Uzasadnienie
W. S. 19 listopada 2015 r. złożył do Sądu na urzędowym formularzu wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych i o ustanowienie radcy prawnego z urzędu. W uzasadnieniu wniosku oświadczył, że wspólne gospodarstwo domowe prowadzi z żoną, czwórką dzieci (w tym trojgiem małoletnich) i rodzicami. Wyjaśnił, że rodzina utrzymuje się z emerytur rolniczych jego rodziców w kwocie po 1088,62 zł, zasiłków rodzinnych na czworo dzieci w łącznej wysokości 643 zł. Gospodarstwo rolne (o powierzchni 10,8845 ha) nie przynosi dochodu.
Referendarz sądowy zarządzeniem z 7 grudnia 2015 r. wezwał Skarżącego do nadesłania:
- a) wyciągów z posiadanych przez skarżącego i osoby z którymi prowadzi gospodarstwo domowe rachunków bankowych za okres ostatnich 3 miesięcy obejmujących informację o wszystkich transakcjach dokonanych na rachunkach w objętym wezwaniem terminie (jeżeli skarżący i członkowie jego rodziny nie posiadają rachunków bankowych, należy złożyć w zakreślonym powyżej terminie stosownego oświadczenie);
- b) dokumentów potwierdzających podaną w rubryce 10 formularza PPF wysokość dochodów Z. S., J. S., J. S., W. S.;
- c) zaświadczenia z właściwego biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wysokości otrzymanych dopłat bezpośrednich lub innej pomocy finansowej w 2014 r.;
- d) dokumentów (rachunki, faktury, dowody wpłaty itp.) potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie stałych wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych skarżącego;
- e) kopii decyzji o ustaleniu wymiaru podatku od nieruchomości (rolnego) za 2015 r. 25 lutego 2016 r. Skarżący złożył kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy, w którym oświadczył, że domaga się zwolnienia od wpisu od skargi. Podniósł, że rodzina ponosi następujące wydatki: ubezpieczenie budynków 470 zł rocznie, opłata za telefon ok. 80 zł miesięcznie, zakup węgla ok. 850 zł rocznie, wywóz nieczystości ok. 600 zł rocznie, wywóz śmieci ok. 160 zł miesięcznie, opłacenie podatków od gruntów i budynków 594 zł rocznie, sczepienie psów 100 zł rocznie, przegląd kominiarski ok. 150 zł rocznie, dojazdy do szkoły ok. 70 zł miesięcznie. Do wniosku Skarżący dołączył dokumentację dotyczącą stanu majątkowego rodziny, w tym kopie decyzji potwierdzającej pobieranie zasiłków i kopie decyzji w sprawie wymiaru podatku rolnego, kopię z wyciągu rachunku bankowego żony, dokumenty potwierdzające wydatki na opłaty oraz dokumentację medyczną. Wyjaśnił, że nie otrzymuje dopłat do gruntów rolnych, gospodarstwo nie przynosi żadnego dochodu.
Postanowieniem z 2 marca 2016 r. referendarz sądowy WSA w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy.
Skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia. W uzasadnieniu sprzeciwu wskazał, że:
- - wada serca zmusza go korzystanie z odpłatnej opieki lekarskiej i zakupu nierefundowanych leków o pełnej odpłatności; stan zdrowia (po zawale, z poważną wada serca) w praktyce wyklucza podjęcie pracy zarobkowej i wymusi przejście na rentę inwalidzką;
- - nie wzięto pod uwagę obecnego zadłużenia;
- - przepisy o sprzedaży ziemi rolnej uniemożliwiają w praktyce jej zbycie; jej wartość drastycznie spadła i nie może być traktowana jako majątek umożliwiający uiszczenie wpisu od skargi;
- - Sąd rozpoznając jego analogiczne wnioski, opierające się na tych samych podstawach, postanowieniami w sprawach o sygn. akt II SAB/Wa 912/15, II SAB/Wa 913/15 i II SO/Wa 165/15 przychylił się do jego prośby i udzielił prawa pomocy we wnioskowanym, ograniczonym zakresie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Stosownie do mającego w sprawie zastosowanie art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "P.p.s.a." (na podstawie art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; Dz. U. z 2015 r., poz. 658) w brzmieniu sprzed nowelizacji dokonanej powyższą ustawą, w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jako że sprzeciw nie został odrzucony sprawa, zgodnie z powyższym przepisem, podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Skarżący wniósł o zwolnienie go od wpisu od skargi. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Stosownie do art. 252 § 1 P.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Na Wnioskodawcy spoczywa więc ciężar wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania.
W rozpatrywanej sprawie Wnioskodawca w złożonym na formularzu wniosku ani potem nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Deklarowany dochód rodziny Skarżącego wynosi 3.891,53 zł. Chociaż suma miesięcznych dochodów - uwzględniając liczbę członków rodziny (ze Skarżącym - ośmiu) - nie jest wysoka, to ogólna sytuacja finansowa Skarżącego, wynikająca ze składanych przez niego oświadczeń, nie pozwala uznać, iż zarówno on, jak i jego rodzina, żyją w ubóstwie. W postępowaniu w sprawie przyznania prawa pomocy badaniu podlega bowiem nie tylko sam dochód Wnioskodawcy, ale także posiadany przez niego majątek. Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 200 m² oraz gospodarstwa rolnego o powierzchni 10,8845 ha (w tym 1,6 ha lasu).
Posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości, wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych. Udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. W judykaturze powszechnie przyjęty jest pogląd, że sposób, w jaki właściciel wykorzystuje swój majątek, nie może mieć wpływu na ocenę, czy posiada on dostateczne środki na uiszczenie wpisu. Istotne jest bowiem, że posiadany majątek może przynosić potencjalne pożytki. To, że strona korzysta z majątku nieruchomego w sposób nieprzynoszący dochodu, nie zmienia faktu, że może być on wykorzystany jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeśli właścicielowi brakuje pieniędzy na koszty postępowania. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku - mimo istniejącego zadłużenia w regulowaniu niektórych jej zobowiązań - takimi jak gospodarstwo rolne, jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie, nawet w aktualnej sytuacji, kiedy ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie ograniczeń związanych z obrotem ziemią.
Niewykorzystywanie posiadanego majątku w sytuacji, gdy obiektywnie jest to możliwe, należy ocenić jako świadome pozbawianie się środków koniecznych do zaspokajania potrzeb swoich i rodziny, ale i do prowadzenia spraw sądowych (por. postanowienie NSA o sygn. akt I OZ 113/14 i I OZ 982/14 - dostępne na stronie internetowej orzeczenia.nsa.gov.pl - w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, zwanej dalej "CBOSA").
Sąd nie neguje, że Skarżący jest osobą, której stan zdrowia nie jest zadowalający. Niemniej jednak, sama choroba nie oznacza, że spełnione są przesłanki ustawowe do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA o sygn. akt I OZ 748/15 - dostępne w CBOSA). Skarżący nie przedłożył orzeczenia o całkowitej lub częściowej niezdolności do pracy, co oznacza, że istnieje możliwość podjęcia przez niego pracy zarobkowej, choćby dorywczej.
Nie ma znaczenia, że w niektórych innych sprawach toczących się z udziałem Skarżącego przyznano mu prawo pomocy, gdyż wniosek w tym zakresie rozpoznawany jest każdorazowo indywidualnie i oddzielnie, a przyznane prawo pomocy nie przysługuje w innych sprawach z udziałem tej samej strony.
W świetle powyższego Sąd postanowił, jak w sentencji na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a.