Uzasadnienie
Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z dnia 7 kwietnia 1995 r. nr (...) utrzymał w mocy decyzję Dyrektora Urzędu Celnego w K. z dnia 22 grudnia 1994 r. nr 050000-PC-460-1704/94, którą - na podstawie art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 29 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312/ w związku z par. 1 rozporządzenia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 31 sierpnia 1990 r. w sprawie trybu zwrotu należności celnych pobranych od towarów przywiezionych z zagranicy i zużytych przy wyrobie towarów wywiezionych w obrocie towarowym z zagranicą /Dz.U. nr 64 poz. 383 ze zm./ - zarządzono zwrot Zakładom (...) w T. należności celnych w wysokości 1 124 124 000 złotych /starych/. Tą samą decyzją odmówiono zwrotu należności celnych w wysokości 284 354 000 zł.
W uzasadnieniu decyzji organu I instancji przyjęto, że zwrot cła może być orzeczony tylko w stosunku do towarów importowanych, które weszły efektywnie w skład wyrobu gotowego będącego przedmiotem obrotu towarowego z zagranicą. Za produkty uboczne, w tym również odpady produkcyjne, które faktycznie pozostają w kraju i nie są przedmiotem eksportu, nie orzeka się zwrotu należności celnych. Na podstawie materiału przedstawionego przez stronę przy zwrocie cła uwzględniono faktyczne wielkości towarów pochodzących z importu, a zawartych w jednostce produktu eksportowego.
W decyzji organu II instancji podkreślono, że nie podlega zwrotowi cło wyliczone za odpady artykułu importowanego, powstałe w wyniku zużycia go przy produkcji wyrobu eksportowego, a nie zagospodarowane w stopniu pozwalającym na ich eksport. Zasadny jest zwrot cła tylko za tę ilość surowców importowanych, która weszła w skład wywiezionych za granicę wyrobów gotowych. Brak jest podstaw do zwrotu w takim wypadku cła przypadającego zgodnie z ekspertyzą technologiczną na odpady powstałe w wyniku produkcji.
Decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł Zakłady (...) w T. zaskarżyły do Naczelnego Sądu Administracyjnego, wnosząc o jej uchylenie w części dotyczącej odmowy zwrotu należności celnych pobranych od towarów importowanych, które zostały zużyte do produkcji wyrobów wyeksportowanych.
Powołując się na ekspertyzy trzech pracowników naukowych uczelni technicznych, podniesiono, że przy orzekaniu o zwrocie cła na podstawie art. 80 prawa celnego należało uwzględnić ilość towaru z importu, zużytego przy wyrobie towaru wyeksportowanego /łącznie z odpadami produkcyjnymi/, a nie, jak to uczyniono w zaskarżonej decyzji, tylko ilość tego towaru wchodzącą efektywnie w skład wyrobu gotowego /z pominięciem odpadów/. Przepis art. 80 prawa celnego mówi o towarach "zużytych" przy wyrobie towarów wywiezionych za granicę. Pojęcie towarów "zużytych" obejmuje również - oprócz części surowca, która weszła bezpośrednio w skład towaru eksportowanego - te części surowca, które stanowiły odpady produkcyjne.
Prezes Głównego Urzędu Ceł wniósł o oddalenie skargi, podtrzymując stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji. W odpowiedzi na skargę podniesiono, że zgodnie z obowiązującymi przepisami w przypadku eksportu wyrobów wyprodukowanych za pomocą artykułów importowanych zwrot należności celnych następuje po ilościowym rozliczeniu towarów importowanych zużytych do produkcji wyrobów wywiezionych za granicę. Kwota cła wyliczona od odpadów powstałych w wyniku takiej produkcji, a nie zagospodarowanych w stopniu pozwalającym na ich eksport, nie podlega zwrotowi. Bez znaczenia pozostaje w tym wypadku okoliczność, czy te odpady są bezwartościowe i podlegają zniszczeniu, czy też są wykorzystywane w określonym procesie technologicznym.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem prawa.
Przy zwrocie należności celnych na podstawie art. 80 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312/ do surowców, materiałów, półfabrykatów lub elementów kooperacyjnych zużytych przy wyrobie towarów wywiezionych w obrocie towarowym z zagranicą należy zaliczyć zarówno te ich wielkości, które efektywnie weszły w skład wyeksportowanych wyrobów, jak i te, które w toku produkcji wyrobów wyeksportowanych uległy zanikowi lub stały się odpadami.
Jeżeli z tych surowców, materiałów, półfabrykatów lub elementów kooperacyjnych w toku produkcji powstały odpady użytkowe, to wówczas przy zwrocie należności celnych okoliczność tę należy uwzględnić, zmniejszając odpowiednio wysokość należności celnych podlegających zwrotowi.
Zdaniem Sądu, stanowisko zajęte w zaskarżonej decyzji przez Prezesa Głównego Urzędu Ceł, że za importowane surowce, materiały, półfabrykaty lub elementy kooperacyjne zużyte przy produkcji wyrobów wyeksportowanych należy uznać tylko te ich wielkości, które weszły w skład nowego wyrobu, nie znajduje uzasadnienia w treści art. 80 ust. 1 cytowanej ustawy. Użyte w art. 80 ust. 1 prawa celnego określenie "towarów (...) zużytych przy wyrobie towarów wywiezionych w obrocie towarowym z zagranicą" obejmuje surowce, materiały, półfabrykaty lub elementy kooperacyjne w takich ilościach, w jakich zostały one wykorzystane przy produkcji określonego wyrobu, bez względu na to, czy i w jakim stopniu weszły efektywnie w skład nowego wyrobu gotowego, czy też przy produkcji tego wyrobu zanikły lub stały się odpadami. Istotne jest to, że do produkcji tego wyrobu zostały zużyte w określonych wielkościach.
Zajęte przez Sąd stanowisko znajduje dodatkowo potwierdzenie w par. 1 ust. 2 pkt 5 rozporządzenia Ministra Współpracy Gospodarczej z Zagranicą z dnia 31 sierpnia 1990 r. w sprawie trybu zwrotu należności celnych pobranych od towarów przywiezionych z zagranicy i zużytych przy wyrobie towarów wywiezionych w obrocie towarowym z zagranicą /Dz.U. nr 64 poz. 368/. Zgodnie z tym przepisem wniosek o zwrot cła powinien zawierać określenie nazwy taryfowej towarów importowanych, zużytych przy wyrobie towarów wywiezionych, ze wskazaniem ilości lub wagi oraz wartości celnej. Z tego przepisu nie wynika, ażeby należności celne miały być zwracane tylko od importowanych towarów, które - jako to przyjmuje zaskarżona decyzja - weszły w toku produkcji efektywnie w skład wyrobu wyeksportowanego.
Odpady i ubytki produkcyjne, występujące w cyklu produkcyjnym określonego wyrobu, zmniejszają w sposób nieodwracalny u producenta tego wyrobu wielkość surowców, materiałów, półfabrykatów czy elementów kooperacyjnych. Według Encyklopedii organizacji i zarządzania /Warszawa 1981, str. 303/ zużycie materiałów obejmuje wielkości wyznaczające minimalne ilości materiałów, które w warunkach określonych przyjętymi założeniami zapewniają wykonanie danego wyrobu. W warunkach produkcyjnych norma zużycia materiałów obejmuje ilość materiału wchodzącą w skład gotowego wyrobu oraz ilości materiałów stanowiące straty powstające w toku produkcji.
W literaturze dotyczącej art. 80 prawa celnego podkreśla się, że "przewidziana w prawie celnym /art. 80 ust. 1/ instytucja zwrotu cła, w sytuacji gdy produkt finalny jest przeznaczony na eksport, a do jego wytworzenia użyto różnych komponentów sprowadzonych z zagranicy, a tym samym obciążonych cłem, została wprowadzona w celu zwiększenia atrakcyjności eksportu i ułatwienia polskim producentom wejścia na rynki zagraniczne" /W. Wójtowicz w glosie do wyroku NSA z dnia 6 stycznia 1995 r. SA/Kr 2171/94 i SA/Kr 23-29/95, "Glosa" 1995, nr 10, str. 8/.
Zastosowane w zaskarżonej decyzji ograniczenie zwrotu należności celnych tylko do tych towarów importowanych zużytych przy produkcji wyrobu wyeksportowanego, które weszły efektywnie w skład tego wyrobu, jest sprzeczne z treścią art. 80 ust. 1 prawa celnego (...).
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 207 par. 1 i 2 pkt 1 oraz art. 208 Kpa w związku z art. 68 ustawy z dnia 11 maja 1995 r. o Naczelnym Sądzie Administracyjnym /Dz.U. nr 74 poz. 368/ orzekł jak w sentencji.