Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnegoz 3 lipca 2026 r., sygn. akt I OSK 503/24

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z 7 października 2022 r., sygn. akt I SA/Wa 493/22, oddalił skargę S.T., A.T., M.T., A.V., M.T., R.P., S.M., S.V. i V.F. na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 4 stycznia 2022 r., nr DAP-WPK-727-436/2016/Kpu, w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji.

Wyrok został wydany w następujących stanie faktycznym i prawnym sprawy.

Wojewoda B. decyzją z 17 lipca 1991 r., nr GG.I-8224b/34-173/6/91 (dalej, jako: decyzja z 1991 r.), działając na podstawie art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz. U. Nr 32, poz. 191 ze zm.; dalej – ustawa z 10 maja 1990 r.), stwierdził nabycie przez Gminę S. z mocy prawa nieodpłatnie własności nieruchomości oznaczonej w ewidencji gruntów nr [...], obr. [...], obj. księgą wieczystą [...] prowadzoną przez [...] w S., zgodnie ze sporządzonym spisem, opisanej w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część ww. decyzji.

Wnioskiem z 16 grudnia 2014 r. W.T., A.T., R.P., S.T., R.T., S.V. i V.F., reprezentowani przez adwokata, wystąpili do Ministra Administracji i Cyfryzacji o stwierdzenie nieważności powołanej wyższej decyzji z 1991 r.

Minister Administracji i Cyfryzacji postanowieniem z 29 czerwca 2016 r. zawiesił postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej z 1991 r., wskazując, że przed Ministrem Rolnictwa i Rozwoju Wsi toczy się postępowanie pod sygn. akt GZrn-057-625-309/14, w sprawie rozpoznania odwołania od decyzji Wojewody Małopolskiego z 27 sierpnia 2014 r., nr WS-III.7515.1.21.2012.IB, wydanej na podstawie § 5 ust. 1 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r., o przeprowadzeniu reformy rolnej, stwierdzającej, że parcele katastralne pb [...] oraz pgr [...], [...] i [...] w granicach, w jakich weszły w skład aktualnych działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...], położonych w S., nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji postanowieniem z 25 sierpnia 2021 r. podjął zawieszone postępowanie, wskazując, że Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 27 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 1642/19, oddalił skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 15 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 688/18, którym oddalono skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 22 lutego 2018 r., nr GZ.rn.625.309.2014, utrzymującą w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 27 sierpnia 2014 r., nr WS-III.7515.1.21.2012.IB, stwierdzającą, że parcele katastralne pb [...] oraz pgr [...], [...] i [...] w granicach w jakich weszły one w skład aktualnych działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...] poł. w S. (poprzednio S.), nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej.

Następnie Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji decyzją z 4 stycznia 2022 r., nr DAP-WPK-727-436/2016/KPu, umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 1991 r.

W uzasadnieniu decyzji wskazał, że materialnoprawną podstawę decyzji z 1991 r. stanowił art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Dalej wyjaśnił, że decyzja w przedmiocie komunalizacji ma charakter deklaratoryjny, co oznacza, iż stwierdza ona fakt prawny, jaki zaistniał w dniu 27 maja 1990 r., tj. w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Obowiązkiem organów orzekających w przedmiocie komunalizacji mienia jest ustalenie, w prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu wyjaśniającym, czy zachodzą przesłanki, od spełnienia których przepis art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. uzależnia nabycie z mocy prawa przez gminę własności nieruchomości.

Minister wskazał, że w orzecznictwie sądów administracyjnych prezentowany jest pogląd, że komunalizacja zawsze może dotyczyć tylko takiego mienia, które w dniu wejścia w życie ustawy komunalizacyjnej z dnia 10 maja 1990 r., czyli w dniu 27 maja 1990 r., stanowiło składnik mienia ogólnonarodowego (państwowego). Wszczęcie zaś postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji administracyjnej może nastąpić - zgodnie z treścią art. 157 § 2 k.p.a. - na żądanie strony, bądź z urzędu. Przymiot strony postępowania ustala się w oparciu o przepis art. 28 k.p.a. W świetle wskazanej normy prawnej, stroną danego postępowania jest każdy czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie lub kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Interes o którym mowa, musi mieć charakter prawny, tzn. musi istnieć norma prawna przewidująca w określonym stanie faktycznym i w odniesieniu do określonego podmiotu możliwości wydania przez organ decyzji lub podjęcia czynności. Dodatkowo organ wskazał, że interes ten musi mieć charakter realny w danej dacie - w postępowaniu komunalizacyjnym w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 10 maja 1990 r., tj. w dniu 27 maja 1990 r.

Minister podkreślił, że stronami postępowania komunalizacyjnego są Skarb Państwa jako właściciel mienia, gmina, która mienie to przejmuje, oraz osoby powołujące się na dokumenty świadczące, że im a nie Skarbowi Państwa przysługiwało w dniu 27 maja 1990 r. prawo własności do skomunalizowanego mienia. Postępowanie komunalizacyjne nie dotyczyło natomiast interesu prawnego osób posiadających przedmiot komunalizacji pod tytułem użytkownika, najemcy, użytkownika wieczystego lub bez tytułu prawnego, bowiem komunalizacja nie wpływała na zmianę zakresu uprawnień tych osób. Wszystkie zobowiązania związane z komunalizowanym mieniem przejmowała od Skarbu Państwa gmina.

Minister zauważył, że kluczowym dla rozstrzygnięcia sprawy jest ustalenie czyją własność w dacie komunalizacji z mocy prawa, tj. w dniu 27 maja 1990 r., stanowiła opisana wyżej nieruchomość objęta wnioskiem.

Minister wskazał, że z przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego wynika, iż w karcie inwentaryzacyjnej nr [...], stanowiącej integralną część decyzji komunalizacyjnej z 1991 r., jako księgę wieczystą prowadzoną dla komunalizowanej nieruchomości wskazano KW [...].

Sąd Rejonowy w S. IV Wydział Ksiąg Wieczystych w piśmie z 27 października 2021 r. poinformował, że na wniosek z 28 lutego 1978 r. Rejonowego Zarządu Gospodarki Terenami przy Naczelniku Miasta w S. Nr Dz.Kw.231-236/78, Nr Dz.Zd.9-14/78, Państwowe Biuro Notarialne w S. przyłączyło do księgi wieczystej nr [...] stanowiącej własność Skarbu Państwa – Urzędu Miejskiego w S., działkę nr [...], powstałą z części pgr. 1kat: [...] i [...] ujawnionych w zbiorze dokumentów nr ZD [...] – w dziale II-gim Kw [...] brak informacji o podstawie wpisu. Na wniosek z 6 czerwca 1980 r., Nr Dz.Kw. [...] działka nr [...] zmieniła konfigurację powiększając się kosztem części działki nr [...] i przyjęła oznaczenie nr [...] o pow. 10144 m2. Na skutek wniosku z 20 lutego 1991 r., Nr Dz.Kw.[...], działka nr [...] uległa podziałowi na działki nr: [...], [...], [...], [...] i [...].

W konsekwencji powyższego Minister uznał, że w związku z istnieniem w księdze wieczystej prowadzonej dla skomunalizowanej nieruchomości wpisu prawa własności na rzecz Skarbu Państwa, istotnym staje się fakt prawny, że wynikająca z art. 3 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece zasada jawności materialnej, czyli domniemanie iuris tantum zgodności z rzeczywistym stanem prawnym jawnego prawa własności Skarbu Państwa, wpisanego do księgi wieczystej, wiąże wszystkich także organy administracji i sąd administracyjny, aż do czasu skutecznego obalenia tego domniemania przez osobę, posiadającą w tym interes prawny przed sądem powszechnym.

Z tych względów, w ocenie Ministra, brak jest podstaw do przyjęcia, że właścicielem spornej nieruchomości w dacie komunalizacji nie był Skarb Państwa, co miałoby uzasadniać rażącą niezgodność z prawem tej decyzji. Organ administracji orzekający w ramach postępowania nadzwyczajnego dotyczącego badania legalności decyzji komunalizacyjnej nie jest władny do oceny prawidłowości podstawy wpisu prawa własności w księdze wieczystej.

Minister stwierdził, że wnioskodawcy nie wykazali, że postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej dotyczy ich interesu prawnego, a tym samym, że posiadają oni legitymację do zainicjowania postępowania w trybie art. 156 k.p.a. względem decyzji z 1991 r.

Na powyższą decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji S.T., A.T., M.T., A.V., M.T., R.P., S.M., S.V. i V.F., zastępowani przez adwokata, wnieśli skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, który powołanym na wstępie wyrokiem oddalił skargę.

W uzasadnieniu wyroku Sąd wskazał, że zaskarżoną decyzją z 4 stycznia 2022 r. Minister – działając w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a. – umorzył postępowanie w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji z 1991 r.

Sąd wskazał, iż w orzecznictwie Naczelnego Sąd Administracyjnego utrwalony jest pogląd, że stronami postępowania komunalizacyjnego jest Skarb Państwa i właściwa gmina, która nabywa z mocy prawa mienie ogólnonarodowe wymienione w art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. Inne podmioty uczestniczą w tym postępowaniu jedynie wówczas, gdy wykażą swój interes prawny w rozumieniu art. 28 k.p.a. Jakikolwiek podmiot trzeci, który chciałby zakwestionować decyzję komunalizacyjną w toku postępowania nadzwyczajnego winien wykazać, że w dacie jej wydania legitymował się interesem prawnym, który nie został uwzględniony. Dla możliwości bowiem skutecznego zainicjowania postępowania weryfikującego komunalizację mienia Skarbu Państwa istotne jest wykazanie prawa własności nie kiedykolwiek - lecz w dacie samej komunalizacji. Zdaniem Sądu, taka sytuacja nie wystąpiła w rozpatrywanej sprawie. W aktach administracyjnych sprawy nie ma żadnego dowodu, że w dacie komunalizacji, czyli w dniu 27 maja 1990 r. skarżącym, czy też ich poprzednikom prawnym przysługiwał tytuł własności do spornej nieruchomości.

Sąd wskazał, z akt sprawy wynika, że w karcie inwentaryzacyjnej nr 173/6, stanowiącej integralna część decyzji komunalizacyjnej z 1991 r., jako księgę wieczystą prowadzoną dla komunalizaowanej nieruchomości wskazano KW [...]. Nadto wskazano w tej karcie, że Skarb Państwa stał się właścicielem spornej nieruchomości na podstawie uchwały Sądu Grodzkiego w S. UH-1/47 z 22 lutego 1947 r. Tym samym, zgodnie z zapisami księgi wieczystej nr [...], w dacie komunalizacji sporna nieruchomość (działka nr [...]) stanowiła własność Skarbu Państwa.

W tej sprawie prawo własności Skarbu Państwa zostało oficjalnie zanegowane dopiero w wyniku prowadzonego ponad dwadzieścia cztery lat później postępowania w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. W dacie następującej z mocy samego prawa komunalizacji (1990) i w dacie orzekania deklaratoryjną decyzją wojewody (1991) – w księdze wieczystej prowadzonej dla tej nieruchomości ujawniony był Skarb Państwa.

W ocenie Sądu, Minister słusznie podniósł, że organ orzekający o komunalizacji wpisem w księdze wieczystej był związany na zasadzie domniemania wynikającego z art. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece (Dz.U. z 2019 r., poz. 2204). Prawidłowo także organ wywiódł, że wpis do księgi wieczystej - po myśli art. 6266 kodeksu postępowania cywilnego (k.p.c.) - jest orzeczeniem sądu cywilnego, którego treść wiąże wszystkie inne sądy oraz organy. Organ nie ma zatem możliwości, aby w toku postępowania, jakie przed nim się toczy, dokonywać odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z prawomocnych orzeczeń sądowych, w tym z wpisów dokonanych w księdze wieczystej.

W ocenie Sądu, wyrażone w art. 3 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, domniemane prawne, wyklucza jakąkolwiek kontrolę w postępowaniu administracyjnym, dotyczącą treści wpisów własności w tychże księgach albowiem kwestia przeprowadzenia dowodu przeciwko domniemaniu, wynikającemu z treści wpisu ujawnionego w księdze wieczystej jest zagadnieniem prawa cywilnego. Domniemanie, wynikające z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, nie mogłoby być obalone w postępowaniu administracyjnym, gdyż prowadziłoby do sytuacji, w której w istocie rzeczy organ administracji publicznej zastępowałby sąd powszechny bo wydawałby rozstrzygnięcie w kwestii zastrzeżonej dla postępowań cywilnych (zob. teza wyroku NSA z 27 kwietnia 2022 r. I OSK 1318/21 ale także teza wyroku NSA z 5 stycznia 2022 r., I OSK1388/20 oraz np. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 1 czerwca 2016 r., sygn. akt I OSK 2100/14 i z 23 czerwca 2020 r., sygn. akt I OSK 2202/19, wyrok WSA w Krakowie z 14 czerwca 2021 r., II SA/Kr 460/21, wyrok WSA w Gdańsku, I SA/Gd 108/21, wyrok WSA we Wrocławiu z 23 stycznia 2020, II SA/Wr 695/19).

Jak nadto wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w jednym z orzeczeń, na które z resztą powołują się skarżący, "sąd powszechny ma wyłączne prawo do wydania rozstrzygnięcia, które mogłoby stanowić podstawę do obalenia tego domniemania. Dokument na tę okoliczność musi zatem pochodzić od sądu powszechnego, a nie od organu administracji publicznej. Obalenie omawianego domniemania nie następuje zatem wyłącznie na podstawie art. 10 ustawy o księgach wieczystych i hipotece. Dopuszczalne jest obalenie tego domniemania także w każdym innym postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym, jako przesłanka merytorycznego rozpoznania sprawy.".

Sąd podzielił także pogląd wyrażony przez Trybunał Konstytucyjny w uzasadnieniu wyroku z 21 lipca 2004 r., sygn. akt SK 57/03, że to domniemanie z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece wyraża jedną z fundamentalnych zasad prawa wieczystoksięgowego, która jakkolwiek nie stanowi elementu instytucji rękojmi wiary publicznej ksiąg wieczystych, to jednak w istotny sposób ją uzupełnia, składając się wraz z nią na spójny system materialnego prawa ksiąg wieczystych. Trybunał podkreślił, że domniemanie zgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym prowadzi do tego, że odwrócone zostają reguły dowodowe, bowiem jego wprowadzenie oznacza, że nie jest w tym wypadku konieczne wykazanie prawdziwości wpisu przez osobę, która ma w tym interes prawny, ale wykazanie przez stronę przeciwną niezgodności wpisu z rzeczywistym stanem prawnym.

Sąd, mając na względzie treść księgi wieczystej, uznał, że prawidłowe jest stanowisko zaskarżonej decyzji, że skarżący nie legitymują się interesem prawnym w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej z 1991 r. Skarżący nie wykazali, że w dacie jej wydania legitymowali się interesem prawnym, który nie został uwzględniony. Minister, będąc związany treścią wpisu w księdze wieczystej, a także nie mając możliwości dokonywania w toku postępowania administracyjnego odmiennych ustaleń prawnych od tych, jakie wynikają z wpisów dokonanych w księdze wieczystej, prawidłowo stwierdził, że brak jest podstaw do przyjęcia, że w dacie komunalizacji mienia z mocy prawa prawo własności przedmiotowej działki należało do skarżących, lub ich poprzedników prawnych, a postępowanie o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej nie służy wyjaśnieniu, czy skarżącym służy tytułu prawnorzeczowy do spornej nieruchomości.

Sąd, uwzględniając powyższe, uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. Zauważył przy tym, iż argumentacja skargi i jej zarzuty nakierowane są w znacznej części na wykazanie, iż decyzja z 1991 r. wydana została z rażącym naruszeniem prawa (art. 18 ust. 1 w związku z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r.), albowiem Skarb Państwa w dniu komunalizacji nie był właścicielem spornej nieruchomości. Sąd jednak musiał pozostawić poza swoją oceną tę część argumentacji skargi i jej zarzutów, albowiem w tym postępowaniu Sąd zobowiązany był do oceny legalności decyzji o umorzeniu postępowania nadzorczego z powodu braku interesu prawnego wnioskodawców. Ocena wystąpienia przesłanek art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. przy wydawaniu decyzji z 1991 r. wykraczałaby poza ramy niniejszego postępowania, zakreślonego przedmiotem orzekania przez organ.

Sąd, na marginesie wyjaśnił skarżącym, że jednolicie w orzecznictwie (vide np. wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 3 lipca 2007 r., sygn. akt SK 1/06 i wyrok Sądu Najwyższego z 25 marca 1999 r., sygn. akt III RN 165/98) przyjmuje się, że decyzja wydawana na podstawie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. ma charakter deklaratoryjny. Wynika z tego, że decyzja ta jedynie potwierdza stan istniejący w dniu wejścia w życie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej. Innymi słowy, okoliczność, że dana nieruchomość nie była nigdy własnością Skarbu Państwa, istniała zarówno w dacie komunalizacji, która następowała z mocy prawa (w dniu 27 maja 1990 r.) oraz w dacie wydawania w tej sprawie decyzji komunalizacyjnej (w dniu 17 lipca 1991 r.), chociaż z racji wydania wspomnianej decyzji deklaratoryjnej dopiero w 2014 r. i z racji istnienia wcześniej w księdze wieczystej, prowadzonej dla przedmiotowej nieruchomości, wpisu prawa własności Skarbu Państwa, okoliczność ta nie była znana organowi prowadzącemu postępowanie komunalizacyjne (art. 145 § 1 pkt 5 k.p.a.).

Analogiczny pogląd wyraził Sąd Najwyższy w uchwale siedmiu sędziów z 9 października 2007 r. (sygn. akt III CZP 46/07), zauważając, że: "W przypadku stwierdzenia, że mienie nie stanowiło własności Skarbu Państwa, decyzja komunalizacyjna nie może być wydana, a jeśli została wydana – postępowanie komunalizacyjne powinno zostać wznowione. Podkreśla się, że stronami postępowania komunalizacyjnego (art. 28 k.p.a.) są nie tylko Skarb Państwa i gmina, ale każdy kto wykaże swój interes prawny we wzięciu udziału w postępowaniu komunalizacyjnym względnie we wznowieniu postępowania.".

Sąd podkreślił, że źródłem interesu prawnego, o którym mowa w art. 28 k.p.a., jest zawsze przepis prawa materialnego. Przepis art. 28 k.p.a. nie ustanawia normy prawnej samoistnej, a stosowany jest w związku z przepisami prawa materialnego, które dają podstawy do wyprowadzenia interesu prawnego, przyznając jednostce status strony postępowania. W orzecznictwie wielokrotnie też wskazywano, że ewentualne roszczenia dotyczące nieruchomości objętych komunalizacją w żadnym razie nie kreują prawa do bycia stroną postępowania komunalizacyjnego. W tej sprawie Sąd nie stwierdził naruszenia przez organ powołanego przepisu.

Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wywiedli S.T., M.T., A.V., M.T., R.P., S.M., S.V. i V.F., zastępowani przez adwokata, zaskarżając wyrok w całości i zarzucając na podstawie art. 174 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270.; dalej – p.p.s.a.), zaskarżonemu wyrokowi:

1. 1. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy, a to:
2. a) art. 151 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 105 § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez błędne ich zastosowanie i oddalenie skargi na skutek bezzasadnego przyjęcia, iż skarżący nie mają interesu prawnego do zainicjowania niniejszego postępowania administracyjnego, a tym samym nie można im przyznać przymiotu strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej z 17 lipca 1991 r., podczas gdy są oni następcami prawnymi właściciela spornej zabudowanej nieruchomości nr [...], a w sprawie wykazano decyzją administracyjną Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 22 lutego 2018 r., znak: GZrn.625.309.2014, którą utrzymano w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 27 sierpnia 2014 r., znak: WS-III.7515.1.21.2012.IB stwierdzającą, że parcele katastralne pb [...] oraz pgr [...], [...] i [...] w granicach w jakich weszły one w skład aktualnych działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...] (działka ewidencyjna nr [...] uległa podziałowi na działki nr [...], [...] i [...], [...], [...], [...] oraz [...] położone w S. (poprzednio S.) nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej (t.j. Dz. U. z 1945 r., nr 3, poz. 13), a więc przedmiotowa nieruchomość składająca się z działek nr [...], nr [...], nr [...] (powstały z działki nr [...]) nigdy nie została przejęta na własność Skarbu Państwa i nie była też własnością Skarbu Państwa 27 maja 1990 r. ani w dniu 17 lipca 1991 r., tj. w dniu wydania przez Wojewodę B. decyzji znak: GG.I-8224b/34-173/6/91 w przedmiocie stwierdzenia nabycia przez Gminę S. z mocy prawa, nieodpłatnie prawa własności spornej nieruchomości, a zatem nie mogła zostać skomunalizowana jako nieruchomość niestanowiąca własności Skarbu Państwa (por. wyroki NSA z 22 października 2019r., I OSK 344/18, I OSK 346/18, I OSK 347/18, I OSK361/18, I OSK362/18, I OSK363/18 i I OSK364/18, wyrok WSA w Warszawie z 9 grudnia 2022r., IV SA/Wa 2124/22);
3. b) art. 151 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 135 p.p.s.a. w zw. z art 157 § 2 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. w zw. z art. 5 ust. 1 w zw. art. 18 ust. 1 Przepisów wprowadzających ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. z 1990 r., Nr 32, poz. 191, z późn. zm.) w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. 1945, nr 3, p. 13 z zm.) w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. nr 10, p. 51 z zm.) poprzez błędne ich zastosowanie i oddalenie skargi pomimo, iż skarżący mają bezpośredni i aktualny interes prawny do bycia stroną postępowania nieważnościowego, gdyż prejudycjalne postępowanie administracyjne zakończone zostało ostateczną i prawomocną decyzją administracyjną Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 22 lutego 2018 r., znak: GZrn.625.309.2014, którą utrzymano w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 27 sierpnia 2014 r., znak: WS111.7515.1.21.2012.IB, stwierdzającą, że parcele katastralne pb [...] oraz pgr [...], [...] i [...] w granicach w jakich weszły one w skład aktualnych działek ewidencyjnych nr [...], [...], [...], [...], (działka ewidencyjna nr [...] uległa podziałowi na działki nr [...], [...] i [...]), [...], [...], [...] oraz [...] położonych w S. (poprzednio S.) nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej (t.j. Dz.U. z 1945r., nr 3, poz.
4. 13) i jednocześnie w sprawie nie ma dowodów na to, aby po dniu 13 września 1944 r. własność nieruchomości przeszła na jakikolwiek podmiot, co potwierdza, że skarżący w niniejszej sprawie mieli tytuł prawny dokumentujący przysługujące im prawo własności do spornej nieruchomości na dzień komunalizacji, tj. 27 maja 1990 r. oraz na dzień wydania zaskarżonej decyzji z 17 lipca 1991 r., które stało na przeszkodzie wydaniu decyzji przez Wojewodę B. w dniu 17 lipca 1991 r., znak: GG.L8224b/34-173/6/91 w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez Gminę S. własności przywołanej wyżej nieruchomości, bowiem ani dnia 27 maja 1990 r. ani dnia 17 lipca 1991 r. Skarb Państwa nie był właścicielem tej nieruchomości;
5. c) naruszenie art. 151 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a., art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 2 § 1 i 3 k.p.c. i § 5 [rozporządzenia – dopisek NSA] Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r, w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 10, poz. 51 ze zm.) poprzez ich niezastosowanie, a w konsekwencji błędne oddalenie skargi, a nie uchylenie zaskarżonej decyzji z uwagi na brak orzeczenia sądu powszechnego potwierdzającego tytuł prawny do spornej nieruchomości, podczas gdy zgodnie z przyjętym w orzecznictwie poglądem orzekanie o tym, czy dana nieruchomość podpada pod działanie przepisów art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej na mocy powołanych na wstępie przepisów zostało przekazane organom administracji publicznej, a zatem wbrew stanowisku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego nie jest wymagane orzeczenie sądu powszechnego w przedmiocie przysługiwania tytułu prawnego do spornej nieruchomości skarżącym, co w rezultacie doprowadziło Sąd I instancji do błędnego wniosku o nie uchyleniu zaskarżonej decyzji;
6. d) art. 151 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 16 § 1 k.p.a. - poprzez ich błędne zastosowanie i oddalenie skargi, a w konsekwencji niedopuszczalnego faktycznego wyeliminowania z obrotu prawnego ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 22 lutego 2018 r., znak; GZrn.625.309.2014, którą utrzymano w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 27 sierpnia 2014 r., znak: WS-III.7515.1.21.2012.IB w przedmiocie niepodpadania pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej m.in. działek ewidencyjnych objętych niniejszym postępowaniem przez Sąd, co w konsekwencji doprowadziło Sąd I instancji do błędnego wniosku o nie uchyleniu zaskarżonej decyzji;
7. e) art. 151 p.p.s.a., art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 8 k.p.a. w zw. z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., p. 935, obecnie art. 8 § 1 i 2 k.p.a.) poprzez ich błędne zastosowanie i oddalenie skargi, z naruszeniem zasad: trwałości decyzji ostatecznych, pogłębiania zaufania obywateli do władzy publicznej, jak też zasady utrwalonej praktyki rozstrzygania spraw, poprzez faktyczne wyeliminowanie z obrotu prawnego zaskarżonym rozstrzygnięciem ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 22 lutego 2018 r., znak: GZrn.625.309.2014, którą utrzymano w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 27 sierpnia 2014 r., znak: WS-III.7515.1.21.2012.IB w przedmiocie niepodpadania spornej nieruchomości pod działanie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945r., Nr 3, poz. 13), oraz poprzez nieuwzględnienie jej mocy wiążącej w niniejszej sprawie (por. wyrok NSA z 25 września 2020r., sygn. akt l OSK 2079/19, wyrok NSA z 11 lipca 2018 r., I OSK 2264/17, wyrok NSA z 3.06.2015 r., I OSK 2183/13, wyrok NSA z 9.02.2010 r., I OSK 992/09; wyrok NSA z 9.02.2010 r., I OSK 667/09; wyrok NSA z 20.01.2010r., I OSK 1084/09; decyzja Ministra Finansów, Inwestycji i Rozwoju z 27 września 2019 r., znak: DO.2.6610.174.2016.KC, decyzja Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z 26 lipca 2019 r., znak: DOZ-OAiK.650.784.2019.KS, wyrok WSA z 3 października 2019r., I SA/Wa 2040/17, wyrok WSA z 18 lipca 2017 r., I SA/Wa 487/17, wyrok WSA w Warszawie z 27 stycznia 2020 r., IV SA/Wa 2888/19, decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 10 stycznia 2020 r., nr DAP-WN-727-171/2017/WWP, decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 20 stycznia 2020 r., nr DAP-WN727-200/2017/WWP, decyzji Ministra Rozwoju z 6 lutego 2020 r., znak sprawy: DO-IV.7613.112.2019.AD, wyrok WSA w Bydgoszczy z 21 stycznia 2020 roku, II SA/Bd 879/19, wyrok WSA w Warszawie z 28 maja 2021 r., I SA/Wa 2650/20);
8. f) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art, 8 k.p.a. w związku z art. 16 ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2017 r., p. 935, obecnie art. 8 § 1 i 2 k.p.a.) w zw. z art. 32 ust. 1 i 2 w zw. z art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP poprzez ich błędne zastosowanie i oddalenie skargi w oparciu o przesłanki pozostające w jaskrawej sprzeczności z ugruntowanym w orzecznictwie stanowiskiem sądów, a przez to naruszenie zasady jednolitości orzecznictwa oraz co za tym idzie zasady zaufania obywatela do władzy publicznej i organów państwa, zasady równości wobec prawa, a także w konsekwencji do naruszenia gwarantowanej przez Konstytucję RP gwarancji ochrony własności;
9. g) art. 151 p.p.s.a., art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. oraz art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. poprzez ich błędne zastosowanie i nieuchylenie zaskarżonej decyzji a oddalenie skargi z naruszeniem zasady prawdy obiektywnej, która nie została zrealizowana z uwagi na wybiórcze potraktowanie dowodów przez organ, zamiast wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie, w szczególności poprzez:
10. • nierzetelne przenalizowanie skutków prawnych wydanej w sprawie skarżących ostatecznej i prawomocnej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 22 lutego 2018 r., znak: GZrn.625.309.2014, którą utrzymano w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 27 sierpnia 2014 r., znak: WS-III.7515.1,21.2012.IB, w której stwierdzono, że parcele katastralne pb [...] oraz [...] [...], [...] i [...] w granicach w jakich weszły one w skład aktualnych działek ewidencyjnych nr [...] położonych w S. (poprzednio S.) nie podpadały pod działanie art. 2 ust. 1 lit e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 roku o przeprowadzeniu reformy rolnej (t.j. Dz. U. z 1945 r., nr 3, poz.13);
11. • niedopuszczalne pominięcie bezspornego i stwierdzonego ostateczną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 22 lutego 2018 r. i decyzją Wojewody Małopolskiego z 27 sierpnia 2014 r. faktu braku przysługiwania Skarbowi Państwa prawa własności spornej nieruchomości składającej się z działki gruntu o oznaczeniu w ewidencji nr [...] (po podziale odpowiadająca działkom nr [...]) w dniu nacjonalizacji tj., 13 września 1944r., a w konsekwencji w dniu 17 lipca 1991 r., a także w dniu komunalizacji, tj. w dniu 27 maja 1990 r. (por. orzeczony w sprawie skarżących prawomocny wyrok WSA w Warszawie z 18 lipca 2017 r., I SA/Wa 487/17 oraz załączone w aktach sprawy ostateczne decyzje administracyjne Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji i innych naczelnych organów administracji państwowej, orzeczone w ostatnich miesiącach i latach, wyrok NSA z 11 lipca 2018 r., I OSK 2264/17 - orzeczony w sprawie skarżących);
12. • karty inwentaryzacyjnej stanowiącej integralną część decyzji komunalizacyjnej Wojewody B. z 17 lipca 1991 r., na której to karcie w prawym górnym rogu znajduje się zapis: "Oznaczenie dokumentu na mocy którego Skarb Państwa stał się właścicielem: uchwały Sądu S. UH-1/47 z 22.02.1947r.";
13. • oczywiście błędną ocenę dowodów zgromadzonych w aktach administracyjnych sprawy, w tym przedłożonych i powołanych przez skarżących w sprawie oraz błędną ocenę dowodów zgromadzonych w postępowaniu administracyjnym, a zwłaszcza:
14. - wpisów widniejących w księdze wieczystej nr [...], pomimo stwierdzenia, iż na dzień 27 maja 1990 r. i na dzień 17 lipca 1991 r. właścicielem działki nr [...] nie był Skarb Państwa, błędnie wpisany na podstawie uchwały Sądu Grodzkiego w S. z 22.02.1947 r., UH-1/47 podjętej na wniosek i na podstawie zaświadczenia Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Krakowie z 30 stycznia 1947 r., L.P.9/Z/10a/47, następnie zawiadomienia Państwowego Biura Notarialnego w S. z 20 kwietnia 1978 r. (nr Dz.Kw.231- 236/78), a przed jego ujawnieniem poprzednik prawny skarżących: J.T.;
15. - wyroków: WSA w Warszawie z 15 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 668/18, którym oddalono skargę na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 22 lutego 2018 r., znak: GZrn.625.309.2014 oraz wyroku NSA z 27 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 1642/19, którym oddalono skargę kasacyjną wniesioną od wyroku WSA w Warszawie z 15 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 668/18, wydanych w prejudycjalnie zakończonej sprawie o niepodpadanie m.in. działki nr [...] pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej;

w szczególności nieuzasadnione pominięcie dowodu z następujących dokumentów:

1. - decyzji Wojewody Małopolskiego z 27 sierpnia 2014 r., znak: WS-III.7515.1.21.2012.IB;
2. - decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 22 lutego 2018 r., znak: GZrn.625.309.2014;
3. - wyroku WSA w Warszawie z 15 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 688/18;
4. - wyroku NSA z 27 maja 2021 r., I OSK 1642/19;
5. - poświadczenia Sądu Rejonowego w S. Wydział Ksiąg Wieczystych z 9 października 2001 r. (Nr Dz.Odp. 3377/01) dotyczące parcel wymienionych w zbiorze dokumentów numer ZD.1129 (dawniej UH 1/47);
6. - uchwały Sądu Grodzkiego w S. z 22 lutego 1947 r., U.H, 1/47
7. - wniosku Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Krakowie z 30 stycznia 1947 r. (znak L.P.9/Z/10a/47),
8. - uchwały Sądu Grodzkiego w S. z 22 lutego 1947 r., UH 1/47,
9. - poświadczenia Sądu Rejonowego w S. z 9 października 2001 r. (Nr Dz.Odp. 3377/01),
10. - orzeczenia Powiatowego Urzędu Ziemskiego w Żywcu z 2 lipca 1946 r., nr L.UR.II.4/10/46;
11. - mapy - szkicu z działkami parcelacyjnym nr [...], [...], [...] i [...];
12. - postanowienia Sądu Powiatowego w S. z 18 maja 1962 r., nr Dz.Zd.24/61,
13. - postanowienia Państwowego Biura Notarialnego z 20 kwietnia 1978 r., nr Dz.Zd. 9-14/78,
14. - zawiadomienia Państwowego Biura Notarialnego z 20 kwietnia 1978 r., nr Dz.Kw.231-236/78;
15. - decyzji Urzędu Rejonowego w Wadowicach Oddział Zamiejscowy w S. z 16 września 1993 r., nr GG-6011/I/11/93 wraz z zatwierdzonym projektem podziału działki ewidencyjnej nr [...], która została podzielona na trzy działki o nr [...];
16. - dokumentacji geodezyjnej do celów prawnych inż. J.Z. z 12 lutego 2010 r., zlecenie nr 5/2010;
17. - dokumentacji do celów prawnych zawierającej wykaz synchronizacyjny i mapę do celów prawnych sporządzona przez mgr inż. J.B. w dniu 17 grudnia 2014 r., ks. rob. 5/2014 i przyjęta do ewidencji państwowego zasobu geodezyjnego i kartograficznego prowadzonego przez Starostwo Powiatowe w S. w dniu 21 lutego 2014 r., nr [...];
18. - pełnego odpisu z księgi wieczystej KW nr [...] - wpis 2 pkt d),
19. • zaniechanie ustalenia rzeczywistego stanu prawnego nieruchomości objętej niniejszym postępowaniem, a ponadto pominięcie przez Sąd ustaleń organu w postępowaniu prejudycjalnym zakończonym ostateczną i prawomocną decyzją administracyjną Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 22 lutego 2018 r., znak: GZrn.625.309.2014, którą utrzymano w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 27 sierpnia 2014 r., znak: WS-III.7515.1.21.2012.IB, a tym samym naruszenie zasady prawdy obiektywnej;
20. • zaniechanie ustalenia rzeczywistego stanu prawnego przedmiotowej nieruchomości, pomimo, iż Sądowi wiadomym było dokonanie wpisu prawa własności Skarbu Państwa w odniesieniu do tych działek oraz wpisów w karcie A i B Iwh [...] księgi tabularnej wadowickiej, i Iwh [...] ks. gr. gm. kat. S., gdzie jako właściciel został wpisany Skarb Państwa na podstawie na wniosek Wojewódzkiego Urzędu Ziemskiego w Krakowie z 30 stycznia 1947 r., a jednocześnie pominięcie, jaki wpływ na podstawę wpisu własności w treści księgi wieczystej miała prejudycjalna decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 22 lutego 2018 r., znak; GZrn.625.309.2014, którą utrzymano w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 27 sierpnia 2014 roku, znak: WS-III.7515.1.21.2012.IB;
21. - co miało ten wpływ na wynik sprawy, gdyż Sąd I instancji na skutek uchybienia powyższym przepisom oddalił skargę skarżących na decyzję Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z 4 stycznia 2022 roku, znak DAP-WPK-727- 436/2016/KPu w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody B. z 17 lipca 1991 r., dotyczącej przedmiotowej nieruchomości, gdyby natomiast Sąd I instancji zastosował prawidłowo prawo to zapadłoby zupełnie odmienne rozstrzygnięcie;
22. 2. naruszenie przepisów prawa materialnego, a to:
23. a. art. 28 k.p.a. w zw. z art. 157 § 2 k.p.a. i art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. art. 5 ust. 1 w zw. art. 18 ust. 1 Przepisów wprowadzających ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. z 1990 r., Nr 32, poz. 191, z późn. zm.) w zw. z art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. 1945, nr 3, p. 13 z zm.) w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez niewłaściwe ich zastosowanie i oddalenie skargi pomimo, iż skarżący mają bezpośredni i aktualny interes prawny do bycia stroną postępowania nieważnościowego, gdyż prejudycjalne postępowanie administracyjne zakończone zostało ostateczną i prawomocną decyzją Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 22 lutego 2018 r., znak: GZrn.625.309.2014, którą utrzymano w mocy decyzję Wojewody Małopolskiego z 27 sierpnia 2014 r., znak: WS-III.7515.1.21.2012.IB, w zakresie orzeczenia o niepodpadaniu pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej m.in. działki ewidencyjnej nr [...], i jednocześnie w sprawie nie ma dowodów na to, aby po dniu 13 września 1944 r. własność nieruchomości przeszła na jakikolwiek podmiot, co potwierdza, że skarżący w niniejszej sprawie mieli tytuł prawny dokumentujący przysługujące im prawo własności do spornej nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r. i na dzień wydania zaskarżonej decyzji z 17 lipca 1991 r., które stało na przeszkodzie wydaniu decyzji przez Wojewodę B. w dniu 17 lipca 1991 r. w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez Gminę S. własności powołanej ostatnio nieruchomości, bowiem w dniu 27 maja 1990 r. Skarb Państwa nie był właścicielem tej nieruchomości (por. wyroki NSA z 22 października 2019 r., I OSK 344/18, I OSK346/18, I OSK347/18, I OSK 361/18, I OSK 362/18, I OSK 363/18 i I OSK 364/18, wyrok WSA w Warszawie z 9 grudnia 2022 r., IV SA/Wa 2124/22);
24. b. art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w związku z art. 5 ust. 1 w zw. art. 18 ust. 1 Przepisów wprowadzających ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. z 1990 r., Nr 32, poz. 191, z późn. zm.) poprzez ich błędne zastosowanie (niezastosowanie w sprawie) pomimo, iż zrealizowały się przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji Wojewody B. z 17 lipca 1991 r. w przedmiocie stwierdzenia nabycia z mocy prawa przez Gminę S. prawa własności przedmiotowej nieruchomości w sytuacji, gdy nieruchomość ta nie stanowiła własności Skarbu Państwa w dniu 13 września 1944 r., ani w dniu 27 maja 1990 r. ani w konsekwencji w dniu 17 lipca 1991 r.;
25. c. naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece z dnia 6 lipca 1982 r. (Dz. U. z 1982 nr 19, poz. 147 ze zm., dalej - "u.k.w.h.") poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu, iż skarżący zobowiązani są w niniejszej sprawie przedstawić orzeczenie sądu powszechnego potwierdzające ich tytuł prawny do nieruchomości na dzień orzekania, podczas gdy w rzeczywistości wystarczające do wydania merytorycznej decyzji nadzorczej w niniejszej sprawie jest wykazanie prawa własności skarżących lub ich poprzedników prawnych do spornej nieruchomości na dzień 27 maja 1990 r. i w konsekwencji na 17 lipca 1991 r.;
26. d. naruszenie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. w zw. z art. 2 § 1 i 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. nr 43 p. 296 z zm., dalej "k.p.c.") w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych w sprawie wykonania dekretu z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej - poprzez ich niewłaściwą wykładnię i niewłaściwe zastosowanie polegające na błędnym przyjęciu w zaskarżonym wyroku, iż w niniejszej sprawie organ nie może oceniać następstw prawnych prejudycjalnych dla niniejszego postępowania decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 22 lutego 2018 r. i poprzedzającej ją decyzji Wojewody Małopolskiego z 27 sierpnia 2014 r., podczas gdy w rzeczywistości organ jest związany sentencją decyzji, podczas gdy skutki prawne tejże wiążącej decyzji sąd zobowiązany jest samodzielnie ocenić w świetle zgromadzonego materiału dowodowego;
27. e. art. 3 ust. 1 u.k.w.h. i art 18 § 1 dekretu z dnia 11 października 1946 r. Prawo rzeczowe (Dz. U. nr 57, poz. 319) w zw. z art 2 § 3 k.p.c. w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez ich błędną wykładnię i ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym przyjęciu wbrew poglądowi ugruntowanemu w orzecznictwie i piśmiennictwie, oraz wbrew literalnemu brzmieniu powyższych norm, iż podważenie domniemania wynikającego z powyższych przepisów jest możliwe wyłącznie w postępowaniu cywilnym, rozstrzygającym spór o własność, przed sądem powszechnym, a decyzja wydana w trybie § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. Nr 10, poz.
28. 51) nie pozwala na przyznanie skarżącym interesu prawnego, a co za tym idzie przymiotu strony w niniejszym postępowaniu (por. uchwała SN z 27 września 1991 r., III CZP 90/91, uchwały SN z 17 lutego 2011 r., III CZP 121/10 i z 18 maja 2011 r., III CZP 21/11, a także uzasadnienie wyroku SN z 29 marca 2017 r., I CSK 405/16, wyrok SN z 7 czerwca 2019 r., IV CSK 165/18, tak samo dwie uchwały 7 sędziów NSA z 5 czerwca 2006 r., sygn. akt I OPS 2/06 i z 10 stycznia 2011 r., sygn. akt I OPS 3/10, potwierdzone wyrokiem NSA z 27 maja 2021 r., I OSK 3289/19);
29. f. art. 3 ust 1 u.k.w.h. w zw. z art. 6 u.kw.h. w zw. z art. 2 § 3 k.p.c. w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r, w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej poprzez ich błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, polegające na błędnym uznaniu, że dla oceny, czy skarżącym przysługuje interes prawny w niniejszej sprawie, a co za tym idzie czy posiadają przymiot strony decydować ma kwestia, czy posiadają oni tytuł prawny do nieruchomości, podczas gdy wystarczającym powinno być ustalenie, czy przysługiwał im taki tytuł w dniu 13 września 1944 r. oraz w dniu 27 maja 1990 r., a ponadto poprzez błędne przyjęcie przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, iż zakwestionowanie przez skarżących tezy o istnieniu prawa własności oznacza zakwestionowanie samego wpisu w księdze wieczystej, podczas gdy w rzeczywistości skarżący kwestionują jedynie wniosek wynikający z domniemania jego prawdziwości (orzeczeniem, którym z mocy art. 6268 § 6 K.p.c. jest wpis, który stanowi wyłącznie przesłankę tego domniemania, więc brak jest uzasadnionych podstaw dla uznania, że podważając domniemanie wynikające z treści księgi wieczystej, podważa się prawomocne orzeczenie o wpisie), a także poprzez przyjęcie, iż skarżący w niniejszej sprawie nie są uprawnieni do podnoszenia zarzutów, które nie były objęte badaniem sądu wieczysto-księgowego, gdyż kognicja sądu wieczysto-księgowego ogranicza się jedynie do zbadania treści i formy wniosku, dołączonych dokumentów oraz treści księgi wieczystej (art. 6268 § 2 k.p.c.);
30. g. art. 3 ust. 1 u.k.w.h. w zw. z art. 10 u.k.w.h. w zw. z art. 2 § 3 k.p.c. w zw. z § 5 rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Reform Rolnych z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej a także poprzez błędne przyjęcie, iż uwzględnienie powództwa z art. 10u.k.w.h. prowadzi do obalenia/wzruszenia domniemania w ścisłym rozumieniu tego pojęcia, tj. prowadzi do wykazania nieprawdziwości wniosku domniemania pomimo istnienia jego podstawy, podczas gdy proces o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym ma na celu raczej usunięcie samej podstawy domniemania (niezgodnego z rzeczywistością wpisu), co w teorii prawa nie jest rozumiane jako wzruszenie domniemania, a błędne przyjęcie poglądu w zaskarżonym wyroku, zgodnie z którym domniemanie wynikające z wpisu do księgi wieczystej o charakterze deklaratoryjnym nie może być kwestionowane w innych postępowaniach niż na podstawie art. 10 u.k.w.h. (czyli przesłankowych postępowaniach cywilnych i administracyjnych), nakazywałoby więc z formalnego punktu widzenia uznać to domniemanie za niewzruszalne, do czego nie ma żadnych podstaw prawnych;
31. h. art. 31 ust. 3 oraz art. 45 Konstytucji RP (Dz. U. 1997 nr 78, poz. 483) poprzez ich pominięcie i naruszenie zasad proporcjonalności oraz prawa do sądu na skutek niedopuszczalnego i błędnego przyjęcia, iż podważenie domniemania wynikającego z art. 3 ust. 1 u.k.w.h. jest w postępowaniu sądowoadministracyjnym niedopuszczalne oraz, że na skutek wydania decyzji na zasadzie § 5 rozporządzenia w przedmiocie niepodpadania nieruchomości pod działanie dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej nie dochodzi do restytucji z mocą wsteczną przynależnego pierwotnemu właścicielowi tytułu prawnorzeczowego do nieruchomości;
32. i. art. 2 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP (Dz.U. 1997 nr 78, poz. 483) poprzez ich pominięcie i nieuchylenie decyzji naruszającej zasadę ochrony zaufania obywatela do władzy publicznej i stanowionego przez nią prawa oraz zasadę bezpieczeństwa prawnego jednostki, albowiem w analogicznych przypadkach przyjmuje się w orzecznictwie, iż podważenie domniemania z art. 3 ust. 1 u.k.w.h. może nastąpić w każdym postępowaniu, jeżeli następuje jako przesłanka rozstrzygnięcia;
33. j. art. 2, art. 32 ust. 1 i 2, art. 64 ust. 1 i 2 w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP poprzez ich niezastosowanie prowadzące do uznania, że wynikające z tych przepisów: zasada państwa demokratycznego, zasada państwa prawnego i zasada sprawiedliwości społecznej, a także zasady równości i zakazu dyskryminacji oraz poszanowania własności, które winny być stosowane bezpośrednio, pozwalają na wydanie przez sąd administracyjny orzeczenia pozostającego w jaskrawej sprzeczności z orzeczeniami sądów cywilnych i administracyjnych, a przez to naruszenie zasad: jednolitości orzecznictwa oraz co za tym idzie zasady zaufania obywatela do organów władzy państwowej, zasady równości wobec prawa, a także w konsekwencji do naruszenia prawa do poszanowania własności;
34. k. art. 2 Konstytucji RP w zw. z art. 7 Konstytucji RP w zw. z art. 8 ust. 2 Konstytucji RP poprzez ich pominięcie i brak uwzględnienia przy wydawaniu zaskarżonego wyroku ugruntowanych w orzecznictwie sądów powszechnych, jak również sądów administracyjnych, w tym Naczelnego Sądu Administracyjnego, poglądów w zakresie istotnym dla rozstrzygnięcia, podczas gdy orzecznictwo stanowi składnik polskiego systemu prawnego, a także poprzez pominięcie faktu, iż związanie organu decyzją administracyjną ostateczną łączy się ściśle z wyrażoną w art. 7 Konstytucji RP zasadą, zgodnie z którą organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa, jak również pominięcie faktu, iż sądy powszechne są związane ostateczną decyzją administracyjną jaką jest decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 22 lutego 2018 r. i poprzedzająca ją decyzja Wojewody Małopolskiego z 27 sierpnia 2014 r. co stanowi wyraz respektowania rozgraniczenia pomiędzy drogą sądową i drogą administracyjną, które łączy się ściśle z wyrażoną w art. 7 Konstytucji RP zasadą, zgodnie z którą organy władzy publicznej działają na podstawie i w granicach prawa;
35. l. art. 6 Europejskiej Konwencji Praw Człowieka i Podstawowych Wolności - sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z dnia 10 lipca 1993 r., nr 61, p. 284, dalej: "EKPC") i art. 14 EKPC w zw. z art. 1 Protokołu nr 1 EKPC nie realizując wymogów dotyczących jednolitego stosowania prawa, prawa do rzetelnego, publicznego procesu sądowego obejmującego też zasadę pewności prawnej, a także zasady pewności prawnej gwarantującej stabilność prawną i przyczyniającą się do publicznego zaufania do organów administracyjnych, oraz całkowicie zlekceważył obowiązek utrzymywania spójności orzeczeń administracyjnego.

W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie wnieśli o uchylenie zaskarżonego wyroku, zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego, według norm przepisanych oraz rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym (zrzekają się rozprawy).

W obszernym uzasadnieniu skargi kasacyjnej przedstawiono argumentację na poparcie powyższych zarzutów.

Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie złożono.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 17 maja 2023 r., sygn. akt I SA/Wa 493/22, zawiesił postępowanie międzyinstancyjne z uwagi na zgon skarżącego A.T. [...] października 2022 r.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 25 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Wa 493/22, podjął postępowanie z udziałem następców prawnych zmarłego A.T. – S.T., A.T. i L.T.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 22 grudnia 2025 r., sygn. akt I OSK 503/24, zawiesił postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym z uwagi na zgon skarżącego kasacyjnie S.T. [...] października 2025 r.

Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z 13 maja 2026 r., sygn. akt I OSK 503/24, podjął zawieszone postępowanie przed Naczelnym Sądem Administracyjnym w udziałem następców prawnych zmarłego S.T. – M.T., C.T. i B.T.

Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

Zgodnie z art. 182 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.; dalej – p.p.s.a.), Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje skargę kasacyjną na posiedzeniu niejawnym, gdy strona, która ją wniosła, zrzekła się rozprawy, a pozostałe strony, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia skargi kasacyjnej, nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Taka sytuacja ma miejsce w niniejszej sprawie, albowiem skarżący kasacyjnie zrzekli się rozprawy, a pozostałe strony postępowania nie zażądały przeprowadzenia rozprawy. Dlatego też rozpoznanie skargi kasacyjnej nastąpiło na posiedzeniu niejawnym.

Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. W sprawie niniejszej nie stwierdzono żadnej z przesłanek nieważności postępowania określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a., wobec czego Naczelny Sąd Administracyjny, przy rozpoznaniu sprawy, związany jest granicami skargi kasacyjnej. Granice te są wyznaczone wskazanymi w niej podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 p.p.s.a.), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.).

Skarga kasacyjna została oparta na obu podstawach kasacyjnych na określonych w art. 174 pkt 1 i 2 p.p.s.a., tj. naruszeniu prawa materialnego oraz naruszeniu przepisów postępowania. W tej sytuacji co do zasady w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlegają zarzuty naruszenia przepisów postępowania. Jednak w analizowanej sprawie w sposób bezpośredni wiążą się one z zarzutem naruszenia przez Sąd I instancji prawa materialnego, stąd też ocena zarzutów naruszenia przepisów postępowania wymaga uprzedniego odniesienia się do zasadniczego problemu w niniejszej sprawie.

Skarga kasacyjna zawiera uzasadnione podstawy.

Wskazać należy, że pomimo licznych zarzutów skargi kasacyjnej istota sporu sprowadza się do tego, czy uzyskanie przez skarżących ostatecznej i prawomocnej decyzji stwierdzającej niepodpadanie wskazanej przez nich nieruchomości pod działanie dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o reformie rolnej (Dz. U. z 1945 r. nr 3, poz.13) daje im przymiot strony w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej dotyczącej tejże nieruchomości.

Zarówno organ, jak i Sąd Wojewódzki uznali, że skarżący nie wykazali tytułu prawnorzeczowego do przedmiotowej nieruchomości zarówno na dzień wydania kwestionowanej decyzji komunalizacyjnej, jak też obecnie. Podkreślić należy, że decydujące znaczenie w niniejszej sprawie ma wpis w księdze wieczystej Skarbu Państwa na dzień komunalizacji. Jak stwierdził organu nadzoru, za nim Sąd Wojewódzki, obalenie domniemania określonego w art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych i hipotece może nastąpić wyłącznie przed sądem powszechnym, albowiem organy administracji nie są uprawnione do dokonywania własnych ocen odnośnie prawidłowości podstawy wpisu prawa własności w księdze wieczystej. Zgodzić się należy z organem nadzoru, jak i Sądem Wojewódzki, iż obalenie domniemania z art. 3 ust. 1 ustawy o księgach wieczystych może nastąpić jedynie w procesie wytoczonym na podstawie art. 10 ust. 1 ww. ustawy, a także w każdym innym postępowaniu cywilnym przed sądem powszechnym jako przesłanka merytorycznego rozpoznania sprawy.

Przypomnieć należy, że stroną postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji jest nie tylko strona postępowania zwykłego zakończonego wydaniem kwestionowanej decyzji, lecz również każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku mogą dotyczyć skutki stwierdzenia nieważności decyzji. W każdym postępowaniu organ administracji ma obowiązek samodzielnie ustalić, kto jest stroną tego postępowania, to jest kto ma interes prawny, by uczestniczyć w postępowaniu. Krąg stron w postępowaniu nadzwyczajnym musi być badany w oparciu o art. 28 k.p.a. Brak jest przy tym definicji legalnej pojęcia interesu prawnego. Nie ma jednoznacznych i uniwersalnych zasad w zakresie posiadania przymiotu strony i interesu prawnego na tle art. 28 k.p.a., które można by zastosować automatycznie w każdej sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej. Dlatego też w każdej sprawie kwestie te należy rozważyć indywidualnie, odpowiadając na pytanie jakiego interesu, a mianowicie - czy interesu prawnego, czy też interesu faktycznego, dotyczyłyby skutki ewentualnego stwierdzenia nieważności kwestionowanej decyzji.

Naczelny Sąd Administracyjny orzekający w niniejszej sprawie podziela stanowisko, że skoro wpisy w księgach wieczystych korzystają z domniemania zgodności z rzeczywistym stanem prawnym, to ani organy administracji, ani sąd administracyjny nie mogą tych wpisów podważać, ani prowadzić w tym kierunku postępowania. Podkreślić jednakże należy, że strona wnosząca o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej ma prawo wykazywać swój interes prawny wszelkimi dostępnymi jej dowodami, co nie oznacza, że w postępowaniu tym organ rozstrzyga spory o własność. Organ administracji dokonuje bowiem jedynie oceny, czy przedstawione przez stronę dowody pozwalają na uznanie jej interesu prawnego do bycia stroną w postępowaniu administracyjnym – w niniejszej sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej. Uznanie takiego podmiotu na podstawie przedłożonych dokumentów nie prowadzi przecież do obalenia wpisu w księdze wieczystej, do czego wyłącznie uprawniony jest sąd powszechny. Przedstawienie przez stronę dokumentów pozwalających na ustalenie jej interesu prawnego nie powoduje obalenia mocy dowodowej wpisów do księgi wieczystej.

W judykaturze przyjmuje się, że decyzja administracyjna, o jakiej mowa w § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu Polskiego Komitetu Wyzwolenia Narodowego z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz.U. Nr 10, poz. 51), ma charakter deklaratywny, wywiera skutek rzeczowy (w tym sensie, że stwierdza, iż prawo własności przysługiwało przez cały czas pierwotnemu właścicielowi bez konieczności powrotnego przeniesienia tego prawa) i stanowi wyłączną podstawę do uzyskania przez byłych właścicieli lub ich spadkobierców wiedzy, że Skarb Państwa nie nabył z mocy prawa własności nieruchomości na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu z 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (zob. np. wyrok SN z 22 listopada 2012 r., II CSK 128/12, OSNC 2013/6/79; uchwały SN z 17 lutego 2011 r., III CZP 121/10, OSNC 2011/10/109; z 18 maja 2011 r., III CZP 21/11).

Dodatkowo należy zwrócić uwagę, że zgodnie z orzecznictwem Sądu Najwyższego, jeżeli nieruchomość przeszła na własność Skarbu Państwa na mocy art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o reformie rolnej, to ostateczna decyzja administracyjna wydana na podstawie § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN, rozstrzygająca definitywnie i wiążąco dla sądów powszechnych kwestie nabycia (lub nienabycia) przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości mogłaby stanowić odpowiedni dokument, o którym mowa w art. 31 ustawy o księgach wieczystych i hipotece, wykazujący niezgodność z rzeczywistym stanem prawnym w razie wadliwego ujawnienia w księdze wieczystej Skarbu Państwa na podstawie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej (por. wyrok NSA z 10 kwietnia 2024 r. I OSK 2316/23).

Należy podkreślić, że kwestia przeprowadzenia w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej dowodu przeciwko domniemaniu nabycia prawa własności przez Skarb Państwa w związku z przejęciem nieruchomości na cele reformy rolnej, wynikającemu z treści wpisu ujawnionego w księdze wieczystej, jest zagadnieniem prawa administracyjnego. Podkreślić trzeba, że dopóki decyzja komunalizacyjna jest w obrocie prawnym, to sąd wieczystoksięgowy nie jest uprawniony do kwestionowania stwierdzonego w niej stanu prawnego. Jak bowiem wskazał Sąd Najwyższy w uchwale 7 sędziów z 9 października 2007 r., sygn. akt III CZP 46/07, "W sprawie o uzgodnienie stanu prawnego nieruchomości – ujawnionego w księdze wieczystej na podstawie ostatecznej decyzji administracyjnej wydanej zgodnie z art. 18 ust. 1 w zw. z art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 10 maja 1990 r. – Przepisy wprowadzające ustawę o samorządzie terytorialnym i ustawę o pracownikach samorządowych (Dz.U. Nr 32, poz. 191 ze zm.) – z rzeczywistym stanem prawnym, sąd jest związany tą decyzją.".

Wobec tego należy stwierdzić, że w przypadku przyjęcia w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej braku legitymacji wnioskodawcy, który uzyskał decyzję stwierdzającą niepodpadanie danej nieruchomości pod działanie dekretu o reformie rolnej, zostaje zamknięta dla wnioskodawcy zarówno droga do usunięcia niezgodności wpisów w księdze wieczystej, a tym samym usunięcia wpisów będących wynikiem przejęcia majątku w drodze reformy rolnej, jak również możność obrony w postępowaniu nadzorczym swego interesu prawnego wynikającego z ostatecznej decyzji właściwego organu stwierdzającej, że nieruchomość nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e ww. dekretu. Stan taki nie jest możliwy do zaakceptowania w państwie prawa, bowiem oznacza, że nie są respektowane skutki prawne ostatecznej decyzji stwierdzającej niepodpadanie nieruchomości pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit e ww. dekretu.

Należy zatem przyjąć, że sam fakt wpisania Skarbu Państwa w księdze wieczystej skomunalizowanej nieruchomości nie stanowi wystarczającej podstawy do przyjęcia, że nie ma interesu prawnego, a tym samym legitymacji do zainicjowania postępowania nadzorczego wnioskodawca wnoszący o stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej i przedkładający decyzję właściwego organu stwierdzającą, że nieruchomość nie podpadała pod działanie przepisu art. 2 ust. 1 lit. e ww. dekretu.

Skarżący podnosili, że są spadkobiercami J.T., który był właścicielem przedmiotowej nieruchomości przed jej przejęciem przez Skarb Państwa w oparciu o przepisy o reformie rolnej.

Z akt administracyjnych rozpoznawanej sprawy wynika, że Wojewódzki Urząd Ziemski w Krakowie zaświadczeniem z 30 stycznia 1947 r., nr L.P.9/Z/10a/47, stwierdził, że między innymi parcele katastralne pb [...] oraz pgr [...], podpadają pod działanie art. 2 ust. 1 lit. e) dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).

Wnioskiem z 30 stycznia 1947 r. Wojewódzki Urząd Ziemski w Krakowie wystąpił do Sądu Okręgowego Wydział Hipoteczny w W. o odpisanie z majętności "S." objętej zaginionym wykazem hipotecznym lwh [...] ks. tab. W., Rzeszy Niemieckiej, a poprzednio J.T. m. in. pb [...] oraz pgr [...] i dopisanie ich do realności objętej lwh [...] ks. gr. gm. kat. S. przy Sądzie Grodzkim w S. prowadzonej dla Skarbu Państwa. Na skutek ww. wniosku Sąd Grodzki w S. uchwałą z 22 lutego 1947 r., sygn. akt U.H. 1/47, zezwolił na dopisanie m. in. parcel objętych żądaniem pozwu do karty stanu posiadania realności objętej lwh [...] ks. gr. gm. kat. S. przy Sądzie Grodzkim w S. prowadzonej dla Skarbu Państwa.

Sąd Powiatowy w S. postanowieniem z 18 maja 1962 r., nr Dz.Zd.24/61, podjął ze starego zbioru dokumentów U.H. 1/47 wszystkie dokumenty znajdujące się w tym zbiorze i urządził dla zaginionego lwh [...] byłych dóbr tabularnych S. składającego się z parcel szczegółowo w uchwale byłego Sądu Grodzkiego w S. z 22 lutego 1947 r., U.H. 1/47 wymienionych i obj. dawnym zbiorem S. – w tym parcel pb [...] oraz pgr [...], nowy zbiór złożonych dokumentów oznaczony ZD.Nr.1129 i złożył w nim podjęte dokumenty z dawnego zbioru U.H. 1/47, a opisane szczegółowo w treści postanowienia.

Z poświadczenia Sądu Rejonowego w S. z 9 października 2001 r. dla m. in. parcel pb [...] oraz pgr [...] był założony zbiór dokumentów ZD.1129 (U.H. 1/47).

Ze znajdującego się w aktach sprawy pisma Sądu Rejonowego w S. IV Wydział Ksiąg Wieczystych z 27 października 2021 r. wynika, że na wniosek z 28 lutego 1978 r. Rejonowego Zarządu Gospodarki Terenami przy Naczelniku Miasta w S. Nr Dz.Kw.231-236/78, Nr Dz.Zd.9-14/78, Państwowe Biuro Notarialne w S. przyłączyło do księgi wieczystej nr [...] stanowiącej własność Skarbu Państwa – Urzędu Miejskiego w S., działkę nr [...], powstałą z części pgr. 1kat: [...] ujawnionych w zbiorze dokumentów nr ZD 1129 – w dziale II-gim Kw [...] brak informacji o podstawie wpisu. Na wniosek z 6 czerwca 1980 r., Nr Dz.Kw. 1245-1246/80 działka nr [...] zmieniła konfigurację powiększając się kosztem części działki nr [...] i przyjęła oznaczenie nr [...] o pow. 10144 m2. Na skutek wniosku z 20 lutego 1991 r., Nr Dz.Kw.717/91, działka nr [...] uległa podziałowi na działki nr: [...].

Z kolei ostateczną decyzją Urzędu Rejonowego w W. Oddział Zamiejscowy w S. z 16 września 1993 r., nr GG-6011/I/118//93, zatwierdzono projekt podziału działki nr [...] na działki nr [...].

Wojewoda Małopolski decyzją z 27 sierpnia 2014 r., nr WS-III.7515.1.21.2011.IB, stwierdził, że parcele katastralne pb [...] oraz pgr [...] w granicach w jakich weszły one w skład aktualnych działek nr [...] położonych w S. (poprzednio S.) nie podpadały do działanie art. 2 ust. 1 lit. e dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej (Dz. U. z 1945 r. Nr 3, poz. 13 ze zm.).

Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi decyzją z 22 lutego 2018 r., nr GZ.rn.625.309.2014, utrzymał w mocy wymienioną wyżej decyzję Wojewody Małopolskiego z 27 sierpnia 2014 r.

Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z 27 maja 2021 r., sygn. akt I OSK 1642/19, oddalił skargę kasacyjną Gminy S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z 15 stycznia 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 688/18, oddalającego skargę Gminy S. na powołaną wyżej decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 22 lutego 2018 r.

Do wskazanych powyżej twierdzeń skarżących nie odniósł się organ nadzoru orzekający w sprawie – poza stwierdzeniem, że wpis w księdze wieczystej danej nieruchomości ma kluczowe znaczenie dla ustalenia jej stanu faktyczno-prawnego.

Należało natomiast rozważyć, jakie skutki dla rozpoznawanej sprawy miało wydanie powołanej wyżej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 22 lutego 2018 r. Pozwoliłoby to na rozstrzygnięcie, czy skarżący legitymują się tytułem prawnym do nieruchomości będącej przedmiotem decyzji komunalizacyjnej.

Na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej nabycie przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości następowało z mocy prawa na dzień wejścia dekretu w życie, czyli 13 września 1944 r., bez wydawania indywidualnych aktów stosowania prawa. Był to zatem odmienny tryb nabycia prawa własności nieruchomości przez Skarb Państwa od tych trybów, w których nabycie prawa własności przez Skarb Państwa następowało na podstawie innych aktów prawnych np. nacjonalizacyjnych, wywłaszczeniowych, ale podstawę prawną nabycia prawa własności nieruchomości przez Skarb Państwa stanowiła decyzja administracyjna wydana na podstawie przepisów nacjonalizacyjnych lub wywłaszczeniowych. Do nabycia prawa własności nieruchomości przez Skarb Państwa mogło również dojść na podstawie orzeczenia sądowego (np. wyniku zasiedzenia, spadkobrania). To wydane w tych przypadkach indywidualne akty stosowania prawa, decyzje nacjonalizacyjne, wywłaszczeniowe, orzeczenia sądowe stanowiły podstawę prawną nabycia prawa własności nieruchomości przez Skarb Państwa, były również podstawą wpisu na rzecz Skarbu Państwa prawa własności nieruchomości.

W takich przypadkach do wzruszenia nabycia prawa własności nieruchomości przez Skarb Państwa może dojść w drodze nadzwyczajnych postępowań administracyjnych, np. stwierdzenia nieważności decyzji nacjonalizacyjnej, czy decyzji wywłaszczeniowej, czy też podjętego w stosownym trybie orzeczenia sądowego uchylającego dotychczasowe orzeczenie, np. o zasiedzeniu, czy spadkobraniu.

Natomiast w rozpoznawanej sprawie z uwagi na to, że nabycie przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości na podstawie dekretu PKWN z dnia 6 września 1944 r. o przeprowadzeniu reformy rolnej następowało z mocy prawa bez wydawania decyzji administracyjnej, mamy inną sytuację prawną. Ta odmienność sytuacji prawnej dotyczy nie tylko nabycia przez Skarb Państwa prawa własności nieruchomości na podstawie dekretu o reformie rolnej, ale również sposobu, w jaki można wzruszyć nabycie prawa własności przez Skarb Państwa, jeżeli nastąpiło to z naruszeniem art. 2 ust. 1 lit. e dekretu, przy czym to naruszenie art. 2 ust. 1 lit. e może dotyczyć zarówno całej nieruchomości, jak również poszczególnych działek wchodzących w skład nieruchomości. Tym sposobem jest wystąpienie z wnioskiem o wszczęcie postępowania administracyjnego na podstawie § 5 rozporządzenia z dnia 1 marca 1945 r. w sprawie wykonania dekretu PKWN o przeprowadzeniu reformy rolnej, przedmiotem którego jest ustalenie w drodze decyzji administracyjnej, czy dana nieruchomość podpada pod działanie dekretu o reformie rolnej.

Wydanie decyzji, w której organ stwierdza, że dana nieruchomość nie podpada pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu przeprowadzeniu reformy rolnej, prowadzi do wzruszenia nabycia prawa własności nieruchomości przez Skarb Państwa. Mając zatem na uwadze, że na podstawie dekretu przeprowadzeniu reformy rolnej nabycie prawa własności przez Skarb Państwa następowało z mocy prawa, bez wydawania decyzji administracyjnej, natomiast w przypadku sporu czy wątpliwości co do nabycia prawa własności przez Skarb Państwa ówczesne organy uprawnione zostały do orzekania na wniosek strony, czy dana nieruchomość podpada pod działanie dekretu o reformie rolnej, zrozumiałe jest, dlaczego zaświadczenie ówczesnego organu stanowiące podstawę wpisu prawa własności Skarbu Państwa, samo nie będąc decyzją administracyjną, nie może ostatecznie przesądzić, czy dana nieruchomość podlega przejęciu na cele reformy rolnej.

Z kolei wydanie decyzji, w której organ stwierdza, że dana nieruchomość nie podpada pod art. 2 ust. 1 lit. e dekretu o przeprowadzeniu reformy rolnej, prowadzi do wzruszenia nabycia prawa własności nieruchomości przez Skarb Państwa (por. wyrok NSA z 11 stycznia 2024 r., I OSK 1644/20).

Z ostatecznej decyzji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 22 lutego 2018 r. wynika, że opisana w tej decyzjach nieruchomość nie przeszła na rzecz Skarbu Państwa w trybie dekretu PKWN przeprowadzeniu reformy rolnej, a skoro tak, to nadal jej właścicielem pozostawał J.T. – poprzednik prawny skarżących kasacyjnie. Skarżący mogą wystąpić z powództwem o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym, ale w celu wydania wyroku w tej sprawie koniecznym jest w pierwszej kolejności stwierdzenie nieważności decyzji komunalizacyjnej, bowiem gmina cały czas figuruje w księdze wieczystej jako właściciel nieruchomości na podstawie tej właśnie decyzji.

Powyższe prowadzi do wniosku, że organ przedwcześnie umorzył postępowanie - nie czyniąc niezbędnych ustaleń w przedmiocie oceny interesu prawnego skarżących w żądaniu stwierdzenia nieważności decyzji komunalizacyjnej.

Wobec tego za zasadne należy uznać zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia art. 28 k.p.a., jak również art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a. Uznać również należy, że Sąd I instancji naruszył także art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 105 § 1 k.p.a. akceptując stanowisko organu o bezprzedmiotowości postępowania nadzorczego w niniejszej sprawie i w konsekwencji oddalając skargę.

W tym stanie rzeczy zbędne jest odnoszenie się do pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej.

Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, uznając, że skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy, na podstawie art. 188 p.p.s.a. w związku z art. 193 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. w zw. z art. 182 § 2 p.p.s.a., uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję.

O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 203 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. zasądzając solidarnie od organu na rzecz skarżących zwrot kosztów postępowania sądowego.