Uzasadnienie
Decyzją z dnia 09.01.2026r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w X.. odmówił L. W. (1) przyznania prawa do rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach, jako że nie wykazała 15 lat pracy w szczególnych warunkach.
Odwołanie od tej decyzji wniosła do Sądu L. W. (1) domagając się przyznania rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach na świadczonej na kolei od 1.08.1991r. do 31.01.1995r. oraz stanowisku spawacza od 1.02.1995r. do 31.12.2008r.
Zakład Ubezpieczeń Społecznych w odpowiedzi na odwołanie, wniósł o jego oddalenie, podnosząc,że zaliczono 8 lat 1 miesiąc i 21 dni okresów pracy w szczególnych warunkach z tytułu pracy na kolei, do czasu pozostawania zakładu (...) sp.z o.o. w strukturach kolejowych.
Sąd ustalił, co następuje.
L. W. (1) urodziła się w dniu (...)
Od 1.08.1980r. do 09.06.1983r. pracowała w Zakładach (...) w X..(późniejszy (...) sp.z o.o.) na podstawie umowy o pracę w celu przygotowania zawodowego w zawodzie ślusarz-spawacz. Następnie zawarto z nią umowę o pracę od 10.06.1983r. w pełnym wymiarze czasu pracy na stanowisku ślusarz-spawacz.
Ze świadectwa pracy z dnia 05.10.2009r. wydanego przez (...) wynika,że pracowała w pełnym wymiarze czasu pracy jeszcze do 30.04.2009r., po czym do 05.10.2009r. w wymiarze 4/5 etatu. Pracowała na stanowiskach kolejno: ślusarz-spawacz, ślusarz, spawacz konstrukcji, spawacz i spawacz MAG. Akta osobowe nie zawierają danych pozwalających ustalić czas pracy na poszczególnych stanowiskach.
Ostatnie ze wskazanych stanowisk zajmowała bez wątpienia po zmianach organizacyjnych po stronie pracodawcy, bo z pisma z dnia 07.06.2006r. wynika, że wówczas pracowała na stanowisku spawacz mag. (porozumienie zmieniające z dnia 07.06.2006r. w aktach osobowych)
W okresie zatrudnienia odwołująca się korzystała z urlopu bezpłatnego w okresie od 15.04.2009r. do 17.07.2009r.
W oparciu o zeznania świadków T. W. i B. V. Sąd ustalił,że odwołująca się była jedną z wielu kobiet zatrudnionych jako spawaczki w (...) (a po przekształceniach fabryce (...) sp z o.o. i ostatnio w (...) Konsorcjum (...)). Stale i w pełnym wymiarze czasu pracy zajmowała się spawaniem wagonów w procesie ich naprawy. Naprawiane były węglarki. Wykonywała spawanie elektryczne, początkowo z użyciem elektrod, a w późniejszych latach półautomatów spawalniczych MAG.
W książeczce spawacza wydanej przy uzyskaniu pierwszych uprawnień w 1984r w początkowych latach nie odnotowywano wykonywania pracy spawalniczej i czyniono to dopiero od czasu podniesienia kwalifikacji w 2003r.. Od tego czasu na bieżąco odnotowywano wykonywanie pracy spawacza i aktualizowanie uprawnień
Dowód- akta osobowe z (...) sp z o.o.. książeczka spawacza, zeznania świadków T. W. i B. V. z rozprawy w dniu 27.05.2026r.
L. W. (2) nie występowała o emeryturę pomostową.
Po ukończeniu powszechnego wieku emerytalnego wystąpiła o emeryturę w dniu 07.11.2025r. Świadczenie emerytalne pobiera od 1.11.2025r.,to jest od miesiąca złożenia wniosku. W decyzji emerytalnej odmówiono jej przyznania rekompensaty z tytułu pracy w szczególnych warunkach zaliczając jedynie 8 lat 1 `miesiąc i 21 dni takiej pracy, uwzględniono bowiem tylko czas pracy w strukturach kolejowych.
Odwołująca się jednak przez cały okres zatrudnienia w (...), a następnie po przekształceniach zakładu pracy w (...) sp z o.o. stale i w pełnym wymiarze czasu pracy wykonywała pracę spawacza. Początkowo po szkole było to spawanie elektrodami, a następnie półautomatami. W obu przypadkach praca odbywała się w zapyleniu, hałasie i wiązała się z wdychaniem oparów chemicznych. Praca dotyczyła remontów wagonów kolejowych, odbywała się na dużej hali, gdzie pracowało na jednej zmianie około 40 spawaczy, w tym sporo kobiet.
Sąd zważył, co następuje.
W przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że odwołująca się nie nabyła prawa do emerytury wcześniejszej z tytułu wykonywania pracy w warunkach szczególnych lub w szczególnym charakterze.
Zgodnie z definicją ustawową z art. 2 pkt. 5 ustawy z 19.12.2008r. o emeryturach pomostowych (Dz. U. z 2023 roku, poz. 164) rekompensata jest odszkodowaniem za utratę możliwości nabycia prawa do wcześniejszej emerytury z tytułu pracy w szczególnych warunkach lub o szczególnym charakterze dla osób, które nie nabędą prawa do emerytury pomostowej.
W myśl art. 23 ust. 1 i 2 powołanej ustawy, ustalenie rekompensaty następuje na wniosek ubezpieczonego o emeryturę; rekompensata przyznawana jest w formie dodatku do kapitału początkowego, o którym mowa w przepisach art. 173 i art. 174 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych.
Zgodnie z art. 21 ust. 1 cyt. ustawy rekompensata przysługuje ubezpieczonemu urodzonemu po dniu 31 grudnia 1948r., który ma okres pracy w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze w rozumieniu przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS, wynoszący co najmniej 15 lat do dnia 31 grudnia 2008r. Jednocześnie ust. 2 art. 21 precyzuje przesłankę negatywną, stanowiąc, iż rekompensata nie przysługuje osobie, która nabyła prawo do emerytury na podstawie przepisów ustawy o emeryturach i rentach z FUS.
Pracami w szczególnych warunkach – w rozumieniu art. 32 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych są prace wyszczególnione w wykazach A i B stanowiących załącznik do rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 7 lutego 1983 roku w sprawie wieku emerytalnego pracowników zatrudnionych w szczególnych warunkach lub w szczególnym charakterze (Dz. U. z 1983 roku Nr 8, poz. 43 z późn. zm.)
Z zasady okresy pracy w szczególnych warunkach stwierdza zakład pracy na podstawie posiadanej dokumentacji w świadectwie wykonywania pracy w szczególnych warunkach, ale w razie braku możliwości uzyskania dokumentu od zakładu pracy możliwe jest wykazywanie pracy w szczególnych warunkach wszelkimi innymi dowodami. Spór o zakwalifikowanie pracy do wykonywanej w szczególnych warunkach odbywa się w trybie ustalenia prawa do świadczenia przed sądem w ramach odwołania od decyzji organu rentowego. Utrwalone jest już w orzecznictwie,że o zakwalifikowaniu pracy na danym stanowisku do pracy w szczególnych warunkach decyduje nie tyle nazwa stanowiska, co rzeczywisty charakter pracy.
Stanowisko spawacza wymienione jest w przepisach ogólnych – rozporządzenia z 07.02.1983r. w dziale XIV „prace różne” odnoszącym się do wszelkich branż pod poz. 12. „ prace przy spawaniu i wycinaniu elektrycznym,gazowym, atomowodorowym”. Bezdyskusyjnie praca na stanowisku spawacza jest więc pracą w szczególnych warunkach bez względu na to dla jakiej branży była świadczona.
Odwołująca się pracowała jako spawacz od 10.06.1983r. to jest czasu nabycia uprawnień spawalniczych czyli po szkole przyzakładowej stale i w pełnym wymiarze czasu pracy przez cały okres zatrudnienia w (...), a następnie po przekształceniach w Fabryce (...) zarówno gdy zakład funkcjonował w strukturach kolejowych jak i po wyjściu z tych struktur. Taka praca odwołującej się miała miejsce aż do końca jej zatrudnienia w tym zakładzie (2009r.)
Uznać należy więc,że odwołująca się wykazała ponad 15 lat pracy w szczególnych warunkach na dzień 31.12.2008r.
W tym stanie rzeczy odwołujący się spełnia warunki do przyznania mu rekompensaty przy emeryturze.
Zaskarżona decyzja podlegała więc zmianie i zgodnie z art.477¹⁴ § 2 k.p.c. orzeczono jak w wyroku.
Sędzia Ewa Nowakowska