Uzasadnienie
Wyrokiem z dnia 18 września 2025 r. sygn. akt III SA/Łd 317/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi (Sąd I instancji, WSA) uwzględniając skargę wniesioną przez E. M. (skarżąca, strona) uchylił zaskarżoną decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu (SKO, organ odwoławczy) z dnia 28 lutego 2025 roku nr SKO.4181.7.25 w przedmiocie przedłużenia okresu zatrzymania prawa jazdy oraz poprzedzającą ją decyzję Starosty Sieradzkiego z dnia 13 stycznia 2025 r., nr KT.5430.815.2024.SS.
Sąd I instancji orzekał w następujących okolicznościach sprawy:
Decyzją z dnia 13 stycznia 2025 r., nr KT.5430.815.2024.SS Starosta Sieradzki, na podstawie art. 102 ust. 1 pkt 4 i ust. 1d ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. – o kierujących pojazdami (tekst jednolity: Dz. U. z 2024 poz. 1210 ze zm., dalej u.k.p.) oraz art. 7 ust.1 pkt. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 roku o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (tj.: Dz. U. z 2015 r. poz. 541 z późn. zm., dalej: ustawa zmieniająca), po przeprowadzonym wobec E. M. postępowaniu, orzekł o przedłużeniu ww. okresu zatrzymania prawa jazdy kat. AM, B, B1 nr 06943/06/1014 do 6 miesięcy tj. od dnia 29 listopada 2024 r. do dnia 29 maja 2025 r. (włącznie).
W uzasadnieniu decyzji organ I instancji wskazał, że w dniu 6 grudnia 2024 r. otrzymał zawiadomienie Komendy Miejskiej Policji w Płocku znak L.Dz. PPc-R-RTJ-6/69/20/24 z dnia 29.11.2024 r. w związku z ujawnieniem czynu polegającego na kierowaniu przez E. M. pojazdem z prędkością przekraczającą o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym, tj. czynu, o którym mowa w art. 135 ust.1 pkt 2 lit. a ustawy - Prawo o ruchu drogowym (dalej: p.r.d.). Na tę okoliczność w dniu 9 grudnia 2024 r., na podstawie art. 61 § 4 k.p.a., zawiadomił stronę o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie zatrzymania jej na okres 3 miesięcy prawa jazdy kat. AM, B, B1 nr 06943/06/1014. Organ I instancji zaznaczył, że w tym okresie, tj. 31 grudnia 2024 r. - jeszcze przed wydaniem decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy na okres 3 m-cy, otrzymał informację z Komendy Powiatowej Policji w Sieradzu z dnia 23.12.2024 r. znak R.d. -5380/50/24 o kierowaniu przez stronę pojazdem.
Organ I instancji wskazał na treść art. 102 ust. 1 pkt 4 i art. 102 ust. 1d u.k.p. i wyjaśnił, że przedmiotowa decyzja jest następstwem ujawnienia przez organ kontroli ruchu drogowego (a nie Starostę) zaistnienia przesłanki art. 102 ust. 1d u.k.p. oraz, że na podstawie tego przepisu prawo jazdy kat. AM, B, B1 nr 06943/06/1014 zostaje zatrzymane na okres 6 miesięcy, a początkiem okresu jego zatrzymania, zgodnie z ust. 1e jest właściwa data zatrzymania prawa jazdy, w tym przypadku jest to dzień 29.11.2024 r. do dnia 29.05.2025r. (włącznie).
Od powyższej decyzji skarżąca wniosła odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu zarzucając jej obrazę przepisów prawa materialnego polegającą na niezastosowaniu art. 102 ust. 1aa u.k.p. i w konsekwencji tego uznanie, że zachodzą przesłanki do wydania decyzji o przedłużeniu okresu, na który zatrzymano prawo jazdy do 6 miesięcy.
Decyzją z dnia 28 lutego 2025 r., nr SKO.4181.7.25 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu, na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. oraz art. 102 ust. 1d w związku z art. 102 ust. 1 pkt 4 u.k.p., utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję.
Organ odwoławczy, po uprzednim powołaniu przepisów, które mają zastosowanie w sprawie, stwierdził, że w stanie faktycznym niniejszej sprawy nie budzi zatem wątpliwości, że skarżąca miała zatrzymane prawo jazdy na podstawie art. 135 ust. 1 pkt 2 lit.a p.r.d. i pomimo tego niecały miesiąc po zatrzymaniu dokumentu ponownie kierowała pojazdem. Zaistniały więc przesłanki do wydania decyzji w oparciu o przepis art. 102 ust. 1d u.k.p., obligujące organ do przedłużenia okresu zatrzymania prawa jazdy na 6 miesięcy. Kolegium wyjaśniło, że decyzja oparta na przepisie art. 102 ust. 1d u.k.p. ma charakter związany, tzn. w razie zaistnienia przesłanek w nim określonych organ wydaje decyzję określonej treści. W art. 102 ust. 1d u.k.p. jednoznacznie i wyraźnie zobowiązano organ do wydania decyzji m.in. w przypadku, gdy osoba kierowała pojazdem silnikowym pomimo zatrzymania jej prawa jazdy na okres 3 miesięcy na tej podstawie, że osoba ta kierując pojazdem przekroczyła dopuszczalną prędkość o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym, a taka sytuacja bezsprzecznie miała miejsce w niniejszej sprawie.
W ocenie organu odwoławczego zaskarżona decyzja organu I instancji została wydana zgodnie z obowiązującymi przepisami i nie zachodzą przesłanki uzasadniające jej uchylenie. Postępowanie organu I instancji zostało przeprowadzone w sposób wyczerpujący i należyty, zaś zgromadzony w sprawie materiał dowodowy należy uznać za kompletny, pozwalający na wydanie decyzji zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa.
Odnosząc się do zarzutów zawartych w odwołaniu, a dotyczących kierowania przez skarżącą pojazdem w dniu 23 grudnia 2024 r. w stanie wyższej konieczności, tj. przetransportowania chorego ojca do szpitala celem udzielenia pomocy medycznej, Kolegium wyjaśniło, że podjęte przez organ rozstrzygnięcie wydane zostało na podstawie art. 102 ust. 1d u.k.p. w związku z kierowaniem przez skarżącą pojazdem po uprzednim zatrzymaniu jej w dniu 29 listopada 2024 r. dokumentu prawa jazdy, nie zaś w związku z przekroczeniem dozwolonej prędkości o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym. Powyższe oznacza brak podstaw do zastosowania w sprawie przepisu art. 102 ust. 1aa u.k.p. wprowadzającego wyjątek od obligatoryjnego zatrzymania prawa jazdy w przypadku gdy;
1) kierujący pojazdem przekroczył dopuszczalną prędkość o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym (art. 102 ust. 1 pkt 4 u.k.p.) oraz gdy kierujący pojazdem silnikowym przewozi osoby w liczbie przekraczającej liczbę miejsc określoną w dowodzie rejestracyjnym (pozwoleniu czasowym) lub wynikającą z konstrukcyjnego przeznaczenia pojazdu niepodlegającego rejestracji, [...] (art. 102 ust. 1 pkt 4 u.k.p.). W przedmiotowej sprawie żadna ze wskazanych powyżej sytuacji nie miała miejsca, zatem okoliczności podniesione w odwołaniu nie mogą mieć wpływu na wynik niniejszej sprawy, dlatego też nie ma podstaw do ich uwzględnienia.
Powyższą decyzję E. M. zaskarżyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi wnosząc o zmianę decyzji Starosty Sieradzkiego z 13 stycznia 2025 r. i orzeczenie zatrzymania prawa jazdy kat. AM, B, B1 na okres 3 miesięcy, tj. od dnia 29 listopada 2024 r. do dnia 1 marca 2025 r., ewentualnie o uchylenie decyzji Starosty Sieradzkiego z 13 stycznia 2025 r. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania temu organowi.
Uchylając powołanym na wstępie wyrokiem obie wydane w sprawie decyzje Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi wskazał, że istota sporu koncentruje się wokół zasadności przedłużenia skarżącej okresu zatrzymania prawa jazdy do 6 miesięcy, w sytuacji niewydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy na okres trzech miesięcy i ponownym kierowaniu pojazdem, pomimo zatrzymania jej prawa jazdy na podstawie art. 135 ust. 1 pkt 2 lit. a p.r.d. i przekroczeniu prędkości. Nie budzi wątpliwości, że skarżąca miała zatrzymane prawo jazdy na podstawie art. 135 ust. 1 pkt 2 lit. a p.r.d. i pomimo tego niecały miesiąc po zatrzymaniu dokumentu ponownie kierowała pojazdem.
Sąd I instancji zaznaczył, że w wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2022 r. sygn. K 4/21 przyjęto, że art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, rozumiany w ten sposób, że podstawę wydania decyzji, o której mowa w art. 102 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz.U. z 2021 r. poz. 1212 ze zm.), stanowi wyłącznie informacja organu kontroli ruchu drogowego o ujawnieniu popełnienia czynu opisanego w art. 135 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 988, ze zm.), jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Wyrok ten został ogłoszony w Dzienniku Ustaw z 19 grudnia 2022 r. pod pozycją 2659.
Sąd I instancji wskazał, że jest związany orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego w zakresie stwierdzenia przez Trybunał niekonstytucyjności przepisu prawa i nie może się uchylić od tego związania. Z art. 190 ust. 1 i 3 Konstytucji RP wynika bowiem, że orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego mają moc powszechnie obowiązującą i są ostateczne, wchodząc w życie z dniem ogłoszenia. Ponadto z art. 190 ust. 2 i ust. 3 Konstytucji RP wynika zasada, że z dniem opublikowania orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego we właściwym organie urzędowym przepis prawa - uznany w tym orzeczeniu za niezgodny m.in. z Konstytucją RP - traci domniemanie konstytucyjności. Z tym dniem - co do zasady - przepis ten traci również moc obowiązującą, chyba że Trybunał określił inny termin w tym zakresie.
Z kolei art. 190 ust. 4 Konstytucji RP przewiduje, że orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, ostateczna decyzja administracyjna lub rozstrzygnięcie w innych sprawach, stanowi podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Wskazanie przez ustrojodawcę w powołanym przepisie na wzruszanie m.in. prawomocnego orzeczenia sądowego wydanego na podstawie przepisu uznanego następnie przez Trybunał Konstytucyjny za niezgodny z Konstytucją RP powoduje, że po wejściu w życie orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia sądowego na podstawie przepisu w takim jego kształcie normatywnym, który Trybunał uznał za niezgodny z Konstytucją RP.
Oznacza to, że powołany art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy zmieniającej nie może być już stosowany w kształcie normatywnym uznanym przez Trybunał za niezgodny z Konstytucją RP co najmniej od dnia 19 grudnia 2022 r. Sąd I Instancji zauważył, że co prawda w rozpoznawanej sprawie wprost zastosowanie miał art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej, lecz nie zmienia to faktu, że art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy zmieniającej miał zastosowanie na etapie zatrzymania skarżącej prawa jazdy w dniu 29 listopada 2024 r., a rozpoznawana sprawa jest jej kontynuacją, a informacja pochodziła od organu kontroli ruchu drogowego. Pomimo prowadzenia przez stronę w dniu 29 listopada 2024 r. pojazdu z prędkością powyżej 50 km/h w obszarze zabudowanym i zatrzymania prawa jazdy na podstawie art. 135 ust. 1 pkt 2a p.r.d., strona ponownie 23 grudnia 2024 r. prowadziła samochód, tym razem nie mając prawa jazdy i przekraczając dopuszczalną prędkość.
Wobec powyższego, zdaniem Sądu I instancji, decyzje organów I i II instancji nie mogły pozostać w obrocie prawnym, gdyż zostały wydane na skutek informacji Policji o ponownym przekroczeniu prędkości pojazdem po zatrzymaniu prawa jazdy. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organy powinny wziąć pod uwagę treść wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 13 grudnia 2022 r. sygn. K 4/21 i przeanalizować okoliczności podnoszone przez skarżącą w toku postępowania, towarzyszące przekroczeniu prędkości przy kierowaniu pojazdem. W postępowaniu dotyczącym zatrzymania prawa jazdy, czy też przedłużenia zatrzymania prawa jazdy, w sytuacji, kiedy nie była wydana decyzja o zatrzymaniu, kierujący pojazdem może dowodzić, że dopuścił się naruszenia działając w stanie wyższej konieczności, czyli w trybie art. 102 ust. 1aa u.k.p.
Sąd I instancji zwrócił uwagę, że postępowanie w przedmiocie przedłużenia okresu zatrzymania prawa jazdy jest kontynuacją postępowania w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy. Stosownie do treści art. 102 ust. 1aa u.k.p. przepisów ust. 1 pkt 4 i 5 nie stosuje się, jeżeli kierujący pojazdem dopuścił się naruszenia, o którym mowa w tym przepisie, działając w celu uchylenia bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego dobru chronionemu prawem, jeżeli niebezpieczeństwa tego nie można było uniknąć inaczej, a poświęcone dobro w postaci bezpieczeństwa na drodze przedstawiało wartość niższą od dobra ratowanego. Wspomniane unormowanie zostało dodane ustawą z 12 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy - Prawo o ruchu drogowym oraz ustawy o kierujących pojazdami, na skutek wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 11 października 2016 r., sygn. akt K 24/15, stwierdzającego, że art. 102 ust. 1 pkt 4 i ust. 1c ustawy o kierujących pojazdami w zw. z art. 135 ust. 1 pkt 1a lit. a ustawy Prawo o ruchu drogowym w zakresie, w jakim nie przewiduje sytuacji usprawiedliwiających - ze względu na stan wyższej konieczności - kierowanie pojazdem z przekroczeniem dopuszczalnej prędkości o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym, jest niezgodny z art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji.
Nie ulega zatem wątpliwości, że przepis art. 102 ust. 1aa u.k.p. wprowadzono właśnie w celu umożliwienia rozważenia przez organ administracji publicznej przy rozstrzyganiu o zatrzymaniu prawa jazdy czy też przedłużeniu zatrzymania, czy w sprawie nie doszło do przekroczenia prędkości w stanie wyższej konieczności, usprawiedliwiającym odstąpienie od zatrzymania prawa jazdy. Z akt sprawy i treści skargi wynika, że skarżąca powołała się w dniu 23 grudnia 2024 r. na stan wyższej konieczności, czyli zły stan zdrowia ojca po chemioterapii i konieczność szybkiego przetransportowania ojca do placówki medycznej. W sytuacji, tak jak w rozpoznawanej sprawie, niewydania przez organ decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, okoliczności związane z powołaniem się przez stronę na stan wyższej konieczności powinny być przez organ rozważone w toku postępowania dotyczącego przedłużenia zatrzymania prawa jazdy.
W ocenie Sądu I Instancji w rozpoznawanej sprawie, organy nie przeprowadziły stosownego postępowania w tym zakresie, czym naruszyły art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. Obowiązkiem organów będzie ustalenie, czy w tej konkretnej sprawie podstawę wydania decyzji może stanowić wyłącznie informacja organu kontroli skierowana na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej i rozważyć okoliczności wynikające z wyroku Trybunału Konstytucyjnego sygn. K 4/21. Organy powinny również odnieść się do okoliczności podnoszonych przez skarżącą dotyczących stanu wyższej konieczności.
Sąd I instancji zwrócił również uwagę, że sentencja decyzji organu I instancji została sformułowana nieprawidłowo. Wynika z niej bowiem, że organ I instancji orzekł o przedłużeniu skarżącej okresu zatrzymania prawa jazdy od 29 listopada 2024 r. do 29 maja 2025 r. (włącznie). Tymczasem z treści art. 102 ust. 1d u.k.p. wynika, że jeżeli osoba kierowała pojazdem silnikowym pomimo wydania decyzji administracyjnej o zatrzymaniu jej prawa jazdy na podstawie ust. 1 pkt 4, 5 lub 7 albo zatrzymania prawa jazdy na podstawie art. 135 ust. 1 pkt 2 lub 2a albo art. 135a ust. 1 pkt 2 lub 2a ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, starosta wydaje decyzję administracyjną o przedłużeniu okresu, na który zatrzymano prawo jazdy, do 6 miesięcy. Jeżeli decyzja, o której mowa w ust. 1c, nie została jeszcze wydana, starosta wydaje tę decyzję na okres 6 miesięcy. W rozpoznawanej sprawie organ nie wydał decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy przed ponownym kierowaniem przez skarżącą pojazdem bez prawa jazdy, zatem nie było podstaw do przedłużenia okresu zatrzymania prawa jazdy do 6 miesięcy.
W tej sytuacji organ powinien wydać decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy na okres 6 miesięcy z konkretnym wskazaniem początkowej i końcowej daty biegu terminu zatrzymania okresu prawa jazdy. Wynika to wprost z ostatniego zdania art. 102 ust. 1d u.k.p.
Od powyższego wyroku Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu wniosło skargę kasacyjną zaskarżając wyrok w całości i zarzucając:
- 1) na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a. - naruszenie przepisów prawa materialnego, tj.:
- a) art. 145 § 1 pkt 1 lit.a p.p.s.a. w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy - Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 541 z późn. zm.), powoływanej dalej również jako "ustawa zmieniająca", poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że do informacji organu kontroli ruchu drogowego, o której mowa w tym przepisie znajdują zastosowanie okoliczności wynikające z wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2022 r., sygn. K 4/21 (Dz.U. z 2022 r., poz. 2659), podczas gdy wyrok ten dotyczy wyłącznie informacji stanowiącej podstawę wydania decyzji, o której mowa w art. 102 ust. 1 pkt 4 i 5 u.k.p., a zatem informacji, o której mowa w art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy zmieniającej,
- b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy zmieniającej poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że kierowca, który przyjął mandat nałożony za naruszenie, o którym mowa w art. 135 ust. 1 pkt 2 p.r.d., może następnie w postępowaniu prowadzonym na podstawie art. 102 ust. 1 pkt 4 bądź ust. 1d u.k.p. skutecznie kwestionować okoliczności wynikające z informacji, o której mowa w powołanym przepisie ustawy zmieniającej, podczas gdy zostało to wykluczone zarówno we wskazanym wyroku Trybunału Konstytucyjnego, jak i następnie w orzecznictwie sądów administracyjnych,
- c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. z art. 102 ust. 1aa u.k.p. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że przepis ten znajduje zastosowanie w postępowaniu w przedmiocie przedłużenia zatrzymania prawa jazdy, gdy organy nie wydały uprzednio decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy, podczas gdy stan wyższej konieczności wyłącza za stosowanie art. 102 ust. 1 pkt4 i 5 u.k.p. a nie art. 102 ust. 1d u.k.p.,
- d) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. p.p.s.a. w zw. z art. 102 ust. 1d u.k.p. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że sformułowanie przez organ pierwszej instancji sentencji decyzji, w której mowa o przedłużeniu zatrzymania prawa jazdy na okres 6 miesięcy, zamiast o zatrzymaniu prawa jazdy na okres 6 miesięcy stanowi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy i uzasadniało uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej, podczas gdy uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, tj. na okres zatrzymania skarżącej prawa jazdy,
- 2) na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
- a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. i w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy zmieniającej oraz w związku z art. 102 ust. 1aa i ust. 1d u.k.p. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej, wskutek wadliwego przyjęcia, że organy administracji naruszyły wymienione przepisy prawa materialnego,
- b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. i w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., poprzez ich niewłaściwe zastosowanie i uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej, wskutek wadliwego przyjęcia, że organy administracji nie przeprowadziły stosownego postępowania.
Wobec podniesionych zarzutów Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Sieradzu wniosło o:
- 1) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości; rozpoznanie skargi E. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu z dnia 28 lutego 2025 r., znak: SKO.4181.7.25 i jej oddalenie, jako bezzasadnej, ewentualnie
- 2) uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Łodzi;
- 3) zasądzenie od skarżącego na rzecz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik skarżącej wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie od organu na rzecz strony zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
Będąca przedmiotem kontroli Sądu I instancji decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Sieradzu oraz poprzedzająca ją decyzja Starosty Sieradzkiego zostały wydane na podstawie art. 102 ust. 1 pkt 4 lit. i ust. 1d u.k.p. oraz art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw, a jak wynika z zarzutów skargi kasacyjnej organu, które zostały oparte na obydwu podstawach kasacyjnych określonych w art. 174 p.p.s.a., zasadniczy spór w rozpatrywanej sprawie dotyczy zasadności przedłużenia skarżącej okresu zatrzymania prawa jazdy do 6 miesięcy, w sytuacji niewydania decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy na okres trzech miesięcy i ponownym kierowaniu pojazdem, pomimo zatrzymania jej prawa jazdy na podstawie art. 135 ust. 1 pkt 2 lit. a p.r.d. i przekroczeniu prędkości. W sprawie nie budzi wątpliwości, że skarżąca miała zatrzymane prawo jazdy na podstawie art. 135 ust. 1 pkt 2 lit. a p.r.d. i pomimo tego po zatrzymaniu dokumentu ponownie kierowała pojazdem.
Skarżąca w toku całego postępowania, zarówno przed organami jak i przed sądem I instancji, nie kwestionowała zasadności zatrzymania jej prawa jazdy na 3 miesiące na podstawie art. 135 ust. 1 pkt 2 lit. a p.r.d. Podważała natomiast zasadność przedłużenia jej okresu zatrzymania prawa jazdy na podstawie art. 102 ust. ust. 1d u.k.p.
Zaskarżonym wyrokiem WSA uchylił obie wydane w sprawie decyzje powołując się na art. 190 ust. 1-4 Konstytucji RP i wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 13 grudnia 2022 r., sygn. akt K 4/21. Wskazany przepis Konstytucji pozwala na uwzględnienie wyroku TK w toku kontroli legalności decyzji administracyjnej, ale mowa w nim o sytuacji, gdy Trybunał stwierdził niekonstytucyjność przepisu będącego podstawą prawną decyzji. Taka sytuacja jednak w niniejszej sprawie nie zachodzi.
Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2022 r. sygn. akt K 4/21 Trybunał Konstytucyjny, po rozpoznaniu wniosku Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego o zbadanie zgodności: art. 102 ust. 1 pkt 4 i 5, ust. 1c, ust. 1d i ust. 1da ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2020 r. poz. 1268, ze zm.) w związku z art. 7 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 541, ze zm.) z art. 2, art. 45 ust. 1 i art. 78 Konstytucji, orzekł, że art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy – Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 541, ze zm.), rozumiany w ten sposób, że podstawę wydania decyzji, o której mowa w art. 102 ust. 1 pkt 4 i 5 ustawy z dnia 5 stycznia 2011 r. o kierujących pojazdami (Dz. U. z 2021 r. poz. 1212, ze zm.), stanowi wyłącznie informacja organu kontroli ruchu drogowego o ujawnieniu popełnienia czynu opisanego w art. 135 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2022 r. poz. 988, ze zm.), jest niezgodny z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, ponadto postanowił umorzyć postępowanie w pozostałym zakresie.
W uzasadnieniu ww. wyroku Trybunał wskazał, że uwzględniając rzeczywistą treść normatywną art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z 2015 r. – mianowicie taką jego treść, która została ustalona w uchwale NSA z 2019 r. (sygn. akt I OPS 3/18) oraz potwierdzona przez jednolitą i stałą praktykę orzeczniczą sądów administracyjnych – przyjął, że przedmiotem kontroli w niniejszej sprawie jest art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z 2015 r., rozumiany w ten sposób, że podstawę wydania decyzji, o której mowa w art. 102 ust. 1 pkt 4 i 5 u.k.p., stanowi wyłącznie informacja organu kontroli ruchu drogowego o ujawnieniu popełnienia czynu opisanego w art. 135 ust. 1 pkt 2 p.r.d.
Trybunał zauważył, że wątpliwości konstytucyjnych wnioskodawcy nie budzi sytuacja, w której decyzja o zatrzymaniu prawa jazdy zapada na podstawie informacji organu kontroli ruchu drogowego o ujawnieniu popełnienia czynu, o którym mowa w art. 135 ust. 1 pkt 2 p.r.d., jeżeli w toku postępowania przed starostą kierujący pojazdem nie kwestionuje prawidłowości ustaleń przedstawionych w takiej informacji. Zarzuty wnioskodawcy dotyczą sytuacji, gdy kierujący pojazdem formułuje argumenty i przedstawia dowody mające świadczyć o tym, że w rzeczywistości nie popełnił naruszenia, lecz starosta w ramach postępowania administracyjnego tych argumentów i dowodów nie bierze pod uwagę z tego powodu, iż – z uwagi na art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z 2015 r. (w rozumieniu przyjętym w uchwale NSA z 2019 r.) – nie prowadzi samodzielnie postępowania dowodowego, czyniąc podstawą decyzji o zastosowaniu sankcji polegającej na zatrzymaniu prawa jazdy wyłącznie treść informacji otrzymanej od organu kontroli ruchu drogowego.
Wątpliwości wnioskodawcy nie odnoszą się zatem do brzmienia art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z 2015 r., lecz koncentrują się – jak ustalił Trybunał – na określonym rozumieniu normy ujętej w art. 7 ust. 1 pkt 2 tej ustawy, ustalonym w uchwale NSA z 2019 r. i potwierdzonym w orzecznictwie sądów administracyjnych. Z tego względu Trybunał stwierdził, że postępowanie w zakresie obejmującym art. 7 ust. 1 pkt 1 ustawy z 2015 r. podlega umorzeniu na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 listopada 2016 r. o organizacji i trybie postępowania przed Trybunałem Konstytucyjnym (Dz. U. z 2019 r. poz. 2393; dalej: u.o.t.p.TK).
Ponadto Trybunał, działając na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, postanowił umorzyć postępowanie również w zakresie obejmującym wymieniony w petitum wniosku Pierwszego Prezesa Sądu Najwyższego art. 102 ust. 1 pkt 4 i 5 u.k.p. Art. 102 ust. 1 u.k.p. ma charakter przepisu kompetencyjnego. Powierza on staroście kompetencję do wydawania decyzji administracyjnej o zatrzymaniu prawa jazdy lub pozwolenia na kierowanie tramwajem w wypadkach w nim opisanych. Trybunał odnotował jednak, że w niniejszej sprawie wnioskodawca nie kwestionuje dopuszczalności samego powierzenia staroście kompetencji do stosowanie tego typu sankcji.
Dalej Trybunał wskazał, że "W petitum wniosku Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego wskazał także jako przedmiot kontroli ustępy 1c, 1d i 1da w art. 102 u.k.p. Zdaniem Trybunału, przepisy te zostały jednak wskazane wyłącznie jako tło normatywne, mające wzmacniać argumentację dotyczącą niedopuszczalnego automatyzmu podczas wydawania przez starostów decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy w sytuacji, w której dotkliwość sankcji ma być odczuwalna dla kierującego pojazdem z uwagi zarówno na czas jej zastosowania (3 miesiące albo 6 miesięcy w warunkach swoistej recydywy), jak i nadanie decyzji rygoru natychmiastowej wykonalności (bez oczekiwania na wynik ewentualnego postępowania odwoławczego). Wnioskodawca nie sformułował jednak odrębnych zarzutów niekonstytucyjności art. 102 ust. 1c, 1d i 1da u.k.p. Z tego względu Trybunał, działając na podstawie art. 59 ust. 1 pkt 2 u.o.t.p.TK, postanowił umorzyć niniejsze postępowaniu również w zakresie dotyczącym art. 102 ust. 1c, 1d i 1da u.k.p."
W powyższym wyroku nie stwierdzono zatem by którykolwiek z przepisów stanowiących podstawę wydania zaskarżonej do Sądu I instancji decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego czy też decyzji ją poprzedzającej był niezgodny z Konstytucją. Wbrew twierdzeniu Sądu I instancji powyższy wyrok Trybunału w ogóle nie dotyczy sytuacji, z którą mamy do czynienia w stanie faktycznym niniejszej sprawy.
Po pierwsze z tego względu, że nie obejmuje on informacji, o której mowa w art. 7 ust. 1 pkt 3 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw (tj. organ kontroli ruchu drogowego, który stwierdził kierowanie pojazdem silnikowym w okolicznościach, o których mowa w art. 102 ust. 1d albo art. 103 ust. 1 pkt 5 ustawy wymienionej w art. 5, niezwłocznie powiadamia o tym starostę właściwego ze względu na miejsce zamieszkania kierującego pojazdem), lecz informacji stanowiącej podstawę wydania decyzji, o której mowa w art. 102 ust. 1 pkt 4 i 5 u.k.p., a zatem decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy ze względu na kierowanie pojazdem z prędkością przekraczającą dopuszczalną o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym. Wyrok TK nie dotyczy zatem sytuacji zaistniałej w rozpzonawanej sprawie, czy wydawanej na podstawie art. 102 ust. 1d u.k.p. decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy ze względu na kierowanie pojazdem silnikowym pomimo uprzedniego zatrzymania prawa jazdy na podstawie art. 135 ust. 1 pkt 2 p.r.d.
Po drugie, nawet gdyby przyjąć, że postępowanie prowadzone na podstawie art. 102 ust. 1d u.k.p. stanowi swoistą kontynuację postępowania w przedmiocie zatrzymania prawa jazdy na podstawie art. 102 ust. 1 pkt 4 u.k.p., to w ww. wyroku TK wyraźnie zaznaczył, że nie obejmuje on swym zakresem sytuacji, gdy podczas kontroli drogowej kierujący pojazdem nie formułuje zastrzeżeń dotyczących prawidłowości ustaleń organu kontroli ruchu drogowego i przyjmuje mandat karny, który staje się w ten sposób prawomocny. W rozpoznawanej sprawie, jak już wyżej podkreślono, skarżąca w toku postępowania nie kwestionowała okoliczności zatrzymania jej w dniu 29 listopada 2024 r. prawa jazdy w związku z przekroczeniem prędkości dopuszczalnej o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym, natomiast kwestionowała zasadność decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy na okres 6 miesięcy, co było związane ze zdarzeniem z dnia 23 grudnia 2024 r. kiedy to kierowała pojazdem, podczas gdy jej prawo jazdy zostało uprzednio zatrzymane (art. 102 ust. 1d u.k.p.).
Zgodnie z art. 102 ust. 1aa u.k.p. przepisów ust. 1 pkt 4 i 5 nie stosuje się, jeżeli kierujący pojazdem dopuścił się naruszenia, o którym mowa w tym przepisie, działając w celu uchylenia bezpośredniego niebezpieczeństwa grożącego dobru chronionemu prawem, jeżeli niebezpieczeństwa tego nie można było uniknąć inaczej, a poświęcone dobro w postaci bezpieczeństwa na drodze przedstawiało wartość niższą od dobra ratowanego. Jak zatem słusznie zauważył organ w złożonej skardze kasacyjnej z przepisu tego wynika jednoznacznie, że dotyczy on wyłącznie przypadków zatrzymania prawa jazdy, o których mowa w art. 102 ust. 1 pkt 4 i 5 u.k.p., a zatem gdy miało miejsce przekroczenie przez kierującego pojazdem dopuszczalnej prędkości o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym (pkt 4) względnie, gdy miało miejsce przewożenie osób w liczbie przekraczającej liczbę miejsc określoną w dowodzie rejestracyjnym (pkt 5).
Występowanie stanu wyższej konieczności wyłącza zatrzymanie prawa jazdy jedynie w przypadku tych dwóch naruszeń wymienionych w katalogu przesłanek zatrzymania prawa określonym w art. 102 u.k.p. Przepis ten nie ma zatem zastosowania do żadnej z pozostałych przesłanek zatrzymania, nie ma również zastosowania w przypadku zaistnienia okoliczności uzasadniających przedłużenie zatrzymania prawa jazdy określonych w art. 102 ust. 1d u.k.p.
Wobec powyższego zasadne są zarzuty podniesione w pkt 1 lit. a-c skargi kasacyjnej wskazujące na naruszenie przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. w zw. z art. 7 ust. 1 pkt 3 i art. 7 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o zmianie ustawy Kodeks karny oraz niektórych innych ustaw oraz art. 102 ust. 1aa u.k.p. poprzez ich błędną wykładnię.
Trafne są też zarzuty dotyczące naruszenia przez Sąd I instancji art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a. i art. 7, art. 77, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. W okolicznościach sprawy organy nie miały bowiem jakichkolwiek podstaw do podważania informacji przekazanej przez organ kontroli ruchu drogowego o ujawnieniu naruszenia polegającego na kierowaniu przez skarżącą pojazdem z prędkością przekraczającą dopuszczalną o więcej niż 50 km/h na obszarze zabudowanym, skoro skarżąca w żaden sposób nie podważała okoliczności towarzyszących zdarzeniu z dnia 29 listopada 2024 r., ani też informacji o kierowaniu przez skarżącą pojazdem w dniu 23 grudnia 2024 r.
Słuszna natomiast okazała się uwaga Sądu I instancji, że decyzja organu I instancji została sformułowana w nieprawidłowy sposób. Skoro organ nie wydał decyzji o zatrzymaniu prawa jazdy przed ponownym kierowaniem przez skarżącą pojazdem bez prawa jazdy to nie było podstaw do przedłużenia okresu zatrzymania prawa jazdy do 6 miesięcy. W tej sytuacji organ powinien wydać decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy na okres 6 miesięcy z konkretnym wskazaniem początkowej i końcowej daty biegu terminu zatrzymania okresu prawa jazdy. Jednak w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uchybienie to nie miało istotnego wpływu na wynik sprawy bowiem organ I instancji prawidłowo określił okres zatrzymania prawa jazdy skarżącej. Stwierdzone uchybienie nie może zatem prowadzić do wyeliminowania ww. decyzji z obrotu prawnego.
W świetle powyższego, uznając za usprawiedliwione podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty, należało uznać, że zasługuje na uwzględnienie wniosek o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcie Sądu I instancji i Naczelny Sąd Administracyjny działając na podstawie art. 188 p.p.s.a. w punkcie pierwszym sentencji uchylił zaskarżony wyrok w całości. Ponieważ istota sprawy była dostatecznie wyjaśniona Naczelny Sąd Administracyjny uznał także za zasadne rozpoznać skargę i orzekając na podstawie art. 188 p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w punkcie drugim sentencji oddalił ją jako niezasadną.
O kosztach postępowania sądowego orzeczono na podstawie art. 209 w zw. z art. 203 pkt 2 zasądzając od skarżącej na rzecz skarżącego kasacyjnie organu 100 zł tytułem zwrotu wpisu sądowego od skargi kasacyjnej.