Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 23 listopada 2023 r. sygn. akt VIII SA/Wa 595/23 oddalił skargę S. P. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] sierpnia 2023 r., nr [...] w przedmiocie odmowy prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa.
Wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
S. P. (dalej: "skarżący") w dniu 19 lipca 2023 r. wystąpił do Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w [...] (dalej: "KRUS", "organ") z wnioskiem o przyznanie prawa do świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa. Do wniosku dołączył m.in. zaświadczenie Wójta Gminy [...] z dnia 19 lipca 2023 r., stwierdzające, że w okresie od 23 lutego 2003 r. do 4 lutego 2011 r., to jest przez dwie kadencje skarżący pełnił funkcję sołtysa sołectwa [...].
Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (dalej: "Prezes KRUS") decyzją z dnia [...] sierpnia 2023 r. nr [...] odmówił skarżącemu przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa. W uzasadnieniu decyzji organ przywołał art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 26 maja 2023 r. o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa (Dz. U. z 2023 r. poz. 1073, zwanej dalej: "u.ś.p.") i wskazał, że skarżący udowodnił jedynie 7 lat, 11 miesięcy i 9 dni pełnienia funkcji sołtysa. Wobec powyższego organ stwierdził, że skarżący nie legitymuje się wymaganym okresem pełnienia funkcji sołtysa przez co najmniej dwie kadencje, nie mniej niż przez 8 lat. Zdaniem organu brak było zatem podstaw do przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia.
Na powyższą decyzję skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.
W odpowiedzi na skargę Kasa Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego Placówka Terenowa w [...] wniosła o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w powołanym wyżej wyroku oddalił skargę S. P. uznając, że zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem.
Uzasadniając swoje stanowisko Sąd I instancji wskazał, że istota sporu sprowadza się do stwierdzenia czy skarżący spełnił przesłankę dotyczącą pełnienia funkcji sołtysa przez okres nie mniej niż 8 lat.
Oceniając przebieg postępowania Sąd uznał, że zgodzić się należy z organem, iż brak było podstaw do przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia, bowiem skarżący nie legitymuje się wymaganym okresem 8 lat pełnienia funkcji sołtysa, o którym mowa w art. 2 ust. 1 pkt 1 u.ś.p. O możliwości przyznania omawianego świadczenia pieniężnego przesądza okoliczność czy wnioskodawca pełnił funkcję sołtysa przez dwie kadencje, nie mniej niż przez 8 lat. Takie rozumienie omawianego przepisu wynika wprost z jego językowego brzmienia, bowiem w pierwszym zdaniu art. 2 ust. 1 u.ś.p. wskazano, że warunki przyznania świadczenia muszą być spełnione łącznie. Tymczasem ze znajdującego się w aktach sprawy zaświadczenia wynika, że skarżący pełnił funkcję sołtysa przez dwie kadencje, jednak jedynie przez okres 7 lat 11 miesięcy i 9 dni, czyli poniżej wymaganego przez u.ś.p. okresu 8 lat. W takiej sytuacji świadczenie skarżącemu nie przysługuje, co prawidłowo ocenił organ w zaskarżonej decyzji.
W rozpoznawanej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie podkreślił, że skarżący wskazuje, że pełnienie przez niego funkcji sołtysa przez dwie kadencje nie obejmowało łącznie 8 lat z przyczyn od niego niezależnych, bowiem wynikało z ustalonych terminów wyborów sołtysów. Okoliczność ta, podobnie jak trudna sytuacja osobista, finansowa i zdrowotna, na którą także wskazuje skarżący, pozostają bez wpływu na rozstrzygniecie. Nie stanowią one bowiem przesłanek do przyznania wnioskowanego świadczenia. Subiektywne przekonanie skarżącego o krzywdzącym określeniu wymagania sprawowania funkcji sołtysa przez nie mniej niż 8 lat, tj. wykluczającym przyznanie świadczenia osobie, która nie legitymuje się okresem 8 lat pełnienia funkcji, pomimo sprawowania funkcji przez dwie kadencje, w tej sytuacji nie stanowi o wydaniu zaskarżonej decyzji z naruszeniem prawa.
Skargę kasacyjną od tego wyroku wniósł S. P., zaskarżając wyrok w całości i zarzucając mu na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634 z późn. zm., zwanej dalej: "p.p.s.a."):
- I. naruszenie prawa materialnego:
- 1. art. 2 ust. 1 u.ś.p. poprzez jego niezastosowanie w przedmiotowej sprawie i odmowę przyznania świadczenia pieniężnego z tytułu pełnienia funkcji sołtysa, w sytuacji, gdy prawidłowa analiza materiału dowodowego prowadzi do wniosku przeciwnego, a Sąd winien kierować się wykładnią celowościową, a nie zaś wyłącznie wykładnią językową, mając na uwadze charakter świadczenia, a także uwzględniając fakt, że nowelizacja ustawy miała na celu umożliwienie szerszemu kręgowi odbiorców uzyskanie stosownego świadczenia za pełnienie funkcji sołtysa;
- II. naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy:
- 2. art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 i 8 k.p.a. polegające na odmowie uchylenia decyzji z dnia 23 listopada 2023 r. Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego mimo że wydana została ona z naruszeniem ww. przepisów procedury administracyjnej, albowiem organ administracji publicznej sprzecznie z przywołanymi przepisami przerzucił ciężar dowodu na skarżącego, tudzież rozstrzygnął wątpliwości występujące w sprawie na niekorzyść skarżącego, co zostało błędnie zaakceptowane przez Sąd I instancji, z kolei Sąd winien rozstrzygnąć pojawiające się wątpliwości na korzyść skarżącego;
- 3. art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. polegające na oddaleniu skargi, co skutkowało brakiem uchylenia zaskarżonej decyzji KRUS, mimo że organ administracji publicznej, a następnie Sąd I instancji, przekroczył granice swobodnej oceny dowodów, przez co doszło do nierozpoznania istoty sprawy, a także w sposób wyczerpujący i zgodny z zasadami, albowiem Sąd I instancji oparł swe rozstrzygnięcie na podstawie wadliwej oceny materiału dowodowego.
Mając powyższe na uwadze skarżący kasacyjnie wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie VIII Wydział Zamiejscowy w Radomiu oraz zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm prawem przepisanych. W przypadku oddalenia skargi kasacyjnej - przyznanie na rzecz pełnomocnika ustanowionego z urzędu adw. G. G. wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu za udział w postępowaniu przed Sądem II instancji, które nie zostały uiszczone w całości ani w części. Jednocześnie, w celu niezwłocznego rozpoznania sprawy, skarżący kasacyjnie oświadczył, że zrzeka się rozprawy.
Powyższe zarzuty rozwinięto w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skoro w niniejszej sprawie pełnomocnik strony skarżącej kasacyjnie – na podstawie art. 176 § 2 p.p.s.a. – zrzekł się rozprawy, a strona przeciwna w ustawowym terminie nie zawnioskowała o jej przeprowadzenie, to rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, zgodnie z art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a.
Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpatrywaniu sprawy na skutek wniesienia skargi kasacyjnej związany jest granicami tej skargi, a z urzędu bierze pod rozwagę tylko nieważność postępowania w wypadkach określonych w § 2, z których żaden w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Oznacza to, że przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości prawnej zaskarżonego orzeczenia determinują zakres kontroli dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny. Sąd ten, w odróżnieniu od wojewódzkiego sądu administracyjnego, nie bada całokształtu sprawy, lecz tylko weryfikuje zasadność zarzutów postawionych w skardze kasacyjnej.
Podstawy, na których można oprzeć skargę kasacyjną zostały określone w art. 174 p.p.s.a. Przepis art. 174 pkt 1 p.p.s.a. przewiduje dwie postacie naruszenia prawa materialnego, a mianowicie błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie. Przez błędną wykładnię należy rozumieć niewłaściwe zrekonstruowanie treści normy prawnej wynikającej z konkretnego przepisu, natomiast przez niewłaściwe zastosowanie, dokonanie wadliwej subsumcji przepisu do ustalonego stanu faktycznego. Również druga podstawa kasacyjna wymieniona w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. – naruszenie przepisów postępowania – może przejawiać się w tych samych postaciach, co naruszenie prawa materialnego, przy czym w wypadku oparcia skargi kasacyjnej na tej podstawie skarżący powinien nadto wykazać istotny wpływ wytkniętego uchybienia na wynik sprawy.
Oczywiście bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 2 ust. 1 u.ś.p. poprzez jego niezastosowanie w przedmiotowej sprawie. Otóż zarówno organ, jak i Sąd I instancji stosowały art. 2 ust. 1 u.ś.p., a więc zarzut jego niezastosowania jest niezrozumiały. Z treści tego przepisu (w brzmieniu na dzień wydania zaskarżonej decyzji) wynika, że świadczenie pieniężne z tytułu pełnienia funkcji sołtysa przysługuje osobie, która spełnia łącznie następujące warunki:
- 1) pełniła funkcję sołtysa na podstawie ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz.U. z 2023 r. poz. 40 i 572) przez okres co najmniej dwóch kadencji, nie mniej niż przez 8 lat;
- 2) osiągnęła wiek:
- a) w przypadku kobiet - 60 lat,
- b) w przypadku mężczyzn - 65 lat.
Nie budzi wątpliwości w świetle przedłożonego zaświadczenia z dnia 19 lipca 2023 r. wydanego przez Wójta Gminy [...], którego treści skarżący nie kwestionuje, że funkcję sołtysa sołectwa [...] pełnił w okresie od 23 lutego 2003 r. do 4 lutego 2011 r., a więc przez okres 7 lat 11 miesięcy i 9 dni. Nie wskazał żadnych innych okresów pełnienia funkcji sołtysa (wcześniej lub później, lub w innych sołectwach). W zasadzie jedynie podkreśla, że niewiele zabrakło mu do wymaganych przez prawo 8 lat pełnienia funkcji sołtysa oraz że nastąpiło to z przyczyn od niego niezależnych.
Również zarzuty naruszenia przepisów postępowania nie zasługują na uwzględnienie.
Powiązanie zarzutu naruszenia przepisów prawnych z naruszeniem art. 151 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. jest sformułowane o tyle niepoprawnie, że powołane przepisy zawierają normy przeciwstawne. Zatem art. 145 §1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. nie może zostać naruszony równocześnie z art. 151 p.p.s.a., są to bowiem przepisy wzajemnie się wykluczające, stosowane przez sąd w różnych stanach prawnych. Jednocześnie wobec oddalenia skargi przez WSA w Warszawie, Sąd ten nie stosował art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a., a więc nie mógł go naruszyć. Podstawą wyrokowania był 151 p.p.s.a.
Nie są zasadne, powiązane z tymi przepisami, zarzuty naruszenia art. 7 i 8 k.p.a. "polegające na odmowie uchylenia decyzji z dnia [...] listopada 2023 r. Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego mimo że wydana została ona z naruszeniem ww. przepisów procedury administracyjnej, albowiem organ administracji publicznej sprzecznie z przywołanymi przepisami przerzucił ciężar dowodu na skarżącego, tudzież rozstrzygnął wątpliwości występujące w sprawie na niekorzyść skarżącego, co zostało błędnie zaakceptowane przez Sąd I instancji, z kolei Sąd winien rozstrzygnąć pojawiające się wątpliwości na korzyść skarżącego" oraz art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. "polegające na oddaleniu skargi, co skutkowało brakiem uchylenia zaskarżonej decyzji KRUS, mimo że organ administracji publicznej, a następnie Sąd I instancji, przekroczył granice swobodnej oceny dowodów, przez co doszło do nierozpoznania istoty sprawy, a także w sposób wyczerpujący i zgodny z zasadami, albowiem Sąd I instancji oparł swe rozstrzygnięcie na podstawie wadliwej oceny materiału dowodowego".
Otóż poza ogólnikami o naruszeniu tych przepisów oraz o braku "jasnej, pełnej, rzetelnej i znajdującej oparcie w materiale dowodowym argumentacji" strona skarżąca kasacyjnie nie wskazała jakich to dowodów organ nie uwzględnił, nie odniósł się lub nie przeprowadził.
Ubocznie jedynie zauważyć należy, że z dniem 16 września 2024 r. art. 2 ust. 1 pkt 1 u.ś.p. został zmieniony ustawą z dnia 24 lipca 2024 r. o zmianie ustawy o świadczeniu pieniężnym z tytułu pełnienia funkcji sołtysa oraz ustawy o świadczeniu uzupełniającym dla osób niezdolnych do samodzielnej egzystencji (Dz.U.2024.1246) i aktualnie świadczenie przysługuje osobie, która spełnia łącznie następujące warunki: pełniła funkcję sołtysa przez okres co najmniej 7 lat oraz osiągnęła w przypadku mężczyzn wiek – 65 lat.
Z wyżej przytoczonych względów Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.
Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy (art. 250 § 1 p.p.s.a.), gdyż przepisy art. 209 i art. 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach w art. 254 § 1 i art. 258-261 p.p.s.a. Pełnomocnik skarżącego powinien złożyć do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie stosowny wniosek w tym przedmiocie.