Uzasadnienie
Wyrokiem z 30 stycznia 2023 r., II SA/Kr 1083/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie (dalej: Sąd I instancji, WSA), oddalił skargi S. H. i E. Ł. (dalej: skarżący, skarżąca), na decyzję Wojewody Małopolskiego (dalej: Wojewoda, organ odwoławczy) z 5 lipca 2022 r., znak: WS-VI.7534.3.211.2021.PB (dalej: zaskarżona decyzja) w przedmiocie umorzenia postępowania o zwrot nieruchomości. Wyrok ten zapadł na podstawie następującego stanu faktycznego i prawnego.
Starosta Krakowski (dalej: Starosta, organ I instancji) decyzją nr 2 z 20 października 2021 r. orzekł o: (pkt 1) umorzeniu postępowania administracyjnego o zwrot nieruchomości oznaczonej jako część działki nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. K.1, m. Kraków, w granicach wywłaszczonych (nabytych) na rzecz Skarbu Państwa działek: nr [...] i nr [...], obr. [...] (mały) K.1 (dalej: sporna nieruchomość) na rzecz J. R., J. R.1, R. J., W. H., I. H. oraz S. H.; (pkt 2) umorzeniu postępowania administracyjnego o zwrot spornej nieruchomości na rzecz A. H.; (pkt 3) umorzeniu postępowania administracyjnego o zwrot spornej nieruchomości na rzecz E. Ł. Organ administracji I instancji ustalił, że ww. działka nr [...] została przejęta (wywłaszczona) na rzecz Skarbu Państwa na mocy umowy sprzedaży zawartej w formie aktu notarialnego 29 maja 1976 r. z przeznaczeniem pod budowę budynków mieszkalnych, zgodnie z decyzją wydaną przez Wydział Budownictwa, Urbanistyki i Architektury Prezydium Rady Narodowej Miasta Krakowa.
Natomiast działka nr [...] została wywłaszczona na rzecz Skarbu Państwa na podstawie decyzji z 14 września 1978 r. na cele budowy pawilonu remontowo-administracyjnego przy ul. [...] dla Spółdzielni Mieszkaniowej "[...]" w K., zgodnie z decyzją zatwierdzającą plan realizacyjny inwestycji nr BAA-60/K/127/74 z 30 września 1974 r. Z treści ww. aktu notarialnego oraz decyzji o wywłaszczeniu wynika, iż poprzednimi współwłaścicielkami przedmiotowych nieruchomości były L. R. oraz W. L. w udziałach po 1/2 części każda, zaś wnioskodawcy – z wyjątkiem A. H. – są następcami prawnymi wywłaszczonych współwłaścicielek.
Starosta ustalił, że w granicach działek nr [...] i nr [...] obr. [...] (mały) K.1 znajduje się obecnie część działki ewidencyjnej nr [...], poł. w obr. [...], jedn. ewid. K., m. Kraków, która zgodnie z odpisem księgi wieczystej stanowi własność Gminy Kraków i pozostaje w użytkowaniu wieczystym Z. w K., które to prawo powstało na podstawie umowy użytkowania wieczystego z 13 grudnia 1978 r., ujawnionej w księdze wieczystej 26 listopada 2008 r.
W zakresie rozstrzygnięcia z pkt 1 organ I instancji przyjął, że zwrot wywłaszczonej nieruchomości jest niemożliwy z uwagi na wystąpienie negatywnej przesłanki określonej w art. 229 u.g.n., tj. w związku z ustanowieniem na spornej nieruchomości prawa użytkowania wieczystego i ujawnieniem tego prawa w księdze wieczystej. Odnośnie zaś do rozstrzygnięcia z pkt 3 Starosta - mając na względzie art. 136 ust. 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami w zw. z art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 15 zzr ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2 - uznał, że wniosek E. Ł. o zwrot wywłaszczonej nieruchomości został złożony po upływie ustawowego terminu, zatem uprawnienie skarżącej w tym zakresie wygasło.
Wojewoda Małopolski decyzją z 5 lipca 2022 r., znak: WS-VI.7534.3.211.2021.PB, w punkcie I – uchylił zaskarżoną decyzję w części rozstrzygniętej w pkt 1 i 3 sentencji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji; w punkcie II – utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję w pozostałym zakresie.
W ocenie organu odwoławczego dla zastosowania w sprawie art. 229 u.g.n. konieczne jest łączne spełnienie wszystkich przesłanek w nim określonych, co nie miało miejsca w odniesieniu do spornej nieruchomości, bowiem ujawnienie w księdze wieczystej faktu oddania obecnej działki nr [...] w użytkowanie wieczyste nastąpiło już po wejściu w życie u.g.n., tj. po 1 stycznia 1998 r. Wobec tego nieuprawniona była konstatacja organu I instancji o bezprzedmiotowości postępowania administracyjnego zainicjowanego wnioskiem J. R., J. R.1, R. J., W. H., I. H. i S. H. o zwrot spornej nieruchomości. Wojewoda nie zgodził się także ze Starostą odnośnie do powodów rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 3 sentencji decyzji, umarzającym postępowanie zwrotowe z wniosku E. Ł. Zdaniem Wojewody z art. 136 ust. 7 u.g.n. oraz art. 136 ust. 2a, ust. 2b, ust. 3a i ust. 3b u.g.n. wynika, że złożenie wniosku o zwrot w ustawowym terminie choćby przez jednego uprawnionego rodzi po stronie organu (starosty/prezydenta miasta na prawach powiatu) obowiązek poinformowania pozostałych uprawnionych o możliwości ubiegania się o zwrot przysługującego im udziału w wywłaszczonej nieruchomości albo udziału w jej części (art. 136 ust. 3a u.g.n.).
W ocenie Wojewody nic nie stoi na przeszkodzie, aby w toku postępowania wszczętego na wniosek części uprawnionych przystąpiły do sprawy kolejne osoby, które uzyskały postanowienie spadkowe już po upływie terminu materialnego. Art. 136 ust. 7 (zd.
2) u.g.n. wyłącza obowiązek zawiadomienia uprawnionych osób określony w art. 136 ust. 2 u.g.n. (czyli przed wszczęciem postępowania), a nie wynikający z treści art. 136 ust. 3b u.g.n., tj. po wszczęciu postępowania, którego przedmiot oraz zakres podmiotowy może przecież zostać ostatecznie określony/zmodyfikowany w jego toku, aż do wydania (ostatecznego) rozstrzygnięcia.
Sąd I instancji, oddalając skargi na decyzję Wojewody, podzielił pogląd organu odwoławczego, że z uwagi na datę wpisu prawa użytkowania wieczystego spornej nieruchomości (26.11.2008 r.) brak było podstaw do zastosowania art. 229 u.g.n. i stanowisko organu I instancji w tym zakresie słusznie zostało zakwestionowane. Jednocześnie trafnie wskazano, że podstawą odmowy zwrotu nieruchomości może być zbycie tej nieruchomości przez Skarb Państwa lub jednostkę samorządu terytorialnego osobie trzeciej. W tej sytuacji jednak postępowanie zwrotowe nie jest bezprzedmiotowe a organ ma obowiązek wydać orzeczenie merytoryczne.
W ocenie WSA Wojewoda prawidłowo również zastosował art. 138 § 2 k.p.a. orzekając o uchyleniu pkt 3 decyzji organu I instancji - wobec braku podstaw do umorzenia postępowania zwrotowego wobec E. Ł. w tej sprawie, z uwagi na brzmienie art. 136 ust. 7 u.g.n. Złożenie wniosku o zwrot w ustawowym terminie choćby przez jednego uprawnionego sprawia, że znajduje zastosowanie art. 136 ust 3a u.g.n., zgodnie z którym - w przypadku gdy postępowanie w sprawie zwrotu dotyczy udziału w wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w jej części, starosta, wykonujący zadanie z zakresu administracji rządowej, zawiadamia pozostałych uprawnionych o możliwości zwrotu udziału w wywłaszczonej nieruchomości albo udziału w jej części. Sąd podzielił argumentację organu II instancji przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiodła Z. w K. (dalej: skarżąca kasacyjnie), zarzucając temu orzeczeniu naruszenie przepisów prawa materialnego, a to: (1) art. 136 ust. 3 i 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 137 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż istnieją podstawy do zwrotu nieruchomości, podczas gdy nie może ulegać wątpliwości, iż nieruchomość będąca przedmiotem niniejszego postępowania została wykorzystana na cele przewidziane w wywłaszczeniu; (2) art. 136 ust. 3 i 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 137 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż istnieją podstawy do zwrotu nieruchomości, podczas gdy na nieruchomości istnieje prawo użytkowania wieczystego ustanowione na rzez skarżącej, a tym samym brak podstaw do wydania decyzji o zwrocie nieruchomości; (3) art. 136 ust. 7 ustawy o gospodarce nieruchomościami i art. 2 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. o zmianie ustawy o gospodarce nieruchomościami oraz art. 2 Konstytucji Rzeczpospolitej Polskiej poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż roszczenie E. Ł. nie wygasło, podczas gdy bezspornym jest, że roszczenie to wygasło najpóźniej w lipcu 2020 r., a tym samym brak podstaw w zakresie prawa materialnego do rozpatrywania tego roszczenia albowiem każdy ze współwłaścicieli składa swoje roszczenie i nie występuje w imieniu innych współwłaścicieli; (4) art. 137 ust. 1 i 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na przyjęciu, iż nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, podczas gdy nie może ulegać wątpliwości, że nieruchomość objęta niniejszym została wykorzystana na cel przewidziany w decyzji o wywłaszczeniu; (5) art. 229 ustawy o gospodarce nieruchomościami poprzez błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, iż wpis prawa użytkowania wieczystego winien nastąpić najpóźniej do dnia 31 grudnia 1997 r., podczas gdy przepis ten literalnie wymaga jedynie ustanowienia prawa użytkowania w tym terminie i nie zawiera żadnej regulacji odnoszącej się do terminu wpisu do księgi wieczystej.
W skardze kasacyjnej zarzucono także naruszenie przepisów prawa procesowego mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 134 ust. 1 oraz art. 145 § 1 ust. 1 lit. c p.p.s.a. poprzez nie uwzględnienie przez WSA naruszeń prawa procesowego popełnionych przez organy wydające decyzje w niniejszej sprawie, a w szczególności naruszenia art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a. i art. 80 k.p.a. poprzez błędne ustalenie, iż: - istnieją podstawy do zwrotu nieruchomości, podczas gdy brak takich podstaw albowiem nieruchomość będąca przedmiotem niniejszego postępowania została wykorzystana na cele przewidziane w wywłaszczeniu; - istnieją podstawy do zwrotu nieruchomości, podczas gdy na nieruchomości istnieje prawo użytkowania wieczystego ustanowione na rzez skarżącej, a tym samym brak podstaw do wydania decyzji o zwrocie nieruchomości; - roszczenie E. Ł. nie wygasło, podczas gdy bezspornym jest, że roszczenie to wygasło najpóźniej w lipcu 2020 r., a tym samym brak podstaw w zakresie prawa materialnego do rozpatrywania tego roszczenia albowiem każdy ze współwłaścicieli składa swoje roszczenie i nie występuje w imieniu innych współwłaścicieli; - nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, podczas gdy nie może ulegać wątpliwości, że nieruchomość objęta niniejszym postępowaniem została wykorzystana na cel przewidziany w decyzji o wywłaszczeniu.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację mającą przemawiać za uchyleniem zaskarżonego wyroku i przekazaniem sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji.
W piśmie datowanym na 26 maja 2023 r. skarżący S. H. zaprezentował stanowisko mające uzasadniać oddalenie skargi kasacyjnej.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu choć nie wszystkie zarzuty podniesione w ramach podstaw kasacyjnych okazały się zasadne.
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej: p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę jedynie nieważność postępowania. Oznacza to związanie tego Sądu przytoczonymi w skardze podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia ziszczenia się przesłanek nieważności postępowania, poddano ocenie wyrok Sądu I instancji, pod kątem zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej.
Niezasadne są zarzuty, w ramach których skarżąca kasacyjnie wskazuje na brak podstaw do wydania decyzji o zwrocie spornej nieruchomości z uwagi na istnienie na tej nieruchomości prawa użytkowania wieczystego ustanowionego na jej rzecz.
Zgodnie z art. 136 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2020 r. poz. 1990 ze zm.; dalej: u.g.n.) poprzedni właściciel lub jego spadkobierca mogą żądać zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części, jeżeli, stosownie do przepisu art. 137, nieruchomość lub jej część stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu. Z wnioskiem o zwrot występuje się do starosty, wykonującego zadanie z zakresu administracji rządowej, który zawiadamia o tym właściwy organ gospodarujący zasobem nieruchomości. Warunkiem zwrotu wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej stosownie do art. 140.
W art. 229 u.g.n. przewidziano jedocześnie, że roszczenie, o którym mowa w art. 136 ust. 3, nie przysługuje, jeżeli przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy nieruchomość została sprzedana albo ustanowiono na niej prawo użytkowania wieczystego na rzecz osoby trzeciej i prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Przepis ten wyłącza zatem istnienie roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub jej części w sytuacji, gdy przed dniem 1 stycznia 1998 r. nieruchomość ta została sprzedana osobie trzeciej lub oddana w użytkowanie wieczyste osobie trzeciej i jednocześnie prawo to zostało ujawnione w księdze wieczystej. Wskazane przesłanki muszą wystąpić łącznie przed 1 stycznia 1998 r. Wbrew stanowisku skarżącej kasacyjnie, z unormowania tego jasno i jednoznacznie wynika warunek, by zarówno ustanowienie prawa użytkowania wieczystego, jak i jego ujawnienie w księdze wieczystej nastąpiło przed wskazaną datą, tj. przed dniem wejścia w życie ustawy o gospodarce nieruchomościami.
W sprawienie nie było kwestionowane, że prawo użytkowania wieczystego spornej nieruchomości zostało ustanowione na rzecz skarżącej kasacyjnie umową z grudnia 1978 r., a wpis tego prawa do księgi wieczystej został dokonany dopiero w listopadzie 2008 r. W tych okolicznościach Sąd I instancji prawidłowo zaakceptował stanowisko Wojewody o niespełnieniu w niniejszej sprawie przesłanek z art. 229 u.g.n., co uzasadniało uchylenie decyzji Starosty w zakresie rozstrzygnięcia zawartego w punkcie 1 i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji.
Wyłączenie w art. 229 u.g.n. roszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości stanowi negatywną przesłankę zwrotu, wykluczającą potrzebę badania merytorycznych uwarunkowań określonych w art. 136 i art. 137 u.g.n. Zaistnienie sytuacji przewidzianej w art. 229 u.g.n. wyłącza zatem w szczególności dopuszczalność rozważania, czy nieruchomość stała się zbędna na cel wywłaszczenia. W niniejszej sprawie - wobec błędnego zastosowania przez Starostę art. 229 u.g.n. – ani ten organ, ani Wojewoda, a w konsekwencji także WSA, nie wypowiadały się w ogóle w przedmiocie tego, czy istnieją podstawy do zwrotu spornej nieruchomości i czy w odniesieniu do tej nieruchomości został zrealizowany cel wywłaszczenia. W tej sytuacji bezzasadne są zarzuty naruszenia prawa materialnego sformułowane w pkt 1, 2, 4 petitum skargi kasacyjnej oraz zarzuty proceduralne dotyczące ww. kwestii.
Zasadne są natomiast zarzuty kasacyjne, w ramach których zakwestionowano, zaaprobowane przez Sąd I instancji stanowisko Wojewody, iż uprawnienie do zwrotu spornej nieruchomości nie wygasło w stosunku do skarżącej E. Ł. Zgodnie z art. 136 ust. 7 u.g.n. uprawnienie do zwrotu, o którym mowa w ust. 3, wygasa, jeżeli od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, upłynęło 20 lat, a w tym terminie uprawniony nie złożył wniosku, o którym mowa w ust.
- 3. W takim przypadku właściwy organ nie ma obowiązku zawiadamiania oraz informowania, o którym mowa w ust.
- 2. Przepis art. 136 ust. 7 został dodany do ustawy o gospodarce nieruchomościami na mocy nowelizacji tej ustawy z 4 kwietnia 2019 r., która weszła w życie 14 maja 2019 r. W art. 2 ust. 1 ustawy nowelizującej przewidziano, że w przypadku gdy termin, o którym mowa w art. 136 ust. 7 ustawy zmienianej, upłynął przed dniem wejścia w życie niniejszej ustawy albo gdy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy do upływu tego terminu pozostało nie więcej niż 12 miesięcy, wniosek, o którym mowa w art. 136 ust. 3 ustawy zmienianej, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, może zostać złożony w terminie 12 miesięcy od dnia wejścia w życie niniejszej ustawy. Według art. 2 ust. 2 noweli przepis ust. 1 stosuje się również do nieruchomości nabytych w drodze umowy, o której mowa w art. 114 ust. 1 ustawy zmienianej.
Aktualne brzmienie art. 136 u.g.n. jest wynikiem realizacji wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 14 lipca 2015 r. (SK 26/14), w którym orzeczono, że: "Art. 136 ust. 3 zdanie pierwsze ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2015 r. poz. 782) w zakresie, w jakim uzależnia przewidziane w nim żądanie byłego współwłaściciela wywłaszczonej nieruchomości lub jego spadkobierców od zgody pozostałych byłych współwłaścicieli nieruchomości lub ich spadkobierców, jest niezgodny z art. 64 ust. 1 i 2 w związku z art. 21 ust. 2 i art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej." W wyroku tym zakwestionowano prezentowany w judykaturze pogląd, że w przypadku gdy przedmiotem wywłaszczenia było prawo współwłasności lub prawo współużytkowania wieczystego, to wniosek o zwrot musi pochodzić od wszystkich osób uprawnionych w ramach tego prawa, którym przysługuje legitymacja procesowa łączna.
W świetle obecnego stanu prawnego z żądaniem zwrotu może wystąpić każdy z poprzednich współwłaścicieli nieruchomości (lub ich spadkobiercy) samodzielnie i brak zgody pozostałych współwłaścicieli (ich spadkobierców) nie stanowi przeszkody do rozpatrywania sprawy zwrotu w granicach zgłoszonego żądania przynajmniej przez jednego ze współwłaścicieli do zwrot udziału w prawie. Przepis art. 136 u.g.n. przewiduje możliwość wnioskowania o zwrot także udziału w wywłaszczonym w przeszłości prawie do nieruchomości lub nawet jej części. Żądanie o zwrot udziału może być zatem zgłoszone przez każdą z uprawnionych osób odrębnie i orzeczenie o zwrocie udziału nie jest w żaden sposób zależne od woli pozostałych osób uprawnionych w ramach roszczenia o zwrot. Jeżeli jednak żądanie o zwrot udziału zostanie zgłoszone przez więcej osób uprawnionych, to – stosownie do art. 136 ust. 3b u.g.n. - organ orzekający jest zobowiązany prowadzić jedno postępowanie o zwrot, w dalszym ciągu traktując osoby uprawnione do działania niezależnie od siebie w ramach wnioskowanego przez zwrotu udziału.
O ile więc w takim przypadku toczy się jedno postępowanie administracyjne, o tyle organ administracji rozstrzyga o zwrocie udziału dla każdego uprawnionego niezależnie od woli pozostałych uprawnionych oraz od skuteczności czy zasadności ich żądania. Skoro więc każdy ze współuprawnionych w sposób autonomiczny może dochodzić przysługującego mu uprawnienia, to należy przyjąć, że dla każdego z nich odrębnie biegnie - określony w art. 136 ust. 7 u.g.n. i art. 2 ust. 1 ustawy nowelizującej - materialny termin do wystąpienia z wnioskiem o zwrot wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej nieruchomości albo części wywłaszczonej nieruchomości lub udziału w tej części.
Wobec tego - wbrew stanowisku Wojewody i WSA - złożenie wniosku zwrotowego przed upływem tego terminu choćby przez jednego ze współuprawnionych nie stanowi czynności zachowawczej w rozumieniu art. 209 k.c., zatem nie ma żadnego znaczenia dla pozostałych osób, które nie zgłosiły swego żądania o zwrot w wyznaczonym przez ustawodawcę terminie, co w konsekwencji spowodowało wygaśnięcie ich uprawnienia. Pogląd prezentowany przez organ odwoławczy i Sąd I instancji nie znajduje potwierdzenia także w treści art. 136 ust. 3a u.g.n., z którego to przepisu wynika jedynie, że w razie gdy postępowanie o zwrot inicjowane jest wnioskiem jednego z uprawnionych (lub większej liczby uprawnionych) starosta, jako organ właściwy do prowadzenia postępowania, zobowiązany jest do zawiadomienia pozostałych uprawnionych o możliwości ubiegania się o zwrot udziału w prawie do wywłaszczonej nieruchomości albo udziału w jej części.
Ustawodawca wymaga zatem od organu prowadzącego postępowanie zwrotowe zainteresowania wszystkich pozostałych uprawnionych do ewentualnego zawnioskowania o zwrot udziałów w nieruchomości, jednakże to do nich należy decyzja, czy wystąpią z takim wnioskiem.
W świetle powyższego w rozpatrywanej sprawie Starosta trafnie ustalił (przy prawidłowym uwzględnieniu przepisów art. 15zzr ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych oraz art. 46 pkt 20 i art. 68 ust. 2 ustawy z dnia 14 maja 2020 r. o zmianie niektórych ustaw w zakresie działań osłonowych w związku z rozprzestrzenianiem się wirusa SARS-CoV-2), że uprawnienie skarżącej do zwrotu wywłaszczonej nieruchomości w zakresie przypadającego jej udziału wygasło w lipcu 2020 r. Wobec tego wniosek zwrotowy złożony przez stronę w lutym 2021 r., czyli po upływie terminu materialnego, nie można uznać za skutecznie wniesiony.
Zgodnie z art. 134 § 2 p.p.s.a., sąd nie może wydać orzeczenia na niekorzyść skarżącego, chyba że stwierdzi naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonego aktu lub czynności. W literaturze trafnie wskazuje się, że wyjątek od tej zakazu reformationis in peius podyktowany jest koniecznością ochrony nie tylko subiektywnego, lecz również obiektywnego porządku prawnego. Nie leży bowiem w interesie ogólnym, by w obrocie prawnym funkcjonowały akty dotknięte tak ciężkimi naruszeniami prawa, że powodują ich nieważność z mocą ex tunc (zob. [red.] R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2023, s. 765 i powołana tam literatura).
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego naruszenie przez Wojewodę art. 136 ust. 7 u.g.n. w zw. z art. 2 noweli do tej ustawy z dnia 4 kwietnia 2019 r. należy zakwalifikować jako naruszenie prawa skutkujące stwierdzeniem nieważności zaskarżonej decyzji w analizowanym zakresie i w konsekwencji uzasadniające odejście od zakazu reformationis in peius.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188, art. 145 § 1 pkt 2 oraz art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a.