Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 8 września 2026 r., sygn. akt II GSK 1435/23

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 14 kwietnia 2023 r., sygn. akt VI SA/Wa 1404/23, po rozpoznaniu skargi M. C. (dalej: Egzaminowany, Zdający, Strona) na uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia nr 2 przy Ministrze Sprawiedliwości do rozpoznania odwołań od uchwał o wynikach egzaminu radcowskiego, który został przeprowadzony w dniach 10-13 maja 2022 r. (dalej: Komisja Odwoławcza, Komisja II stopnia) z 19 grudnia 2022 r w przedmiocie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego - uchylił zaskarżoną uchwałę oraz orzekł o kosztach postępowania sądowego.

Sąd I instancji orzekał w następującym stanie sprawy:

Komisja Egzaminacyjna do przeprowadzenia egzaminu radcowskiego z siedzibą w [...] w sprawie ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego (dalej: Komisja Egzaminacyjna) uchwałą nr 3/2022 z 20 czerwca 2022 r. stwierdziła, że Zdający uzyskał wynik negatywny z egzaminu radcowskiego, ponieważ z zadania z zakresu prawa cywilnego otrzymał ocenę niedostateczną. Wskazała, że na mocy art. 366 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1166; dalej: u.r.p.), pozytywny wynik z egzaminu radcowskiego, otrzymuje zdający, o ile z każdej części egzaminu otrzymał ocenę pozytywną.

Po rozpoznaniu odwołania Strony, Komisja Odwoławcza ww. uchwałą utrzymała w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Wyjaśniła, że kontroli podlega tylko zakwestionowana przez stronę część egzaminu. Jest to szczególne postępowanie odwoławcze, mające na celu rozpatrzenie zasadności zarzutów odwołania, a nie skontrolowanie całego przebiegu egzaminu. Podkreśliła, że określone w art. 365 ust. 2 u.r.p. kryteria muszą być spełnione łącznie, aby przyjąć, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Komisja II Stopnia, odnosząc do zarzutów odwołania stwierdziła, że w kontekście przesłanek przewidzianych przez art. 365 ust. 2 u.r.p., egzaminatorzy ocenili jednolicie opracowane przez Zdającego rozwiązanie z zakresu prawa cywilnego na ocenę niedostateczną. Odwołanie w zakresie odnoszącym się do tej części egzaminu nie zasługuje na uwzględnienie. Komisja podzieliła stanowiska egzaminatorów, że sporządzona apelacja nie była wystarczająca dla przyjęcia przygotowania Strony do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Apelacja nie zawierała uchybień, które skutkowałyby jej odrzuceniem ani braków wymagających usunięcia i mógł zostać jej nadany bieg, spełniała wymogi formalne określone w art. 368 k.p.c. w zw. z art. 126-1261 k.p.c. i art. 128 k.p.c. Wskazano jednak, że przygotowanie apelacji niepodlegającej odrzuceniu nie jest wystarczające do uznania, że Zdający wykazał się wiedzą i umiejętnościami niezbędnymi do wykonywania zawodu radcy prawnego, do czego zmierzał Egzaminowany w odwołaniu.

Komisja II stopnia zauważyła, że wniosek dotyczący kosztów procesu jest sformułowany zbyt ogólnie - wniesiono o zasądzenie kosztów postępowania sądowego za obie instancje, mimo że prawidłowe byłoby żądanie zasądzenia kosztów procesu za II instancję i ponowne rozstrzygnięcie o kosztach procesu za I instancję. Chociaż prawidłowo sformułowano wnioski apelacji - o wydanie orzeczenia reformatoryjnego, to błędnie wnoszono o zasądzenie na rzecz powoda kwoty 130.000 zł (zamiast 100.000 zł na którą składała się kwota: 70.000 zł zadośćuczynienia i 30.000 zł odszkodowania), wraz od odsetkami (określono błędnie datę naliczania odsetek jak w pozwie od 10 września 2019 r., a prawidłowo powinno być od 29 maja 2020 r.). Za niezrozumiałe uznała uzasadnienie Zdającego, że zaskarżył wyrok w całości, aby dążyć do wygranej w większym zakresie. Pozostawianie klienta na dobrą wolę Sądu przyjęto jako nieprofesjonalne podejście, realnie narażające klienta na obciążenie kosztami procesu.

Odrzucono wyjaśnienia Egzaminowanego podnoszące wadliwość akt przygotowanych na część cywilną egzaminu zawodowego. Nie wynikało z nich, aby wnuk udzielił pełnomocnictwa powodowi. Natomiast z konstrukcji petitum pozwu wynikało, że powodem jest wyłącznie J. D. (bez wskazania, że reprezentuje swojego wnuka). Brak stanowiska Sądu w uzasadnieniu wyroku w tym aspekcie nie oznaczał, że J. D. miał legitymację do dochodzenia roszczeń w imieniu swojego wnuka. Ponadto, w apelacji nie sformułowano wniosku opartego na art. 380 k.p.c. oraz wniosku o przeprowadzenie przez Sąd odwoławczy wadliwie pominiętych przez Sąd I instancji dowodów z zeznań świadka i opinii biegłego sądowego lekarza ortopedy-traumatologa, na okoliczności wskazane w pozwie. Jest to błąd istotny pracy, który realnie naraża klienta na nieprzeprowadzenie przez sąd II instancji pominiętych dowodów przez sąd I instancji.

Komisja Odwoławcza podkreśliła, że Egzaminowany nie postawił w sposób prawidłowy zarzutów dotyczących naruszenia przepisów postępowania. Podstawowym mankamentem stawianych zarzutów naruszenia prawa procesowego tj. art. 233 k.p.c. był brak wykazania wadliwości poczynionych ustaleń przez sąd, czyli na czym polegały błędy sądu, to jest jakiej konkretnej części zeznań świadków nie uwzględnił lub pominął, dlaczego pominięcie dowodu z zeznań świadków jest nieprawidłowe, czyli dlaczego ma cechy wybiórczej oceny dowodów. Zdający w petitum apelacji podniósł zarzut naruszenia art. 233 § 1 k.p.c. poprzez dokonanie dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów na podstawie ich niewłaściwej interpretacji i wskazaniu jako słusznego braku winy pozwanego P. S.A. (dalej: Bank, pozwany), podczas gdy z dopuszczonego materiału dowodowego wynikała jednoznaczna odpowiedzialność pozwanego za poniesioną szkodę na zdrowiu powoda oraz za stan, jakość i bezpieczeństwo przedmiotów znajdujących się w pomieszczeniu służbowym pozwanego.

Zdający przy tym nie wskazał, jakie dowody zostały dowolnie ocenione oraz tego nie uzasadnił. Brakowało natomiast innego istotnego zarzutu naruszenia art. 233 § 1 k.p.c., poprzez wadliwą ocenę części przeprowadzonych dowodów (z zeznań świadka R. D. oraz samego powoda), co doprowadziło Sąd do błędnego ustalenia, że powód nie udowodnił wysokości dochodów uzyskiwanych przed wypadkiem, gdyż według Sądu, powód nie wykazał wysokości poniesionej szkody, w szczególności w zakresie pomocy obsługowej (której kosztów nie poniósł) oraz utraconych zarobków (ich wysokości nie miały nie potwierdzać jakiekolwiek dokumenty).

Owszem, Zdający częściowo dobrze sformułował zarzut, że Sąd I instancji naruszył przepis art. 2352 § 1 k.p.c. poprzez pominięcie dowodu z zeznań świadka T. S., zgłoszonego na okoliczność wysokości utraconych przez powoda dochodów w okresie niezdolności do prowadzenia działalności handlowej na targu, ale powinien prawidłowo doprecyzować, że chodzi o art. 2352 § 1 pkt 3 k.p.c. Z treści uzasadnienia wyroku Sądu wprost wynikało pominięcie tego dowodu jako bezużytecznego do wykazania uzyskiwanych przez powoda dochodów.

Egzaminowany sformułował zarzut naruszenia przez Sąd art. 2352 § 1 k.p.c. poprzez pominięcie zawnioskowanego przez powoda dowodu z opinii biegłego sądowego lekarza ortopedy-traumatologa na okoliczności wskazane w pozwie, gdyż ten dowód był istotny do wykazania zakresu pomocy osoby trzeciej jakiej wymagał powód po wyjściu ze szpitala. Jednak w tym zakresie należało prawidłowo wskazać na naruszenie przez Sąd I instancji art. 2352 § 1 pkt 3 k.p.c. w zw. z art. 278 § 1 k.p.c. poprzez pominięcie jako bezużytecznego dowodu z opinii biegłego sądowego lekarza ortopedy-traumatologa na okoliczność zakresu i okresu pomocy osoby trzeciej, jakiej powód wymagał po wyjściu ze szpitala oraz tego, czy i w jakim okresie powód był niezdolny do pracy po zakończeniu zwolnienia lekarskiego.

W opinii Komisji Odwoławczej Zdający pominął zarzut naruszenia art. 228 § 1 k.p.c., w celu zakwestionowania stanowisko Sądu, że faktem powszechnie znanym, jest że krzesła "same nie rozpadają się". Jest to bowiem możliwe w wyniku intensywnej ich eksploatacji, jeżeli nie podlegają bieżącej konserwacji. Tymczasem, z uwagi na treść zeznań świadków B. P. i M. W., należało przyjąć, że krzesła te nie były prawidłowo konserwowane - czego zdający nie zauważył.

W świetle powyższych uwag, w ocenie Komisji II stopnia Zdający nie postawił wystarczających zarzutów naruszenia prawa procesowego, nie zwrócił więc dostatecznej uwagi na uchybienia sądu w zakresie przeprowadzonego postępowania dowodowego i oceny dowodów, co skutkowało błędnymi ustaleniami faktycznymi.

Co do oceny zarzutów naruszenia prawa materialnego podniesionych w pracy, Komisja II stopnia wskazała na sprzeczność stanowiska Egzaminowanego, który z jednej strony przyjął za Sądem, że odpowiedzialność pozwanego opiera się na treści art. 435 § 1 k.c., a z drugiej strony upatrywał odpowiedzialności pozwanego na zasadzie winy. Zdający powoływał przy tym naruszenie art. 416 k.c., ale tylko w odniesieniu do naruszenia art. 444 § 1 k.c., pomijając już ten przepis przy zarzucie naruszenia art. 445 § 1 k.c. Zdający nie uzasadnił przy tym odpowiedzialności pozwanego opartej na art. 416 k.c., przy jednoczesnym szczątkowym uzasadnieniu postawionych zarzutów naruszenia prawa materialnego.

Egzaminatorzy podnieśli w ocenach brak zarzucenia naruszenia art. 435 k.c., jak i brak powołania się także na art. art. 415 k.c. w zw. z art. 430 k.c. (ewentualnie art. 416 k.c.), art. 444 § 1 w zw. z art. 445 § 1 k.c. Skarżący w odwołaniu podawał, że w realiach zadania egzaminacyjnego przyjęta przez niego konstrukcja prawna jest korzystna dla klienta, zaś ocena egzaminatorów opiera się przypuszczalnie na bezkrytycznym zastosowaniu "Opisu istotnych zagadnień dla komisji egzaminacyjnej".

Odnosząc się do ww. zarzutu, Komisja Odwoławcza zgodziła się, że "Opis istotnych zagadnień" nie ma charakteru wiążącego i nie tworzy nowych kryteriów oceny, gdyż te zawarte są wyłącznie w ustawie. Opis ten stanowi dla komisji egzaminacyjnej jedynie instrument pomocniczy. W "Opisie istotnych zagadnień" do zadania z zakresu prawa cywilnego wskazano, że "zdający powinni przede wszystkim zwrócić uwagę na naruszenie przez sąd art. 435 § 1 k.c. poprzez jego błędne zastosowanie w stanie faktycznym niniejszej sprawy. Brak jest bowiem podstaw do zakwalifikowania banku jako przedsiębiorstwa wprawianego w ruch za pomocą sił przyrody." Jednocześnie wskazano, że zdający powinni dostrzec, że sąd naruszył art. 415 k.c. w związku z art. 430 k.c. poprzez ich niezastosowanie jako podstawy odpowiedzialności deliktowej Banku.

Komisja II stopnia zgodziła się z poglądem wyrażonym w ww. Opisie, że w stanie faktycznym zadania egzaminacyjnego pozwany Bank winien odpowiadać na podstawie art. 415 k.c. w zw. z art. 430 k.c. (tzn. takiej kwalifikacji prawnej winien dokonać sąd orzekający w sprawie), ale postawienie przez zdającego, reprezentującego powoda, zarzutu kwestionującego ocenę prawną Sądu I instancji co do podstawy odpowiedzialności banku, stanowiłoby działanie na niekorzyść klienta. Jako podstawę odpowiedzialności pozwanego, powód powołał w pozwie art. 435 k.c., Sąd I instancji taką ocenę podzielił, jednocześnie uznając, że odpowiedzialność pozwanego jest wyłączona z uwagi na wykazanie przez niego spełnienia przesłanki egzoneracyjnej (wyłączna wina osoby trzeciej, za którą pozwany nie ponosi odpowiedzialności).

Skarżący jednak, pomimo iż zarzucił naruszenie art. 435 § 1 k.c. poprzez nieprawidłowe przyjęcie, że pozwany nie ponosi odpowiedzialności na tej podstawie (na zasadzie ryzyka) jednocześnie postawił zarzut naruszenia art. 444 k.c. w zw. z art. 416 k.c. odwołując się do odpowiedzialności pozwanego na zasadzie winy. Zachodziła więc istotna sprzeczność w stanowisku powoda (Egzaminowanego). Powinien on bowiem konsekwentnie zdecydować o podstawie odpowiedzialności oraz postawić odpowiednie zarzuty - czego nie dokonał. Akceptując podstawę odpowiedzialności przyjętą przez Sąd I instancji, powinien uzasadnić i wskazać stosowne orzecznictwo, że współcześnie bank może zostać uznany za przedsiębiorstwo wprawiane w ruch za pomocą sił przyrody. Powyższą rozbieżność zauważoną w apelacji Komisja II stopnia uznała za istotny błąd pracy. Przy tym Egzaminowany nie przedstawił dostatecznych rozważań dotyczących należnego powodowi zadośćuczynienia i odszkodowania, w uzasadnieniu apelacji odniósł się pobieżnie do uchybień procesowych sądu, pomijając w stopniu dostatecznym kwestię odpowiedzialności odszkodowawczej pozwanego.

W ocenie Komisji Odwoławczej Zdający nie wykazał się więc znajomością wymaganych treścią zadania egzaminacyjnego przepisów prawa i umiejętnością ich interpretacji oraz w sposób niedostateczny uwzględnił interes klienta, którego zgodnie z zadaniem reprezentował. Przygotowana przez Zdającego praca z zakresu prawa cywilnego słusznie została oceniona jako niedostateczna. Nie spełniała ona bowiem wszystkich wymogów formalnych, warunku poprawności materialnej i nie zabezpiecza interesów reprezentowanej strony na poziomie co najmniej dostatecznym.

Podsumowując organ II instancji przedstawiając cele egzaminu zawodowego i kryteria oceny prac określone w art. 365 ust. 2 u.r.p., doszedł do wniosku, że praca Zdającego nie spełnia tychże kryteriów na poziomie dostatecznym, przy zastosowaniu prawem przewidzianej skali ocen. W tej sytuacji fakt sporządzenia apelacji, która zawierała błędy różnego kalibru (od mniej istotnych z punktu widzenia interesu klienta po te o znaczeniu podstawowym, dyskwalifikującym) i tym samym nie zabezpieczała w odpowiedni sposób interesów klienta, którego zgodnie z zadaniem Egzaminowany miał reprezentować, musiała skutkować oceną negatywną pracy, a w rezultacie nieuwzględnieniem odwołania.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, po rozpoznaniu skargi Strony na opisaną uchwałę, uznał jej zasadnoś. Stwierdził, że Komisja II stopnia dopuściła się, mogącego mieć istotny wpływ na wynik sprawy, naruszenia przepisów postępowania administracyjnego, w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80, a także art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 z późn. zm.; dalej: k.p.a.), polegającego na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego, a także na sporządzeniu wewnętrznie sprzecznego uzasadnienia Uchwały.

Przywołując warunki uzyskania pozytywnego wyniku z egzaminu radcowskiego, określone w art. 366 ust. 1 u.r.p., zasady oceny rozwiązania każdego z zadań określone w art. 365 ust. 2, ust. 3, ust. 4 u.r.p., a także zaznaczając, że ocena egzaminu radcowskiego jest sprawą indywidualną w rozumieniu art. 1 pkt 1 k.p.a., podkreślił, że nigdy nie jest ona rozpoznawana porównawczo, ponieważ uchwały komisji egzaminacyjnych konkretyzują normy prawa materialnego wyłącznie w odniesieniu do indywidualnie oznaczonego zdającego i wyłącznie w jego sprawie.

Sąd I instancji wyjaśnił, że negatywna ocena z prawa cywilnego miała wpływ na negatywny wynik egzaminu radcowskiego. Z uzasadnienia zaskarżonej uchwały wynikało, że niektóre pojedyncze błędy zdającego miały mniejsze znaczenie dla oceny pracy, ale już ich suma i waga świadczyła o braku przygotowania do wykonywania zawodu radcy prawnego. Jednak analiza uzasadnienia Uchwały nie pozwalała określić, w jakim stopniu - uwzględniając ustawową skalę ocen - zaproponowane rozwiązanie zadania eliminowało możliwość wystawienia oceny pozytywnej.

Po pierwsze, Komisja II stopnia zawarła sprzeczne oceny pracy egzaminacyjnej co do jej wymogów formalnych, porównując stronę 12 i 20 uzasadnienia ww. uchwały. Ponadto Komisja II stopnia przechodząc do podsumowania pracy egzaminacyjnej stwierdziła, że zawiera ona błędy różnego kalibru tj. od mniej istotnych po dyskwalifikujące (s. 20), pomimo że w żadnym miejscu uzasadnienia nie wskazano by praca zdającego zwierała chociażby jeden błąd dyskwalifikujący pracę.

Po drugie Komisja II stopnia wskazując na błędy sporządzonej apelacji, w tym na te o charakterze istotnym, nie określiła wagi poszczególnych błędów i nie wskazała, w jakim zakresie wpływają na obniżenie oceny, zgodnie z przyjętą w ustawie skalą ocen. Na stronie 19 uzasadnienia zaskarżonej uchwały zawarto tylko zbiorcze podsumowanie, że "przygotowana przez zdającego praca z zakresu prawa cywilnego słusznie została oceniona jako niedostateczna". Sąd podał, że art. 364 ust. 10 w pkt 1 u.r.p. przewiduje cztery pozytywne oceny: a) celująca (6), b) bardzo dobra (5), c) dobra (4), d) dostateczna (3) i jedną negatywną – ocenę niedostateczną w pkt 2. Oznacza to, że egzaminatorzy dokonują oceny każdej z części egzaminu radcowskiego z zastosowaniem ww. skali ocen.

W ocenie WSA, jeżeli żaden z błędów zdającego nie był dyskwalifikującym jego pracę, to organ powinien był ocenić wagę każdego z tych błędów i odnieść go do pięciostopniowej skali ocen. Komisja II stopnia jednak tego nie uczyniła. Powyższe świadczy, że organ uchybił art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a. w związku z art. 364 i art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez niezastosowanie i niewyjaśnienie w treści skarżonej uchwały stopnia skali ocen oraz kryteriów oceny wskazanych przez ustawodawcę i nieuwzględnienie ich przepisów przy dokonywaniu ponownej oceny pracy egzaminacyjnej Zdającego z zakresu prawa cywilnego.

Sąd nie podzielił stanowiska, że praca egzaminacyjna, aby mogła zasłużyć na ocenę pozytywną musi spełniać wszystkie kryteria opisane w art. 365 u.r.p. w najwyższym stopniu. Stopniowalność ocen nakłada na egzaminatorów i Komisję obowiązek wszechstronnego zbadania i rozważenia wpływu ewentualnych błędów popełnionych przez zdającego na całościową ocenę jego pracy, również przy uwzględnieniu poprawnych elementów pracy egzaminacyjnej.

Brak przeprowadzenia oceny w sposób wyżej opisany powoduje, że zaskarżona uchwała nie poddaje się kontroli.

Sąd zauważył, że wprawdzie przepisy ustawy o radcach prawnych nie nakładają na egzaminatorów obowiązku wypracowania jednolitych zasad i kryteriów wystawiania ocen, to kryteria oceny prac sporządzanych w trakcie egzaminu radcowskiego wymienione zostały wyczerpująco w art. 364 ust. 1, ust. 10 i art. 365 ust. 2 u.r.p., a pomocniczym instrumentem o charakterze wewnętrznym, nie posiadającym normatywnego charakteru, jest tzw. opis istotnych zagadnień, ułatwiający egzaminatorom ocenę, a komisjom jej weryfikację.

Zdaniem Sądu ustalona w art. 364 ust. 10 u.r.p. skala ocen, przewidzianych dla rozstrzygania przy analizie egzaminu radcowskiego, sprawia, iż przy ocenie zadania z prawa cywilnego należy uwzględnić wpływ poszczególnych aspektów sporządzonej przez zdającego apelacji nie tylko pod kątem zastosowania oceny niedostatecznej, ale również oceny pozytywnej. Skoro sporządzona apelacja - co do zasady – jest prawidłowa i skuteczna, to uzasadnienie Komisji II stopnia winno precyzyjnie przedstawić, dlaczego - w kontekście wymogów ustawowych oraz celów egzaminu radcowskiego – apelacja ta nie mogła być zakwalifikowana na ocenę dostateczną.

Sąd zalecił, aby przy ponownym rozpatrzeniu sprawy, Komisja II stopnia, powołując się na art. 364 ust. 10 u.rp. i ustaloną w tym przepisie skalę ocen przewidzianą dla rozstrzygania egzaminu radcowskiego - oceniła, mając na względzie art. 153 p.p.s.a., czy określone w tej normie spectrum możliwych do zastosowania ocen (od oceny niedostatecznej do oceny celującej) sprawia, iż przy ocenie apelacji, należy uwzględnić wpływ poszczególnych aspektów sporządzonej przez zdającego apelacji – zarówno pod kątem zastosowania oceny niedostatecznej, ale również oceny pozytywnej. Zalecił więc ocenę pod tym kątem poszczególnych uchybień, przy zastosowaniu kryteriów przypisanych dla każdej z poszczególnych ocen.

Sąd doszedł do przekonania, że skarga zasługuje na uwzględnienie, gdyż zaskarżona uchwała narusza przepisy prawa procesowego: w szczególności art. 7, art. 77 § 1, art. 80, a także art. 107 § 3 k.p.a. w sposób mogący mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Polegało ono na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy oraz na dokonaniu dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego. Organ nie dokonał bowiem obiektywnej oceny zastosowanych przez Stronę w rozwiązaniu drugiej części egzaminu radcowskiego przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego przez nią sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą Zdający miał reprezentować, sporządzając projekt apelacji. Dlatego Komisja Odwoławcza dopuściła się naruszenia art. 8 k.p.a. i wyrażonej w nim zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa.

Sąd I instancji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 259, dalej: p.p.s.a.) uchylił zaskarżoną uchwałę.

Z ww. wyrokiem nie zgodziła się Komisja II stopnia i wniosła skargę kasacyjną, zaskarżając orzeczenie w całości. Zarzuciła na mocy art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a.

1. 1) naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
2. a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a., w zw. z art. w zw. art. 364 oraz art. 365 ust. 2 u.r.p. poprzez nieprawidłowe wykonanie funkcji kontrolnej Sądu i niewłaściwe przyjęcie, że Komisja II stopnia naruszyła przepisy postępowania, polegające na niewyjaśnieniu wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy, podczas gdy Komisji II stopnia dokonała wszechstronnej analizy treści pracy egzaminacyjnej zdającego, uwzględniając ustawowe kryteria przy wystawianiu oceny i zwracając uwagę zarówno na negatywne, jak i pozytywne aspekty pracy, uzasadnienie Uchwały było pełne, wyczerpujące i przekonujące, a zatem nie doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7, art. 77 § 1, art. 80, art. 107 § 3 k.p.a. w zw. 364 i art. 365 ust. 2 u.r.p., a w związku z powyższym uchwała Komisji II stopnia powinna zostać utrzymana w mocy, natomiast Sąd rozpatrując skargę powinien zastosować art. 151 p.p.s.a i oddalić skargę zamiast ją uwzględnić;
3. b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że zawarta w uzasadnieniu zaskarżonej uchwały argumentacja Komisji II stopnia jest niepełna, gdyż Sąd uznał, iż Komisja II stopnia nie wyjaśniła wszystkich okoliczności istotnych dla prawidłowego i pełnego rozstrzygnięcia sprawy i na przyjęciu, że organ dokonał dowolnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego w sprawie, a w efekcie przyjęcie, iż w niniejszej sprawie zaistniały przesłanki do uwzględnienia skargi, co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, podczas gdy należało stwierdzić, że przy wydaniu uchwały nie doszło do naruszenia jakichkolwiek przepisów prawa i brak było podstaw do jej uchylenia, a zatem Sąd rozpatrując skargę powinien zastosować art. 151 p.p.s.a i oddalić skargę;
4. c) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 365 ust. 2 u.r.p., poprzez niewłaściwe zastosowanie, polegające na przyjęciu, że zawarta w uzasadnieniu uchwały ocena pracy zdającego nie uwzględniała ciężaru gatunkowego zawartych w pracy błędów w kontekście ustawowych kryteriów oceny prac egzaminacyjnych, podczas gdy argumentacja organu była pełna i wynikało z niej, jakie błędy były popełnione przez zdającego, które uniemożliwiły postawienie oceny pozytywnej;
5. d) art. 3 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez uchylenie decyzji Komisji II stopnia i uznanie wadliwości rozstrzygnięcia w zakresie dotyczącym stwierdzenia oceny negatywnej przez Komisję II stopnia, poprzez przeprowadzenie niewłaściwej kontroli uchwały Komisji II stopnia i bezpodstawne uznanie, że Komisja II stopnia nie dokonała obiektywnej oceny zastosowanych przez zdającego w rozwiązaniu drugiej części egzaminu radcowskiego przepisów prawa i umiejętności ich interpretacji oraz poprawności zaproponowanego przez niego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, podczas gdy w rzeczywistości Komisja II stopnia przy ponownym rozpatrzeniu sprawy przeprowadziła merytoryczne postępowanie i w sposób rzeczowy przeanalizowała wszelkie argumenty i dowody, które świadczyły o braku możliwości postawienia zdającemu oceny pozytywnej z zadania z zakresu prawa cywilnego;
6. e) art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 365 ust. 2 u.r.p., poprzez brak należytego wyjaśnienia podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia;
7. 2) naruszenie przez Sąd Wojewódzki przepisów prawa materialnego, tj.: art. 366 ust. 1 oraz art. 364 ust. 1 i art. 364 ust. 2 u.r.p. poprzez uchylenie uchwały stwierdzającej wynik negatywny, w sytuacji gdy praca egzaminacyjna sporządzona przez skarżącego nie odpowiadała kryteriom z art. 364 ust. 1 i art. 365 ust. 2 u.r.p.

Argumentację na poparcie powyższych zarzutów Skarżący kasacyjnie przedstawił w uzasadnieniu skargi kasacyjnej.

W oparciu o powyższe zarzuty autor skargi kasacyjnej wnosił o: uchylenie skarżonego wyroku w całości i oddalenie skargi na postawie art. 188 p.p.s.a., ewentualnie o uchylenie skarżonego kasacyjnie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a.; zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego na rzecz skarżącej kasacyjnie Komisji II stopnia, wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.; rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

W odpowiedzi na skargę kasacyjną Egzaminowany wnosił o oddalenie skargi kasacyjnej, rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym, zasądzenie kosztów postępowania.

Obecny na rozprawie przed NSA pełnomocnik skarżącej kasacyjnie Komisji II stopnia wnosił jak w skardze kasacyjnej.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje

Skarga kasacyjna Komisji II stopnia zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod uwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego, wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi, zgodnie z art. 174 p.p.s.a. może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami skargi kasacyjnej polega na tym, że jest on władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą i nie może we własnym zakresie konkretyzować zarzutów skargi kasacyjnej, uściślać ich ani w inny sposób korygować.

Spór prawny w rozpatrywanej sprawie dotyczy oceny prawidłowości stanowiska Sądu I instancji, który kontrolując zgodność z prawem uchwały Komisji II stopnia stwierdził, że Uchwała – którą utrzymano w mocy uchwałę Komisji Egzaminacyjnej ustalającą uzyskanie przez Zdającego negatywnego wyniku egzaminu radcowskiego w związku z niedostateczną oceną z zadania z zakresu prawa cywilnego – narusza prawo, co skutkowało jej uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a.

Wniesiona przez Komisję Odwoławczą skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych, określonych w art. 174 p.p.s.a., tj. na zarzutach naruszenia prawa materialnego i zarzutach naruszenia prawa procesowego. Zarzuty te zasadniczo powtarzają się w tym znaczeniu, że w istocie zmierzają do podważenia tych samych ocen wyrażonych przez Sąd I instancji, będących wynikiem przeprowadzonej przez ten Sąd kontroli legalności zaskarżonej decyzji. Dlatego komplementarny charakter zarzutów kasacyjnych uzasadnia ich łączne rozpatrzenie.

Ocenę zasadności zarzutów kasacyjnych trzeba poprzedzić koniecznymi w rozpoznawanej sprawie uwagami wprowadzającymi.

Przede wszystkim trzeba zwrócić uwagę na specyfikę postępowania dotyczącego ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego, które stanowi przedmiot kontroli sądowej w sprawie (art. 361 – art. 368 u.r.p.). Nie jest to typowe jurysdykcyjne postępowanie administracyjne. Postępowanie przed komisją egzaminacyjną do spraw egzaminu zawodowego radcowskiego ma szczególny charakter ze względu na cel, któremu ma służyć. Ma doprowadzić do prawidłowej oceny, czy osoba, która ma w przyszłości wykonywać zawód radcy prawnego, czyli zawód zaufania publicznego, rzeczywiście jest przygotowana do prawidłowego wykonywania tego zawodu. Rolą komisji egzaminacyjnej jest zatem ochrona interesu publicznego, poprzez rzetelną weryfikację stopnia przygotowania kandydata do wykonywania zawodu. Do tego postępowania znajdują wprawdzie zastosowanie przepisy k.p.a., ale z uwzględnieniem specyficznego charakteru tego postępowania, zamierzającego do realizacji wskazanego celu (art. 368 ust. 12 u.r.p.).

Egzamin radcowski jest jedną z form weryfikacji przygotowania prawniczego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego osób, które poprzez zdanie tego egzaminu chcą spełnić jeden z warunków wpisu na listę radców prawnych. Nie budzi wątpliwości, że w interesie publicznym jest umożliwienie uzyskania prawa wykonywania zawodu radcy prawnego tylko tym osobom, które są wystarczająco przygotowane do świadczenia pomocy prawnej, w ramach której mieści się szerokie spektrum zadań wykonywanych w celu ochrony prawnej interesów reprezentowanych przez radcę prawnego podmiotów (art. 2 i art. 6 ust. 1 w zw. z art. 4 u.r.p.). "Przygotowanie prawnicze" do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego osoby przystępującej do egzaminu radcowskiego (art. 364 ust. 1 u.r.p.) uwzględniać musi stale poszerzający się katalog zadań związanych z profesjonalnym świadczeniem pomocy prawnej przez radcę prawnego, będący wynikiem rozwoju stosunków społecznych.

Z tego powodu poziom "przygotowania prawniczego" osoby zdającej egzamin radcowski jest przedmiotem zindywidualizowanej oceny wyspecjalizowanego organu, jakim jest komisja egzaminacyjna powołana do przeprowadzenia tego egzaminu, według ustawowo określonej formuły egzaminacyjnej (art. 362 ust. 1 u.r.p.).

Z tego powodu, oprócz wspomnianej regulacji art. 364 ust. 1 u.r.p., ustawodawca określił również kryteria, które powinna spełniać praca egzaminacyjna przewidując w art. 365 ust. 2 u.r.p., że chodzi w nich nie tylko o zachowanie wymogów formalnych, lecz także o "zastosowanie właściwych przepisów prawa i umiejętność ich interpretacji, poprawność zaproponowanego przez zdającego sposobu rozstrzygnięcia problemu z uwzględnieniem interesu strony, którą zgodnie z zadaniem reprezentuje". To są kryteria oceny poszczególnych części egzaminu, które w celu uzyskania pozytywnego wyniku egzaminu muszą być spełnione łącznie, chociaż stopień spełnienia tych wymogów może być różny. Od stopnia spełnienia wszystkich tych przesłanek uzależniona jest bowiem konkretna ocena uzyskana z egzaminu w przewidzianej ustawą pięciostopniowej skali ocen pozytywnych (art. 364 ust. 10 pkt 1 lit. a-d u.r.p.). W razie niespełnienia tych przesłanek praca jest oceniana jako niedostateczna (art. 364 ust. 10 pkt 2 u.r.p.).

Rolą sądu administracyjnego w zakresie kontroli ostatecznego wyniku egzaminów prawniczych, w tym również egzaminu radcowskiego, jest kontrola działań organów, co obejmuje ocenę prawidłowości procedury przeprowadzenia egzaminu radcowskiego, w tym sposobu oceniania pracy zdającego, nie zaś merytoryczne odnoszenie się do zagadnień będących przedmiotem zadań egzaminacyjnych. W tym kontekście zadaniem Sądu I instancji nie było więc rozstrzygnięcie merytorycznych problemów związanych z oceną pracy egzaminacyjnej Zdającego, gdyż sąd nie pełni roli "komisji egzaminacyjnej trzeciej instancji", dokonującej kolejnej merytorycznej oceny pracy egzaminacyjnej, a jedynie kontroluje, czy dokonując tej oceny i wydając zaskarżoną decyzję organy administracyjne działały zgodnie z prawem (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z: 11 marca 2025 r., sygn. akt II GSK 687/24; 24 listopada 2021 r., sygn. akt II GSK 411/18; 15 marca 2022r., sygn. akt II GSK 1754/18; 19 marca 2013 r., sygn. akt II GSK 2333/11; 10 lipca 2012 r., sygn. akt II GSK 195/12).

Biorąc zatem pod uwagę przedstawioną specyfikę postępowania obecnie kontrolowanego i zestawiając to ze specyfiką tego konkretnego stanu faktycznego, który zaistniał w sprawie, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty skargi kasacyjnej są usprawiedliwione, gdyż Sąd I instancji bezpodstawnie uznał, że przeprowadzona przez Komisję II stopnia ocena rozwiązania przez Zdającego zadania egzaminacyjnego z prawa cywilnego była niespójna w odniesieniu do oceny spełniania warunków formalnych przez apelację, a także, z uwagi na charakter przypisanych błędów, precyzyjnie nie wskazywała, z jakich powodów praca Egzaminowanego zasługiwała na ocenę negatywną.

Wymaga wyjaśnienia, że ustawodawca nakazał stosować czterostopniową skalę ocen pozytywnych określoną w art. 364 ust. 10 u.r.p. Jednakże w świetle wskazanych w ustawie kryteriów nie może budzić wątpliwości, że ocenę pozytywną może uzyskać tylko takie rozwiązanie zadania, które jest poprawne pod względem formalnym, materialnoprawnym i uwzględnia interes reprezentowanej przez zdającego strony. Kryteria określone w art. 365 ust. 2 u.r.p. muszą być spełnione łącznie, bo tylko wtedy uprawniona jest ocena, że zdający jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego. Trzeba podkreślić, że egzamin radcowski jest ostatnim etapem sprawdzenia umiejętności i przydatności kandydata do wykonywania zawodu radcy prawnego. Do tego jakość świadczonej pomocy prawnej, stanowiącej zasadniczy cel zawodu radcy prawnego, w myśl art. 2 u.r.p., co do której za usprawiedliwione należy uznać oczekiwanie, że powinna być jak najwyższa, z uwagi na kluczowe znaczenie dla każdego, kto korzysta z tej pomocy, implikuje, że od kandydata do zawodu radcy prawnego należy wymagać takich kwalifikacji, aby mógł sprostać wymaganiom świadczenia pomocy prawnej o tak wymaganej jakości.

Kwalifikacje te winny – co do zasady – gwarantować prawidłowe wykonywanie zawodu, a więc realizację ustawowego zobowiązania sumiennego i zgodnego z przepisami prawa wypełniania przez niego obowiązków. Kierując się ww. aksjologicznymi założeniami ustawy o radcach prawnych za uprawniony należy więc uznać wniosek, że niewątpliwie znacznie wyższą wartością, która powinna być brana pod uwagę w pierwszej kolejności przez komisję egzaminacyjną, jest wzgląd na to, aby wynik egzaminu radcowskiego odpowiadał poziomowi przygotowania prawniczego do wykonywania wspomnianego zawodu, nie zaś, co ma drugorzędne znaczenie, interesowi osoby przystępującej do tego egzaminu, zainteresowanej uzyskaniem wyniku pozytywnego. Zwłaszcza, że w postępowaniu dotyczącym ustalenia wyniku egzaminu radcowskiego – które ma szczególny, bo swoisty charakter, a jego celem jest przede wszystkim sprawdzenie przygotowania prawniczego osoby przystępującej do tego egzaminu pod względem zdolności do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu, w tym wiedzy z zakresu prawa i umiejętności jej praktycznego zastosowania – obowiązkiem organów administracji jest ochrona interesu publicznego, który w tym wypadku należy rozumieć, jako zapewnienie możliwości wykonywania zawodu zaufania publicznego przez osoby do tego należycie przygotowane (por. wyroki NSA z: 16 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GSK 1503/23; 9 kwietnia 2019 r., sygn. akt II GSK 463/17; 13 lutego 2014 r., sygn. akt II GSK 1929/12).

W orzecznictwie podkreśla się, że nawet poprawne rozwiązanie zadania pod względem formalnym i materialnoprawnym, ale nieuwzględniające interesu strony reprezentowanej przez zdającego, świadczy o braku przygotowania do należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (por. wyrok NSA z 14 grudnia 2011 r., sygn. akt II GSK 695/11). Zróżnicowanie ocen pozytywnych (od dostatecznej do celującej) nie oznacza, jak do tego zmierzał WSA, że popełnione w rozwiązaniu zadania błędy świadczące o niespełnieniu podstawowych kryteriów określonych w art. 365 ust. 2 u.r.p., mogą być kwalifikowane w ramach stopniowalności oceny pozytywnej. Tylko spełnienie wszystkich ustawowych kryteriów zaproponowanego rozwiązania uprawnia oceniających do przejścia do etapu rozważania wyboru oceny ze skali ocen pozytywnych (por. wyrok NSA z 10 lipca 2023 r., sygn. akt II GSK 1428/19; 19 stycznia 2023 r., sygn. akt II GSK 951/19).

Jak to już przedstawiono, zgodnie z art. 365 ust. 2 u.r.p., praca egzaminacyjna musi spełniać wymogi formalne, przepisy prawa mają być zastosowane właściwie i umiejętnie zinterpretowane, sposób rozstrzygnięcia problemu ma być poprawny i uwzględniać interes strony. Praca, która spełnia powyższe wymagania powinna być oceniona pozytywnie. Natomiast, w zależności od tego, w jakim stopniu praca egzaminacyjna spełnia wymagania, egzaminatorzy wystawiają oceny korzystając ze skali ocen zawartych w ustawie. Praca, która nie spełnia jednego z wymogów ustawowych w zasadzie musi być oceniona negatywnie, bowiem świadczy o tym, że zdający nie jest przygotowany do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego (por. wyrok NSA z 6 maja 2021 r., sygn. akt II GSK 1057/20).

Komisja egzaminacyjna podejmując uchwałę o wyniku egzaminu musi rozważyć ciężar gatunkowy błędów popełnionych przez osobę zdającą i ocenić je w perspektywie wypełnienia przez pracę wszystkich kryteriów oceny wyszczególnionych w art. 36⁵ ust. 2 u.r.p. (por. wyrok NSA z 24 lutego 2014r., sygn. akt. II GSK 1959/12).

W orzecznictwie prezentowany jest pogląd, że popełnienie przez zdającego nawet jednego błędu, jednakże o zasadniczym, fundamentalnym znaczeniu może przekreślić jego szanse na otrzymanie oceny pozytywnej. Ocenę taką mogą powodować także inne wady, a w szczególności ich wielość i istotność, uzasadniające uznanie, że projekt aktu nie spełnia podstawowych wymogów formalnych albo zastosowano w nim niewłaściwe przepisy lub niepoprawnie je zinterpretowano, albo zaproponowano nieprawidłowe rozstrzygnie problemu (por. wyroki NSA z: 16 kwietnia 2024 r., sygn. akt II GSK 44/24; 21 marca 2023 r., sygn. akt II GSK 2207/22).

W postępowaniu mającym na celu ustalenie wyniku egzaminu sprawdzane prace egzaminacyjne stanowią materiał dowodowy, który oceniany jest przez egzaminatorów wg zasady swobodnej oceny dowodów, ale przy zastosowaniu ściśle określonych w ustawie kryteriów oceny w celu dokonania prawidłowych ustaleń (wystawienia ocen), będących podstawą rozstrzygnięcia (ustalenia wyniku egzaminu). Ocena materiału dowodowego (prac egzaminacyjnych) dokonywana jest przez niezależnych od siebie dwóch egzaminatorów, z dziedzin prawa, których dotyczy praca pisemna (jeden spośród wskazanych przez Ministra Sprawiedliwości, drugi spośród wskazanych przez Krajową Radę Radców Prawnych), którzy z jednej strony gwarantują znajomość przepisów prawa i obiektywną ocenę prawidłowości zastosowanych rozwiązań, a z drugiej wprowadzają element własnej "eksperckiej" oceny poziomu pracy, aby następnie wedle ich najlepszej wiedzy, w ramach prawem określonych, ustalić, czy praca spełnia wymogi, a kandydat na radcę prawnego posiada odpowiednie przygotowanie prawnicze do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

W ocenie NSA, materiał dowodowy (praca pisemna z części egzaminu radcowskiego obejmującej zadanie z zakresu prawa cywilnego) został dokładnie i prawidłowo oceniony przez Komisję II stopnia, zgodnie z regułami postępowania administracyjnego wyrażonymi w art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., służąc wyjaśnieniu stanu faktycznego w zakresie uzasadniającym rozstrzygnięcie podjęte w zaskarżonej uchwale. W rozpoznawanej sprawie Komisja II stopnia odniosła się w sposób pełny do zarzutów podniesionych w odwołaniu przez Egzaminowanego, uzasadniając swoją opinię o poprawności oceny Komisji Egzaminacyjnej i wykazując nietrafność podniesionych zarzutów. Komisja Odwoławcza dokładnie opisała pracę Zdającego, wskazując na uchybienia, które w jej ocenie nie kwalifikowały tej pracy na ocenę pozytywną. Zdaniem NSA, z materiału dowodowego jednoznacznie wynika, że o przyznaniu oceny niedostatecznej prawa cywilnego z egzaminu radcowskiego przesądziła skala błędów i braków w pracach Zdającego, które szczegółowo zostały przedstawione w zaskarżonej uchwale, co doprowadziło do braku uwzględnienia przez Zdającego interesu reprezentowanej strony.

Nie można podzielić opinii WSA, że Komisja II stopnia zawarła sprzeczne oceny pracy egzaminacyjnej, porównując jej wywody ze s. 12 i 20 skarżonej Uchwały. Na s.12 Uchwały jest mowa, że apelacja spełnia wymogi formalne (wyszczególnione), za wyjątkiem zbyt ogólnie sformułowanego wniosku dotyczącego kosztów procesu, które jednak nie doprowadzą do wezwania o jej uzupełnienie ani nie spowodują odrzucenia apelacji, ale ma takie wady, które wpłyną na jej merytoryczną ocenę, co wynika ze stwierdzenia na s. 20 Uchwały, skoro w apelacji nieprawidłowo określono wartość przedmiotu sporu, wyrok został zaskarżony w całości, powód nie miał legitymacji do dochodzenia roszczeń na swoją rzecz w imieniu wnuka, czyli zawierała uchybienia dotyczące wymogów formalnych apelacji (art. 368 § 1 pkt 1 w zw. z art. 126 § 1 pkt 2, § 3, art. 1261 § 1 k.p.c.). Dalsze twierdzenia Komisji II stopnia na s.20 Uchwały co do uchybień "różnego kalibru", w tym także o znaczeniu podstawowym, dyskwalifikującym zostały wypowiedziane w odniesieniu do oceny pracy Zdającego, ale już na podstawie kryteriów z art. 365 ust. 2 i art. art. 364 ust. 10 u.r.p.

Przedstawione szczegółowo przez Komisję Odwoławczą błędy w pracy Zdającego należało uznać za dyskwalifikujące tę pracę i nie zasługującą na ocenę wyższą niż niedostateczna. W rezultacie nie zostały wypełnione łącznie kryteria z art. 365 ust. 2 u.r.p.

Dlatego ten zarzut WSA nie mógł zostać uznany za usprawiedliwiony.

Co do zarzutu drugiego zgłoszonego przez WSA, że Komisja Egzaminacyjna II stopnia w zaskarżonej uchwale nie określiła wagi poszczególnych uchybień i ich wpływu na obniżenie oceny, jak wyżej wyjaśniono, oczekiwany przez Sąd I instancji sposób oceny pracy nie wynika z powołanych uregulowań u.r.p. Komisja Odwoławcza dokładnie przeanalizowała rozwiązanie zadania zaproponowane przez Zdającego wskazując powody, dla których jej zdaniem, to rozwiązanie nie mogło być uznane za poprawne w świetle kryteriów określonych w art. 365 ust. 2 u.r.p. i mogła być wystawiona jedynie ocena określona w art. 364 ust. 10 pkt 2 u.r.p. W uzasadnieniu zaskarżonej uchwały dokonano wyspecyfikowania błędów pracy egzaminacyjnej i wskazano ich wagę dla ochrony interesów strony. Uzasadnienie zaskarżonej uchwały merytorycznie, ze wskazaniem konkretnych norm prawnych, wyjaśniło motywy i przesłanki rozstrzygnięcia. Spełniało więc kryteria z art. 107 § 3 k.p.a. Wyjaśniono powody, dla których argumenty Egzaminowanego podniesione w odwołaniu nie zostały uwzględnione, o czym świadczy uważna lektura uzasadnienia uchwały.

Sam fakt, że stanowisko zaprezentowane przez Komisję II Stopnia jest odmienne od stanowiska przedstawionego przez Zdającego nie może być utożsamiany z naruszeniem zasad wyrażonych w przepisach k.p.a. wymienionych w odwołaniu i w skardze.

W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazane przez Komisję Odwoławczą (a wcześniej przez Egzaminatorów) błędy w rozwiązaniu zadania (apelacji), w tym, zarówno w zakresie naruszenia przepisów postępowania, jak: nieprawidłowe, bo zawyżone określenie wartości przedmiotu zaskarżenia i zaskarżenie wyroku Sądu w całości, niedostrzeżenie braku po stronie powoda legitymacji do dochodzenia roszczeń na swoją rzecz w imieniu wnuka, nieprawidłowe postawienie zarzutów naruszenia przepisów postępowania, opartych na uchybieniu art. 233 § 1 i art. 2352 § 1 (nie wskazano dokładnie zaskarżonej jednostki tego przepisu) k.p.c. (związanych z pominięciem dowodu z opinii biegłego lekarza ortopedy –traumatologa, zeznań świadka T. S.; bezpodstawnego uznania zeznań świadka R. D. za niewiarygodne; brak jasnego, spójnego wywodu w treści zarzutu co do błędnej oceny wiarygodności zeznań świadków P. i W., brak określenia, na czym polegał błąd w ocenie zeznań tych świadków), brak zarzutu naruszenia art. 228 § 1 k.p.c. (co do błędnego przyjęcia za fakt notoryjny, że "krzesła same się nie rozpadają"), jak i wadliwie zredagowane zarzuty naruszenia prawa materialnego, prowadzące w apelacji do ich wzajemnej sprzeczności, skoro Zdający przy odpowiedzialności pozwanego Banku odwoływał się do zasady ryzyka (art. 435 § 1 k.c.), jaki zasady winy (art. 416 k.c.), przy czym w zakresie tej ostatniej nie powołał też przepisów, które należałoby zastosować, jak: art. 415, art. 430, art. 444, art. 445 k.c. Zdający także błędnie określił termin, od którego powinny być naliczane odsetki od roszczenia głównego.

Komisja II stopnia słusznie uznała, że opisane szczegółowo w Uchwale błędy apelacji (pracy Zdającego), uzasadniały wniosek o niewystarczającym przygotowaniu prawniczym Egzaminowanego do samodzielnego i należytego wykonywania zawodu radcy prawnego.

Istota i charakter egzaminu zawodowego obligują zdających, także w zakresie zadania z prawa cywilnego, do dostrzeżenia i podniesienia wszystkich istotnych uchybień sądu, zaś zaproponowany sposób rozwiązania zadania egzaminacyjnego powinien zawierać poprawnie zredagowane zarzuty i wnioski oraz należyte ich uzasadnienie. Skoro zdanie egzaminu radcowskiego ma uprawniać do wykonywania zawodu, sposób rozwiązania przyjęty przez egzaminowanego powinien odpowiadać wymogom przepisów prawa, aby mógł funkcjonować w obrocie prawnym jako środek skuteczny, możliwie najlepiej zabezpieczając interesy strony reprezentowanej zgodnie z treścią zadania egzaminacyjnego (por. wyroki NSA z 12 grudnia 2012 r., sygn. akt II GSK 1854/11; 12 sierpnia 2021 r., sygn. akt II GSK 1478/18).

Komisja II stopnia słusznie uznała brak podstaw do uwzględnienia odwołania. Zdający wprawdzie prawidłowo sporządził apelację, ale popełnione błędy w zarzutach i przede wszystkim przyjęty kierunek rozwiązania, świadczyły o niedostatecznej znajomości przepisów prawa procesowego i materialnego oraz orzecznictwa sądów, a także o braku należytej umiejętności wykładni i stosowania przepisów prawa.

Wbrew stanowisku WSA zaskarżona uchwała Komisji Odwoławczej wskazywała na konkretne błędy popełnione przez Zdającego, i które również zdaniem NSA świadczyły, że wadliwości te były tak istotne i poważne, że wykluczały przyjęcie należytego zabezpieczenia interesów reprezentowanej przez Zdającego strony przez zaproponowany sposób rozwiązania problemu w zadaniu egzaminacyjnym. Nie można uznać za trafne stanowiska WSA, że nie jest jasne, jakimi motywami kierowała się Komisja II stopnia przy przyjęciu, że elementy negatywne pracy Zdającego przeważyły nad jej elementami pozytywnymi w ten sposób, który uniemożliwił podwyższenie oceny z kwestionowanej części egzaminu. Zaskarżona uchwała zawiera bardzo obszerną, merytoryczną ocenę pracy, bazującą na opiniach dwóch egzaminatorów, którzy wystawili oceny cząstkowe z egzaminu z zakresu prawa cywilnego.

Wskazać należy, że Komisja II stopnia zapoznała się z całością zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, a uzasadnienie zaskarżonej uchwały zawiera wszystkie wymagane przez przepisy prawa elementy pozwalające na zapoznanie się z motywami podjętego rozstrzygnięcia.

Komisja ta w sposób wszechstronny i dokładny zbadała sprawę, w tym również zarzuty zawarte w odwołaniu Zdającego, czemu w sposób jasny, precyzyjny i wyczerpujący dała wyraz w uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia. W uzasadnieniu uchwały Komisja II stopnia podała przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja odnosiła się do wszystkich istotnych w sprawie okoliczności faktycznoprawnych. Komisja Odwoławcza - przy rozpoznawaniu odwołania Zdającego zastosowała się w pełni do reguł wynikających zarówno z art. 7, art. 77, art. 80 k.p.a, z których wynika obowiązek wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego jak również jego wszechstronnego ocenienia. Organ odwoławczy oparł się na materiale dowodowym, jaki stanowił materiał zgromadzony przed Komisją Egzaminacyjną. Został on poddany wszechstronnej analizie i ocenie, czego wyrazistą treścią jest sama uchwała i zawarte w niej uzasadnienie.

W szczególności przedstawiona argumentacja prawna jest jej integralną częścią i stanowi szczegółowe odniesienie do przedstawionych przez skarżącą zarzutów. Uzasadnienie prawne, stosownie do art. 107 § 3 k.p.a, wskazuje wprost na zastosowane przepisy prawa, które zostały przyjęte za podstawę prawną rozstrzygnięcia i w dodatku zawiera wyjaśnienie, dlaczego te przepisy mają zastosowanie. Uzasadnienie zawiera również argumenty o charakterze prawnym dotyczące prawidłowości kwestionowanej oceny pracy z drugiej części egzaminu radcowskiego i stanowiące jednocześnie odpowiedź na pozostałe twierdzenia Egzaminowanego.

Sąd odwoławczy podziela też ocenę, że istotne błędy w pracy egzaminacyjnej z prawa cywilnego Zdającego należało ocenić łącznie na ocenę niedostateczną. Egzaminatorzy i Komisje Egzaminacyjne, dokonując oceny pracy egzaminacyjnej prawidłowo rozważyli ciężar gatunkowy błędów popełnionych przez Stronę i ocenili je jako istotne w stopniu, który ją dyskwalifikuje. Z zaskarżonej uchwały wynika jednoznacznie, z jakich powodów omawiana praca egzaminacyjna nie spełniała kryteriów oraz wymogów, w świetle których jej ocena mogła być inna niż niedostateczna.

Co więcej, analiza treści uzasadnień obydwu ocen cząstkowych egzaminatorów przekonuje o istnieniu znaczącej ich części wspólnej w zakresie odnoszącym się do wskazywanych w nich mankamentów i deficytów ocenianej pracy egzaminacyjnej. W konsekwencji, egzaminatorzy prawidłowo uznali, że rozwiązanie sprawy zaproponowane przez Zdającego nie spełnia oczekiwań stawianych profesjonalnemu pełnomocnikowi w postępowaniu cywilnym i prawidłowo została postawiona ocena niedostateczna z prawa cywilnego.

Istota casusu egzaminacyjnego wiązała się bowiem z potrzebą rozwiązania konkretnego zadania i stawianego na jego gruncie problemu prawnego – w relacji do kwestionowanego apelacją orzeczenia sądowego oraz w relacji do stanu faktycznego sprawy i rysującego się na jego gruncie problemu do rozwiązania – a także należycie skonstruowanych i umotywowanych zarzutów i wniosków apelacji adresowanych wobec orzeczenia sądu powszechnego pierwszej instancji.

Z powyższych względów, nie można było zgodzić się z twierdzeniami WSA w zakresie naruszenia przepisów postępowania mającymi istoty wpływ na wynik sprawy.

Konkludując, kontrolowany wyrok nie odpowiada prawu i powinien podlegać uchyleniu, a wobec dostatecznego wyjaśnienia istoty sprawy, korzystając na podstawie art. 188 p.p.s.a. z kompetencji do rozpoznania skargi na kwestionowaną uchwałę Komisji Egzaminacyjnej II stopnia przy Ministrze Sprawiedliwości do spraw odwołań od wyników egzaminu radcowskiego, którzy został przeprowadzony w dniach 10-13 maja 2022 r., Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że w świetle przedstawionych argumentów skarga jest pozbawiona jest uzasadnionych podstaw, gdyż zaskarżona uchwała jest zgodna z prawem i na mocy art. 151 p.p.s.a. skargę Egzaminowanego oddalił.

O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 2 lit. a) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2026 r. poz. 118).