Uzasadnienie
Skarżący H. W. w dniu 6 października 2015 r. wnioskiem z dnia 14 września 2015 r. zwrócił się do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie o ustanowienie adwokata. Wniosek ten złożył w związku z postanowieniem Sądu z dnia 15 września 2015 r. o odrzuceniu jego skargi na bezczynność Komendanta Powiatowego Policji w Z. w przedmiocie wydania decyzji dotyczącej wydania ciągnika rolniczego.
We wniosku o przyznanie prawa pomocy wnioskodawca podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną. Wyjaśnił, że jest właścicielem domu o powierzchni 100 m2 oraz nieruchomości rolnej o powierzchni 2,78 ha. H. W. oświadczył, że pobiera rentę z tytułu niezdolności do pracy w wysokości 469 zł. miesięcznie, jego żona uzyskuje dochody z tytułu umowy o pracę w wysokości 800 zł. miesięcznie. Gospodarstwo rolne, w związku z suszą, nie przynosi żadnych dochodów.
Referendarz sadowy zarządzeniem z dnia 15 października 2015 r. wezwał skarżącego do nadesłania – w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania:
- a) wyciągów z posiadanych przez skarżącego i jego żonę rachunków bankowych i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne (z ostatnich trzech miesięcy) wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji (oświadczenia o nieposiadaniu rachunku (-ów) bankowego);
- b) dokumentu potwierdzającego wysokość dochodu uzyskiwanego przez żonę skarżącego (np. zaświadczenia pracodawcy o wysokości osiągniętego dochodu);
- c) zaświadczenia z urzędu gminy o dochodowości posiadanego gospodarstwa rolnego,
- d) zaświadczenia z właściwego biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wysokości otrzymanych dopłat bezpośrednich,
- e) dokumentów (rachunki, faktury, dowody wpłaty itp.) potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie stałych wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych skarżącego.
H. W. w odpowiedzi na wezwanie oświadczył, że "nie zgadza się z wezwaniem". Wyjaśnił, że nie posiada lokat, na rachunku bankowym nie gromadzi środków pieniężnych i nie dokonuje operacji bankowych. W odpowiedzi na wezwane do złożenia dokumentu potwierdzającego wysokość dochodu jego zony, wnioskodawca stwierdził, że żona nie jest stroną postępowania, a on nie jest uprawniony do uzyskania jakiegokolwiek dokumentu od jej pracodawcy. Według strony skarżącej, Sąd z urzędu posiada wiedzę o sytuacji na wsi i te fakty nie powinny wymagać udokumentowania przez wnioskodawcę.
Stwierdzono, co następuje:
Wniosek H. W. o przyznanie prawa pomocy jest nieuzasadniony.
Zgodnie z art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej.
Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym, która ma gwarantować możliwość realizacji prawa do sądu, wyrażonego w art. 45 ust. 1 Konstytucji RP stanowi odstępstwo od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w przypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu.
W myśl art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postepowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Stanowisko to znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Jeżeli oświadczenie to okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego strony lub budzi wątpliwości, to strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego (art. 255 p.p.s.a.).
Strona ma zatem inicjatywę dowodową w zakresie właściwego przedstawienia przyczyn uzasadniających przyznanie prawa pomocy, a referendarz (sąd) nie może występować do innych organów i instytucji o dostarczenie dokumentów mogących mieć wpływ na ocenę wniosku strony ubiegającej się o prawo pomocy.
W rozpoznawanej sprawie referendarz stwierdził, że nie jest możliwe dokonanie oceny sytuacji majątkowej strony, skoro skarżący - mimo wezwania - nie przedstawił dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową. Informacje przedstawione przez skarżącego nie obrazują w pełni jego sytuacji majątkowej. Tym samym z uwagi na brak dokumentów obrazujących sytuację majątkową skarżącego referendarz nie ma możliwości ustalenia, czy skarżący spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.
Trzeba podkreślić, że fakt posiadania lub nieposiadania zgromadzonych na rachunku bankowym środków finansowych jest podstawowym kryterium umożliwiającym ocenę, czy skarżący będzie w stanie ponieść jakiekolwiek koszty postępowania. Dlatego nie można zgodzić się ze skarżącym, że żądanie nadesłania dodatkowych dokumentów źródłowych było niezasadne. Skarżący ponadto nie wykazał dochodów żony, z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. Nie starał się również wykazać, pomimo wezwania referendarza sądowego, jak kształtują się rzeczywiste wydatki ponoszone przez niego w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Nie nadesłał zaświadczenia z właściwego biura Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o wysokości otrzymanych dopłat bezpośrednich (z wykazu beneficjentów wspólnej polityki rolnej dostępnego na stronie internetowej Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wynika, że skarżący otrzymuje dopłaty bezpośrednie).
Jak już powiedziano, brak powyższych dokumentów uniemożliwiał referendarzowi ocenę, czy w przypadku skarżącego wystąpiły przesłanki do przyznania prawa pomocy. To z kolei oznaczało, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Z powyższych względów referendarz sądowy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.