Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim wyrokiem z dnia 14 sierpnia 2024 r. sygn. akt II SA/Go 262/24 oddalił skargę M. K. na decyzję Wojewody Lubuskiego z dnia 2 kwietnia 2024 r. nr GN-I.7581.12.2022.KMac w przedmiocie odmowy ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość.
Skargę kasacyjną od wyroku złożyła M. K., zarzucając Sądowi pierwszej instancji:
- 1. naruszenie prawa procesowego, tj. art. 133 § 1, art. 134 § 1, art. 145 § 1 pkt 1 lit. c i art. 151 p.p.s.a. przez oparcie się przez Sąd pierwszej instancji na stanie faktycznym, który nie został wyjaśniony przez Wojewodę Lubuskiego i Starostę Zielonogórskiego w sposób pełny zgodnie ze wskazaniami Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 21 grudnia 2022 r. w sprawie o sygn. akt II SA/Go 610/22, tj. z naruszeniem art. 153 ppsa, art. 7 kpa oraz art. 77 kpa, co w efekcie doprowadziło do oddalenia skargi zamiast uchylenia decyzji organu drugiej instancji w całości;
- 2. naruszenie prawa materialnego tj. art. 128 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami poprzez odmowę wypłaty odszkodowania za bezprawne wywłaszczenie własności nieruchomości oraz art. 183 § 2 pkt 4 ppsa, gdyż skład sądu był sprzeczny z ustawą.
Żądaniem skargi kasacyjnej objęto uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gorzowie Wielkopolskim oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego. Pismem z dnia 24 października 2024 r. zrzeczono się rozpoznania sprawy z niniejszej skargi kasacyjnej na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.
Przepis art. 193 zdanie drugie ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz.U. z 2026 r., poz. 143 - dalej jako: "p.p.s.a." wyłącza odpowiednie stosowanie do postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym wymogów dotyczących koniecznych elementów uzasadnienia wyroku, które przewidziano w art. 141 § 4 w zw. z art. 193 zdanie pierwsze p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie przedstawia więc w uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę kasacyjną opisu ustaleń faktycznych i argumentacji prawnej podawanej przez organy administracji i Sąd pierwszej instancji.
Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę tylko w granicach skargi kasacyjnej (art. 183 § 1 p.p.s.a.), z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania, co oznacza związanie przytoczonymi w skardze kasacyjnej jej podstawami, określonymi w art. 174 p.p.s.a. Wobec niestwierdzenia zaistnienia przesłanek nieważności postępowania, oceniając wyrok Sądu pierwszej instancji w ramach zarzutów zgłoszonych w skardze kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny uznał te zarzuty za niezasadne.
W pierwszej kolejności należy poczynić uwagę porządkującą, że choć skarga kasacyjna formułuje zarzuty naruszenia przepisów "k.p.a." i ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami, to jednocześnie nie definiuje używanego skrótu, ani nie zawiera wskazania dziennika promulgacyjnego, zatem nie wiadomo, w jakim brzmieniu powoływano wzorce kontroli. Analiza treści skargi kasacyjnej doprowadziła jednak Sąd do wniosku, że zarzuty skargi kasacyjnej dotyczą ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r. poz. 572; dalej jako: "k.p.a.") oraz ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2023 r. poz. 344; dalej jako: "u.g.n.") i w tak wytyczonym zakresie Sąd skargę kasacyjną rozpoznał.
Niezasadnie skarga kasacyjna swojej zasadności upatruje w wystąpieniu przesłanki nieważnościowej, wskazanej w przepisie art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Na podstawie art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi, jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy. W niniejszej sprawie argumentacja skargi kasacyjnej koncentruje się wokół procedury powołania sędziego WSA Krzysztofa Rogalskiego. Tymczasem zauważyć trzeba, że efekt dyskusji na temat kontrowersji prezentowanych w skardze kasacyjnej stanowi uchwała Sądu Najwyższego z dnia 2 czerwca 2022 r. sygn. I KZP 2/22, z której wynika brak podstaw do przyjmowania a priori, że każdy sędzia, który uzyskał nominację w następstwie brania udziału w konkursie przed Krajową Radą Sądownictwa po 17 stycznia 2018 r., nie spełnia minimalnego standardu bezstronności i każdorazowo sąd z jego udziałem jest nienależycie obsadzony.
Wątpliwość, co do bezstronności i niezawisłości sędziego musi mieć charakter realny, a nie potencjalny. Naczelny Sąd Administracyjny związany pozostaje zarzutami skargi kasacyjnej, a w badanym przypadku przedstawiony na poparcie wystąpienia przesłanki nieważnościowej zarzut został sformułowany w sposób, który nie mógł przynieść pożądanego rezultatu.
Oczekiwanego efektu nie mógł odnieść także zarzut naruszenia przepisów postępowania. Trafnie ocenił Sąd pierwszej instancji, że organy wykonały wytyczne zawarte w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 21 grudnia 2022 r. sygn. akt II SA/Go 610/22, ponieważ dokonano merytorycznej oceny czy skarżącej przysługuje odszkodowanie. W szczególności organ w sposób prawidłowy przeprowadził postępowanie wyjaśniające, poprzedzające wydanie zaskarżonej decyzji. Do tego zobligował organy Sąd i zadanie to zostało zrealizowane, czemu organy dały wyraz odmawiając ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość. Odrębną kwestią pozostaje aprobata przez stronę skarżącą wydanego rozstrzygnięcia.
Nie można jednak zasadnie kwestionować faktu, że w badanej sprawie prawidłowo dokonano ustaleń faktycznych niezbędnych do rozstrzygnięcia sprawy. Niezasadnie zatem skarga kasacyjna podnosi zarzut naruszenia przepisu art. 153 p.p.s.a.
Skarżąca co do zasady gołosłownie polemizuje z oceną materiału dowodowego dokonaną przez organ i zaaprobowaną przez Sąd pierwszej instancji. Rolą organu w toku postępowania administracyjnego jest: podjęcie czynności w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 k.p.a.), udokumentowanie poczynionych ustaleń w aktach sprawy (art. 77 § 1 k.p.a.) oraz uzasadnienie w sposób przewidziany w art. 107 § 3 k.p.a. wydanej decyzji. Wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, prawidłowo Sąd pierwszej instancji ocenił, że tym wymogom organy sprostały, bowiem w sprawie nie istniały istotne, niewyjaśnione wątpliwości, które pozostawały w bezpośrednim związku z przesłankami rozstrzygnięcia.
Odnosząc się do argumentacji zaprezentowanej w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, należy podkreślić, że nie ma racji skarżący, jakoby Sąd pierwszej instancji w sposób nagły i nieuzasadniony zmienił swoje dotychczasowe stanowisko w niniejszej sprawie. Trafnie co prawda dostrzeżono w skardze kasacyjnej, iż na wcześniejszym etapie postępowania decyzje organów administracji podlegały uchyleniu z uwagi na niedostatki przeprowadzonego postępowania dowodowego. Niemniej jednak Sąd pierwszej instancji konsekwentnie wskazywał na potrzebę dokonania wszechstronnej i kompleksowej oceny materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy. Ocena ta, finalnie została przez organy dokonana w sposób prawidłowy.
Zauważyć przy tym należy, że jakkolwiek skarga kasacyjna podnosi zarzuty naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 7 i art. 77 k.p.a., to jednak w żaden sposób nie wskazuje, jakie konkretnie dowody miałyby organy jeszcze przeprowadzić i o jakie elementy należałoby uzupełnić zgromadzony, obszerny już materiał dowodowy. W tym stanie rzeczy podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty procesowe jawią się jako całkowicie gołosłowne i nie mogą prowadzić do podważenia zaskarżonego orzeczenia.
W konsekwencji powyższego, nieuzasadniony jest także zarzut naruszenia przepisu art. 128 u.g.n. Przede wszystkim zarzut ten został wadliwie skonstruowany, bowiem przepis ten dzieli się na mniejsze jednostki redakcyjne. Tymczasem, w skardze kasacyjnej nie wskazano jednoznacznie jakie jednostki redakcyjne powołanego przepisu miałyby zostać naruszone w niniejszej sprawie. Jest to tymczasem wymóg istotny, gdyż zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekając w granicach skargi kasacyjnej, granice te musi wywieść właśnie ze złożonego środka zaskarżenia. Naczelny Sąd Administracyjny nie może wyjść poza granice (zarzuty) skargi kasacyjnej i nie może zarzutów skargi kasacyjnej domniemywać.
Nie mogą też pożądanego efektu przynieść argumenty usiłujące sferę ustaleń faktycznych zwalczać poprzez zarzuty naruszenia prawa materialnego. Zasadność naruszenia prawa materialnego nie może zostać skutecznie wykazana na podstawie stanu faktycznego, który sama strona skarżąca uznaje za prawidłowy. Przepisy ustawy o gospodarce nieruchomościami regulują kwestię ustalenia i wypłaty odszkodowania za nieruchomość wywłaszczoną, a z wywłaszczeniem nieruchomości mamy do czynienia wówczas, gdy została wydana decyzja administracyjna i odbywa się ono generalnie bez zgody osoby, której pozbawia się prawa własności. Jak natomiast wynika z niezakwestionowanych skutecznie ustaleń Sądu pierwszej instancji w przedmiotowej sprawie nie mamy do czynienia z wywłaszczeniem.
W świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego brak jest jakichkolwiek podstaw do przyjęcia, iż zrzeczenie się prawa własności nieruchomości przez małżonków J. nastąpiło w warunkach przymusu. W świetle powyższego nawet nieścisłość redakcyjna, ograniczająca się do jednego zdania uzasadnienia Sądu pierwszej instancji i wynikająca z użycia podwójnego zaprzeczenia, nie ma wpływu na ocenę prawidłowości zaskarżonego wyroku. Z całości uzasadnienia w sposób jednoznaczny wynika bowiem, że Sąd pierwszej instancji podzielił stanowisko organów, zgodnie z którym dokonana ocena materiału dowodowego nie stwarza podstaw do przyjęcia, iż przekazanie na rzecz Skarbu Państwa działki nr [...], położonej w Ś., pozostawało w związku z procesem wywłaszczeniowym.
Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną.