Uzasadnienie
Do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął na formularzu PPF wniosek Z. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata.
Skarżąca w formularzu PPF wskazała, że gospodarstwo domowe prowadzi samodzielnie. W uzasadnieniu wniosku podała, że jest osobą schorowaną, przeszła operacje serca i jest pod stała opieką kardiologa. Ma chore narządy wewnętrzne i jest w trakcie badań szpitalnych, ma problemy płucne oraz skierowanie na wykup aparatu do oddychania, dodała, że posiada zaświadczenie lekarskie na chwilowy zanik pamięci pod wpływem zdenerwowania. Posiadany majątek obejmuje dwa domy o pow. 87 m2 i 45 m2, dodatkowo wnioskodawczyni posiada szopę drewniana i wiatę (daczę). Utrzymuje się z dochodu z emerytury i wynajmu w wysokości 1 726,27 zł. Wskazała następujące zobowiązania i stałe wydatki: prąd 120 zł., węgiel 280 zł., drewno 90 zł., pożyczki 342 zł., tv i internet 60 zł., telefon 30 zł., PZU 70 zł., śmieci i woda 60 zł., podatek gruntowy 60 zł., podatek (urząd skarbowy) 17 zł., bilet miesięczny 38 zł., leki 200-300 zł.
Z uwagi na okoliczność, iż powyższe oświadczenie było niewystarczające do oceny faktycznych możliwości finansowych strony, na mocy zarządzenia z dnia 31 lipca br. wnioskodawczyni została zobowiązana, w trybie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), do nadesłania dodatkowych wyjaśnień w sprawie tj. do:
- - udokumentowania wysokości otrzymywanej emerytury (np. poprzez nadesłanie kopii ostatniego przekazu),
- - udokumentowania złego stanu zdrowia (np. nadesłania zaświadczenia o stanie zdrowia, kopii ostatniego wypisu ze szpitala itp.),
- - wskazania czy wnioskodawczyni prowadzi z innymi osobami wspólne gospodarstwo domowe (mąż, dzieci, wnuki, dalsza rodzina), jeżeli tak należało wskazać dochody tych osób,
- - wskazania czy wnioskodawczyni posiada pojazdy mechaniczne, jeżeli tak, to należało wskazać ich markę i rocznik,
- - nadesłania kopii dokumentów PIT wnioskodawczyni i wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, które się rozliczały z urzędem skarbowym, z rozliczeniem podatku za rok 2016,
- - wskazania czy wnioskodawczyni otrzymuje pomoc od rodziny, ew. osób trzecich, jeżeli tak należało wskazać na czym ona polega,
- - wskazania czy wnioskodawczyni otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej, jeśli tak, należało nadesłać kserokopie ostatnich decyzji przyznających pomoc,
- - nadesłania kopii wyciągu bankowego z wszystkich kont bankowych posiadanych przez wnioskodawczynię i wszystkie osoby pozostające we wspólnym gospodarstwie domowym za trzy ostatnie miesiące.
Na wykonanie ww. zarządzenia zakreślono termin 7 dni pod rygorem rozpatrzenia wniosku tylko w oparciu o zgromadzone materiały.
Wnioskodawczyni przy piśmie, które do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynęło w dniu 31 sierpnia 2017 r. nadesłała dodatkową dokumentację medyczną, kopię decyzji o waloryzacji emerytury.
W niniejszej sprawie zważono, co następuje.
Przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami przewidują możliwość przyznania stronom postępowania prawa pomocy. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 p.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Żądanie przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie pełnomocnika jest wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
Stosownie zaś do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania bez uszczerbku w utrzymaniu własnym i rodziny.
Przyjętą regułą jest, iż obowiązkiem stron jest ponoszenie kosztów związanych z udziałem w postępowaniu. Tylko w wyjątkowych przypadkach może być przyznane na wniosek strony prawo pomocy polegające na zwolnieniu z kosztów sądowych bądź ustanowieniu adwokata z urzędu. Obejmuje zatem osoby, które ze względu na niskie dochody i szczególną sytuację życiową, mimo poczynionych oszczędności w wydatkach i przy największej staranności nie mogą ponieść tych kosztów. Strona musi zatem wykazać, że jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej zasady.
W przedmiotowej sprawie wnioskodawczyni nie wykazała, aby jej sytuacja materialna była tak trudna, aby kwalifikowała do przyznania prawa pomocy. Przede wszystkim należy wskazać, że złożony wniosek nie wyjaśnia wszystkich wątpliwości i nie przedstawia pełnych danych materialnych wnioskodawcy.
W ocenie referendarza sądowego dane zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie były na tyle ogólnikowe i niepełne, że wymagane było wezwanie do dodatkowych wyjaśnień. W tym zakresie należy wskazać, że Skarżąca w odpowiedzi na zarządzenie z dnia 31 lipca 2017 r. nadesłała pismo, które tylko częściowo wykonywało ww. wezwanie. Wnioskodawczyni nie nadesłała dokumentów źródłowych w postaci kopii dokumentów PIT oraz wyciągów ze stanu konta. Ponadto nie ustosunkowała się do kwestii czy prowadzi z innymi osobami wspólne gospodarstwo domowe (mąż, dzieci, wnuki, dalsza rodzina), czy posiada pojazdy mechaniczne, czy otrzymuje pomoc od rodziny, ew. osób trzecich, czy otrzymuje świadczenia z pomocy społecznej.
Pomimo powyższego - analizując wniosek należy wskazać, że wnioskodawczyni nie można zaliczyć do osób ubogich, posiada ona dwa mieszkania, z których jedno jest najprawdopodobniej wynajmowane (wnioskodawczyni wskazała, że czerpie część dochodów z najmu). Posiada stały dochód w postaci emerytury, który jest podwyższony o kwotę wynajmu. Jedynym dokumentem potwierdzającym wysokość uzyskiwanych dochodów jest kopia decyzji o waloryzacji emerytury.
Ponadto należało zaznaczyć, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, a na pewno w zakresie całkowitym. Wnioskodawczyni posiada dwa lokale. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może on być wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania (por. J. P. Tarno Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571., tak też NSA w uzasadnieniu postanowienia z dnia 26 września 2012 r., sygn. akt I OZ 704/12).
Należy również wskazać, że to na wnioskodawcy spoczywa ciężar przedstawienia okoliczności i wskazania faktów uzasadniających przyznanie prawa pomocy. Podkreślenia wymaga przy tym, że przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy nie prowadzi się dochodzenia, szczególnie w sytuacji, gdy dokładne dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego oraz możliwości płatniczych wnioskodawcy nie są znane, gdyż uchyla się on od złożenia stosownych dokumentów w tym przedmiocie. Sprawą zainteresowanego jest wykazanie zasadności złożonego wniosku w świetle ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy. Wnioskodawcy powinno zależeć na wykazaniu, że wniosek jest zasadny. I na wnioskodawcy spoczywa ciężar przedstawienia okoliczności i wskazania faktów uzasadniających przyznanie prawa pomocy. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, iż niewykonanie wezwania do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony (zob. postanowienie NSA z dnia 1 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 235/06, www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Ponadto, co również istotne - wpis sądowy w niniejszej sprawie (w wysokości 200 zł.) jest jednym z najmniejszym wpisów w postępowaniu sądowo-administracyjnym, który jest w zasięgu możliwości finansowych strony.
Zdaniem orzekającego referendarza sądowego z powyższego wynika, że wniosek nie jest przedstawiony rzetelnie i nie ma wystarczających danych by uznać wnioskodawcę za osobę ubogą.
Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.