Uzasadnienie
Przedmiotem skargi kasacyjnej wniesionej w niniejszej sprawie przez Z. P. i J. P. jest wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 27 lutego 2025 r., sygn. akt II SA/Kr 1586/24, którym oddalono skargę w/w na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 16 września 2024 r., znak SKO.PW/4171/39/2024 w przedmiocie odmowy nakazania przywrócenia poprzedniego stanu wody na gruncie lub wykonania urządzeń zapobiegających szkodom.
Powyższy wyrok został wydany w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i prawne:
Decyzją z dnia 28 marca 2024 r., znak: [...], Wójt Gminy B., powołując się na art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 roku Prawo wodne (tj. Dz.U. z 2022r., poz. 2625) po rozpoznaniu wniosku Z. P. i J. P., odmówił nakazania Gminie T. władającej działkami ewid. [...] i [...] położonym w K. obowiązku nakazującego przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom na w/w działkach.
W uzasadnieniu decyzji organ podał, że wnioskiem z dnia 2 sierpnia 2021 r. (podtrzymanym w dniu 21 września 2021 r.) Z. P. i J. P. zwrócili się do Wójta Gminy T. o:
- 1. zlikwidowanie rowu na działce nr [...] w K., który zmienił stosunki wodne w sąsiedztwie, co spowodowało działanie na działki skarżących, m.in. o nr [...];
- 2. przywrócenie do stanu pierwotnego ułożenia skoków betonowych na działce nr [...] w K. (położonych przeciwnie do dotychczasowych drewnianych);
- 3. przedłożenie dokumentacji na podstawie której zostały wykonane roboty na działkach o nr [...] i [...] zmieniające stosunki wodne i zmieniające kierunek spływu wody;
- 4. naprawie szkód związanych z nielegalną zmianą stosunków wodnych na działkach [...], które spowodowały szkody szacowane na 150.000,00 złotych, które mogą ulec zwiększeniu po całkowitym usunięciu szkód i ich podliczeniu.
Postanowieniem z dnia 19 listopada 2021 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wyznaczyło Wójta Gminy B. jako organ właściwy do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.
Uprzednio wydaną decyzją z dnia 16 lutego 2023 r., znak: [...], Wójt Gminy B. odmówił nałożenia obowiązku wynikającego z art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne, nakazującego przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom na działkach ewid. nr 3113, 3112 położonych w K., których władającym, na zasadach samoistnego posiadania, jest Gmina T. Jednak decyzją z dnia 8 sierpnia 2023 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło ww. decyzję i przekazało sprawę organowi I instancji do ponownego rozpoznania.
W uzasadnieniu zaskarżonej w niniejszej sprawie decyzji organ stwierdził, że podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowi przepis art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 roku Prawo wodne. Uznał, że zgromadzony materiał dowodowy nie daje podstaw do stwierdzenia, że prace wykonywanie na działkach nr [...] i [...] (droga gminna) spowodowały zmianę stosunków wodnych na sąsiednich działkach, w tym na działkach o nr ewid. [...], będących we władaniu skarżących. Postawę tych ustaleń stanowiła przede wszystkim opinia sporządzona przez biegłego dr hab. inż. B. R. specjalisty hydrologa i hydrogeologa. Organ podkreślił, że w opinii biegły wskazał, że spływ znacznych ilości wód z górnej części działki nr [...] na dolną jej część i dalej w kierunku posesji skarżących trzeba traktować jako proces naturalny, co zostało przedstawione w analizie - opinii z dnia 14 września 2022 r. oraz w opinii uzupełniającej z dnia 12 stycznia 2023 r. Wynika to z ukształtowania terenu.
Jednocześnie uznając, że opinia ta jest jednoznaczna, spójna, uwzględnia pozostały materiał dowodowy zgromadzony w sprawie, a przede wszystkim mapy obrazujące teren, którego dotyczy sprawa, jego ukształtowanie, postanowieniem z dnia 13 listopada 2023 r. Wójt Gminy w B. odmówił uwzględnienia żądania skarżących, dotyczącego powołania nowego biegłego z zakresu hydrologii. Dalej organ wskazał, że biegły stwierdził, że konfiguracja terenu przedstawiona na danych z 2012 r. oraz analiza dostępnych ortofotomap z 2003 r. i 2009 r., a więc z okresu przed wykonaniem prac na działkach o nr ewid. [...] i [...], pokrywa się z obecnym stanem faktycznym stwierdzonym między innymi podczas wizji terenowej. Zdaniem organu I instancji nie może budzić wątpliwości, że powołany w sprawie biegły posiada bardzo szerokie uprawnienia zawodowe i wiadomości specjalne z zakresu hydrologii. Także opinia uzupełniająca – zawierająca odpowiedzi na pytania i wątpliwości skarżących sporządzona przez biegłego jest logiczna, szczegółowa i spójna.
Zawarte w niej informacje stanowią również wyczerpującą odpowiedź na podniesione w decyzji SKO z dnia 8 sierpnia 2023 r. wątpliwości, co czyni ten dowód jako fundamentalny dla sprawy. Jednocześnie organ nie podzielił uwag skarżących z dnia 11 grudnia 2023 r. sprowadzających się do zarzutów, że ww. opinia nie zawiera wszystkich wymaganych elementów, stanowi polemikę ze stanowiskiem SKO wyrażonym w decyzji z dnia 8 sierpnia 2023 r., została wydana z rażącymi błędami, w szczególności nie wyjaśnia sprzeczności między ustaleniami biegłego, a faktami wynikającymi z zeznań przesłuchanych w sprawie świadków. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji te rozbieżności i sprzeczności przedstawił.
Od powyższej decyzji odwołanie wnieśli skarżący.
Decyzją z dnia 16 września 2024 r., znak: SKO.PW/4171/39/2024, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie, działając na podstawie art. 243 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne oraz art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Organ odwoławczy wskazał, że celem przepisu art. 234 ustawy Prawo wodne jest zapewnienie niepogorszonego stanu stosunków wodnych na gruntach, wprowadzenie zakazu ingerencji w faktyczny stan wód na gruntach, jeśli może to szkodliwie oddziaływać na grunty sąsiednie. Przesłankami warunkującymi zastosowanie tego przepisu są zmiana stanu wód na gruncie i szkodliwe oddziaływanie takiej zmiany na nieruchomości sąsiednie. Zgodnie z poglądami wyrażanymi w orzecznictwie sądów administracyjnych przepis art. 234 ww. ustawy nie nakłada na organ prowadzący postępowanie obowiązku ustalenia wszelkich przyczyn danego stanu wody na gruncie zgłaszającego roszczenie, ale nakazuje właściwemu organowi wyjaśnienie, czy powstałe szkody mogą być następstwem zmiany stanu wody na gruncie sąsiednim, co do którego zgłoszono roszczenie. Innymi słowy, postępowanie administracyjne, prowadzone na podstawie 234 ustawy Prawo wodne ma wykazać zasadność nakazania właścicielowi danego gruntu przywrócenia stanu poprzedniego lub wykonania urządzeń zapobiegającym szkodom, o których mowa w tym przepisie.
Postępowanie prowadzone na podstawie komentowanego przepisu, ma zmierzać do ustalenia (wykazania zasadności), czy istnieją podstawy do nałożenia na właściciela nieruchomości obowiązków określonych w ww. art. 234. Brak stosownych ustaleń powoduje, że decyzja powinna odmawiać nałożenia obowiązków na właściciela nieruchomości. Nadto nie każda zmiana stosunków wodnych będzie powodowała zastosowanie ww. art. 234, a jedynie taka zmiana, która negatywnie, szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie. Zdaniem Kolegium, rozpatrując przedmiotową sprawę organ I instancji podjął wszystkie możliwe do wykonania czynności dowodowe, niezbędne dla prawidłowego i dokładnego wyjaśnienia sprawy. Został spełniony wymóg rzetelnego i kompletnego ustalenia przesłanek art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne, w szczególności brak szkodliwości zmian stanu wody na gruncie, spowodowanych przez właściciela tego gruntu, dla gruntów sąsiednich i wykazania szkody bądź realności wystąpienia tej szkody.
Wydanie zaskarżonej decyzji nie nastąpiło z naruszeniem przepisów postępowania - art. 7, 77 § 1, 80 i 107 § 3 k.p.a. Treść rozstrzygnięcia oparta została na braku wystąpienia dwóch koniecznych przesłanek wydania określonych nakazów, tj. braku zmiany stanu wody na gruncie, która szkodliwie wpłynęła na grunty skarżących. Kolegium podzieliło także stanowisko organu I instancji co do oceny poszczególnych przeprowadzonych w sprawie dowodów.
Na powyższą decyzję Z. P. i J. P. wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie, zarzucając rozstrzygnięciu naruszenie przepisów:
- - art. 6, 7, 8, 75, 77, 80 oraz art. 107 § 1 k.p.a. polegające na oparciu decyzji i jej uzasadnienia na dowolnej argumentacji, w oderwaniu od przepisów prawa i obowiązków organu w tym zakresie, w szczególności na odstąpieniu od zasady, iż organy administracji działają na podstawie przepisów prawa oraz stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i prawnego sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, prowadząc postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej;
- - art. 15 k.p.a. poprzez jego wybiórcze zastosowanie, co skutkowało brakiem rozpatrzenia wszystkich zarzutów przedstawionych w odwołaniu od zaskarżonej decyzji oraz brakiem przeprowadzenia postępowania drugoinstancyjnego zgodnie z zasadą dwuinstancyjności;
- - art. 107 § 3 k.p.a. przez jedynie pozorne ustosunkowanie się w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji do zgromadzonego w aktach sprawy materiału dowodowego, a ponadto wydanie rozstrzygnięcia bez uwzględnienia wszystkich istotnych do rozstrzygnięcia sprawy okoliczności,
- - art. 84 k.p.a. poprzez odmowę powołania w sprawie nowego biegłego, pomimo iż istniały ku temu merytoryczne przesłanki, bowiem wydana w spawie opinia biegłego zawierała szereg sprzeczności i wątpliwości,
- - art. 234 ustawy Prawo wodne poprzez uznanie, iż w przedmiotowej sprawie nie doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie, tj. na działkach nr [...] i [...] w K., która wpłynęłaby w sposób szkodliwy na działki skarżących nr [...] w K. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zaskarżonym wyrokiem powołując się na art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę, uznając, że nie posiada ona usprawiedliwionych podstaw.
W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku na wstępie Sąd I instancji stwierdził, że podstawę materialnoprawną zaskarżonej decyzji stanowią przepisy art. 234 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne (Dz. U. 2024 r. poz. 1087, dalej: p.w.). Zgodnie z art. 234 ust. 1 właściciel gruntu, o ile przepisy ustawy nie stanowią inaczej, nie może: 1) zmieniać kierunku i natężenia odpływu znajdujących się na jego gruncie wód opadowych lub roztopowych ani kierunku odpływu wód ze źródeł - ze szkodą dla gruntów sąsiednich;
2) odprowadzać wód oraz wprowadzać ścieków na grunty sąsiednie. Na właścicielu gruntu ciąży obowiązek usunięcia przeszkód oraz zmian w odpływie wody, powstałych na jego gruncie na skutek przypadku lub działania osób trzecich, ze szkodą dla gruntów sąsiednich (ust. 2). Jeżeli spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, z urzędu lub na wniosek, w drodze decyzji, nakazuje właścicielowi gruntu przywrócenie stanu poprzedniego lub wykonanie urządzeń zapobiegających szkodom, ustalając termin wykonania tych czynności (ust. 3). Zgodnie z art. 234 ust. 4, nakaz o którym mowa w ust. 3, nie zwalnia z obowiązku uzyskania pozwolenia wodnoprawnego albo dokonania zgłoszenia wodnoprawnego, jeżeli są wymagane. Postępowania w sprawie decyzji, o której mowa w ust. 3, nie wszczyna się, jeżeli upłynęło 5 lat od dnia, w którym właściciel gruntu sąsiedniego dowiedział się o szkodliwym oddziaływaniu na jego grunt (ust. 5).
Dalej Sąd I instancji stwierdził, że przesłanką do wydania decyzji nakazowej na podstawie art. 234 ust. 3 Prawo wodne jest ustalenie, że spowodowane przez właściciela gruntu zmiany stanu wody na gruncie szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Obowiązki na tej podstawie mogą zostać nałożone wyłącznie na aktualnego właściciela nieruchomości, niezależnie, czy to wskutek jego działań doszło do zmian stanu wody na gruncie. Tym samym aktualny właściciel nieruchomości może ponosić konsekwencje działań poprzednich właścicieli. Dla wydania tej decyzji konieczne jest wykazanie: po pierwsze, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na swoim gruncie, po drugie, czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie. Z punktu widzenia przywołanych wyżej przepisów nie ma natomiast znaczenia rozmiar powstałej szkody. Ustawodawca nie uzależnia bowiem skutku od rozmiaru szkody, lecz w ogóle od jej zaistnienia, w związku z czym nie ma potrzeby jej szacowania (wyrok WSA w Bydgoszczy z 21 czerwca 2011 r., sygn. akt II SA/Bd 438/11, LEX nr 950530).
Następnie Sąd I instancji podkreślił, że wydanie decyzji, o której mowa w art. 234 ust. 3 p.w., wymaga szczegółowego ustalenia stanu faktycznego, przede wszystkim, jaki był ostatnio stan wody na gruncie, czy doszło do jego zmiany, zwłaszcza, czy nastąpiła zmiana kierunku odpływu wody opadowej, a jeśli tak, to na czym polegała zmiana stanu wody, wreszcie czy dokonane zmiany szkodliwie wpływają na sąsiednie grunty. Dopiero poprawnie ustalona podstawa faktyczna może stanowić podstawę do oceny zebranego materiału dowodowego, przeprowadzenia rozważań i w konsekwencji do podjęcia rozstrzygnięcia (por. wyrok NSA z 14 maja 2008 r., sygn. akt II OSK 613/07, orzecznia.nsa.gov.pl). Nie ulega przy tym wątpliwości, że sprawy z zakresu naruszenia stosunków wodnych dotyczą skomplikowanej problematyki, wymagającej najczęściej wiadomości specjalnych, przeważnie z geologii, hydrologii, melioracji. Z tego względu kluczowym dowodem jest zwykle opinia biegłego. Biegły nie może jednak zastąpić organu administracji w ustaleniu stanu faktycznego, jako że to na organie administracji publicznej ciążą obowiązki wynikające m.in. z przepisów art. 7, 77, 80 k.p.a.
Przechodząc do oceny zasadności wniesionej skargi Sąd I instancji na wstępie stwierdził, że w przedmiotowej sprawie bezsporne jest, że na działkach nr [...] i [...] w K. przebiega droga. Działki skarżących nr [...] w K. położone są poniżej. Bezsporne jest również, że w lipcu 2021 r. wskutek ulewnych deszczy doszło do poważnego zalania działek skarżących wodą, błotem i kamieniami, wskutek czego doszło do bardzo poważnych zniszczeń na nieruchomości skarżących.
Dalej Sąd I instancji stwierdził, że opinia z zakresu hydrologii i hydrogeologii sporządzona 14 września 2022 r. przez biegłego B. R. jako podstawowy dowód w sprawach o takim charakterze jest przydatna do rozstrzygnięcia niniejszej sprawy. Zasadnie organy oparły się na ustaleniach poczynionych przez biegłego i wnioskach w niej zawartych. Biegły uwzględnił ustalenia poczynione w trakcie wizji lokalnej z udziałem stron postępowania i przedstawicieli Urzędu Gminy B., która miała miejsce 8 lipca 2022 r. Biegły ustalił, że działki skarżących nr [...] w K. położone są na zboczu o ekspozycji południowej, nieznacznie powyżej granicy terasy zalewowej [...]. Działki charakteryzują się znacznym nachyleniem w kierunku południowym. Zdaniem biegłego, stanowią one obecnie teren w znacznym stopniu uszczelniony – dużą część powierzchni zajmują budynki oraz wybrukowane place i podjazdy. Biegły wskazał, że graniczące z działką nr [...] od północnej strony sąsiednie działki przedzielone są wyraźnie wciętą doliną (wąwozem) o głębokości kilku metrów, która ciągnie się z wyższych partii stoku, kończąc się na granicy działki wnioskodawców (obecnie: skarżących). Cechuje się ona stromymi zboczami o licznych śladach erozji, miejscowo forma ta utrwalona jest systemami korzeniowymi otaczających drzew.
Uwzględniając ukształtowanie terenu w sporządzonej opinii biegły stwierdził, że dolina [...] stanowi oś odwodnienia stoku, odprowadzając z niego wody, zwłaszcza po opadach. Zgodnie z ogólnym spadkiem terenu działki wnioskodawców znajdują się w kontynuacji tej formy, w dół stoku, a więc w naturalnej osi spływu wody tą doliną. Biegły przedstawił także kwestię funkcjonowania odwodnienia odprowadzającego wody z doliny w formie kanału przeprowadzonego pod nawierzchnią działek wnioskodawców. Według relacji uczestników wizji terenowej, zwłaszcza przedstawicieli strony wnioskującej, podczas ulewnych opadów mających miejsce w dniu [...].07.2021 r. spływ wody przybrał niespotykane wcześniej rozmiary, co w połączeniu z częściowym zatkaniem kanału odpływowego przez materiał naniesiony przez wodę (wielkogabarytowe śmieci) doprowadziło do zalania działek wnioskodawców – woda nie była odprowadzana podziemnym kanałem pod tymi działami, ale zalewała powierzchnię utwardzonego placu powyżej.
Doszło do licznych szkód z zalaniem budynków włącznie, do zniszczenia nawierzchni działek oraz akumulacji znacznych ilości materiału naniesionego przez płynącą wodę (w postaci błota i kamieni). Przedstawiając w sposób szczegółowy ustalenia biegłego dotyczące ukształtowania doliny w minionym okresie, tj. poprzedzającym okres w którym wykonano prace na drodze gminnej, Sąd I instancji podzielił jego stanowisko. Znajduje to poparcie w bardzo wiarygodnym materiale archiwalnym - mapach dokumentujących fakt, że do zmiany takiej nie doszło. Sąd także podkreślił że biegły, dostrzegając powagę problemu dla skarżących, zagrożenie dla ich mienia, a nawet osobistego bezpieczeństwa, stwierdził, że sprawa wymaga rozwiązania, proponując budowę zapory przeciwrumowiskowej ("przeciwśmieciowej") w postaci rzędu stojących pionowo w korycie słupów – tuż powyżej północnej granicy działki nr [...]. Wskazał również na zasadność poszerzenia podziemnego kanału biegnącego pod działkami skarżących.
Zasugerował też właściwemu Urzędowi Gminy rozwiązanie w postaci kierowania dużego spływu wód z działki nr [...] na pola, rozsączanego szerokim frontem. Stwierdził też, że wnioskodawcy nie powinni być pozostawieni sami z problemem zagrożenia powodziami błyskawicznymi na swojej nieruchomości. Zdaniem biegłego wygląd wąwozu w bezpośrednim sąsiedztwie działki nr [...], od strony północnej, o wysokich ścianach bocznych (ponad 2 metry) powstał dlatego, że kierowana była do niego przez stulecia ogromna ilość wód spływających z leżących wyżej pól – wód spływających głównie drogami gruntowymi zmienionymi z czasem w holwegi. Zdaniem biegłego, niewątpliwie już nie raz na przestrzeni stuleci doszło w tym wąwozie do katastrofalnie silnych spływów wody, jak w 2021 r. Biegły wyraził przy tym tezę, że ten wąwóz także jest holwegiem.
Dalej biegły stwierdził, że wykonane w ostatnim czasie modyfikacje drogi gruntowej w przelocie działek nr [...] polegały na jej utwardzeniu i spłyceniu wąwozu, w którym biegnie ta droga; wykonano także prowizoryczny "wodospust" (ukośnie położony próg mający za zadanie odprowadzać wody z drogi gruntowej) oraz niewielkie betonowe korytko. Dzięki temu wymuszono spływ części wód opadowych na dolną część działki nr [...], co było procesem naturalnym, zachodzącym tutaj od dawna, prawdopodobnie kilkaset lat.
W ocenie Sądu I instancji sporządzona w sprawie opinia biegłego z zakresu hydrologii wraz ze wszystkimi uzupełnieniami stanowi rzetelną, logiczną i kompletną odpowiedź na pytanie, czy w przedmiotowej sprawie doszło do zmiany stosunków wodnych szkodliwie oddziałujących na działki skarżących w K. Jednocześnie ani w toku postępowania administracyjnego, ani przed sądem administracyjnym nie podważono ustaleń dokonanych przez biegłego. Nie podważa walorów dowodowych opinii biegłego B. R. w szczególności przedłożona przez skarżących "Opinia w sprawie przywrócenia poprzedniego stanu wody na działkach nr ew. [...] i [...] położonych w K. gm. T." datowana na 22.11.2024 r., sporządzona przez M. J., uprawnionego do sporządzania dokumentacji hydrologicznej. Opinia ta stanowi w istocie polemikę z opinią biegłego R., w szczególności w kwestii dotyczącej znaczenia progów betonowych odnośnie kierunku spływu wód opadowych i roztopowych i roli rowu ziemnego.
W ocenie Sądu opinia biegłego R. przedstawia większą wartość dowodową, jako że oparta została o zastosowane różnorodne metody, od wizji w terenie z udziałem stron i urzędników, po analizy map, materiałów teledetekcyjnych, lotniczych, skaningowych (LiDAR) oraz fotogrametrycznych. Uwzględniono w niej kwestię rowu, uwidocznionego na rysunkach zawartych w opinii. Podkreślić należy zatem, że wypowiedź biegłego, łącznie z wyjaśnieniami w pismach z 12 stycznia 2023 r. i z 20 listopada 2023 r. Sąd ocenił jako wypowiedź logiczną, spójną, kompleksowo wyjaśniającą istotę problemu. Tymczasem opinia M. J. nie wskazuje zastosowanej metodologii, a jej treść sprowadza się w istocie do dość pobieżnego przedstawienia problemu, bez nawiązania do zaistniałej, opisanej powyżej szkody.
W ocenie Sądu I instancji drugorzędne znaczenie w sprawie miały zeznania świadków A. P., M. B., M. K., W. P., R. K. Dowód z zeznań świadków, ponownie przeprowadzony po wydaniu przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie decyzji kasatoryjnej, zmierzał do wykazania okoliczności faktycznych dotyczących wykonania robót na działkach nr [...] i [...], w szczególności ustalenia, kiedy zostały wykonane, przez kogo, w jakich okolicznościach. Ustalenie szczegółów tych działań nie było jednak konieczne dla rozstrzygnięcia. Po pierwsze, wobec stwierdzenia, że działania podejmowane były na działkach nr [...] i [...], którymi włada Gmina T. To ona ewentualnie ponosiłaby konsekwencje działań podejmowanych na tych działkach w związku z treścią art. 234 ust. 3 p.w.
Po drugie, kluczowe były jednak ustalenia biegłego, w którego ocenie wykonywane prace przywracały pierwotny spływ wody. Działania te, w realiach opisanych przez biegłego, nie stanowiły zmiany stosunków wodnych, o której stanowi art. 234 ust. 3 p.w.
Tym samym niezasadne zdaniem Sądu I instancji okazały się zarzuty skargi. W szczególności organy orzekające w sprawie nie dopuściły się naruszenia art. 6, art. 7 art. 8, art. 77, art. 80 i art. 107 § 1 k.p.a. Wyjaśniono należycie istotne okoliczności sprawy, relewantne ze względu na treść art. 234 ust. 3 p.w. Niespójności w zeznaniach świadków i brak szczegółowej oceny tych dowodów nie miały wpływu na wynik postępowania, o którym przesądziła opinia biegłego. Opinia ta została trafnie przez organy orzekające w sprawie oceniona jako wiarygodna, spójna i logiczna, na co wskazuje treść decyzji obu instancji.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożyli Z. P. i J. P. wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie, ewentualnie w przypadku nieuwzględnienia zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi. Nadto skarżący kasacyjnie wnieśli o zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a. zarzucono naruszenie przepisów postępowania tj.:
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. przez nieuwzględnienie skargi, mimo naruszenia przez organy w toku postępowania administracyjnego przepisów art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. polegające na błędnym przyjęciu, iż organy zebrały pełny i wartościowy materiał dowodowy i wyprowadziły z niego prawidłowy wniosek, że w omawianej sprawie nie doszło do zmiany stosunków wodnych w rozumieniu art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne mimo, że dowody, na podstawie których oparto kwestionowane decyzje zawierają wiele sprzeczności, niespójności i niejasności (w szczególności opinia biegłego B. R.); a ponadto na nieprzeprowadzeniu - pomimo takiego wniosku - dowodu z opinii innego biegłego w celu wyjaśnienia istotnych dla sprawy kwestii, co miało istotny wpływ na ostateczny wynik wydanych rozstrzygnięć; ponadto uznanie, iż opinia biegłego B. R. jest prawidłowo wykonana i przesądza o tym, że nie doszło do zmiany stosunków wodnych na ww. działkach (pomimo tego, że opinia innego biegłego M. J. - prywatna - przedłożona przez skarżących, stwierdza coś odwrotnego); błędną ocenę zgromadzonego materiału dowodowego i przekroczenie zasady swobodnej oceny dowodów (m.in. przez uznanie, iż opinia biegłego B. R. ma w przedmiotowej sprawie najistotniejszą moc dowodową oraz że materiał dowodowy zebrany w sprawie jest wystarczający do wydania rozstrzygnięcia, pomimo potrzeby powołania nowego biegłego (z uwagi na zakres niewyjaśnionej sprawy i występujących w materiale dowodowym sprzeczności); niezależnie od powyższego, naruszenie:
art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne polegające na braku uwzględnienia materiału dowodowego już zgromadzonego w aktach administracyjnych rozpoznawanej sprawy (choć jak wskazano wyżej był on niepełny i częściowo bezwartościowy), a w szczególności - jak się wydaje bezspornej okoliczności - że na działkach nr [...] i [...] wykonane zostały roboty (tuż przed zalaniem działek skarżących), których chronologia, rozmiar, cechy oraz sposób wykonania wskazują, że miały istotny wpływ na zmianę stosunków wodnych na spornym obszarze;
art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. przez brak odniesienia się w uzasadnieniu wyroku do wszystkich zarzutów skargi (m.in. wskazywanych sprzeczności i niejasności w opinii biegłego oraz zarzutu związanego z nie powołaniem nowego biegłego);
w konsekwencji naruszenie:
art. 234 ust. 3 ustawy Prawo wodne przez jego błędną wykładnię skutkującą przyjęciem, iż w przedmiotowej sprawie nie doszło do zmiany stosunków wodnych na gruncie tj. na działkach nr [...] i [...], która wpłynęłaby w sposób szkodliwy na działki skarżących nr [...] w K., a w konsekwencji, iż zasadna jest odmowa nakazania przywrócenia Gminie T. poprzedniego stanu wód.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację mającą zdaniem podmiotów ją wnoszących uzasadniać podniesione zarzuty kasacyjne.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę przesłanki uzasadniające nieważność postępowania wymienione w art. 183 § 2 p.p.s.a. Granice skargi kasacyjnej są wyznaczone przez zakres zaskarżenia orzeczenia sądu pierwszej instancji oraz podniesione i poddane konkretyzacji podstawy kasacyjne.
Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Powyższe ustawowe podstawy kasacyjne wymagają od skarżącego kasacyjnie konkretyzacji poprzez sformułowanie tzw. zarzutów kasacyjnych. Oznacza to, że jeżeli - tak jak w rozpoznawanej sprawie - nie zachodzi nieważność postępowania zakres postępowania kasacyjnego wyznacza strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie.
Jak już wyżej wskazano z przytoczonych przepisów wynika, że wywołane skargą kasacyjną postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym podlega zasadzie dyspozycyjności i nie polega na ponownym rozpoznaniu sprawy w jej całokształcie, lecz ogranicza się do rozpatrzenia poszczególnych zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej w ramach wskazanych podstaw kasacyjnych. Istotą tego postępowania jest bowiem weryfikacja zgodności z prawem orzeczenia wojewódzkiego sądu administracyjnego oraz postępowania, które doprowadziło do jego wydania.
W sytuacji, tak jak w niniejszej sprawie, gdy w skardze kasacyjnej zarzuca się zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności co do zasady rozpoznaniu podlega ostatnio wymieniony zarzut. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy albo, że nie został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumpcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez Sąd I instancji przepis prawa materialnego, chyba, że postawiony w skardze kasacyjnej zarzut procesowy jest w istocie konsekwencją zarzutów dotyczących naruszenia prawa materialnego. W takiej sytuacji uzasadnione jest dokonanie jego oceny w ramach analizy tych właśnie zarzutów (materialnych).
Najdalej idącym z uwagi na skutki procesowe i możliwość poddania ocenie pozostałych zarzutów kasacyjnych jest zarzut kasacyjny dotyczący naruszenia przez Sąd I instancji art. 141 § 4 p.p.s.a. Skarżący kasacyjnie upatrują naruszenia tego przepisu w braku odniesienia się przez Sąd I instancji w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze (min. wskazanych sprzeczności i niejasności w opinii biegłego oraz zarzutu związanego z brakiem powołania przez organy nowego biegłego). Wyjaśnić zatem należy, że zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. może być skutecznie postawiony w dwóch przypadkach: gdy uzasadnienie wyroku nie zawiera wszystkich elementów, wymienionych w tym przepisie i gdy w ramach przedstawienia stanu sprawy, wojewódzki sąd administracyjny nie wskaże, jaki i dlaczego stan faktyczny przyjął za podstawę orzekania (por. uchwałę NSA z 15 lutego 2010 r., sygn. akt II FPS 8/09, wyrok NSA z 20 sierpnia 2009 r., sygn. akt II FSK 568/08).
Naruszenie to musi być przy tym na tyle istotne, aby mogło mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.). Za jego pomocą nie można skutecznie zwalczać prawidłowości przyjętego przez sąd stanu faktycznego, jak i niemożliwe jest także kwestionowanie stanowiska sądu co do wykładni bądź zastosowania prawa materialnego. Przepis art. 141 § 4 p.p.s.a. jest przepisem proceduralnym, regulującym wymogi uzasadnienia. W ramach rozpatrywania zarzutu naruszenia tego przepisu Naczelny Sąd Administracyjny zobowiązany jest zatem jedynie do kontroli zgodności uzasadnienia zaskarżonego wyroku z wymogami wynikającymi z powyższej normy prawnej. Wadliwość uzasadnienia orzeczenia może stanowić przedmiot skutecznego zarzutu kasacyjnego z art. 141 § 4 p.p.s.a., w sytuacji, gdy sporządzone jest ono w taki sposób, że niemożliwa jest kontrola instancyjna zaskarżonego wyroku (por. postanowienie NSA z 22 maja 2014 r., sygn. akt II OSK 481/14).
Uzasadnienie zaskarżonego w niniejszej sprawie wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie zawiera wszystkie wymagane elementy, w tym: przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowiska strony przeciwnej, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Sąd I instancji odniósł się do wszystkich kwestii istotnych z punktu widzenia merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy i wskazał powody, dla których uznał, że skarga skarżących nie zasługiwała w niniejszej sprawie na uwzględnienie. Szczegółowo przeanalizował stanowisko organu, określając z jakich powodów zaskarżona decyzja organu odpowiada prawu, przedstawił wnioski wynikające z opinii biegłego dr hab. inż. B. R., wypowiedział się co do przeprowadzonej przez organ oceny całości zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności wartości jaką posiada wymieniona opinia do rozstrzygnięcia sprawy, konfrontując jej ustalenia i wnioski z pozostałym materiałem dowodowym w tym z przedłożoną opinią przez skarżących w toku postępowania administracyjnego, wskazując jednocześnie dlaczego uznał za trafne ustalenia wynikające z opinii sporządzonej przez biegłego B. R. Odniósł się także do wartości dowodowej zeznań świadków przesłuchanych przez organy administracji publicznej.
Nie ulega wątpliwości, że ustosunkował się do wszystkich istotnych do rozstrzygnięcia sprawy zarzutów. Ewentualny brak ustosunkowania się co do niektórych zarzutów w skardze nie ma wpływu na ocenę sporządzonego uzasadnienia zaskarżonego wyroku pod kątem art. 141 § 1 p.p.s.a. Nie może umknąć uwadze, że niektóre ze stwierdzeń skarżących Sąd uznał li tylko za polemikę i ustaleniami wynikającymi z opinii biegłego B. R., które to ustalenia znajdowały potwierdzenie także, zdaniem Sądu I instancji w pozostałym materiale dowodowym, w tym z przedstawionych przez tego biegłego informacji jakie można było odczytać z "obiektywnych" map przedstawiających ukształtowanie terenu przed okresem w którym dokonano spornych prac na drodze gminnej na styku działek o nr ewid. [...] i [...]. Treść uzasadnienia zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie czyni go więc w pełni poddającym się kontroli kasacyjnej i wprost wynika z niego rezultat i wnioski przeprowadzonej kontroli działalności administracji publicznej.
Przedstawiona przez Sąd I instancji argumentacja jest czytelna sprawiając, że wyrok poddaje się kontroli instancyjnej, a to wszystko czyni zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. bezskutecznym. To, że skarżący kasacyjnie nie jest przekonany o trafności rozstrzygnięcia sprawy przez sąd, nie oznacza jeszcze wadliwości uzasadnienia wyroku (por. wyrok NSA z 30 listopada 2011 r., sygn. akt I OSK 1451/11). Brak przekonania strony o trafności rozstrzygnięcia sprawy, w tym co do przyjętego kierunku wykładni i zastosowania prawa, czy też oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, która nie koresponduje z oczekiwaniami skarżącego kasacyjnie, nie oznacza wadliwości uzasadnienia wyroku. Polemika z merytorycznym stanowiskiem Sądu I instancji nie może czynić skutecznym zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a.
Przed przystąpieniem do oceny pozostałych zarzutów kasacyjnych przypomnieć należy, że rozpoznawanej sprawie skarżący kasacyjnie domagali się wydania decyzji, o której mowa w art. 234 ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2017 r. Prawo wodne. Zastosowanie tego przepisu możliwe jest po ustaleniu, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie oraz czy zmiana ta szkodliwie wpływa na grunty sąsiednie. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego ugruntowane jest stanowisko, wedle którego sprawy z zakresu zmiany stanu wody na gruncie co do zasady wymagają dla zastosowania art. 234 ustawy Prawo wodne wnikliwego postępowania wyjaśniającego opartego o wiadomości specjalne. Są to postępowania specyficzne i skomplikowane, wymagające odpowiedniej wiedzy z zakresu hydrologii, gospodarki wodnej, postępowań wodnoprawnych i melioracji wodnych, a ewentualnie również przeprowadzenia badań, analiz i obliczeń.
Inne dowody takie jak oględziny, czy zeznania świadków nieposiadających fachowej wiedzy, nie zawsze mogą być wystarczające dla obiektywnej oceny okoliczności danej sprawy, tj. dla wyjaśnienia, czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie ze szkodą dla gruntów sąsiednich, w tym czy istnieje związek przyczynowo-skutkowy między dokonaną zmianą, a wynikłą szkodą. Regułą w sprawach tego rodzaju powinien być dowód z opinii biegłego na okoliczność tego, czy doszło do zmiany stanu wody na gruncie, czy na gruncie sąsiednim nastąpiła szkoda (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 grudnia 2025 r., sygn. akt III OSK 1959/24).
Należy zauważyć, że zgodnie z art. 84 § 1 k.p.a. gdy w sprawie wymagane są wiadomości specjalne, organ administracji publicznej może zwrócić się do biegłego lub biegłych o wydanie opinii. Użycie przez ustawodawcę sformułowania "może zwrócić się" wskazuje, że powołanie biegłego na podstawie art. 84 § 1 k.p.a. ma charakter fakultatywny i zależy od uznania organu prowadzącego postępowanie, również w przypadku gdy w sprawie pojawia się zagadnienie wymagające wiadomości specjalnych. Nie oznacza to jednak, że to uznanie organu może być dowolne, niepodlegające ocenie. Granice korzystania z tej swobody wyznacza zasada prawdy obiektywnej, gdyż to z tej zasady wypływa obowiązek podjęcia wszelkich czynności mających na celu ustalenie rzeczywistego stanu faktycznego w sprawie administracyjnej. Do naruszenia mającego wpływ na wynik sprawy doszłoby zatem wówczas, gdyby ze względu na stopień skomplikowania danej sprawy do jej prawidłowego załatwienia niezbędna okazała się tego rodzaju wiedza ekspercka, którą organ nie dysponuje, a jednocześnie zaniechałby powołania biegłego na daną okoliczność.
Co należy jednak podkreślić, oceny co do niezbędności tego dowodu w postępowaniu dokonuje organ administracji publicznej, uwzględniając okoliczności danej sprawy, wymagany zakres ustaleń, stopień ich skomplikowania, a także kwalifikacje własnego zasobu kadrowego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego 30 września 2025 r., sygn. akt I OSK 1738/22).
Organy administracji publicznej dokonując oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, winny postępować ze szczególną ostrożnością i wnikliwością w ocenie zgromadzonego materiału dowodowego, a w szczególności dowodu z opinii biegłego w sytuacji gdy strony postępowania kwestionując ustalenia wynikające z tej opinii przedkładają tzw. kontropinię sporządzoną także przez osobę legitymującą się wymaganą w tym kierunku specjalistyczną wiedzą i doświadczeniem zawodowym. Dotyczy to w szczególności sytuacji, gdy organ rozstrzygający sprawę w swoich zasobach kadrowych nie posiada pracowników legitymujących się wiedzą szczególną niezbędną do jej rozstrzygnięcia jak również wyjaśnienia sprzeczności w znajdujących się w akt sprawy opiniach biegłych, Tym większe ma to znaczenie gdy strona przedstawi w toku postępowania dowód w postaci opinii biegłego (ekspertyzę) zawierającą całkowicie odmienne wnioski dotyczące istotnych do rozstrzygnięcia sprawy okoliczności.
W takiej sytuacji wydaje się, że stwierdzenie, iż kontropinia stanowi li tylko polemikę z ustaleniami wynikającymi z opinii sporządzonej na zlecenie organu wydaje się niewystarczające. Organy lub sąd dokonując oceny takich dowodów winny wskazać na okoliczności, które przemawiają za takim stwierdzeniem, wskazując jednocześnie ewentualnie na inne dowody, które przemawiają za takim a nie innym stanowiskiem. Powyższa ocena winna znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, czy też uzasadnieniu zaskarżonego wyroku. Takiej argumentacji może dostarczyć przeprowadzenie przez organ uzupełniającego postępowania dowodowego pozwalające na zgromadzenie i przedstawienie dowodów umożliwiających przeprowadzenie takiej oceny.
Dodatkowego wyjaśnienia wymaga, że art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a., dotyczą obowiązków organów administracji publicznej w zakresie zbierania i oceny zgromadzonego materiału dowodowego w celu pełnego ustalenia i uzasadnienia stanu faktycznego przyjętego przez organy za podstawę faktyczną rozstrzygnięcia. Stosownie do treści art. 7 k.p.a. organy administracji publicznej w toku postępowania podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Realizację tej zasady zapewniają przede wszystkim przepisy regulujące postępowanie dowodowe. Zgodnie z art. 77 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej jest obowiązany w sposób wyczerpujący zebrać materiał dowodowy. W myśl z kolei art. 80 k.p.a. organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego obowiązkiem organu administracji publicznej jest zaś jego wszechstronne rozpatrzenie.
Zadaniem sądu administracyjnego jest natomiast m.in. ustalenie, czy prawidłowo został zebrany materiał dowodowy w postępowaniu administracyjnym, a następnie czy został oceniony przez organy administracyjne zgodnie z przepisami tego postępowania. W związku z tym sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracyjne wyjaśniły wszystkie okoliczności istotne dla sprawy.
Przechodząc do oceny drugiego z zarzutów kasacyjnych dotyczącego naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 80, art. 84 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., uwzględniając powyższe uwagi stwierdzić należy, że zasługuje on na uwzględnienie. Przypomnieć należy, że w przedmiotowej sprawie na zlecenie organu została sporządzona opinia przez biegłego dr hab. inż. B. R. oraz została przedłożona na etapie postępowania sądowoadministracyjnego opinia sporządzona na zlecenie skarżących kasacyjnie przez mgr Inż. M. J. (biegły z zakresu postępowań wodnoprawnych), z którego to dokumentu Sąd I instancji przeprowadził dowód na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a. Powyższe opinie są zgodne w swojej treści co do prac jakie zostały wykonane na styku działek o nr ewid. [...] i [...], jak również, że prace te spowodowały częściową zmianę kierunku spływu wód opadowych w kierunku działki o nr [...], czyli w kierunku działek skarżących kasacyjnie leżących u podstawy doliny [...].
Biegły B. R. stwierdził jednak, że zwiększony w ten sposób spływ wód opadowych w kierunku działek skarżących nie może być uznany za zmianę stosunków wodnych w rozumieniu art. 234 ust. 3 p.w. Szkoda jaka miała miejsce na działkach skarżących kasacyjnie była następstwem nawalnych opadów deszczu oraz ukształtowania terenu, który ukierunkowuje spływ wód opadowych w kierunku ich działek. Nadto biegły ten podkreślił, że również w przyszłości prace te nie spowodują zmiany stosunków wodnych w dolinie mogących powodować szkody na tych działkach. Z kolei biegły M. J. stwierdził, że wykazane prace w sposób istotny wpływają na zmianę stosunków wodnych. Połączenie spływu wód z górnej części działki ewid. nr [...] oraz z działki nr [...] znacznie bowiem zwiększa natężenie spływu wód nielegalnie wykonanym rowem ziemnym w kierunku działek skarżących i spowodowało ich zalanie. Jego zdaniem jedynym sposobem rozwiązania problemu jest likwidacja progu betonowego, rowu betonowego i rowu ziemnego na działce ewid. nr [...].
Biegły ten jednocześnie w swoich rozważaniach pomija prawie całkowicie ukształtowanie terenu i jego powierzchnię, z którego spływa woda między innymi w kierunku działek skarżących kasacyjnie. Ocena obu opinii z uwagi na sprzeczność ostatecznych wniosków postawionych przez biegłych winna być zatem szczególnie wnikliwa. Analiza tych opinii pozwala na stwierdzenie, że zarówno w pierwszej jak i drugiej nie wykazano jakiej ilości wód opadowych dotyczy zmiana kierunku ich spływu. Wydaje się, że to ustalenie (np. w ujęciu ilościowym lub procentowym) do ogólnej ilości wód spływających na tym obszarze, w szczególności w kierunku działek skarżących kasacyjnie pozwoliłoby na ustalenie czy mamy do czynienia ze zmianą stosunków wodnych w rozumieniu art. 234 ust. 3 p.w. przy uwzględnieniu ukształtowania terenu. Oczywiście nie można wykluczyć, że do dokonania tej oceny istotne okażą się także inne okoliczności.
Wymaga to oczywiście wypowiedzenia się w tym przedmiocie przez osoby posiadające wiedzę szczególną. Nie budzi wątpliwości, że takiej wiedzy nie posiadają organy właściwe do orzekania w niniejszej sprawie jak i sąd. Zatem, aby odpowiedzieć na zasadnicze pytanie, organ I instancji ponownie rozpatrując sprawę winien rozważyć konieczność uzupełnienia w tym zakresie postępowania wyjaśniającego. Może to być przeprowadzenie dowodu z przesłuchania obu biegłych, nie wykluczając ich konfrontacji, czy też przeprowadzenie kolejnego dowodu z opinii biegłego. Nie ma przeszkód prawnych, aby w takiej opinii nie tylko wypowiedziano się co do istoty sprawy wynikającej z art. 234 ust. 3 p.w., ale także co do stwierdzeń zawartych w sporządzonych już opiniach. Następnie organy winny przedstawić poczynione ustalenia w uzasadnieniu wydanej decyzji.
Wobec braku ustalenia przez organy wszystkich istotnych do rozstrzygnięcia sprawy okoliczności faktycznych nie jest możliwe dokonanie oceny zarzutów kasacyjnych dotyczących naruszenia przepisów prawa materialnego
Podkreślić jednak należy, że zwrot normatywny zawarty w art. 234 ust. 3 p.w. "zmiana ta wpływa" wskazuje, że zarówno zmiana, jak i jej szkodliwy wpływ powinny realnie wystąpić (zob. wyrok NSA z dnia 9 lipca 2021 r. sygn. akt III OSK 530/21, LEX nr 3332169). Oznacza to, że szkoda ta co do zasady powinna być rzeczywista, a nie czysto hipotetyczna. Szkodą natomiast jest m.in. pogorszenie się warunków wodnych na gruncie, np. poprzez wystąpienie większej ilości wody tam, gdzie poprzednio było jej znacznie mniej (zob. wyrok WSA w Krakowie z dnia 25 kwietnia 2023 r., sygn. akt II SA/Kr 162/23, LEX nr 3573687). Brak jest uzasadnienia w świetle aktualnej wykładni art. 234 ust. 3 p.w., aby dokonywać ustaleń na okoliczność istnienia prawdopodobieństwa wystąpienia takich szkód w przyszłości.
Zatem zastosowanie art. 234 ust. 3 p.w. możliwe jest dopiero po bezspornym ustaleniu, czy właściciel gruntu dokonał zmiany stanu wody na gruncie oraz czy zmiany te szkodliwie wpływają na grunty sąsiednie (wyrok NSA z dnia 21 kwietnia 2022 r., sygn. akt III OSK 350/22).
Mając powyższe na uwadze, uznając że skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy, zaskarżony wyrok Sądu I instancji należało uchylić. Jednocześnie zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego istota sprawy została w sposób dostateczny wyjaśniona. Postępowanie wyjaśniające przeprowadzone przez organy administracji publicznej zostało przeprowadzone z naruszeniem art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Przeprowadzona natomiast ocena zgromadzonego materiału dowodowego nie odpowiada zasadzie o której mowa w art. 80 k.p.a. Mimo konsekwentnego kwestionowania przez skarżących kasacyjnie ustaleń wynikających z opinii biegłego dr hab. inż. B. R., organy nie uzupełniły wymaganych ustaleń, które rozwiałby wątpliwości co do wartości tego dowodu. Zatem na podstawie art. 145 § 1 lit.c p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1 oraz w zw. z art. 80 k.p.a. zaskarżoną decyzję jak i poprzedzającą ją decyzję organu I instancji należało uchylić.
Wobec powyższego Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 188 p.p.s.a. jak w pkt. 1 wyroku.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 200, art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 p.p.s.a.