zamieszkiwała na terenie Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (okoliczności niesporne)

Prawo do renty rodzinnej przysługiwało dzieciom odwołującej od dnia 22 października 2022 roku tj. od dnia śmierci T. W..

Ustalając wysokość renty z tytułu niezdolności do pracy zmarłego T. W. organ rentowy ustalił, iż zmarły miał udowodniony 1 rok, 10 miesięcy i 6 dni okresów składkowych w Polsce i okresy zagraniczne składkowe w wysokości 7 lat – łącznie 8 lat 10 miesięcy i 6 dni, to jest 106 miesięcy (okoliczność niesporna)

Ustalając wysokość świadczenia rentowego T. W. organ rentowy obliczył w wysokości proporcjonalnej, jako stosunek polskich okresów ubezpieczenia do sumy polskich i zagranicznych okresów ubezpieczenia, to jest 22 miesiące w Polsce do 106 miesięcy łącznej pracy z uwagi na ubezpieczenie za granicą.

Organ rentowy do ustalenia podstawy wymiaru renty osoby zmarłej przyjął: przeciętną podstawę wymiaru składek na ubezpieczenie społeczne osoby zmarłej z 9 lat kalendarzowych od 2007 roku do 2015 roku, z pominięciem pełnych lat kalendarzowych pozostawania w ubezpieczeniu społecznym za granicą, wybranych z 20 lat ubezpieczenia przypadających przed rokiem zgłoszenia wniosku. Wskaźnik wysokości podstawy wymiaru renty osoby zmarłej wyniósł 2,72%.

(dowód – obliczenie wskaźnika wysokości podstawy wymiaru renty rodzinnej – załącznik do decyzji z dnia 10 grudnia 2024 roku – k. 90)

Podstawa wymiaru renty osoby zmarłej została obliczona przez pomnożenie wskaźnika wysokości podstawy wymiaru 2.72% przez kwotę bazową 4 944,79 zł i wyniosła 134,50 zł. Kwota bazowa zgodnie z opublikowanym w Monitorze Polski przez Główny Urząd Statystyczny wynosiła od 1 marca 2022 roku 4 944,79 zł.

Do ustalenia wysokości świadczenia, jakie przysługiwało osobie zmarłej, organ rentowy uwzględnił następujące okresy:

1. 1. składkowe – 1 rok, 10 miesięcy, 6 dni, łącznie 22 miesiące;
2. 2. składkowe zagraniczne – 7 lat, łącznie – 84 miesiące;
3. 3. staż sumaryczny – 8 lat, 10 miesięcy, 6 dni, łącznie 106 miesięcy;
4. 4. okres brakujący do 25 lat – 16 lat, 2 miesiące, łącznie 194 miesiące.

Wysokość renty osoby zmarłej została obliczona w następujący sposób:

24% x 4944,79 = 1 186,75zł (106 x 1,3%) / 12 x134,50 = 15,44 zł (278 x 0,7 %) /12 x 134,50 = 15,23 zł

Razem 1217,42zł

Renta osoby zmarłej ustala się wg proporcji 22 miesięcy pracy w Polsce do 106 miesięcy łącznej pracy z uwagi na ubezpieczenie za granicą. Wysokość renty proporcjonalnej osoby zmarłej została obliczona w następujący sposób:

1217,42 x 22 / 106 = 252,68 zł

Wysokość renty brutto osoby zmarłej wynosiłaby miesięcznie 252,68 zł

Po ustaleniu przez organ rentowy, renta rodzinna wynosiła:

1. 1. od 22 października 2022 roku łącznie 277,79, czyli po 138,90 zł dla każdej osoby uprawnionej;
2. 2. od 1 marca 2023 roku łącznie 329,68, czyli po 164,84 zł dla każdej osoby uprawnionej;
3. 3. od 1 marca 2024 roku łącznie 369,64 zł, czyli po 184,82 dla każdej uprawnionej osoby;
4. 4. od 1 sierpnia 2024 roku tj. od zmiany kraju zamieszkania, i zamieszkania na terenie Polski i w związku z tym, że suma kwot polskiego i zagranicznego świadczenia była niższa od kwoty najniższej renty rodzinnej, organ rentowy ustalił dopłatę do minimum w kwocie 1 411,32 zł. Łączna kwota renty rodzinnej w tym przypadku wyniosła 1 780,96 zł, czyli po 890,48 dla każdej osoby uprawnionej.

(dowód – decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R. – k.91-93, 99-101)

Od dnia 1 sierpnia 2024 roku odwołująca H. K. wraz z dziećmi Ł. i M. W. zamieszkuje w Polsce w miejscowości M., wcześniej zamieszkiwała w Wielkiej Brytanii.

(okoliczność niesporna – zaświadczenie k. 88 akt rentowych)

Sąd Okręgowy zważył, co następuje

Na wstępie należy przypomnieć, że zgodnie z art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1631 dalej: ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych) renta rodzinna przysługuje uprawnionym członkom rodziny osoby, która w chwili śmierci miała ustalone prawo do emerytury lub renty z tytułu niezdolności do pracy lub spełniała warunki wymagane do uzyskania jednego z tych świadczeń.

Natomiast zgodnie z art., 65 ust 2 cytowanej ustawy przy ocenie prawa do renty przyjmuje się, że osoba zmarła była całkowicie niezdolna do pracy.

W myśl art. 67 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych do renty rodzinnej uprawnieni są następujący członkowie rodziny spełniający warunki określone w art. 68-71:

1. - dzieci własne, dzieci drugiego małżonka oraz dzieci przysposobione;
2. - przyjęte na wychowanie i utrzymanie przed osiągnięciem pełnoletności wnuki, rodzeństwo i inne dzieci, z wyłączeniem dzieci przyjętych na wychowanie i utrzymanie w ramach rodziny zastępczej lub rodzinnego domu dziecka;
3. - małżonek (wdowa i wdowiec);
4. - rodzice.

Stosownie zaś do art. 68 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych dzieci własne, dzieci drugiego małżonka i dzieci przysposobione mają prawo do renty rodzinnej:

1. 1. do ukończenia 16 lat;
2. 2. do ukończenia nauki w szkole, jeżeli przekroczyły 16 lat życia, nie dłużej jednak niż do osiągnięcia 25 lat życia, albo 3. bez względu na wiek, jeżeli stały się całkowicie niezdolne do pracy oraz do samodzielnej egzystencji lub całkowicie niezdolne do pracy w okresie, o którym mowa w pkt 1 lub 2.

Ustawodawca na mocy art. 68 ust. 1 ustawy przyznał prawo do renty do ukończenia nauki, nie dłużej jednak niż do 25 lat życia. Nie ulega wątpliwości, że przepis ten reguluje sytuację ucznia lub studenta. Tylko studentów dotyczy natomiast możliwość pobierania renty po ukończeniu 25 lat.

Zgodnie z art. 73 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych renta rodzinna wynosiła dla dwóch uprawnionych osób 90% świadczenia, które przysługiwałoby zmarłemu.

Renta rodzinna jest pochodną świadczenia jakie przysługiwało lub przysługiwałoby zmarłemu, gdyby złożył wniosek.

Zgodnie z art. 85 ust1-5 ustawy emerytalnej:

1. 1. Kwoty najniższej renty z tytułu niezdolności do pracy wynoszą:
2. 1) 1588,44 zł miesięcznie - dla osób całkowicie niezdolnych do pracy;
3. 2) 1191,33 zł miesięcznie - dla osób częściowo niezdolnych do pracy.
4. 2. Kwota najniższej emerytury, z zastrzeżeniem art. 24a ust. 6, art. 54, art. 54a ust. 2 i art. 87, oraz renty rodzinnej wynosi 1588,44 zł miesięcznie.

2a. Jeżeli w wyniku waloryzacji emerytura przyznana na podstawie art. 24a lub art. 27a, osobie niemającej okresu składkowego i nieskładkowego wymaganego do ustalenia tej emerytury w wysokości najniższej emerytury, jest niższa od obowiązujących od terminu waloryzacji nowych kwot najniższych rent z tytułu niezdolności do pracy, emeryturę tę podwyższa się odpowiednio do:

1. 1) kwoty, o której mowa w art. 85 ust. 1 pkt 1, jeżeli emerytura z urzędu została przyznana osobie uprzednio uprawnionej do renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy;
2. 2) kwoty, o której mowa w art. 85 ust. 1 pkt 2, jeżeli emerytura z urzędu została przyznana osobie uprzednio uprawnionej do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy.
3. 3. Kwoty najniższych świadczeń, o których mowa w ust. 1-2a, podwyższa się przy zastosowaniu wskaźnika waloryzacji, o którym mowa w art. 89-94.
4. 4. Świadczenia ustalone w kwotach niższych niż określone w ust. 1-3, w tym także świadczenia ustalone wraz ze zwiększeniami, o których mowa w art. 56 ust. 3 i 4 oraz w art. 73 ust. 3 i 4, podwyższa się do tych kwot z urzędu, a jeżeli ich wypłata była wstrzymana - po wznowieniu wypłaty.
5. 5. Przepis ust. 4 stosuje się do świadczeń przyznanych zgodnie z postanowieniami umów międzynarodowych ubezpieczonym zamieszkałym w Polsce, w taki sposób, aby suma świadczenia przyznanego na podstawie ustawy i świadczenia zagranicznego nie była niższa od kwoty świadczeń określonych w ust. 1-3.

Przedmiotem postepowania było rozstrzygnięcie czy organ rentowy w sposób prawidłowy, obliczył wysokość renty rodzinnej za okres od 22 października 2022 roku do dnia 1 sierpnia 2024 roku poprzez niepodwyższenie renty rodzinnej do wysokości minimalnej renty rodzinnej należnej Ł. i M. W..

Odwołująca nie kwestionuje samego sposobu i wysokości naliczonej przez organ rentowy renty rodzinnej, natomiast kwestią sporna pozostaje brak podwyższenia renty rodzinnej do minimum tj. do kwoty 1 588,44 zł wskazanej w art. 85 us.2 ustawy emerytalnej za okres od 22 października 2022 roku do 1 sierpnia 2024 roku.

Odwołująca wraz z dziećmi od dnia śmierci ojca małoletnich T. W., czyli od dnia 22 października 2022 r. do 1 sierpnia 2024 roku mieszkała w Wielkiej Brytanii. We wniosku z dnia 19 listopada 2024 roku poinformowała Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w R., że od sierpnia 2024 roku jej stały adres zamieszkania, jak i jej dzieci znajduje się w Polsce.

Nie ulega wątpliwości, że organ rentowy prawidłowo wyliczył rentę rodzinną za poszczególne okresy.

Nie jest zasadne stanowisko odwołującej, że w zaistniałej sytuacji organ rentowy powinien za okres od 22 października 2022 r. do 01 sierpnia 2024 r. podnieść rentę rodziną do wysokości renty rodzinnej minimalnej.

W tym przypadku nie można się powołać na art. 7 Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 (Dz.U.UE.L.2004.166.1) z 29 kwietnia 2004 roku, który stanowi, że o ile niniejsze rozporządzenie nie stanowi inaczej, świadczenia pieniężne należne na podstawie ustawodawstwa jednego lub kilku Państw Członkowskich, lub na podstawie niniejszego rozporządzenia, nie podlegają jakimkolwiek obniżkom, zmianom, zawieszaniu, wstrzymywaniu lub konfiskacie z powodu tego, że beneficjent lub członkowie jego rodziny mieszkają w innym Państwie Członkowskim niż to, w którym znajduje się instytucja odpowiedzialna za ich wypłacanie. Artykuł ten określa zasadę zachowania praw nabytych i gwarantuje zachowanie praw do świadczeń z ubezpieczenia społecznego w sytuacji zmiany miejsca zamieszkania na inny kraj członkowski lub EFTA. Zasadę zachowania praw nabytych w obszarze zabezpieczenia społecznego zawartą w art. 7 rozporządzenia nr 883/2004, należy rozumieć jako ogólny zakaz ograniczenia lub odbierania nabytych praw do świadczeń z zabezpieczenia społecznego w tym emerytur i rent wyłącznie z tego powodu, iż dana osoba skorzystała z unijnej swobody przemieszczania się.

Oznacza to, że należna emerytura lub renta nie może zostać obniżona, zmieniona, zawieszona lub zabrana wyłącznie z tego powodu, że osoba do nich uprawniona przebywa lub mieszka na terytorium innego Państwa Członkowskiego niż to państwo, które jest zobowiązane do wypłaty przyznanej renty lub emerytury. W praktyce oznacza to, że polskie emerytury lub renty mogą być na wniosek danej osoby przekazywane do kraju, w którym aktualnie on mieszka. Cały proces wypłaty świadczeń za granicę Polski odbywa się w bezpośredni sposób tj. bez pośrednictwa zagranicznej instytucji ubezpieczeniowej Państwa Członkowskiego, w której zamieszkuje emeryt/rencista. Przepisy rozporządzenia nr 883/2004 nie przewidują pośrednictwa zagranicznych instytucji w przekazywaniu polskich emerytur i rent. Artykuł 7 rozporządzenia nr 883/2004 nie może być przedmiotem w rozpatrywaniu niniejszej sprawy, ponieważ organ rentowy nie obniżył, nie zmienił, nie zawiesił, nie wstrzymał i nie skonfiskował świadczenia, tylko w sposób prawidłowy i na podstawie ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2024 r. poz. 1631) oraz rozporządzenia (WE) 883/2004 z dnia 29 kwietnia 2004 r. w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz. Urz.

UE L 166 z 30 kwietnia 2004 r. ze zm., Polskie Wydanie Specjalne 2004 roku, rozdz. 5, t. 5, ze zm.) i rozporządzenia (WE) 987/2009 z dnia 16 września 2009 roku dotyczące wykonywania rozporządzenia (WE) 883/2004 w sprawie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego (Dz.U. UE.L. 2009.284.1), umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i (...) (Dz. Urz. UE z 12 listopada 2019 r., C 384 I/01) obliczył wysokości renty rodzinnej po zmarłym ojcu małoletnich T. W..

Zgodnie z cytowanym wyżej art. 85 ust. 4 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych świadczenia ustalone w kwotach niższych niż określone w ust. 1-3, w tym także świadczenia ustalone wraz ze zwiększeniami, o których mowa w art. 56 ust. 3 i 4 oraz w art. 73 ust. 3 i 4, podwyższa się do tych kwot z urzędu, a jeżeli ich wypłata była wstrzymana – po wznowieniu wypłaty. Ust. 1 cytowanego przepisu stanowi, że kwoty najniższej renty z tytułu niezdolności do pracy wynoszą 1 588,44 zł miesięcznie dla osób całkowicie niezdolnych do pracy;

Zgodnie z art. 85 ust. 5 ustawy emerytalnej przepis ust 4 stosuje się do świadczeń przyznanych zgodnie z postanowieniami umów międzynarodowych ubezpieczonym zamieszkałym w Polsce, w taki sposób, aby suma świadczenia przyznanego na podstawie ustawy i świadczenia zagranicznego nie była niższa od kwoty świadczeń określonych w ust. 1-3. W praktyce oznacza to, że w sytuacji, gdy suma (proporcjonalnych) świadczeń przyznawanych na podstawie polskiej ustawy i świadczeń zagranicznych byłaby niższa od kwoty najniższej emerytury, dopłata obejmuje kwotę uzupełniającą tę sumę do wysokości najniższej emerytury/renty. W tym przypadku renta rodzinna została ustalona wyłącznie przez ZUS. Odwołująca nie skorzystała z prawa złożenia wniosku o rentę rodzinną w Wielkiej Brytanii z tego względu, że brytyjska instytucja ubezpieczeniowa była właściwa ze względu na miejsce zamieszkania odwołującej od dnia 22 października 2022 roku do 1 sierpnia 2024 roku.

W związku z tym organ rentowy wypłacał rentę rodzinną wraz z dopłatą do minimum od dnia 1 sierpnia 2024 roku zgodnie z wnioskiem ubezpieczonej o zmianie miejsca zamieszkania z dnia 19 listopada. Odwołująca natomiast w okresie od dnia śmierci T. W., czyli od 22 października 2022 roku do 1 sierpnia 2024 roku mieszkała wraz z dziećmi w Wielkiej Brytanii i za ten okres zgodnie z art. 85 ust. 5 ustawy emerytalnej nie przysługuje wyrównanie, ponieważ odwołująca nie mieszkała w Polsce.

Z tych przyczyn na podstawie art. 477¹⁴ par. 1 k.p.c., odwołanie jako nieuzasadnione podlegało oddaleniu.

Sędzia Stanisław Pilarczyk