Uzasadnienie
Wyrokiem z 21 stycznia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę A. W. na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z [...] czerwca 2008 r.
Pismem z 21 stycznia 2009 r. skarżąca wystąpiła z wnioskiem - na urzędowym formularzu PPF - o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia radcy prawnego, w którym oświadczyła iż z powodu przewlekłej choroby [...] od 2005 r. leczy się i ponosi wydatki na zakup leków farmaceutycznych. Jest osobą samotną i ponosi wydatki na najem siły roboczej w swoim gospodarstwie rolnym do prac polowych. Jej źródłem dochodu są sprzedane produkty rolne pochodzące z jej gospodarstwa rolnego, nie otrzymuje żadnych innych wynagrodzeń.
Ponadto znajduje się w trudnej sytuacji z powodu [...] domu w 2002 r. Jej budżet domowy został osłabiony, gdyż musiała ponieść wydatki na likwidację strat. Skarżąca ponadto wskazała, iż posiada dom [...] o pow. [...] m² oraz nieruchomość rolną o pow. [...] ha. Jej dochody ze sprzedaży mleka i innych produktów rolnych wynoszą miesięcznie [...] zł.
W dodatkowym oświadczeniu złożonym na wezwanie Sądu skarżąca wskazała, iż jej miesięczne wydatki związane z utrzymaniem wynoszą około [...] zł (energia elektryczna, gaz, telefon, lekarstwa, wyżywienie i ubranie). Ponadto podała, iż spłaca zadłużenie do [...] – [...] zł oraz kwartalnie [...] zł. Opłaca także kwartalnie podatek rolny do gminy w wysokości [...] zł i czynsz za dzierżawę nieruchomości rolnej w wysokości [...] zł. Wskazała również, iż musi płacić za robociznę osobom trzecim sezonowo ok. [...] zł miesięcznie oraz kupić nawozy sztuczne i środki ochrony roślin oraz olej napędowy do ciągnika. Nie posiada oszczędności pieniężnych ani też żadnego majątku ruchomego znacznej wartości. Z nadesłanego zaświadczenia Urzędu Gminy w Z. wynikało, iż dochód roczny gospodarstwa rolnego wynosi [...] zł. Ponadto skarżąca nadesłała paragony za zakup leków w miesiącu lutym 2009 na kwotę [...] zł oraz w marcu na kwotę [...] zł, dowód wpłaty za prąd w wysokości [...] zł, faktury z tytułu sprzedaży mleka, rachunki za telefon, oraz wyciągi z rachunku bankowego.
Postanowieniem z 21 kwietnia 2009 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym, tj. zwolnienia od kosztów sądowych i ustanowienia
Sygn. akt V SA/Wa 2511/08 radcy prawnego. Uzasadniając odmowę wskazano, iż skarżąca nie wykazała braku środków na pokrycie kosztów postępowania.
Pismem z 4 maja 2009 r. skarżąca wniosła od powyższego postanowienia sprzeciw, zarzucając rozstrzygnięciu niewłaściwe ustalenie stanu faktycznego. Podniosła, iż jest właścicielką gospodarstwa rolnego o powierzchni [...] ha, natomiast reszta ziemi, którą obrabia – [...] ha przeliczeniowe, pochodzi z dzierżawy, za którą musi płacić czynsz dzierżawny jak również opłacać podatki od dzierżawionych gruntów. Odnosząc się do wskazanego przez gminę dochodu z gospodarstwa wskazała, iż dotyczył on 2008 r. natomiast aktualnie dochód ten wygląda całkiem inaczej.
Ponadto podniosła, iż kwoty uzyskiwane ze sprzedaży mleka są obecnie dużo mniejsze i kształtują się w wysokości za luty 2009 r. – [...] zł, zaś za marzec 2009 r. – [...] zł. Na dowód powyższego załączyła kserokopie faktur za sprzedaż mleka. Odnosząc się natomiast do pobranych w 2007 r. dopłat podała, że wszystkie uzyskane z tego tytułu środki finansowe zostały spożytkowane na dostosowanie gospodarstwa do wymogów unijnych. Tak więc zdaniem skarżącej nie były to pieniądze na przeżycie. Podniosła również, że aby móc wyjechać maszynami w pole na ropę wydała w tym roku ponad [...] zł. Dodatkowo wskazała, iż spłaca zadłużenie w banku - sprawa [...], zaciągnięte na [...] domu, który uległ zniszczeniu w [...] i do spłaty pozostało jej jeszcze ok. 10.000 zł. Podała, iż w styczniu 2009 r. spłaciła [...] zł, a w maju [...] zł – na potwierdzenie załączyła kserokopie wpłat do komornika. W związku z powyższym stwierdziła, iż na codzienną egzystencję pozostaje jej kwota ok. 300 zł, a zatem nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych.
Na zarządzenie Sądu z 15 maja 2009 r. skarżąca uzupełniła swoje oświadczenia zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy jak i w sprzeciwie wskazując, iż nie uzyskuje dochodów z wynajmu sprzętu gospodarstwa rolnego, gdyż posiada tylko podstawowe maszyny rolnicze i jeden ciągnik o niewielkiej mocy. Wyjaśniła, iż środki finansowe na spłatę zadłużenia komornikowi pochodziły w styczniu 2009 r. – ze sprzedaży w grudniu 2008 r. żywca do zakładu mięsnego oraz ze sprzedaży mleka, natomiast w maju – ze sprzedaży żywca wołowego w kwietniu do zakładu mięsnego.
Ponadto podała, iż aktualne zadłużenie, w stosunku do którego komornik prowadzi egzekucję wynosi ok. 10.000 zł. Oświadczyła również, iż obecnie uzyskuje dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych z ARiMR, załączając do pisma z 27 maja 2009 r. stosowne decyzje o przyznaniu płatności na rok 2008 w łącznej kwocie [...] zł. Do ww. pisma skarżąca załączyła także: wyciąg z rachunku bankowego za okres od [...]
Sygn. akt V SA/Wa 2511/08 marca 2009 r. do [...] maja 2009 r. ze stanem środków na rachunku w kwocie [...] zł, kserokopie umów dzierżawy gruntów oraz zawiadomienie o wszczęciu w stosunku do niej postępowania egzekucyjnego. Dodatkowo przy piśmie z 5 czerwca 2009 r. skarżąca przesłała sporządzony przez komornika sądowego stan sprawy [...], w którym wskazano, że aktualne zadłużenie A. W. na dzień [...] czerwca 2009 r. wynosi [...] zł.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając wniosek zważył, co następuje
Na wstępie zaznaczyć należy, iż zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. – wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc a wniosek skarżącego podlega ponownemu rozpatrzeniu.
W myśl art. 243 § 1 p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w toku postępowania.
W przedmiotowej sprawie skarżąca wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego.
Sąd zauważa, że prawo pomocy stanowi wyjątek od zasady ponoszenia przez stronę kosztów związanych z jej udziałem w postępowaniu sądowym i może zostać przyznane osobie fizycznej w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)). Określenie "gdy osoba fizyczna wykaże" oznacza, że to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez wnioskodawcę.
Zasadność wniosku skarżącej rozpatrzono zatem w dwóch aspektach, tj. z jednej strony uwzględniono wysokość obciążeń finansowych, jakie będzie ona zobowiązana ponieść w postępowaniu, z drugiej zaś strony jej możliwości finansowe.
Biorąc pod uwagę znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia o stanie majątkowym i porównując je z obciążeniami wynikającymi z zastępstwa profesjonalnego pełnomocnika i obowiązku uiszczenia opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia w wysokości 100 zł oraz wpisu sądowego od ewentualnej
Sygn. akt V SA/Wa 2511/08 skargi kasacyjnej w wysokości 100 zł należało uznać, iż w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki do udzielenia skarżącej prawa pomocy tylko w zakresie ustanowienia radcy prawnego. Oceniając wniosek skarżącej wzięto pod uwagę jej sytuację rodzinną i majątkową oraz dochody. Skarżąca prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe oraz posiada gospodarstwo rolne o powierzchni użytków rolnych [...] ha ([...] ha przeliczeniowego) - zaświadczenie Urzędu Gminy w Z.. Z podanej wielkości użytków rolnych skarżąca jest właścicielem lub współwłaścicielem [...] ha ([...] ha przeliczeniowego), natomiast pozostałą część [...] ha ([...] ha przeliczeniowego) dzierżawi, płacąc za dzierżawiony grunt czynsz dzierżawny oraz należne podatki, zgodnie z załączoną do pisma z 27 maja 2009 r. umową dzierżawy. Ze znajdującego się w aktach zaświadczenia Urzędu Gminy w Z. wynika, że dochód roczny z gospodarstwa w 2007 r. kształtował się na poziomie [...] zł. Dodatkowo jak wynika z nadesłanych przy piśmie z dnia 27 maja 2009 r. decyzji Kierownika Biura Powiatowego ARiMR skarżąca uzyskała pomoc w postaci dopłat do gruntów i upraw na rok 2008 w łącznej kwocie [...] zł. Ponadto z nadesłanych aktualnych faktur ze sprzedaży mleka wynika, iż skarżąca uzyskuje z tego tytułu miesięczne dochody w wysokości od [...] do [...] złotych.
Z nadesłanego wyciągu z rachunku bankowego skarżącej obejmującej okres od dnia [...] marca 2009 r. do [...] maja 2009 r. wynika, iż za luty 2009 r. wypłata z zakładu mleczarskiego wyniosła [...] zł, a za marzec [...] zł. Ponadto skarżąca w dniu [...] grudnia 2008 r. uzyskała dochód z tytułu faktury wystawionej dla Zakładów Mięsnych w wysokości [...] zł, natomiast w dniu [...] kwietnia 2009 r. uzyskała dochód ze sprzedaży żywca w wysokości [...] zł. Jak wynika z oświadczenia skarżącej oraz załączonych do sprzeciwu dowodów wpłat uzyskane środki ze sprzedaży żywca do zakładów mięsnych oraz ze sprzedaży mleka A. W. przeznaczyła na spłatę prowadzonego w trybie egzekucji komorniczej - sprawa [...] zadłużenia z tytułu zaciągniętego kredytu na odbudowę domu.
W związku z powyższym Sąd analizując ponoszone przez skarżącą wydatki, w tym koszty związane z utrzymaniem w wysokości około [...] zł miesięcznie, a także płacony czynsz dzierżawny i podatki od gruntów, oraz konieczność ponoszenia nakładów na gospodarstwo rolne obejmujące zarówno wynajem pracowników sezonowych do pracy w gospodarstwie jak i opłaty na paliwo do maszyn rolniczych oraz środki ochrony roślin i odpowiednie nawozy uznał, że uzyskiwane dochody, gównie z posiadanego gospodarstwa rolnego, pozwalają na uiszczenie kosztów sądowych, które w przedmiotowej sprawie mogą wynosić łącznie 200 zł. Sąd wziął również pod uwagę
Sygn. akt V SA/Wa 2511/08 konieczność spłaty zadłużenia, egzekwowanego w trybie egzekucji komorniczej, z tytułu zaciągniętego kredytu (sprawa [...]), które na dzień [...] czerwca 2009 r. wynosiło [...] zł. Podkreślenia wymaga jednak, iż wydatki na ten cel należy traktować, co najmniej na równi z kosztami sądowymi. Tak więc część uzyskiwanych dochodów może zostać przeznaczona na poniesienie kosztów postępowania, gdyż nie można uznać skarżącej za osobę, która nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a tym samym nie została wypełniona ustawowa przesłanka do przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.
W tym miejscu przywołać należy utrwalone już orzecznictwo, zgodnie z którym, strona dla wydatków związanych z postępowaniem sądowym winna znaleźć pokrycie w swych dochodach przez odpowiednie ograniczenie innych wydatków nie będących niezbędnymi dla utrzymania. Ubiegający się o taką pomoc winien więc poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero gdyby poczynione w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające – może zwrócić się o pomoc państwa.
Wnioskodawca winien zatem, jeżeli dysponuje jakimikolwiek zasobami majątkowymi, partycypować w kosztach postępowania sądowego. Udzielenie stronie prawa pomocy jest bowiem formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w tym postępowaniu jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe, co w niniejszej sprawie nie ma miejsca.
W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, należało orzec jak w sentencji postanowienia.