Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 30 listopada 2017 r., II FZ 650/17, Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił zażalenie P. [...] sp. z o.o. z siedzibą w Z. (dalej "spółka", "skarżąca") na postanowienie WSA w Warszawie z dnia 20 czerwca 2017 r., III SA/Wa 1831/15, sądowi pierwszej instancji celem usunięcia dostrzeżonych braków.
W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału III WSA w Warszawie z dnia 3 stycznia 2018 r. do usunięcia braków formalnych zażalenia poprzez jego zwięzłe uzasadnienie (art. 194 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej w skrócie "p.p.s.a.") W. S. (dotychczasowy prezes zarządu spółki) poinformował, że został wykreślony z Krajowego Rejestru Sądowego.
Z treści aktualnego odpisu KRS ww. spółki wynika, że w składzie organu uprawnionego do jej reprezentowania zachodzą braki uniemożliwiające jej działanie. W spółce nie został bowiem ustanowiony zarząd.
Zgodnie z treścią art. 31 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1369, dalej w skrócie "p.p.s.a.") jeżeli braki w zakresie zdolności sądowej lub procesowej albo w składzie właściwych organów dają się uzupełnić, sąd wyznaczy odpowiedni termin. W przypadkach, w których ustanowienie przedstawiciela ustawowego powinno nastąpić z urzędu, sąd zwraca się do właściwego sądu opiekuńczego.
Z uwagi na brak obecnie zarządu skarżącej spółki, sąd nie może jej wezwać do uzupełnienia tego braku. Jest zatem zobligowany do postępowania w trybie określonym w zdaniu drugim art. 31 § 1 p.p.s.a.
W myśl art. 42 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz. U. z 2017 r., poz. 459 ze zm., dalej: k.c.) jeżeli osoba prawna nie może być reprezentowana lub prowadzić swoich spraw ze względu na brak organu albo brak w składzie organu uprawnionego do jej reprezentowania, sąd ustanawia dla niej kuratora. Kurator podlega nadzorowi sądu, który go ustanowił. Zgodnie natomiast z art. 42 § 2 k.c. do czasu powołania albo uzupełnienia składu organu, o którym mowa w § 1, albo ustanowienia likwidatora kurator reprezentuje osobę prawną oraz prowadzi jej sprawy w granicach określonych w zaświadczeniu sądu. Kurator niezwłocznie podejmuje czynności zmierzające do powołania albo uzupełnienia składu organu osoby prawnej uprawnionego do jej reprezentowania, a w razie potrzeby do jej likwidacji (art. 42 § 3 k.c.).
Powołany powyżej art. 31 § 1 p.p.s.a. stanowi odzwierciedlenie regulacji zawartych w art. 70 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. z 2016 r., poz. 1822 ze zm., dalej: k.p.c.).
Tryb postępowania, w ramach którego następuje ustanowienie kuratora dla osoby prawnej unormowany został w przepisie art. 603 K.p.c.
W myśl art. 603 § 1 k.p.c. w brzmieniu ustalonym przez art. 1 pkt 37 ustawy z dnia 17 grudnia 2009 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2010 r. Nr 7, poz. 45, dalej: ustawa nowelizująca), kuratora dla osoby prawnej ustanawia sąd rejestrowy, w którego okręgu osoba ta ma lub miała ostatnią siedzibę. Wszczęcie postępowania z urzędu może nastąpić, gdy jest to uzasadnione ważnym interesem społecznym lub bezpieczeństwem obrotu i brak jest możliwości powołania organu uprawnionego do reprezentacji osoby prawnej (art. 603 § 2 k.p.c. w brzmieniu od 15 marca 2018 r. - art. 3 ustawy z dnia 26 stycznia 2018 r. o zmianie ustawy o Krajowym Rejestrze Sądowym oraz niektórych innych ustaw, Dz. U. poz. 398).
Przed wejściem w życie ustawy nowelizującej art. 603 k.p.c. stanowił, że kuratora dla osoby prawnej ustanawia sąd opiekuńczy, w którego okręgu osoba ta ma lub miała ostatnią siedzibę. Brzmienie tego przepisu było wówczas zharmonizowane z brzmieniem art. 70 § 1 k.p.c., w którym jest mowa o zwróceniu się o ustanowienie przedstawiciela ustawowego do sądu opiekuńczego, a którego - jak już wspomniano - odzwierciedleniem w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest cytowany wyżej art. 31 § 1 p.p.s.a.
Po nowelizacji art. 603 k.p.c. brak już takiej harmonii, niemniej - jak przyjęto w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 11 grudnia 2015 r., w sprawie III CSK 15/15 (publ. Lex Omega nr 1962526) - dyrektywy systemowe i funkcjonalne przemawiają za przyjęciem, że w odniesieniu do osób prawnych użyte w art. 70 § 1 k.p.c. pojęcie sądu opiekuńczego obejmuje także sąd rejestrowy. Innymi słowy, dla osób prawnych sądem opiekuńczym - w rozumieniu art. 70 § 1 k.p.c. - jest sąd rejestrowy.
W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 42 § 1 i 2 k.c. w związku z art. 603 § 1 k.p.c. oraz art. 31 § 1 p.p.s.a. postanowił zwrócić się do Sądu Rejonowego w G. [...] Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego o ustanowienie dla skarżącej spółki kuratora w celu reprezentowania spółki oraz podjęcia czynności zmierzających do powołania zarządu, ewentualnie jej likwidacji.