Uzasadnienie
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 16 maja 2025 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 335/25, uwzględniając skargę K.S., uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2025 r., nr [...] (nr postępowania: [...]), utrzymującą w mocy decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] września 2024 r., nr [...] (nr postępowania: [...]), którą odmówiono skarżącemu przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko – S.S. na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r.
Wyrok ten został wydany w następującym stanie faktycznym i prawnym sprawy.
Wnioskiem z 1 lutego 2023 r. skarżący zwrócił się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego w okresie świadczeniowym 2023/2024 na dzieci: S. i M. Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia [...] czerwca 2023 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko – S., na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Powołując się na wyrok Sądu Okręgowego w Katowicach z 10 października 2019 r., w sprawie o sygn. akt XVIII C 2377/16, o rozwód, organ stwierdził, że skarżący nie sprawuje faktycznej opieki nad dzieckiem, zaś zgodnie z art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r., poz. 421 ze zm.), powoływanej dalej jako "u.p.p.w.d.", w przypadku zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, który faktycznie sprawuje nad nim opiekę. Organ wskazał przy tym, że odrębną decyzją przyznał prawo do świadczenia wychowawczego w pełnej wysokości 500 zł matce dziecka.
Decyzją z dnia [...] grudnia 2023 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wyjaśnił, że zgodnie z wyrokiem Sądu Okręgowego w Katowicach z 10 października 2019 r., w sprawie o sygn. akt XVIII C 2377/16 r., oraz wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 18 lutego 2021 r., w sprawie o sygn. akt I ACa 65/20, rozwiązując małżeństwo stron przez rozwód, powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi synami matce a skarżącemu ograniczono wykonywanie władzy rodzicielskiej do współdecydowania o istotnych sprawach dzieci oraz do kontaktów, zatem - w ocenie organu odwoławczego - oznacza to, że sąd nie orzekł opieki naprzemiennej rodziców. Organ wyjaśnił, że jeżeli rodzice po rozwodzie zamieszkują rozdzielnie, a sąd cywilny nie orzeknie opieki naprzemiennej, zgodnie z przepisami u.p.p.w.d., świadczenie wychowawcze przysługuje tylko jednemu rodzicowi, a mianowicie temu, z którym dziecko mieszka i pozostaje na utrzymaniu.
W ocenie organu odwoławczego, w tej sytuacji, prawo do świadczenia wychowawczego należało przyznać matce, czyli rodzicowi, który w rozumieniu art. 22 u.p.p.w.d., faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem w badanym okresie, a nie skarżącemu, u którego dziecko przebywa na czas realizowania kontaktów ustalonych przez sąd opiekuńczy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach wyrokiem z dnia 18 kwietnia 2024 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 74/24, uchylił decyzję organu odwoławczego oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Sąd stwierdził, że organy administracji dopuściły się błędnej wykładni przepisu art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., zgodnie z którym w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, sprawowaną w porównywalnych i powtarzających się okresach, kwotę świadczenia wychowawczego ustala się każdemu z rodziców w wysokości połowy kwoty przysługującego za dany miesiąc świadczenia wychowawczego. Organ odwoławczy uznał bowiem, że skarżący nie sprawuje opieki naprzemiennej nad synem, ponieważ zgodnie z wyrokiem rozwodowym wykonywanie władzy rodzicielskiej nad synami zostało powierzone matce dzieci.
Tymczasem, pod pojęciem opieki naprzemiennej należy rozumieć opiekę wykonywaną na podstawie orzeczenia sądu powszechnego, a ponadto wykonywaną przez oboje rodziców w następujących po sobie porównywalnych okresach zakładającą naprzemienne zamieszkiwanie dzieci, bądź dziecka u każdego z rodziców. Wymóg porównywalnych okresów nie może być utożsamiany z postawieniem warunku równego podziału obowiązków, czy czasu wykonywania opieki przez rozwiedzionych małżonków. Sąd stanął na stanowisku, że dziecko pozostaje pod opieką naprzemienną obojga rodziców nie tylko wówczas, gdy zwrot "opieka naprzemienna" znajduje się wprost w sentencji orzeczenia sądu powszechnego. Kwestia ta powinna być oceniana z uwzględnieniem cech i celów tej instytucji, przy wykorzystaniu odpowiednich metod wykładni. Stąd też istotne pozostawało dokonanie analizy zakresu tej opieki.
Sąd podzielił pogląd, że dowodem na zaistnienie opieki naprzemiennej może być odpis orzeczenia sądu powszechnego, zaś w sytuacji, gdy nie zawiera on stosownego zwrotu, rzeczą organów jest samodzielne ustalenie charakteru zawartych w nim zapisów dla zobrazowania i wyłożenia treści pojęcia "opieka naprzemienna" w konkretnej sprawie. Sąd wskazał, że bez znaczenia dla niniejszej sprawy pozostaje treść wyroku rozwodowego Sądu Okręgowego w Katowicach z 10 października 2019 r., w zakresie powierzenia władzy rodzicielskiej. Przepisy u.p.p.w.d. nie wykluczają bowiem sytuacji, żę pomimo formalnego powierzenia wykonywania władzy rodzicielskiej matce, świadczenie będzie należne ojcu, który rzeczywiście sprawuje opiekę nad dzieckiem.
Formułując wytyczne, Sąd wskazał, że ponownie rozpoznając sprawę organ pierwszej instancji powinien w szczególności ustalić, jaki jest charakter opieki na podstawie wyroku rozwodowego Sądu Okręgowego w Katowicach z 10 października 2019 r. i czy skarżący faktycznie taką opiekę sprawuje, co w konsekwencji pozwoli ocenić, czy jest to opieka naprzemienna w rozumieniu art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. Sąd zwrócił również uwagę na ciążący na organie obowiązek wnikliwego, wszechstronnego wyjaśnienia przesłanek, którymi kierował się przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, w tym przedstawienia analizy okoliczności i dowodów oraz dokonanych na ich podstawie ustaleń, w wyniku których rozstrzygnięcie takie podjęto.
Po ponownym rozpoznaniu sprawy, Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z [...] września 2024 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko na okres świadczeniowy od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że z załączonych do akt sprawy orzeczeń - wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z 10 października 2019 r., w sprawie o sygn. akt XVIII C 2377/1, i wyroku Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 18 lutego 2021 r., w sprawie o sygn. akt I ACa 65/20, wynika, że sąd nie ustanowił opieki naprzemiennej nad dziećmi, a więc skarżącemu nie przysługuje prawo do świadczenia wychowawczego na syna na podstawie art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. Organ wskazał, że świadczenie wychowawcze w pełnej wysokości należy przyznać matce, czyli rodzicowi, który w rozumieniu art. 22 u.p.p.w.d. faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem, ponieważ w tym okresie dziecko mieszkało z matką, natomiast w miejscu zamieszkania skarżącego dziecko przebywało na czas realizowania kontaktów, określonych przez sąd opiekuńczy.
Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że w celu ustalenia, który z wnioskujących rodziców faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem, przyjął miejsce zamieszkania dziecka, opierając się na orzeczeniu sądu opiekuńczego.
W odwołaniu od powyższej decyzji skarżący wskazał na zawartą w dniu 25 stycznia 2017 r. ugodę sądową, a w szczególności jej pkt 2, regulujący sposób wypłaty świadczenia wychowawczego. Zwrócił uwagę na nieuwzględnienie przez organ treści wiążącego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 18 kwietnia 2024 r. Zaakcentował, że przedmiotem postępowania nie jest to, czy skarżącemu powierzono władzę rodzicielską nad dziećmi, co jak wskazał jest okolicznością bezsporną, wynikającą wprost z treści wyroku rozwodowego, lecz to czy skarżący sprawuje faktycznie opiekę nad dziećmi, czy dzieci zamieszkują ze skarżącym oraz czy tak sprawowana opieka ma charakter powtarzalny i porównywalny. Zdaniem skarżącego, zawężanie grupy odbiorców świadczenia wychowawczego tylko do rodziców, którym powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej w sytuacji, gdy drugi z rodziców nie został pozbawiony tej władzy i sprawuje faktyczną opiekę nad dzieckiem przez 13-14 dni w miesiącu, jest niezgodne z konstytucyjną zasadą dobra dziecka.
Wskazał, że miejsce zamieszkania dzieci nie zostało ustalone wyrokiem Sądu Okręgowego przy matce, zatem twierdzenia organu pozostają sprzeczne ze stanem faktycznym. Nadto, wyrok rozwodowy uregulował i wzmocnił kontakty skarżącego z dziećmi. Skarżący podkreślił, że dzieci mieszkają z nim od 2016 r., na potwierdzenie czego przytoczył szereg okoliczności takich, jak m.in. czynny udział w życiu dzieci, wizyty u znajomych, odwożenie na zajęcia szkolne i pozaszkolne, przygotowanie do zajęć dydaktycznych i na sprawdziany, przygotowanie do zajęć sportowych, opieka podczas choroby.
Skarżący podniósł również zarzut nieprawidłowego uzasadnienia decyzji, brak rozpatrzenia całokształtu materiału dowodowego, a także uniemożliwienie wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji.
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych decyzją z 20 lutego 2025 r. utrzymał w mocy decyzję organu pierwszej instancji. W ślad za organem pierwszej instancji podkreślił, że z uwagi na treść wyroku rozwodowego, którym ograniczona została władza rodzicielska skarżącego, skarżący nie jest uprawniony do świadczenia wychowawczego na podstawie art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. Organ odwoławczy podkreślił, że w wyroku rozwodowym Sąd Okręgowy nie orzekł opieki naprzemiennej rodziców, a Sąd Apelacyjny podtrzymał powyższe rozstrzygnięcie w tym zakresie. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył fragmenty uzasadnień wyroków Sądu Okręgowego w Katowicach oraz Sądu Apelacyjnego w Katowicach, odnoszące się do rozstrzygnięcia w zakresie władzy rodzicielskiej. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych podzielił także ustalenie organu pierwszej instancji co do faktycznie sprawowanej opieki przez matkę, opartej o ustalone sądownie miejsce zamieszkania dziecka.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżący zarzucił organom pominięcie treści ugody w zakresie wypłaty świadczenia wychowawczego, a także nierozpoznanie istoty sprawy oraz brak uwzględnienia treści wiążącego w tej sprawie wyroku sądu administracyjnego. Zdaniem skarżącego, organy nie rozpatrzyły całokształtu materiału dowodowego, co skutkowało jego błędną oceną, a w rezultacie błędnym uznaniem, że skarżący nie sprawuje opieki faktycznej nad synem lub sprawowana opieka nie nosi charakteru opieki naprzemiennej.
Powołanym na wstępie wyrokiem, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach uwzględnił skargę, wskazując przy tym, że zaskarżona decyzja została wydana w warunkach związania oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania sformułowanymi w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 18 kwietnia 2024 r., w sprawie o sygn. akt II SA/Gl 74/24, a zatem głównym kryterium kontroli poprawności nowo wydanej decyzji pozostaje kwestia, czy po ponownym rozpatrzeniu sprawy organy orzekające w sprawie podporządkowały się wskazaniom Sądu.
Rozpoznając sprawę w tak określonych granicach, Sąd Wojewódzki stwierdził, że wytyczne zawarte w wyroku z 18 kwietnia 2024 r. nie zostały zrealizowane, a ponadto organ odwoławczy zaniechał ponownego rozpoznania sprawy, czym naruszył zasadę dwuinstancyjności postępowania, wyrażoną w art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572), powoływanej dalej jako "k.p.a.".
Sąd I instancji przywołał fragmenty uzasadnienia ww. wyroku i wskazał, że organ odwoławczy ponownie oparł swoje rozstrzygnięcie o wykładnię art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., uznaną w wiążącym wyroku za błędną. W ocenie Sądu, Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pominął porównanie zakresu opieki sprawowanej przez rodziców dziecka oraz nie wypełnił wytycznych co do dokonania oceny zgromadzonego materiału dowodowego, w szczególności oceny treści wyroku rozwodowego pod kątem ustalenia, czy w sprawie występuje opieka naprzemienna. W tej sytuacji, zdaniem Sądu I instancji, należało uznać, że organ pominął dokonaną w wiążącym wyroku ocenę prawną oraz nie zrealizował wytycznych dotyczących przeprowadzenia postępowania zgodnie z wymogami określonymi w k.p.a., co oznacza, że zaskarżona decyzja zapadła z naruszeniem art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), powoływanej dalej jako "p.p.s.a.".
Sąd I instancji stwierdził ponadto, że organ odwoławczy dopuścił się naruszenia zasady dwuinstancyjności postępowania administracyjnego, wyrażonej w art. 15 k.p.a., albowiem zaniechał ponownego rozpatrzenia sprawy, nie odniósł się do argumentów i szeregu zarzutów podniesionych w odwołaniu, nie uczynił zadość zasadzie przekonywania, zaniechał dokonania ustaleń w kwestii przesłanek zawartych w art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d., a także nie wskazał jakie dowody stanowiły o podzieleniu ustaleń organu pierwszej instancji w kontekście związania zapadłym w sprawie wyrokiem. Zdaniem Sądu Wojewódzkiego, argumentacja organu odwoławczego stanowiła w istocie w całości powielenie stanowiska przedstawionego w decyzji organu pierwszej instancji.
Sąd I instancji zobowiązał organ odwoławczy do uwzględnienie wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w uzasadnieniu wydanego wyroku, w szczególności uwzględnienie wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 18 kwietnia 2024 r., a także do postępowania w zgodzie z zasadą dwuinstancyjności. Sąd zwrócił również uwagę na obowiązek przestrzegania pozostałych reguł postępowania administracyjnego.
W skardze kasacyjnej Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, zaskarżając wyrok Sądu I instancji w całości, przytoczył podstawy kasacyjne dotyczące naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego.
W ramach podstawy kasacyjnej dotyczącej prawa materialnego skarżący kasacyjnie organ zarzucił błędną wykładnię art. 5 ust. 2a u.p.p.w.d. polegającą na przyjęciu przez Sąd, że opieka naprzemienna obojga rodziców może być ustalana przez organ administracyjny w sytuacji, gdy sąd określający sposób wykonywania opieki nad dzieckiem nie orzekł o opiece naprzemiennej.
W ramach podstawy kasacyjnej dotyczącej przepisów postępowania skarżący kasacyjnie organ zarzucił naruszenie:
- - art. 153 p.p.s.a. poprzez przyjęcie, że organ i Sąd są związane oceną prawną dokonaną w wyroku z 18 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/GI 74/24, w sytuacji, gdy Sąd uchylił decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w Białymstoku, wskazując uchybienia postępowania i naruszenie art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 107 § 3 k.p.a. z uwagi na brak wyjaśnienia przesłanek, którymi organ się kierował przy podejmowaniu rozstrzygnięcia, a przede wszystkim brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego;
- - art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez wadliwe przyjęcie, że dowody zgromadzone w niniejszej sprawie nie były wystarczające do wydania decyzji utrzymującej w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania prawa do części świadczenia wychowawczego, podczas gdy zebrany w sprawie materiał dowodowy nie zawierał braków i był wystarczający do wydania rozstrzygnięcia.
W oparciu o powyższe zarzuty skarżący kasacyjnie organ wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozstrzygnięcie skargi poprzez jej oddalenie, ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania. Ponadto, wniesiono o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych, a także o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną K.S. wniósł o oddalenie skargi w całości, a ponadto zrzekł się prawa do rozpoznania skargi na rozprawie.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W niniejszej sprawie nie występują, enumeratywnie wyliczone w art. 183 § 2 p.p.s.a., przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego. Z tego względu, przy rozpoznaniu sprawy Naczelny Sąd Administracyjny związany był granicami skargi kasacyjnej wyznaczonymi wskazanymi podstawami.
Zgodnie z treścią art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach:
- 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
- 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie zasługiwała na uwzględnienie.
Zasadne okazały się bowiem zarzuty dotyczące naruszenia przepisów postępowania art. 153 p.p.s.a. a także art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
Niewątpliwie, jak prawidłowo wskazał Sąd I instancji w zaskarżonym wyroku, zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania, zawarte w wyroku uchylającym kontrolowaną decyzję, są wiążące dla orzekających ponownie organów administracji a także sądów.
W wydanym w niniejszej sprawie wyroku z dnia 18 kwietnia 2024 r., sygn. akt II SA/GI 74/24, Wojewódzki Sad Administracyjny w Gliwicach stwierdził, że dla przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego, w aspekcie przesłanek określonych w art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa, istotne było ustalenie, czy w świetle orzeczenia sądu sprawowana przez rozwiedzionych rodziców opieka nad dzieckiem – M. ma charakter opieki naprzemiennej. Tymczasem, kwestia wskazywanej "porównywalności" sprawowanej opieki przez oboje rodziców dziecka nie została przez organy w sprawie nawet podjęta.
Sąd stwierdził, że uzasadnienie poprzednio wydanej decyzji pierwszoinstancyjnej sprowadzało się do stwierdzenia, że na podstawie ww. wyroku rozwodowego skarżący nie sprawuje opieki faktycznej nad dzieckiem, i do przywołania regulacji art. 22 ustawy o pomocy państwa. Nie wyjaśniono natomiast w ogóle przesłanek, na których oparto taki wniosek. Z kolei, w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji organ odwoławczy w żaden sposób nie odniósł się do stanowiska organu I instancji o braku sprawowania opieki faktycznej i nie poddał go ocenie, lecz zamiast tego sformułował twierdzenie, że skarżący nie sprawuje opieki naprzemiennej, gdyż ma ograniczoną władzę rodzicielską do współdecydowania o istotnych sprawach dzieci oraz do kontaktów, których sposób ustalony został w punkcie 5 sentencji wyroku Sądu Okręgowego w Katowicach z 10 października 2019 r.
Taką wykładnię art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci Sąd uznał za błędną. Wskazał, że opieka naprzemienna, odmiennie niż władza rodzicielska, jest pojęciem odnoszącym się do sfery faktycznej. Można ją określić jako pewny sposób sprawowania pieczy nad dzieckiem przez oboje rodziców, którzy nie zamieszkują razem. Pod tym pojęciem należy przy tym rozumieć taką opiekę, której cechą jest: bieżące dbanie o dziecko, pilnowanie go, troszczenie się o nie. Chodzi tu o stworzenie sytuacji, w której mimo, że – zgodnie zobowiązującym prawem – dziecko ma formalnie jedno miejsce zamieszkania (w niniejszej sprawie skarżącej), to de facto "ma dwa domy".
Sąd stwierdził, że bez znaczenia dla niniejszej sprawy pozostaje zatem treść ww. wyroku rozwodowego Sądu Okręgowego w Katowicach z 10 października 2019 r. w zakresie powierzenia władzy rodzicielskiej. Zapisy omawianej ustawy nie wykluczają bowiem sytuacji, że mimo formalnego powierzenia wykonywania władzy rodzicielskiej matce, świadczenie będzie należne ojcu, który rzeczywiście sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jednocześnie, Sąd wskazał, że opierając się na nieprawidłowej wykładni art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa, organ odwoławczy nie przeprowadził żadnej bliższej analizy treści powołanych w tej decyzji wyroków Sądu Okręgowego w Katowicach z 10 października 2019 r. oraz Sądu Apelacyjnego w Katowicach z 18 lutego 2021 r. celem porównania zakresu opieki sprawowanej przez skarżącego i jego byłą żonę w kontekście szczegółowych rozstrzygnięć, jakie zostały w tych orzeczeniach zawarte. Tymczasem, nie da się wykluczyć, że powierzenie wykonywania władzy rodzicielskiej matce dzieci oraz obciążenie kosztami utrzymania dzieci obojga rodziców oraz regulacja w sposób szczegółowy kontaktów ojca z synami, sprowadza się do cyklicznego zamieszkiwania dziecka z każdym z rodziców w określonych, porównywanych okresach, co skarżący podnosił w odwołaniu oraz w skardze, opisując szczegółowo zakres podejmowanych czynności w czasie, gdy zamieszkuje wspólnie z dziećmi.
Organ tej kwestii nie wyjaśnił, zatem ustalenie, że skarżący nie sprawuje opieki naprzemiennej uzasadniające odmowę świadczenia wychowawczego jest ustaleniem dowolnym, nie znajdującym podstaw w materiale dowodowym.
W konsekwencji, Sąd zalecił, aby przy ponownym rozpatrywaniu sprawy, organ I instancji, uwzględniając rozważania poczynione przez Sąd, ustalił jaki jest charakter opieki na podstawie wyroku rozwodowego Sądu Okręgowego w Katowicach z dnia 10 października 2019 r. i czy skarżący faktycznie taką opiekę sprawuje, co w konsekwencji pozwoli ocenić, czy jest to opieka naprzemienna w rozumieniu art. 5 ust. 2a ustawy o pomocy państwa. Następnie, organ powinien dać temu wyraz w uzasadnieniu decyzji, wyjaśniając w sposób wnikliwy, wszechstronny, a zarazem jasny dla strony przesłanki, którymi się kierował przy podejmowaniu rozstrzygnięcia oraz prezentując dokładną analizę okoliczności i dowodów oraz dokonanych na ich podstawie ustaleń, w wyniku których rozstrzygnięcie takie podjęto.
W zaskarżonym wyroku uznano, że powyższe wskazania nie zostały wykonane. Uchylając z tego powodu zaskarżoną decyzję, Sąd I instancji zobowiązał organ odwoławczy do uwzględnienia wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w uzasadnieniu tego wyroku, a w szczególności uwzględnienie wytycznych zawartych w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z 18 kwietnia 2024 r., nie precyzując jednakże stanowiska w tym zakresie.
Tymczasem, w uzasadnieniach kontrolowanych decyzji organów obu instancji odwoływano się do obszernych fragmentów wyroków, wydanych w sprawie rozwodowej przez sądy obu instancji, dotyczących orzeczenia w przedmiocie władzy rodzicielskiej, których analizę szczegółową zalecono poprzednio. Sąd I instancji, rozpoznając sprawę, zanegował podjęte rozstrzygnięcie, nie odnosząc się jednakże w ogóle do tych szczegółowych ustaleń. W tej sytuacji stwierdzenie niewykonania zaleceń nie jest zrozumiałe. Jednocześnie nie są zrozumiałe aktualne zalecenia co do dalszego postępowania organów.
Zamieszczenie wskazań co do dalszego postępowania jest obligatoryjnym elementem uzasadnienia. Są to adresowane do organu wskazówki co do zgodnego z prawem załatwienia sprawy. Mogą obejmować w szczególności określenie prawidłowej podstawy prawnej decyzji, stanu prawnego, rezultatu wykładni przepisów prawa, a więc odkodowanie znajdującej zastosowanie normy prawnej, a także odnosić się do czynności postępowania administracyjnego. Wskazania stanowią w świetle art. 153 wiążący strony fragment uzasadnienia i z tego względu istotne jest to, by formułowane były jednoznacznie, precyzyjnie nie pozostawiając wątpliwości co do stanowiska sądu. Muszą ponadto nadawać się do wykonania przez organ administracji, a następnie stwarzać podstawę do skonstruowania z wykorzystaniem art. 153 p.p.s.a. wzorca w przypadku uruchomienia sądowej kontroli w odniesieniu do ponownie wydanej decyzji. W przypadku gdy uwzględnienie skargi dotyczy decyzji wydanej już w warunkach wynikającego z art. 153 związania poprzednio wydanymi motywami, nowe wskazania muszą uwzględniać treść poprzednich, zawartych we wcześniejszym, prawomocnym wyroku.
Skutkiem wypełnienia wskazań powinno być osiągnięcie stanu zgodności z prawem. Wskazania powinny wynikać z zaprezentowanych w uzasadnieniu rozważań, pozostawać z nimi spójne i należy formułować je wprost; nie można ich domniemywać, ani zastępować odwołaniem się do wcześniejszych fragmentów motywów (por. Wegner Joanna (red.), Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, art. 141, LEX).
Naczelny Sąd Administracyjny uznał zatem za zasadne zarzuty skargi kasacyjnej dotyczące naruszenia przepisów postępowania w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy.
Z powyższych względów, Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił wniesioną w sprawie skargę kasacyjną i z uwagi na niewyjaśnienie istoty sprawy, na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a., uchylił wyrok Sądu I instancji i przekazał sprawę temu Sądowi do ponownego rozpoznania.
Ponownie rozpoznając sprawę, Sąd I instancji dokona kontroli legalności zaskarżonej decyzji w pełnym zakresie, z uwzględnieniem powyższej oceny prawnej, stosownie do treści art. 190 p.p.s.a., poddając przy tym szczegółowej analizie i ocenie dokonane przez organy ustalenia na podstawie wyroków wydanych w sprawie o rozwód, a także odnosząc się do zarzutów zawartych w skardze, które nie stanowiły przedmiotu oceny w kontrolowanym wyroku. Sąd I instancji powinien mieć przy tym na uwadze specyfikę postępowania dowodowego w sprawach dotyczących świadczenia wychowawczego, które przebiega w różny sposób, w zależności od różnych możliwych sytuacji. Odmiennie bowiem uregulowano sposób dokonywania ustaleń w sytuacji, gdy rodzice jednocześnie występują o świadczenie w pełnej wysokości, twierdząc przy tym, że sprawują wyłączną opiekę nad dzieckiem i odmiennie w przypadku wniosku składanego w oparciu o sprawowaną opiekę naprzemienną.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 203 pkt 2 p.p.s.a.
Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, stosownie do art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż organ zrzekł się rozprawy a skarżący nie zażądał jej przeprowadzenia.