Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie wyrokiem z 21 stycznia 2026 r., sygn. akt II SA/Rz 1317/25 oddalił skargę Z.W. (dalej "skarżąca") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Tarnobrzegu z 2 września 2025 r., nr SKO.402.RL.912.17.2025w przedmiocie odmowy wyrażenia zgody na zmianę lasu na użytek rolny.
Postanowieniem z 2 marca 2026 r., sygn. akt II SPP/Rz 34/26 referendarz sądowy ustanowił na rzecz skarżącej adwokata.
W piśmie z 23 marca 2026 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Rzeszowie wyznaczyła dla skarżącej pełnomocnika – adw. L.K. Wymieniony adwokat sporządził w dniu 28 kwietnia 2026 r. opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego orzeczenia, którą zarządzeniem z 5 maja 2026 r. Sędzia sprawozdawca w niniejszej sprawie uznał za sporządzoną z zachowaniem zasad należytej staranności. Odpis ww. opinii wraz z pouczeniem o terminie do złożenia skargi kasacyjnej doręczony został skarżącej 13 maja 2026 r.
Pismem z 26 maja 2026 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Rzeszowie poinformowała o wyznaczeniu dla skarżącej nowego pełnomocnika – adw. P.S. w miejsce uprzednio ustanowionego adw. L.K.
Pismem z 15 czerwca 2026 r. nowo wyznaczony pełnomocnik przedłożył opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od wymienionego na wstępie wyroku WSA w Rzeszowie z 21 stycznia 2026 r. Odpis opinii doręczony został skarżącej w dniu 23 czerwca 2026 r.
Postanowieniem z 26 czerwca 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdził prawomocność wyroku z 21 stycznia 2026 r.
W dniu 1 lipca 2026 r. wpłynęła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie skarga kasacyjna skarżącej od wyroku z 21 stycznia 2026 r., sporządzona przez adw. H.F., której skarżąca udzieliła pełnomocnictwa.
Postanowieniem z 8 lipca 2026 r., sygn. akt II SA/Rz 1317/25 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie, działając w oparciu o art. 178 P.p.s.a. odrzucił złożoną skargę kasacyjną. W uzasadnieniu Sąd przytaczając treść art. 177 P.p.s.a. wskazał, że adw. L.K. został wyznaczony po wydaniu wyroku z 21 stycznia 2026 r. Pełnomocnik ten sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, której odpis został skarżącej doręczony 13 maja 2026 r. Zatem, stosownie do brzmienia art. 177 § 4 P.p.s.a., skarga kasacyjna od wyroku z 21 stycznia 2026 r. mogła zostać złożona najpóźniej w dniu 12 czerwca 2026 r. Natomiast wspomniany środek zaskarżenia złożono dopiero dnia 29 czerwca 2026 r. (data nadania w urzędzie pocztowym).
Sąd I instancji uznał również, że dla przyjęcia stanowiska o uchybieniu terminu do złożenia skargi kasacyjnej irrelewantny pozostawał fakt wyznaczenia dla skarżącej przez Okręgową Radę Adwokacką w Rzeszowie innego pełnomocnika w miejsce dotychczas wyznaczonego, co miało miejsce w dniu 22 maja 2026 r.
Zażalenie na powyższe postanowienie złożyła skarżąca reprezentowana przez pełnomocnika z wyboru. Zaskarżonemu postanowieniu zarzuciła naruszenie:
- 1. art. 177 § 4 i § 5 P.p.s.a. poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, że wyznaczenie nowego pełnomocnika z urzędu dnia 22 maja 2026 r. pozostawało bez wpływu na sytuację procesową strony;
- 2. art. 86 § 1 P.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie mimo istnienia oczywistych okoliczności świadczących o braku winy strony;
- 3. art. 45 ust. 1 Konstytucji RP oraz art. 6 ust. 1 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka poprzez nadmiernie formalistyczną wykładnię przepisów prowadzącą do pozbawienia strony prawa do merytorycznego rozpoznania skargi kasacyjnej;
- 4. błąd w ustaleniach faktycznych mających wpływ na treść wydanego orzeczenia polegający na pominięciu okoliczności, że już w dniu 22 kwietnia 2026 r. skarżąca zwróciła się do ORA o wyznaczenie innego pełnomocnika z urzędu z uwagi na całkowity brak kontaktu z wówczas ustanowionym pełnomocnikiem adw. L.K.
W oparciu o powyższe zarzuty wniesiono o:
- 1. uchylenie zaskarżonego postanowienia i przyjęcie skargi kasacyjnej do rozpoznania;
- 2. ewentualnie w przypadku uznania, że termin do złożenia skargi kasacyjnej został przekroczony przywrócenie terminu do jej wniesienia na podstawie art. 86 i nast. P.p.s.a.;
- 3. zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania zażaleniowego, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie.
Stosownie do treści art. 177 § 1 P.p.s.a. skargę kasacyjną wnosi się do sądu, który wydał zaskarżony wyrok lub postanowienie, w terminie trzydziestu dni od dnia doręczenia stronie odpisu orzeczenia z uzasadnieniem. Wyjątkiem od tej reguły, mającym zastosowanie w niniejszej sprawie, jest § 4 ww. przepisu, zgodnie z którym jeżeli pełnomocnik wyznaczony na podstawie art. 253 § 2 P.p.s.a. nie stwierdza podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, składa w sądzie, w terminie do wniesienia skargi kasacyjnej, sporządzoną przez siebie opinię w tym przedmiocie wraz z odpisem dla strony, dla której został ustanowiony. Sąd doręcza odpis opinii stronie. Termin do wniesienia skargi kasacyjnej przez stronę biegnie od dnia doręczenia odpisu opinii, o czym sąd poucza stronę, dokonując doręczenia.
W rozpoznawanej sprawie odpis wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z 21 stycznia 2026 r. wraz z uzasadnieniem został doręczony skarżącej w dniu 9 marca 2026 r. Pismem z 23 marca 2026 r. Okręgowa Rada Adwokacka w Rzeszowie wyznaczyła dla skarżącej pełnomocnika z urzędu. W dniu 28 kwietnia 2026 r. pełnomocnik sporządził opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej od powyższego wyroku. Zarządzeniem z 5 maja 2026 r. Sędzia sprawozdawca w niniejszej sprawie uznał złożoną opinię za sporządzoną z zachowaniem zasad należytej staranności. Odpis ww. opinii wraz z pouczeniem o terminie do złożenia skargi kasacyjnej doręczony został skarżącej 13 maja 2026 r. Postanowieniem z 26 czerwca 2026 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie stwierdził prawomocność wyroku z 21 stycznia 2026 r. od dnia 13 czerwca 2026 r. W dniu 1 lipca 2026 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie złożono skargę kasacyjną od wyroku z 21 stycznia 2026 r., która została sporządzona przez ustanowionego przez skarżącą pełnomocnika z wyboru.
W tak ustalonym stanie faktycznym sprawy, tj. wobec doręczenia skarżącej opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej, stosownie do art. 177 § 4 P.p.s.a., termin do wniesienia tegoż środka odwoławczego upływał z dniem 12 czerwca 2026 r. Skarżąca zatem zdecydowana skorzystać z możliwości złożenia skargi kasacyjnej, pomimo wydania opinii o braku podstaw do jej wniesienia, powinna ją złożyć we wskazanym terminie, a czego nie uczyniła. Skarga kasacyjna została bowiem złożona w dniu 1 lipca 2026 r.
W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalony jest przy tym pogląd, zgodnie z którym zmiana pełnomocnika nie powoduje automatycznego przywrócenia stronie terminu do wniesienia skargi kasacyjnej i nie uprawnia do powtarzania czynności już dokonanych przez poprzedniego pełnomocnika, za wyjątkiem sytuacji przewidzianej w art. 177 § 5 P.p.s.a. (zob. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z 7 czerwca 2017 r. sygn. akt I OZ 965/17 oraz z 9 listopada 2023 r. sygn. akt I OZ 468/23). W niniejszej sprawie sytuacja, o której mowa w art. 177 § 5 P.p.s.a. nie wystąpiła bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie uznał, że opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej sporządzona przez ustanowionego z urzędu dla skarżącej pełnomocnika została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności, o czym skarżąca została prawidłowo poinformowana.
Zgodzić się tym samym należy z Sądem I instancji, że bez znaczenia pozostaje fakt wyznaczenia dla skarżącej przez Okręgową Radę Adwokacką w Rzeszowie innego pełnomocnika w miejsce dotychczas wyznaczonego, co miało miejsce w dniu 22 maja 2026 r. Powyższe mogłoby mieć znaczenie tylko w sytuacji, gdyby zaistniały okoliczności przewidziane przez prawodawcę w art. 177 § 5 P.p.s.a. Stosownie do tego przepisu, przepisu § 4 zdanie trzecie (tj. wskazującego termin do wniesienia środka zaskarżenia w postaci skargi kasacyjnej jako biegnący od doręczenia stronie odpisu opinii o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej) nie stosuje się, jeżeli sąd stwierdzi, że opinia nie została sporządzona z zachowaniem zasad należytej staranności. W takim przypadku sąd zawiadamia o tym właściwą okręgową radę adwokacką, która wyznacza innego pełnomocnika.
Jak wskazano we wcześniejszych rozważaniach, zarządzeniem z 5 maja 2026 r. opracowana przez pierwszego pełnomocnika wyznaczonego dla skarżącej z urzędu opinia o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej została uznana przez sędziego sprawozdawcę za sporządzoną z zachowaniem zasad należytej staranności. W takich zaś uwarunkowaniach termin do zaskarżenia wyroku z 21 stycznia 2026 r. otworzył się z dniem 13 maja 2026 r. tj. w dacie doręczenia skarżącej odpisu przedmiotowej opinii i upłynął bezskutecznie z dniem 12 czerwca 2026 r. Termin ten nie mógł więc zacząć biec od nowa w związku z wyznaczeniem przez ORA dla skarżącej nowego pełnomocnika, bowiem nie zostały spełnione warunki określone w cytowanym art. 177 § 5 P.p.s.a.
Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.