Uzasadnienie
H. F. i W. F., po otrzymaniu wezwania do uiszczenia wpisu sądowego od skargi, złożyli na urzędowych formularzach wnioski o przyznanie prawa pomocy, z których wynika, że wnoszą o zwolnienie od kosztów sądowych.
Zarządzeniem z dnia [...] sierpnia 2016 r. wnioskodawcy zostali wezwani do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz do uzupełnienia danych w nim zawartych poprzez:
- a) wskazanie, czy skarżący uzyskują dochody z tytułu najmu mieszkania lub domu, jeśli tak – w jakiej wysokości,
- b) nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego/rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- c) wskazanie oraz udokumentowanie wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu i mieszkania.
Pismem z dnia [...] sierpnia 2016 r. H. F. i W. F. udzielili odpowiedzi na powyższe wezwanie.
Postanowieniem z dnia [...] października 2016 r. referendarz sądowy odmówił przyznania wnioskodawcom prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych, z uwagi na fakt, że nie wykazali oni w sposób niebudzący wątpliwości, że znajdują się w sytuacji uzasadniającej zastosowanie wobec nich tej instytucji. Referendarz podkreślił, że choć deklarowane przez wnioskodawców dochody są niewielkie, to wnioskodawcy posiadają znaczny majątek, który stwarza możliwości uzyskania dodatkowych dochodów.
Pismem z dnia [...] października 2016 r. wnioskodawcy wnieśli sprzeciw od tego postanowienia, wskazując ponownie na swoją sytuację majątkową i osobistą.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje
Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie.
Na podstawie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718 z późn. zm., dalej: P.p.s.a.), w brzmieniu obowiązującym od 15 sierpnia 2012 r. na podstawie art. 2 w związku z art. 1 pkt 73 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r., poz. 658), rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6–8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy (§ 1). W sprawach, o których mowa w § 1 przywołanego przepisu, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2). Sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym (§ 3).
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W związku z tym, ciężar wykazania tej przesłanki spoczywa na osobie składającej wniosek.
W niniejszej sprawie wnioskodawcy wskazali, że posiadają dom o pow. 200 m2 oraz mieszkanie o pow. 180 m2. Otrzymują emeryturę w wysokości 646 zł (H. F.) i 1144 zł (W. F.) netto miesięcznie, oraz pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym.
Rozpoznając złożony wniosek referendarz sądowy słusznie uznał, że wnioskodawcy nie wykazali, w sposób niebudzący wątpliwości, że znajdują się w trudniej sytuacji materialnej, która uzasadniałby przyznanie im prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Jak wynika ze złożonego przez nich wniosku oraz z treści pisma z dnia [...] sierpnia 2016 r., wnioskodawcy uzyskują niewielkie dochody, obciążone, zgodnie z ich oświadczeniem, egzekucją komorniczą. Natomiast przy ocenie, czy wnioskodawcy spełniają przesłanki z art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., należało również wziąć pod uwagę fakt, że posiadają znaczny majątek (dom oraz mieszkanie), co też referendarz w zaskarżonym postanowieniu uczynił.
Słusznie więc referendarz wskazał, że zgodnie z orzecznictwem sądów administracyjnych na ocenę, czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy, ma wpływ nie tylko wysokość osiąganego przez nią dochodu i posiadanych zasobów pieniężnych, ale także będący w jej posiadaniu majątek i to, czy może go wykorzystać w celu pozyskania środków pieniężnych. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2013 r. sygn. akt II FZ 158/13, LEX nr 1 310 045, z dnia 5 kwietnia 2013 r. sygn. akt II OZ 222/13, LEX nr 1 296 872).
Ponadto, należy wskazać, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawa pomocy, chronić czy też wzbogacać, majątku podmiotów prywatnych. Celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia (postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lipca 2012 r., sygn. akt II FZ 470/14, LEX nr 1 240 493).
W niniejszej sprawie, choć wnioskodawcy w piśmie z dnia [...] sierpnia 2016 r. wskazali, że nie uzyskują dochodów z tytułu najmu mieszkania czy domu, to fakt posiadania przez nich, wskazanych we wniosku, nieruchomości nie może zostać przez sąd, dokonujący oceny sytuacji finansowej wnioskodawczyni, pominięty. Jak wynika z przywołanych orzeczeń, już sama potencjalna możliwość uzyskiwania dodatkowych dochodów z posiadanego majątku wyklucza lub czyni w praktyce niemożliwym pozytywne rozpoznanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Majątek taki może nie tylko przynosić stronie wymierne korzyści, ale może również stanowić zabezpieczenie dla ewentualnego kredytu czy pożyczki.
Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 22 stycznia 2015 r., sygn. akt I OZ 21/15, LEX nr 1 640 412, w postępowaniu sądowym zasadą jest odpłatność za zainicjowaną przez siebie sprawę sądową, zaś wyjątkiem od niej możliwość ubiegania się o zwolnienie w tym przedmiocie. Rolą sądu jest, natomiast, ocena, komu ma zostać udzielona, pochodząca z budżetu państwa, pomoc. Skoro wnioskodawcy nie wykazali, że w ich przypadku zachodzi wyjątek, uregulowany w art. 246 § 1 pkt 1 P.p.s.a., tj. nie wykazali, że pozyskanie przez nich środków na pokrycie kosztów postępowania jest obiektywnie niemożliwe, Sąd musiał utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie.
W tym stanie rzeczy Sąd – na mocy art. 260 P.p.s.a. – orzekł jak w sentencji postanowienia.