Uzasadnienie
Wyrokiem z 23 lipca 2025 r., sygn. akt V SA/Wa 1185/25, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie po rozpoznaniu skargi E. S. (dalej: "skarżąca", "strona") na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "Prezes ARiMR", "organ odwoławczy") z dnia 4 lutego 2025 r., nr 264/2024/2025, w przedmiocie odmowy zmiany terminu do złożenia wniosku o II ratę pomocy, oddalił skargę.
Sąd pierwszej instancji orzekał w następującym stanie faktycznym i prawnym.
Dyrektor Zachodniopomorskiego Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej: "Dyrektor OR ARiMR", "organ I instancji") w dniu 29 czerwca 2021 r. wydał na rzecz strony decyzję przyznającą pomoc finansową na operacje typu "Premie na rozpoczęcie działalności pozarolniczej" w ramach poddziałania "Pomoc na rozpoczęcie pozarolniczej działalności gospodarczej na obszarach wiejskich" objętego Programem Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 - w wysokości 250.000,00 zł, z zastrzeżeniem dopełnienia warunków. W dniu 19 listopada 2021 r. pierwsza rata pomocy została przekazana na rachunek bankowy wskazany przez wnioskodawczynię.
W dniu 23 czerwca 2023 r. strona wystąpiła z wnioskiem o wydłużenie terminu realizacji założeń biznesplanu, w związku z sytuacją po pandemii Covid-19, sytuacją geopolityczną oraz istniejącymi trudnościami w realizacji zamówień i dostępności towarów oraz świadczenia usług.
W dniu 21 lipca 2023 r. strona ponowiła wniosek o wydłużenie realizacji założeń biznesplanu do dnia 1 grudnia 2024 r., wskazując tożsamą argumentację, a ponadto wyjaśniając, że środki trwałe, które zaplanowane były do zakupu były i są niedostępne i w takiej sytuacji zmuszona jest ona poszukać nowego dostawcy oraz nowego producenta i zakupić środki o zbliżonych parametrach i przeznaczeniu, aby mogła realizować założenia biznesplanu. Jednocześnie wnioskodawczyni poinformowała, że zakupiła dwie pozycje z biznesplanu jeszcze w 2021 r., a w kolejnych latach zakupów nie mogła zrealizować w związku z ich brakiem w magazynie. Do pisma dołączono dwie faktury wraz z dokumentacją ofertową dotyczącą dostępności sprzętu.
Organ I instancji w dniu 25 lipca 2023 r. wezwał stronę do złożenia wyjaśnień oraz przedłożenia dokumentów lub innych dowodów potwierdzających wykorzystanie wszystkich możliwych i dostępnych sposobów zmierzających do zrealizowania założeń biznesplanu.
W odpowiedzi strona powtórzyła twierdzenia dotyczące trudnej sytuacji po pandemii oraz sytuacji geopolitycznej związanej z agresją Rosji na Ukrainę. Dodatkowo wskazała na znaczny wzrost cen towarów i możliwość rezygnacji z części wyposażenia swojego warsztatu.
Decyzją z dnia 18 sierpnia 2023 r. Dyrektor OR ARiMR nie wyraził zgody na zmianę założeń biznesplanu w żądanym zakresie. Prezes ARiMR decyzją z dnia 6 lutego 2024 r. uchylił powyższą decyzję organu I instancji i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia, nakazując rozpoznanie żądania przy uwzględnieniu przepisów epizodycznych wprowadzonych w związku z pandemią Covid-19.
Pismem z dnia 11 marca 2024 r. Dyrektor OR ARiMR wezwał stronę do złożenia wyjaśnień w zakresie wpływu sytuacji po okresie pandemii COVID-19 oraz sytuacji geopolitycznej związanej z agresją Rosji na Ukrainę na brak możliwości realizacji biznesplanu w terminie określonym w decyzji o przyznaniu pomocy.
W dniu 28 marca 2024 r. wpłynęła odpowiedź, w której strona stwierdziła, że "(...) znaczna część sprzętu jest nadal niedostępna, potrzebuję czasu abym mogła zmienić założenia biznesplanu i wybrać sprzęt dostępny na runku lecz niezbędny do funkcjonowania zakładu, co nie jest łatwe ponieważ ceny znacznie wzrosły i z części wyposażenia będę musiała zrezygnować, abym zmieściła się w premii". Wnioskodawczyni złożyła przykładowe oferty sprzedaży narzędzi i sprzętu, jednocześnie wskazując, że bez zgody na wydłużenie terminu realizacji biznesplanu wszelkie jej starania mogą wpłynąć na jej niekorzyść i konieczność zwrotu premii. Ponadto strona podała, że choruje na nowotwór, na potwierdzenie czego złożyła dokumentację medyczną (dotyczącą okresu późniejszego niż złożony wniosek o wydłużenie terminu realizacji założeń biznesplanu).
Po ponownym przeanalizowaniu sprawy Dyrektor OR ARiMR decyzją z dnia 11 kwietnia 2024 r. odmówił zmiany decyzji o przyznaniu pomocy finansowej we wnioskowanym zakresie.
Prezes ARiMR - po rozpoznaniu odwołania strony - decyzją z dnia 4 lutego 2025 r. utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.
Prezes ARiMR stanął na stanowisku, że strona nie spełniła przesłanki dotyczącej elementu subiektywnego, ani nie wykazała, że przyczyna niezrealizowania zobowiązań dotyczących realizacji założeń biznesplanu była bezpośrednio powiązana z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 lub wprowadzeniem stanu nadzwyczajnego w związku z zakażeniami tym wirusem.
Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie pomocy w dniu 30 grudnia 2020 r., a zatem już podczas trwania pandemii Covid-19, posiadając pełną wiedzę o sytuacji na rynku gospodarczym. Pomimo tego zaplanowała prowadzenie działalności gospodarczej w ramach kodów PKD 33.12.Z Naprawa i konserwacja maszyn oraz 45.20.Z Konserwacja i naprawa pojazdów samochodowych z wyłączeniem motocykli i sporządziła biznesplan, zakładając inwestycje w środki trwałe niezbędne do prowadzenia ww. działalności.
Wnioskodawczyni w żadnym z pism nie skonkretyzowała, jakie obiektywne i subiektywne okoliczności dotyczące strony zaistniałe w związku z zakażeniami wirusem SARS-CoV-2 oraz sytuacją geopolityczną, miały konkretny wpływ na brak możliwości realizacji biznesplanu.
Strona powołała się w swoich pismach na powszechnie znane okoliczności dotyczące utrudnień związanych z ogłoszeniem na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej stanu zagrożenia epidemicznego oraz stanu epidemii, a także atakiem zbrojnym na Ukrainę oraz wzrostem cen towarów. Jednakże nie wskazała, jakie konkretne utrudnienia, bezpośrednio jej dotyczące, nie pozwoliły na realizację biznesplanu i zobowiązań w okresie co najmniej od dnia 19 listopada 2021 r., kiedy została wypłacona pierwsza raty pomocy. Tym bardziej, że sprzęty i narzędzia niezbędne do wyposażenia warsztatu i prowadzenia działalności w ramach określonych we wniosku kodów PKD były sprzętami i narzędziami ogólnodostępnymi bez skomplikowanej procedury ich zakupu czy dostarczenia.
WSA w Warszawie oddalając skargę skarżącej wyjaśnił, że organ odwoławczy dokonał rzetelnej i wyczerpującej weryfikacji żądania strony, zasadnie uznając, że nie było podstaw do wyrażenia zgody na wydłużenie terminu realizacji założeń biznesplanu w rozpatrywanym przypadku (poprzez stosowną zmianę decyzji o przyznaniu pomocy finansowej).
Zdaniem Sądu pierwszej instancji samo powołanie się na fakt pandemii, czy wojny na Ukrainie nie jest więc wystarczający do uwzględnienia zgłoszonego w tym względzie wniosku. Strona, która domaga się wydłużenia czasu na wywiązanie się z zobowiązań warunkujących dofinansowanie, musi nie tylko sprecyzować powody swojego żądania, ale jednocześnie jest zobligowana wykazać, w jaki konkretnie sposób wskazane przez nią przyczyny (okoliczności) wpłynęły na proces realizacji danego biznesplanu. Wymaga to w szczególności zobrazowania podejmowanych przez beneficjenta działań oraz starań, które zmierzały do terminowego wykonania założonego przedsięwzięcia, a które z uwagi na zaistniałą sytuację okazały się nieskuteczne. Dopiero wówczas możliwe staje się ustalenie, czy obiektywnie zaistniałe okoliczności, takie jak sytuacja geopolityczna, czy epidemia (zagrożenie epidemiczne), stanowiły rzeczywistą przeszkodę w realizacji konkretnego biznesplanu.
W świetle przedstawionych wyżej uwag Sąd pierwszej instancji stwierdził, że skarżąca nie przedstawiła w istocie skonkretyzowanych przyczyn wykluczających realizację planowanego przez nią przedsięwzięcia. Argumentacja prezentowana przez stronę ograniczała się do ogólnych twierdzeń na temat trudnej sytuacji wywołanej pandemią Covid-19 oraz konfliktem zbrojnym na Ukrainie, następstwem których były wzrost cen i ograniczona dostępność towarów i usług. Taki potencjalny jedynie związek między trudnościami spowodowanymi epidemią (zagrożeniem epidemicznym) czy wojną a brakiem możliwości zakupu przez stronę deklarowanych środków trwałych (wyposażenie warsztatu) nie mógł zostać uznany za wystarczający do przedłużenia terminu do złożenia wniosku o wypłatę drugiej raty pomocy finansowej.
Nie budziły również zastrzeżeń Sądu pierwszej instancji rozważania Prezesa ARiMR dotyczące przewidzianej w rozporządzeniu nr 2021/2116 instytucji siły wyższej i nadzwyczajnych okoliczności, które - w razie ich zaistnienia - pozwalają na zachowanie prawa do otrzymania pomocy, mimo niedopełnienia warunków uzyskania wsparcia (zob. art. 3 rozporządzenia nr 2021/2116). Trafnie w tym względzie zdaniem Sądu pierwszej instancji wywiódł organ odwoławczy, że choć stan pandemii może być uznany za przypadek zaistnienia siły wyższej, to beneficjent pomocy poza powołaniem się na obiektywnie występujące okoliczności, musi jednocześnie dowieść wpływu owych zdarzeń na realizację przedsięwzięcia objętego pomocą finansową. Z tego jednak obowiązku, jak wskazano powyżej, strona się nie wywiązała.
Skargę kasacyjną – stosownie do treści art. 173 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.; dalej: "p.p.s.a.") – wywiodła skarżąca E. S., zaskarżając wyrok w całości, a zaskarżonemu orzeczeniu zarzuciła:
- 1) naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj. przepisu art. 174 pkt 2 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. polegające na niedostrzeżeniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, że zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ drugiej instancji naruszyły normy art. 27 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich w ramach programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020 (Dz.U. z 2021 r. poz. 182 ze zm., dalej jako: "u.w.r.o.w."), w związku z art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2023 r. poz. 775 ze zm., dalej: "k.p.a.") wyrażającą się w braku wszechstronnej oceny zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego oraz zaniechaniu dążenia do ustalenia zgodnego z prawdą stanu faktycznego sprawy, przejawiającą się w uznaniu przez organy, iż nie doszło do wystąpienia przesłanek pozwalających na wydłużenie terminu na złożenie wniosku o II ratę pomocy, gdy w rzeczywistości ze zgromadzonego materiału wynika, iż wystąpiły w sprawie przesłanki obligujące organ do wydania zgody na zmianę terminu złożenia wniosku o II ratę pomocy;
- 2) naruszenie przepisów prawa materialnego, tj. przepisu art. 174 pkt 1 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. w zw. art. 7 ustawy z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r. poz. 904) w związku z art. 67b ust. 3 u.w.r.o.w. polegające na jego niezastosowaniu w sytuacji, gdy wystąpiły przesłanki do jego zastosowania obligujące organ do wyrażenia zgody na wydłużenie terminu na złożenie wniosku o II ratę pomocy.
W oparciu o powyższe zarzuty autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, a także o zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącej kasacyjnie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych. Skarżąca kasacyjnie zrzekła się także rozprawy.
W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca przedstawiła argumenty na poparcie zarzutów sformułowanych w jej petitum.
W odpowiedzi na skargę kasacyjną organ wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości, a także o zasądzenie kosztów postępowania na swoją rzecz organu, w tym kosztów zastępstwa procesowego dla radcy prawnego według norm przepisanych.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych zarzutów.
Przedmiotowa sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 p.p.s.a., gdyż skarżąca kasacyjnie, w oparciu o art. 176 § 2 p.p.s.a., zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna nie zawnioskowała o przeprowadzenie rozprawy.
W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach zarzutów kasacyjnych, chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takich jednak przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani umorzenia postępowania przed sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a. (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., II GPS 5/09; dostępna na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl; pozostałe powoływane orzeczenia tamże).
Zgodnie z art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na podstawie: 1) naruszenia prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie;
2) naruszenia przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Są to dwie odrębne podstawy kasacyjne, które nie podlegają łączeniu, ponieważ odnoszą się do różnego rodzaju uchybień.
Skarga kasacyjna powinna być sporządzona zgodnie z wymogami określonymi w art. 174 i art. 176 p.p.s.a. Prawidłowe sformułowanie podstaw kasacyjnych i ich należyte uzasadnienie ma kluczowe znaczenie dla wyniku sprawy, ponieważ Naczelny Sąd Administracyjny mocą art. 183 § 1 p.p.s.a. jest związany granicami skargi kasacyjnej, czyli wnioskami skargi kasacyjnej i jej podstawami. Zatem zakres kontroli instancyjnej dokonywanej przez Naczelny Sąd Administracyjny jest ograniczony w tym sensie, że jest wyznaczony zarzutami i żądaniami strony zawartymi w skutecznie wniesionej skardze kasacyjnej. Innymi słowy, NSA może uwzględnić tylko te zarzuty kasacyjne, które zostały wyraźnie wskazane w skardze kasacyjnej. Nie może natomiast zastępować strony i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów. Naczelny Sąd Administracyjny nie może również modyfikować zgłoszonych zarzutów kasacyjnych i ich uzasadnienia pod kątem okoliczności danej sprawy. Musi bazować na zarzutach i ich uzasadnieniu sformułowanym przez wnoszącego skargę kasacyjną.
Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie, gdyż wszystkie zawarte w niej zarzuty okazały się nietrafne.
Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 27 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 20 lutego 2015 r. o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich z udziałem środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich oraz art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut powyższy został skonstruowany wadliwie. Autor skargi kasacyjnej zarzuca Sądowi pierwszej instancji niedostrzeżenie naruszenia przez organy art. 7, art. 77 § 1 oraz art. 80 k.p.a., wskazując na niewyjaśnienie wszystkich okoliczności sprawy i brak wszechstronnej oceny materiału dowodowego. Nie zauważa jednak, że zgodnie z art. 10a ust. 1 ustawy z dnia 9 maja 2008 r. o Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz.1199), jeżeli przepisy szczególne nie stanowią inaczej, do postępowań prowadzonych przez Agencję stosuje się przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego z wyłączeniem m.in. art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. W konsekwencji nie sposób skutecznie zarzucać organom naruszenia przepisów, które ustawodawca wyłączył z reżimu postępowania prowadzonego przez Agencję.
Niezależnie od powyższego należy zauważyć, że argumentacja kasacji nie wykazuje, aby organy pozostawiły niewyjaśnione jakiekolwiek istotne okoliczności sprawy. Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika bowiem jednoznacznie, że organ wielokrotnie wzywał stronę do skonkretyzowania okoliczności mających uzasadniać zmianę terminu realizacji biznesplanu oraz przedstawienia dowodów potwierdzających wpływ wskazywanych zdarzeń na możliwość wykonania zobowiązań wynikających z decyzji o przyznaniu pomocy. Skarżąca ograniczyła się natomiast do powołania ogólnych okoliczności związanych z pandemią COVID-19, konfliktem zbrojnym na Ukrainie, wzrostem cen oraz ograniczoną dostępnością sprzętu.
Natomiast podkreślenia wymaga, że organy nie kwestionowały przy tym samego wystąpienia tych zjawisk. Przyjęły jedynie, że przedstawiona argumentacja nie pozwala na ustalenie ich rzeczywistego wpływu na realizację konkretnego przedsięwzięcia objętego pomocą. Ocena ta została trafnie zaakceptowana przez Sąd pierwszej instancji.
Autor skargi kasacyjnej nie polemizuje z zasadniczym motywem rozstrzygnięcia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Sąd pierwszej instancji nie przyjął bowiem, że pandemia COVID-19, wojna na Ukrainie czy wzrost cen nie mogły stanowić nadzwyczajnych okoliczności. Przeciwnie, wyraźnie wskazał, że okoliczności takie co do zasady mogą uzasadniać zmianę terminu realizacji przedsięwzięcia. Jednocześnie trafnie podkreślił, że beneficjent pomocy obowiązany jest wykazać nie tylko wystąpienie takich zdarzeń, lecz także ich konkretny wpływ na realizację własnego biznesplanu poprzez przedstawienie okoliczności odnoszących się do jego indywidualnej sytuacji, podejmowanych działań oraz przyczyn ich nieskuteczności. Skarga kasacyjna nie wskazuje natomiast, jakie konkretnie dowody zostały przez organ pominięte ani jakie istotne dla rozstrzygnięcia okoliczności pozostały niewyjaśnione.
W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zasługuje również na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 80 k.p.a. Przepis ten ustanawia zasadę swobodnej oceny dowodów. Skarga kasacyjna nie wykazuje jednak, aby organy przekroczyły granice tej oceny. Autor skargi kasacyjnej prezentuje jedynie własną ocenę materiału dowodowego, odmienną od oceny dokonanej przez organy i zaakceptowanej przez Wojewódzki Sąd Administracyjny.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie zasadny jest również zarzut naruszenia prawa materialnego, oparty na art. 174 pkt 1 p.p.s.a., dotyczący błędnego niezastosowania art. 7 ustawy z dnia 15 kwietnia 2021 r. o zmianie ustawy o płatnościach w ramach systemów wsparcia bezpośredniego oraz niektórych innych ustaw w związku z art. 67b ust. 3 ustawy o wspieraniu rozwoju obszarów wiejskich.
Autor skargi kasacyjnej wychodzi z założenia, że skoro w okresie realizacji przedsięwzięcia występowały pandemia COVID-19, wzrost cen i zakłócenia gospodarcze związane z wojną w Ukrainie, to organ był zobowiązany wyrazić zgodę na zmianę terminu realizacji biznesplanu. Takie rozumienie wskazanych przepisów nie znajduje jednak oparcia ani w ich treści, ani w celu regulacji. Przepisy te nie ustanawiają automatyzmu polegającego na obowiązkowym wydłużeniu terminów realizacji wszystkich przedsięwzięć prowadzonych w okresie pandemii lub innych nadzwyczajnych zdarzeń. Ich zastosowanie uzależnione jest od wykazania, że określone okoliczności rzeczywiście uniemożliwiły wykonanie zobowiązań wynikających z decyzji o przyznaniu pomocy.
Sąd pierwszej instancji nie zakwestionował możliwości zastosowania art. 67b ust. 3 ustawy ani regulacji intertemporalnej zawartej w art. 7 ustawy nowelizującej. Przeciwnie, zaakceptował stanowisko organów, że przepisy te mogą znaleźć zastosowanie również w przypadku zdarzeń związanych z pandemią COVID-19 lub innymi nadzwyczajnymi okolicznościami. Jednocześnie trafnie wskazał, że samo wystąpienie takich zdarzeń nie zwalnia beneficjenta z obowiązku wykazania ich wpływu na możliwość wykonania konkretnego przedsięwzięcia. Skarżąca nie wykazała natomiast, jakie konkretne okoliczności odnoszące się do prowadzonego przez nią przedsięwzięcia uniemożliwiły terminową realizację biznesplanu. Warunkiem zastosowania art. 67b ust. 3 ustawy było bowiem wykazanie rzeczywistego i indywidualnego wpływu tych okoliczności na możliwość realizacji konkretnego przedsięwzięcia. Skoro skarżąca takiego wpływu nie wykazała, trafnie uznały organy, a następnie Wojewódzki Sąd Administracyjny, że brak było podstaw do zastosowania wskazanych przepisów.
Tymczasem, jak wynika z ustaleń zaakceptowanych przez Wojewódzki Sąd Administracyjny, argumentacja strony ograniczała się do ogólnych twierdzeń o wzroście cen, ograniczonej dostępności towarów oraz skutkach pandemii i wojny, bez przedstawienia dowodów pozwalających powiązać te zjawiska z niemożnością zakupu środków trwałych przewidzianych w biznesplanie.
Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego podkreślenia wymaga, że wbrew formalnemu powołaniu podstawy z art. 174 pkt 1 p.p.s.a., argumentacja skargi kasacyjnej nie wykazuje błędnej wykładni prawa materialnego. Autor skargi nie twierdzi bowiem, że Wojewódzki Sąd Administracyjny niewłaściwie zinterpretował treść art. 67b ust. 3 ustawy lub art. 7 ustawy nowelizującej. W rzeczywistości kwestionuje ocenę, iż zgromadzony materiał dowodowy nie pozwalał na przyjęcie, że przesłanki zastosowania tych przepisów zostały spełnione. Tego rodzaju polemika odnosi się jednak do ustaleń faktycznych i oceny dowodów, a nie do wykładni prawa materialnego. Nie może zatem odnieść skutku w ramach podstawy kasacyjnej określonej w art. 174 pkt 1 p.p.s.a.
Na aprobatę zasługuje również stanowisko Sądu pierwszej instancji odwołujące się do instytucji siły wyższej oraz nadzwyczajnych okoliczności uregulowanej w art. 3 rozporządzenia (UE) 2021/2116. Sąd trafnie wskazał, że nawet przy przyjęciu, iż pandemia COVID-19 mogła stanowić przypadek siły wyższej, beneficjent pomocy nie został zwolniony z obowiązku wykazania związku przyczynowego pomiędzy tym zdarzeniem a niewykonaniem zobowiązań wynikających z decyzji o przyznaniu pomocy. Taki sposób wykładni pozostaje zgodny zarówno z celem przepisów krajowych, jak i regulacji unijnych dotyczących ochrony środków Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz Rozwoju Obszarów Wiejskich.
Mając powyższe na względzie, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny, oddalił skargę kasacyjną.
O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (t.j. Dz.U. z 2026 r., poz. 118).