Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 15 lipca 2026 r., sygn. akt VIII SAB/Wa 153/26

Uzasadnienie

Pismem 28 maja 2026 r. M. R. (dalej: skarżący) wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na bezczynność Rzecznika Praw Pacjenta o wszczęcie postępowania wyjaśniającego w sprawie ustalenia czy doszło do naruszenia jej praw jako pacjenta przez podmiot leczniczy.

W odpowiedzi na skargę Rzecznik Praw Pacjenta wniósł o odrzucenie skargi.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

W pierwszej kolejności należy wskazać, że przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania skargi Sąd zawsze bada m.in dopuszczalność skargi, tzn. czy przedmiot sprawy należy do właściwości sądu administracyjnego, czy skargę wniósł uprawniony podmiot oraz czy spełnia ona wymogi formalne i została złożona w terminie.

Zgodnie z art. 3 § 2 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na:

1. 1) decyzje administracyjne;
2. 2) postanowienia wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także na postanowienia rozstrzygające sprawę co do istoty;
3. 3) postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie, z wyłączeniem postanowień wierzyciela o niedopuszczalności zgłoszonego zarzutu oraz postanowień, przedmiotem których jest stanowisko wierzyciela w sprawie zgłoszonego zarzutu;
4. 4) inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2025 r. poz. 111, z późn. zm.), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2025 r. poz. 1131, 1423, 1820 i 1863), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw;

4a) pisemne interpretacje przepisów prawa podatkowego wydawane w indywidualnych sprawach, opinie zabezpieczające i odmowy wydania opinii zabezpieczających, opinie w sprawie opodatkowania wyrównawczego, opinie zabezpieczające w sprawie opodatkowania wyrównawczego i odmowy wydania opinii zabezpieczających w sprawie opodatkowania wyrównawczego;

4b) opinie, o których mowa w art. 119zzl § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa, i odmowy wydania tych opinii;

1. 5) akty prawa miejscowego organów jednostek samorządu terytorialnego i terenowych organów administracji rządowej;
2. 6) akty organów jednostek samorządu terytorialnego i ich związków, inne niż określone w pkt 5, podejmowane w sprawach z zakresu administracji publicznej;
3. 7) akty nadzoru nad działalnością organów jednostek samorządu terytorialnego;
4. 8) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a;
5. 9) bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach dotyczących innych niż określone w pkt 1-3 aktów lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.

Z kolei zgodnie z art. 3 § 2a p.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach sprzeciwów od decyzji wydanych na podstawie art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego oraz w sprawach sprzeciwów od postanowień, do których odpowiednie zastosowanie ma przepis art. 138 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego. Natomiast w myśl art. 3 § 3 p.p.s.a. sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę, i stosują środki określone w tych przepisach.

Na gruncie cytowanego wyżej art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. rozszerzono kontrolę sądu administracyjnego poza sferę decyzji lub postanowień, co jest wiązane z umożliwieniem sądowej kontroli również takich działań administracji publicznej, które dotyczą praw i obowiązków obywateli i innych podmiotów w sferze publicznej, oraz z potrzebą zapewnienia im gwarancji procesowych w ich relacjach z organami administracji publicznej i w zakresie zadań realizowanych przez te organy (Woś Tadeusz. Art. 3, w: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, LEX).

Tym samym obywatele i inne podmioty konkretnych uprawnień lub obowiązków mają zapewnioną ochronę w drodze sądowej w sytuacji, gdy odnoszący się do nich akt lub czynność ma cechy określone w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. Mogą bowiem zaskarżyć do sądu administracyjnego takie akty i czynności organu administracji publicznej, a także bezczynność organu w tych sprawach, jak również żądać, aby sąd administracyjny orzekł o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku wynikającego z przepisu prawa. Równocześnie użyte w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a. kryteria stanowią akty lub czynności, które:

1. a) mają charakter władczy, chociaż nie mają charakteru decyzji lub postanowienia, te bowiem są zaskarżalne na podstawie art. 3 § 2 pkt 1-3 p.p.s.a.,
2. b) są podejmowane w sprawach indywidualnych,
3. c) mają charakter publicznoprawny, ponieważ tylko w tym zakresie działalność administracji została poddana kontroli sądów administracyjnych,
4. d) dotyczą uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisu prawa (por. postanowienie NSA z 4 marca 2020 r., sygn. akt I OSK 341/20).

W myśl art. 58 § 1 pkt 1 p.p.s.a. sąd odrzuca skargę, jeżeli sprawa nie należy do właściwości sądów administracyjnych. Odrzucenie skargi następuje w formie postanowienia wydanego na posiedzeniu niejawnym (art. 58 § 3 p.p.s.a.).

Analizując przedmiotową sprawę Sąd uzał, że nie wyczerpuje ona żadnego z kryteriów określonych powyżej oraz nie dotyczy spraw poddanych kontroli sądu administracyjnego na podstawie przepisów szczególnych. Przedmiotem niniejszej skargi jest bowiem bezczynność Rzecznika Praw Pacjenta w rozpoznaniu wniosku o stwierdzenie naruszenia praw pacjenta.

W tym miejscu Sadu wskazuje, że wniesienie skargi na bezczynność organu jest dopuszczalne tylko w takim zakresie, w jakim dopuszczalne jest zaskarżenie do sądu administracyjnego decyzji, postanowienia lub innego aktu lub czynności z zakresu administracji publicznej, a bezczynność organu zachodzi wówczas, gdy w ustalonym terminie organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub opieszale prowadził postępowanie i mimo ustawowego obowiązku nie zakończył go wydaniem w terminie stosownego aktu albo nie podjął odpowiedniej czynności. Warunkiem dopuszczalności skargi na bezczynność jest więc przede wszystkim ustalenie, że bezczynności dopuścił się organ właściwy i zobowiązany na gruncie odpowiednich przepisów do podjęcia stosownego działania.

W rozpoznawanej sprawie jak wynika z akt administracyjnych Rzecznik Praw Pacjenta podjął czynności w przedmiocie analizy wniosku skarżącego z 26 stycznia 2026 r., jednak nie zostało wszczęte postępowanie wyjaśniające. Rzecznik poprzestał na wskazaniu wnioskodawcy przysługujących mu środków prawnych.

Zgodnie z art. 51 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta (Dz. U. z 2024 r. poz. 581, ze zm.; dalej: u.p.p.), Rzecznik po zapoznaniu się ze skierowanym do niego wnioskiem może:

1. 1) podjąć sprawę;
2. 2) poprzestać na wskazaniu wnioskodawcy przysługujących mu lub pacjentowi środków prawnych;
3. 3) przekazać sprawę według właściwości;
4. 4) nie podjąć sprawy – zawiadamiając o tym wnioskodawcę i pacjenta, którego sprawa dotyczy.

Należy wskazać, że ustawodawca nie przewidział żadnego środka odwoławczego na czynności, o których mowa w art. 51 pkt 2-4 u.p.p., tj. od niepodjęcia sprawy bądź wskazania wnioskodawcy przysługujących mu lub pacjentowi środków prawnych bądź od przekazania sprawy według właściwości. Zgodnie z przepisami ww. ustawy, Rzecznik Praw Pacjenta obowiązany jest jedynie poinformować wnioskodawcę i pacjenta o swoim stanowisku. W przepisach ustawy brak jest przewidzianego środka odwoławczego od takiego stanowiska Rzecznika. Warto nadmienić, że przedmiotowe przepisy były wzorowane na przepisach ustanawiających działalność innych Rzeczników i wywodzą się z założenia, że Rzecznik powinien niezależnie oceniać, które ze spraw mogą zagrażać konstytucyjnym wartościom jednostki. Rzecznik może również sprawę zakończyć pouczeniem o przysługujących środkach prawnych. Odmienność procedury w tym zakresie, a także stosowanie prawa administracyjnego odpowiednio zamiast wprost w postępowaniach wyjaśniających, wynika z charakteru działalności urzędu, którą jest obszar szeroko pojmowanych uprawień i wolności.

Dlatego też pismo Rzecznika Praw Pacjenta z 25 marca 2026 r. miało jedynie charakter informacyjny. Wystąpienie takie nie ma charakteru władczego rozstrzygnięcia, decydującego o prawach i obowiązkach zindywidualizowanego podmiotu. Zdaniem Sądu nie mieści się ono w katalogu spraw określonych w k.p.a., stąd też nie mogą być przedmiotem skargi do niniejszego sądu. Wniosek skierowany przez skarżącego do Rzecznika Praw Pacjenta nie prowadził do wszczęcia postępowania przed tym organem, które zakończyło się jednym z aktów lub czynności określonych w art. 3 § 2 p.p.s.a. mogących podlegać zaskarżeniu, a przez to kontroli sądu administracyjnego.

Wobec tego należało uznać, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga na bezczynność jest niedopuszczalna.

Z uwagi na powyższe Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 58 § 1 pkt 1 i § 3 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.