Uzasadnienie
Wnioskiem z 15 kwietnia 2025 r. skierowanym do Prezesa Sądu Okręgowego we Wrocławiu (dalej: Prezes, organ), I. K. (dalej: wnioskodawczyni, skarżąca) wystąpiła o udostępnienie informacji publicznej poprzez wgląd do akt sprawy karnej znanej jako "[...]" Wyjaśniła m.in., że wniosek ten składa w celu opracowania "projektu analityczno-badawczego o charakterze akademickim". Wnioskodawczyni wniosła o rozpatrzenie możliwości udostępnienia akt w formie elektronicznej lub papierowej (w zakresie, który nie narusza dóbr osobistych stron) lub wyznaczeniu terminu wglądu do akt w siedzibie sądu.
Następnie wnioskodawczyni pismem z 30 maja 2025 r. zwróciła się z wnioskiem do Prezesa o wyrażenie zgody na wykonywanie fotokopii dokumentów z akt ww. sprawy. Podała m.in., że "wniosek ten obejmujący obecnie tomy I-V ma charakter organizacyjny – jest to pierwszy etap planowanej całościowej dokumentacji". Dalej wskazała, że w rzeczywistości jej celem jest jak najszybsze dokonanie fotokopii wszystkich tomów akt sprawy.
Pismem z 6 czerwca 2025 r. Prezes poinformował wnioskodawczynię o braku zgody na wykonywanie fotokopii wybranych dokumentów z akt.
Wnioskodawczyni pismem z 9 czerwca 2025 r. wniosła o ponowne rozpatrzenie wniosku oraz wydanie pisemnej decyzji wraz z uzasadnieniem i pouczeniem o przysługujących środkach odwoławczych w przypadku negatywnej odpowiedzi wraz z podaniem podstawy prawnej.
Prezes pismem z 23 czerwca 2025 r. ponownie odmówił udzielenia zgody na wykonania fotokopii, wskazując jednocześnie, że zgodnie z art. 159 k.p.k. zażalenie na odmowę udostępnienia akt i wykonania z nich fotokopii przysługuje jedynie stronom postępowania.
Wnioskodawczyni pismem z 11 lutego 2026 r. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę na bezczynność Prezesa w sprawie rozpoznania wniosków dotyczących umożliwienia zapoznania się z aktami ww. sprawy karnej wnosząc jednocześnie o:
- 1. stwierdzenie bezczynności Prezesa w zakresie nierozpoznania wniosku z 30 maja 2025 r. o wyrażenie zgody na wykonanie fotokopii wybranych dokumentów z akt sprawy karnej o sygn. akt III K 52/19 oraz nierozpoznania wniosku z 9 czerwca 2025 r. o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz wydanie decyzji administracyjnej wraz z uzasadnieniem i pouczeniem o przysługujących środkach zaskarżenia i podstawie prawnej;
- 2. zobowiązanie organu do rozpoznania powyższych wniosków w formie decyzji administracyjnej w terminie określonym przez Sąd;
- 3. stwierdzenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa wobec niewydania decyzji mimo wyraźnego żądania jej wydania;
- 4. zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania według norm przepisanych, o ile koszty takie powstaną.
Motywując swoją skargę wskazała, że jej wniosek złożony w oparciu o ustawę z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902; dalej: u.d.i.p.) dotyczył realizacji prawa dostępu do akt sprawy prawomocnie zakończonej i wymagał rozpoznania w formie decyzji administracyjnej. Organ nie wydał w tym zakresie decyzji administracyjnej ani nie poinformował skarżącej o zmianie kwalifikacji prawnej sprawy. Brak decyzji, uzasadnienia oraz pouczeń wyłącza kontrolę instancyjną i sądową, naruszając podstawowe standardy państwa prawa. Umożliwienie zapoznania z aktami w drodze czynności faktycznej nie stanowi rozpoznania wniosku i nie usuwa bezczynności, zwłaszcza gdy dostęp został następnie cofnięty bez aktu i bez pouczeń. Wskazała, że dopiero w późniejszej korespondencji powołano art. 159 k.p.k., wskazując na brak możliwości wniesienia zażalenia przez osobę niebędącą stroną postępowania karnego. Taka "zmiana trybu rozpoznania sprawy", zdaniem skarżącej, narusza obowiązek należytego informowania strony wynikający z art. 9 k.p.a., a także zasadę zaufania do organów władzy publicznej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Prezes przedstawił dotychczasowy stan sprawy i przytoczył orzecznictwo sądowo administracyjne z którego wynika, że w sprawie dotyczącej udostępnienia akt sprawy karnej nie miały zastosowania przepisy ustawy o dostępie do informacji publicznej.
Skarżąca zakwestionowała stanowisko organu w pismach z 4 marca 2026 r. oraz z 2 czerwca 2026 r., podtrzymując stanowisko zaprezentowane w skardze. Dodatkowo wskazywała na bezczynność organu w rozpatrzeniu jej skargi dotyczącej niekompletności udostępnionych akt sprawy karnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267, ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej oraz rozstrzyganie sporów kompetencyjnych i o właściwość między organami jednostek samorządu terytorialnego, samorządowymi kolegiami odwoławczymi i między tymi organami a organami administracji rządowej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
W myśl art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej: p.p.s.a.), kontrola – o której mowa powyżej – obejmuje m. in. orzekanie w sprawie skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w art. 1 – 4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Jak wynika zaś z art. 3 § 3 p.p.s.a., sądy administracyjne orzekają także w sprawach, w których przepisy ustaw szczególnych przewidują sądową kontrolę i stosują środki określone w tych przepisach. Do takich zaś spraw należy m.in. postępowanie prowadzone w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej. Zgodnie bowiem z treścią art. 21 u.d.i.p., do skarg rozpatrywanych w postępowaniach o udostępnienie informacji publicznej stosuje się przepisy p.p.s.a. Przeprowadzona na tej podstawie ocena podniesionego zarzutu bezczynności organu w udostępnieniu informacji publicznej na wniosek skarżącej z 30 maja 2025 r. doprowadziła Sąd do wniosku, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Otóż wypada przypomnieć, że wnioskiem z 30 maja 2025 r. skarżąca wystąpiła do Prezesa o wyrażenie zgody na wykonywanie fotokopii wybranych dokumentów z akt zakończonego postępowania karnego. Przy tym wniosek ten stanowił rozwinięcie wcześniejszego jej żądania z 15 kwietnia 2025 r. (sformułowanego na podstawie u.d.i.p.).
W przypadku wniesienia skargi na bezczynność w udostępnieniu informacji publicznej, obowiązkiem sądu w pierwszej kolejności jest zbadanie czy sprawa mieści się w zakresie podmiotowym i przedmiotowym u.d.i.p., jeżeli tak, to czy zachowanie organu, tak co do formy, treści i terminu wypełnia wymogi stawiane przez tę ustawę.
Przenosząc powyższe uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy Sąd akcentuje, że jak wynika z art. 1 ust. 1 u.d.i.p., każda informacja o sprawach publicznych stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy i podlega udostępnieniu na zasadach i w trybie określonych w niniejszej ustawie. Stosownie jednak do art. 1 ust. 2 u.d.i.p., przepisy u.d.i.p. nie naruszają przepisów innych ustaw określających odmienne zasady i tryb dostępu do informacji będących informacjami publicznymi.
Analizowana regulacja prawna u.d.i.p. normuje ogólne zasady postępowania w sprawach, które dotyczą informacji publicznej, a co za tym idzie - przepisy tej ustawy powinny być w tym zakresie stosowane. Nie znajdą one jednak zastosowania w przypadku, gdy nie da się ich pogodzić z przepisami ustaw szczególnych, które w sposób odmienny normują zasady i tryb dostępu do informacji publicznej.
Jeśli informacja publiczna podlega udostępnieniu na podstawie innych ustaw - które odmiennie niż u.d.i.p. regulują zasady jej udostępniania – organ informuje o tym wnioskodawcę w formie pisma. Co istotne, zastosowanie przepisów szczególnych oznacza, że skoro wniosek, ze względu na charakter konkretnej informacji publicznej, nie może być rozpatrywany w trybie u.d.i.p., tym samym nie może być wydana decyzja z art. 16 ust. 1 u.d.i.p. o odmowie udzielenia informacji. Wnioskodawca zaś, nie zgadzając się ze stanowiskiem organu, może je zakwestionować jedynie poprzez złożenie do sądu administracyjnego skargi na bezczynność lub przewlekłość podmiotu obowiązanego do udostępnienia informacji publicznej (zob. wyrok NSA z 31 stycznia 2025 r., III OSK 3137/23; wyrok WSA we Wrocławiu z 14 stycznia 2025 r., IV SAB/Wr 815/24 – publ. CBOSA).
W okolicznościach niniejszej sprawy w pełni zgodzić się należy ze stanowiskiem organu, że skoro zakres wniosku skarżącej dotyczył materiałów postępowania karnego, to udostępnienie informacji w tym zakresie podlegało reżimowi k.p.k.
Zgodnie bowiem z art. 156 § 1 k.p.k., stronom, obrońcom, pełnomocnikom i przedstawicielom ustawowym udostępnia się akta sprawy sądowej oraz daje możność sporządzenia z nich odpisów lub kopii. Za zgodą prezesa sądu akta te mogą być udostępnione również innym osobom. Informacje o aktach sprawy mogą być udostępnione także za pomocą systemu teleinformatycznego, jeżeli względy techniczne nie stoją temu na przeszkodzie. Wskazać należy, że chociaż cytowany przepis tego wprost nie wskazuje, należy przyjąć, że dotyczy on akt sądowych zarówno toczącego się, jak i zakończonego postępowania. Innymi słowy, przepisy k.p.k. w sposób pełny regulują kwestie dostępu do akt w postępowaniu karnym (zob. art. 156 § 1, 5, 5a i 5b k.p.k.).
Przy czym wymaga zaakcentowania, że regulacje te skierowane są w stosunku do wszystkich, a nie tylko wobec stron postępowania karnego. W konsekwencji, nawet jeżeli osoba zainteresowana domaga się wydania konkretnych dokumentów z akt sprawy karnej, to choćby miały one status informacji publicznych, w tym dokumentów urzędowych, również w tym zakresie zasady ich udostępniania uregulowane są przepisami k.p.k. Każdy taki dokument należy bowiem traktować przede wszystkim w kategoriach odpisu (kopii) wydawanej z akt sprawy, niekoniecznie zaś informacji publicznej w nich się znajdującej. Są to więc przepisy szczególne, o których mowa w art. 1 ust. 2 u.d.i.p. i w związku z tym nie ma do nich zastosowania ustawa o dostępie do informacji publicznej (zob. wyrok NSA z 3 lipca 2026 r., III OSK 2492/25 a także powołane w nim orzecznictwo).
Przenosząc powyższe na stan przedmiotowej sprawy należało przyjąć, że chociaż żądane przez skarżącą treści w postaci akt sprawy karnej mogą być uznane za informację publiczną, niemniej udostępnienia tych akt nie mogła domagać się w trybie u.d.i.p. Do udostępniania akt spraw karnych i zawartych w nich dokumentów urzędowych nie mają zastosowania regulacje u.d.i.p. lecz reżim powołanych wyżej przepisów k.p.k.
Dodatkowo wymaga podkreślenia, że skarżąca w istocie manifestowała chęć pozyskania (skopiowania) całości wielotomowych akt postępowania karnego. Tym samym, wyrażała nie tyle chęć pozyskania określonej i zindywidualizowanej informacji publicznej, lecz domagała się pozyskania całości akt sprawy. W sprawie bezsporne przy tym jest to, że żądanie wnioskodawczyni wynikające z pierwotnego żądania z 15 kwietnia 2025 r. zostało częściowo realizowane poprzez umożliwienie zapoznania się z częścią akt w czytelni.
Nie można też stracić z pola widzenia że dopiero kolejny wniosek skarżącej z 30 maja 2025 r. dotyczący wykonania fotokopii z akt sprawy spotkał się z odmową Prezesa w piśmie z 6 czerwca 2025 r. Można zatem przyjąć że jej wnioski o udostępnienie akt sprawy karnej od początku były realizowane w reżimie art. 156 § 1 k.p.k. Dodatkowo taką tezę uzasadnia treść pisma Prezesa z 23 czerwca 2025 r. W związku z powtórzeniem wniosku skarżącej Prezes ponownie odmawiając udzielenia zgody na wykonania fotokopii jednoznacznie wskazał, że odmowę udostępnienia akt sprawy karnej można kwestionować jedynie w trybie przepisów k.p.k.
Dlatego mając na uwadze przedstawioną argumentację, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., skargę w sprawie w całości oddalił.