Uzasadnienie
We wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżąca M. M. wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie rzecznika patentowego. W uzasadnieniu wskazała, że nie posiada środków materialnych do dochodzenia praw z zakresu własności intelektualnej, która od 10 lat jest wykorzystywana przez podmioty gospodarcze w Austrii i Niemczech. Z informacji zawartych we wniosku wynika, że skarżąca samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i jest zarejestrowana jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku.
Pismem z dnia [...] października 2010 r. Sąd wezwał skarżącą (reprezentowaną przez męża) do uzupełnienia w terminie 14 dni wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedstawienie następujących dokumentów:
- a) odpisu zeznania podatkowego skarżącej za rok 2009,
- b) zaświadczenia właściwego urzędu pracy o posiadaniu przez skarżącą statusu osoby bezrobotnej (oraz ewentualnego okresu pobierania przez nią zasiłku dla bezrobotnych),
- c) wyciągów i wykazów z posiadanych przez skarżącą rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- d) dokumentów potwierdzających ponoszenie miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania oraz innych obciążeń,
- e) wyjaśnienia, czy skarżąca pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym ze swoim mężem będącym jej pełnomocnikiem w niniejszej sprawie (jeżeli tak, to należy w zakreślonym poniżej terminie nadesłać: odpis zeznania podatkowego małżonka skarżącej za 2009 rok oraz wyciągi i wykazy z posiadanych przez niego rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, a także wskazać źródła jego dochodów i wysokość tych dochodów brutto w skali miesiąca oraz wymienić należące do niego składniki majątkowe takie jak: nieruchomości, oszczędności, przedmioty wartościowe o wartości powyżej 3.000 euro).
W odpowiedzi na powyższe wezwanie skarżąca i jej pełnomocnik nadesłali pismo z dnia [...] listopada 2010 r., w którym podali, że skarżąca w roku 2009 nie uzyskała żadnych dochodów i w związku z tym nie składała zeznania podatkowego do urzędu skarbowego. Nie pobierała też zasiłku dla bezrobotnych, a z ewidencji osób bezrobotnych została wyrejestrowana "w celu poprawy statystyki zatrudnienia w W.". Skarżąca nie posiada również żadnych rachunków bankowych i nie dysponuje żadnymi środkami na ponoszenia kosztów utrzymania. Jednocześnie skarżąca wyjaśniła, iż nie prowadzi gospodarstwa domowego wspólnie ze swoim mężem, który bezpłatnie świadczy jej pomoc prawną w niniejszej sprawie. Dodała, że ma rodzinę, lecz jej rodzina nie jest stroną w tej sprawie.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. (dalej p.p.s.a.), przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zawarte w wyżej cytowanym przepisie określenie "gdy osoba ta wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu (referendarza sądowego) w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno – "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004 s. 319).
W niniejszej sprawie skarżąca nie przedstawiła żadnych dokumentów żądanych przez Sąd bądź potwierdzających oświadczenia zawarte w piśmie z dnia [...] listopada 2010 r. W szczególności nie nadesłała zaświadczenia właściwego urzędu skarbowego wskazującego, iż nie składała zeznania podatkowego za rok 2009. Z ww. pisma skarżącej i jej pełnomocnika z dnia [...] listopada 2010 r. wynika, że skarżąca nie dysponuje żadnymi środkami pozwalającymi na pokrycie kosztów utrzymania. Jednocześnie skarżąca nie wyjaśniła, kto i w jakim stopniu faktycznie pokrywa koszty jej utrzymania. Z powyższym wiąże się (również niewyjaśniona) kwestia kręgu osób, z którymi skarżąca prowadzi gospodarstwo domowe. Skarżąca ograniczyła się bowiem do twierdzenia, że nie pozostaje ze swoim mężem we wspólnym gospodarstwie domowym, dodając jednocześnie, iż ma rodzinę, która nie jest stroną w sprawie patentowej.
W ocenie referendarza sądowego rozpoznającego wniosek skarżącej, informacje podane w tym wniosku oraz wyjaśnienia zawarte w piśmie z dnia [...] listopada 2010 r. nie pozwalają na dokonanie oceny rzeczywistego stanu majątkowego skarżącej. Tymczasem jedyną kwestią braną pod uwagę przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej jest stan majątkowy jej oraz osób pozostających z nią we wspólnym gospodarstwie domowym. Brak wyjaśnienia skąd skarżąca, ubiegająca się o udzielenie prawa pomocy, pozyskuje środki na codzienne utrzymanie, niewskazanie jakichkolwiek źródeł pozyskiwania dochodów, rzutuje negatywnie na wiarygodność twierdzeń w tym zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego /dalej NSA/ z dnia 22 kwietnia 2008 r., sygn. akt II GPP 1/08, Lex nr 479150).
Nadto nieprzedłożenie przez skarżącą dokumentów, w oparciu o które można by ustalić, jakimi środkami miesięcznie dysponuje i na jakim poziomie kształtują się koszty jej utrzymania, uniemożliwia ustalenie, czy poniesienie przez nią kosztów postępowania (w tym kosztów zastępstwa procesowego) mogłoby się wiązać z uszczerbkiem uzasadniającym przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 czerwca 2006 r., sygn. akt III SA/Wa 967/06).
W świetle powyższego nie jest możliwe uznanie, iż skarżąca wypełnia ustawowe przesłanki przyznania prawa pomocy. W tym miejscu zaakcentować należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną – pozbawionych środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (vide postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05).
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji postanowienia.