Uzasadnienie
Przedmiotem skargi A. W. (dalej: skarżąca) jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: Prezes ZUS, organ odwoławczy) z dnia 6 listopada 2025 r. nr 0100070/684/9523634/2024 (postępowanie nr 508257712) uchylającą decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS, organ pierwszej instancji) z dnia 24 lutego 2025 r. odmowie prawa do świadczenia aktywnie w żłobku oraz przyznającą świadczenie aktywni rodzice w pracy.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca w dniu 1 października 2024 r. złożyła wniosek o świadczenie aktywnie w żłobku na dziecko K. W. (ur. [...] r.; dalej: dziecko, córka, córka skarżącej) wskazując dane (żłobka, klubu dziecięcego lub dziennego opiekuna): "[...]".
W wezwaniu z dnia 17 stycznia 2025 r. ZUS wezwał skarżącą do uzupełnienia ww. wniosku w terminie 14 dni pod rygorem rozpatrzenia wniosku na podstawie posiadanych dokumentów. Poinformował, że dziecko nie zostało wpisane do rejestru żłobków i klubów dziecięcych/wykazu dziennych opiekunów jako uczęszczające do wskazanego żłobka, klubu dziecięcego lub dziennego opiekuna. Wezwał o zweryfikowanie poprawności danych placówki - nr podmiotu ZKO i przekazanie poprawnych danych. Wskazał, że podany we wniosku nr podmiotu to [...]/[...]. Skarżąca nie odpowiedziała na to wezwanie.
Decyzją z dnia 24 lutego 2025 r. ZUS odmówił przyznania skarżącej prawa do świadczenia aktywnie w żłobku na córkę. Powołując się na treść art. 15 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – "Aktywny rodzic" (Dz.U. z 2024 r., poz. 858; dalej: ustawa "Aktywny rodzic") wskazał, że warunkiem przyznania świadczenia aktywnie w żłobku jest uczęszczanie dziecka do żłobka, klubu dziecięcego lub pozostawanie pod opieką dziennego opiekuna. Ustalił, że warunek ten w sprawie nie został spełniony, ponieważ córka skarżącej nie jest objęta opieką w żłobku, klubie dziecięcym ani opieką sprawowaną przez dziennego opiekuna. Ustalenia tego dokonał w oparciu o dane zawarte w rejestrze żłobków i klubów dziecięcych oraz w wykazie dziennych opiekunów i podmiotów zatrudniających dziennych opiekunów.
W odwołaniu od tej decyzji skarżąca wskazała, że opiekun dzienny U. D., do którego uczęszcza córka skarżącej, otrzymała w dniu 3 lutego 2025 r. informację z ZUS o przyznaniu świadczenia na to dziecko. Podała też nr podmiotu obowiązujący od 1 września 2024 r.: [...]/[...].
Zaskarżoną decyzją Prezes ZUS na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. uchylił decyzję ZUS z dnia 24 lutego 2025 r. w całości i przyznał skarżącej świadczenie aktywni rodzice w pracy na okres od 1 października 2024 r. do dnia, w którym dziecko zakończy uczęszczanie do wskazanego żłobka, klubu dziecięcego albo dziennego opiekuna, tj. do 31 marca 2025 r. w wysokości 1 500 zł miesięcznie na dziecko, nie więcej jednak niż wysokość miesięcznej opłaty jaką ponosi skarżąca za pobyt dziecka w żłobku, klubie dziecięcym albo u dziennego opiekuna (...). W uzasadnieniu powołał treść art. 2 ust. 1-2, art. 15 ust. 1, ust. 3 i ust. 9 oraz art. 47 ust. 2 ustawy "Aktywny rodzic" i przedstawił przebieg sprawy. Wskazał, że po ponownym odczycie raportu RKZ-5 w rejestrze opiekunów dziennych dla placówki o nr [...]/[...] potwierdził, że dane zostały poprawione, a w okresie od 1 października 2024 r. do 31 marca 2025 r. córka skarżącej była wykazywana jako podopieczny u opiekuna dziennego U. D. W skardze – z dnia 5 grudnia 2025 r. - na tę decyzję skarżąca zakwestionowała przyznanie jej świadczenia za okres od 1 października 2024 r. do 31 marca 2025 r. w sytuacji, gdy córka skarżącej uczęszczała do punktu dziennego opiekuna do 31 lipca 2025 r., a okoliczność tę potwierdzają posiadane przez nią dokumenty RKZ-5 za okres od kwietnia do lipca 2025 r. Wniosła o uchylenie decyzji Prezesa ZUS oraz o przyznanie świadczenia za cały okres uczęszczania córki do dziennego opiekuna.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o oddalenie skargi podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji i wskazując, że w sprawie brak jest podstaw do przyznania skarżącej prawa do świadczenia aktywnie w żłobku na okres do 31 lipca 2025 r., ponieważ dziecko widniało w rejestrze opiekunów dziennych dla placówki o nr [...]/[...] jedynie do dnia 31 marca 2025 r.
W piśmie z dnia 18 lutego 2026 r. skarżąca uzupełniła skargę w zakresie m.in. wniosków skargi żądając uchylenia zaskarżonej decyzji w części dotyczącej okresu przyznania świadczenia aktywnie w żłobku oraz dołączyła dokumenty RKZ-5 za okres od kwietnia 2025 do lipca 2025 r.
W przekazanych z odpowiedzią na skargę aktach administracyjnych sprawy znajduje się postanowienie Prezesa ZUS z dnia 23 stycznia 2026 r. o sprostowaniu z urzędu oczywistej omyłki pisarskiej w sentencji zaskarżonej decyzji polegającej na wskazaniu: "uchylam zaskarżoną decyzję w całości oraz przyznaje Pani świadczenie aktywni rodzice w pracy na okres" a powinno być wskazane: "uchylam zaskarżoną decyzję w całości oraz przyznaję Pani świadczenie aktywnie w żłobku na okres".
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej: p.p.s.a.) stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez sąd naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną.
Właściwość sądu w sprawie wynika z art. 54 ust. 3 ustawy "Aktywny rodzic".
Kontrola legalności dotyczy reformatoryjnej decyzji Prezesa ZUS w przedmiocie świadczenia aktywnie w żłobku. Organ odwoławczy uchylił decyzję ZUS o odmowie przyznania skarżącej prawa do ww. świadczenia i przyznał skarżącej świadczenie aktywni rodzice w pracy na okres od 1 października 2024 r. do 31 marca 2025 r., a następnie sprostował tę decyzję w części dotyczącej rodzaju przyznanego świadczenia – na świadczenie aktywnie w żłobku. Ustalił, że dziecko skarżącej w ww. okresie pozostawało pod opieką dziennego opiekuna, co spełnia warunki z art. 15 ust. 1 ustawy "Aktywny rodzic" do przyznania świadczenia aktywnie w żłobku.
Wedle skarżącej, Prezes ZUS błędnie ustalił okres pozostawania dziecka pod opieką dziennego opiekuna, ponieważ córka skarżącej pozostawała pod opieką opiekuna dziennego w okresie od 1 października 2024 r. do 31 lipca 2025 r., co wynika z dokumentów RKZ-5. W konsekwencji, świadczenie aktywni w żłobku powinno być jej przyznane na ten okres.
Zaskarżona decyzja i decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo.
W pierwszej kolejności Sąd dostrzega, że sentencja zaskarżonej decyzji została sprostowana przez organ odwoławczy po wniesieniu skargi. Zasadniczo nie ma przeszkód, by oczywiste omyłki decyzji podlegały rektyfikacji w trybie art. 113 § 1 k.p.a. również po wniesieniu na nią skargi do wojewódzkiego sądu administracyjnego, a przed wydaniem orzeczenia sądowego mającego za przedmiot taką decyzję. Sprostowanie oczywistej omyłki jest wówczas skuteczne, a kontroli legalności podlega sprostowana decyzja. Możliwość sprostowania błędów pisarskich i rachunkowych oraz innych oczywistych omyłek, podobnie jak i możliwość dokonywania wyjaśnień co do treści decyzji, nie jest ograniczona terminem - wyrok NSA z 29 czerwca 1999 r., IV SA 1015/97 (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, orzeczenia.nsa.gov.pl; dalej: CBOSA). Sprostowanie takie może nastąpić również po wniesieniu skargi do sądu administracyjnego na decyzję wymagającą sprostowania – obowiązkiem sądu administracyjnego jest dokonanie oceny decyzji z uwzględnieniem sprostowania dokonanego przez organ administracji, niezależnie od tego, czy postanowienie o sprostowaniu było przedmiotem skargi do sądu administracyjnego - wyrok NSA z 26 marca 1993 r., I SA 1429/92, ONSA 1994, nr 1, poz. 39 (por. Piotr Przybysz, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz aktualizowany, Lex/el 2026, art. 113).
Instytucja sprostowania decyzji, w formie jakiej została ukształtowana w art. 113 § 1 k.p.a., jest prawnie dopuszczalną formą konwalidowania jej mniej istotnych i zarazem oczywistych uchybień i nie godzi w zasadę trwałości decyzji, o której mowa w art. 110 § 1 k.p.a. Zgodnie z art. 113 § 1 k.p.a. organ administracji publicznej może z urzędu lub na żądanie strony prostować w drodze postanowienia błędy pisarskie i rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki w wydanych przez ten organ decyzjach. Omyłki te mogą powstać wskutek błędnego wpisania jakiegoś słowa lub słów, ich pominięcia czy poprzez wyraźne, niezgodne z zamierzonym, niewłaściwe użycie danego wyrazu bądź cyfry. Jedną z przesłanek dopuszczalności zastosowania art. 113 § 1 k.p.a. jest oczywistość stwierdzonego błędu czy omyłki. Jeżeli dana kwestia budzi wątpliwości, a do stwierdzenia, czy doszło do popełnienia omyłki, wymagana jest głębsza analiza akt postępowania, automatycznie będzie to wykluczać oczywistość takiej omyłki (por. wyrok NSA z 23 sierpnia 2023 r. o sygn. akt II OSK 2948/20 CBOSA).
Wyznacznikiem oczywistości omyłki jest możność natychmiastowego i niepozostawiającego wątpliwości wykrycia uchybienia w drodze nawet powierzchownego zestawienia treści rozstrzygnięcia z dokumentami znajdującymi się w aktach sprawy. Co istotne na gruncie rozpoznanej sprawy sprostowanie nie może także prowadzić do zmiany merytorycznej orzeczenia, czy też ponownego, odmiennego rozpoznania sprawy. Inaczej mówiąc sprostowaniu nie mogą podlegać błędy i omyłki istotne, odnoszące się do ustalenia obowiązującego prawa, stanu faktycznego sprawy, jego kwalifikacji prawnej oraz ustalenia konsekwencji prawnych zastosowania określonej normy prawnej (por. wyroki NSA z 2 lutego 2022 r., II OSK 1657/20 oraz z 5 kwietnia 2023 r. o sygn. akt III FSK 1836/21, CBOSA).
W kontrolowanej sprawie Prezes ZUS dokonał sprostowania rozstrzygnięcia zaskarżonej decyzji w zakresie rodzaju przyznanego skarżącej świadczenia. Pierwotnie na podstawie art. 15 ust. 1 ustawy "Aktywny rodzic" przyznał świadczenie aktywni rodzice w pracy. Następnie postanowieniem z dnia 23 stycznia 2026 r. uznał, że rozstrzygnięcie o przyznaniu świadczenia aktywni rodzice w pracy stanowi oczywistą omyłkę, ponieważ sprawa dotyczyła wniosku o świadczenia aktywnie w żłobku i taka też podstawa prawna decyzji organu odwoławczego została przywołana w rozstrzygnięciu, jak również jej uzasadnienie konsekwentnie odnosiło się do świadczenia aktywnie w żłobku, a nie świadczenia aktywni rodzice w pracy.
W sprawie doszło do niedopuszczalnej zmiany rozstrzygnięcia wskutek sprostowania decyzji. Sprostowanie nie może prowadzić do zmiany rozstrzygnięcia. Przyznanie konkretnego regulowanego szczegółowo ustawą uprawnienia nie podlega sprostowaniu polegającego w istocie na przyznaniu innego świadczenia, wymagającego spełnienia innych warunków. Oznacza to, że sprostowanie zaskarżonej decyzji nie mogło odnieść skutku prawnego.
W tym stanie rzeczy, zaskarżona decyzja nieadekwatnie do przedmiotu sprawy rozstrzygnęła o prawie skarżącej do świadczenia aktywni rodzice w pracy. Należy zauważyć, że w przypadku sprzeczności między rozstrzygnięciem a uzasadnieniem pierwszeństwo należy przyznać rozstrzygnięciu (wyrok NSA z 17 grudnia 1999 r., IV SA 2070/97, CBOSA).
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych sprawy jednoznacznie wynika jednak, że przedmiotem sprawy było prawo skarżącej do świadczenia aktywnie w żłobku.
Kierując się zasadą ekonomiki procesowej Sąd dokonał kontroli legalności zaskarżonej decyzji w odniesieniu do świadczenia aktywnie w żłobku, skoro nie jest kwestionowane i jednoznacznie wynika z akt sprawy, że jej przedmiotem przed organami było właśnie to świadczenie.
W sprawie jest niesporne, że skarżąca złożyła wniosek o świadczenie aktywnie w żłobku, a formą opieki nad córką skarżącej było sprawowanie opieki przez dziennego opiekuna.
Organ odwoławczy w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji ustalił, że córka skarżącej pozostawała pod opieką dziennego opiekuna w okresie od 1 października 2024 r. do 31 marca 2025 r., natomiast po tej dacie dziecko nie było zgłoszone do wykazu dziennych opiekunów. Skutkiem tego po dacie 31 marca 2025 r. skarżącej nie może być przyznane świadczenie aktywnie w żłobku, ponieważ nie zostały spełnione warunki z art. 15 ust. 1 ustawy "Aktywny rodzic".
Wedle skarżącej organ odwoławczy dokonał błędnych ustaleń faktycznych, ponieważ córka skarżącej była objęta zgłoszeniami RKZ-5 do 31 lipca 2025 r., co konsekwentnie podnosiła w toku sprawy administracyjnej, a do skargi przedłożyła kopie zgłoszeń RKZ-5 za okres kwiecień-lipiec 2025 r.
W sprawie sporne jest więc ustalenie okresu sprawowania opieki przez dziennego opiekuna i w konsekwencji – okres przysługiwania świadczenia aktywnie w żłobku.
Zgodnie z art. 15 ust. 1 ustawy "Aktywny rodzic" świadczenie "aktywnie w żłobku" przysługuje rodzicom na dziecko, które uczęszcza do żłobka, klubu dziecięcego albo jest objęte opieką sprawowaną przez dziennego opiekuna, niedłużej jednak niż do ukończenia roku szkolnego, w którym dziecko ukończy 3. rok życia, lub w przypadku, gdy niemożliwe lub utrudnione jest objęcie dziecka wychowaniem przedszkolnym - 4. rok życia.
Zgodnie z art. 2 ustawy "Aktywny rodzic" świadczeniami "aktywny rodzic" są: 1) świadczenie "aktywni rodzice w pracy";
- 2) świadczenie "aktywnie w żłobku";
- 3) świadczenie "aktywnie w domu" (ust. 1). Celem świadczeń "aktywny rodzic" jest ułatwienie rodzicom i innym osobom wypełniającym funkcje rodzicielskie pogodzenia zadań związanych z rodzicielstwem z aktywizacją zawodową (ust. 2). Na podstawie art. 3 pkt 3 ustawy "Aktywny rodzic" dzienny opiekun oznacza dziennego opiekuna w rozumieniu ustawy z dnia 4 lutego 2011 r. o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 (Dz. U. z 2025 r. poz. 798). Rozdział 3 ustawy "Aktywny rodzic" reguluje świadczenie aktywnie w żłobku. Zgodnie z art. 4 ustawy "Aktywny rodzic" na to samo dziecko, za dany miesiąc, przysługuje tylko jedno ze świadczeń "aktywny rodzic", a na podstawie art. 16 - świadczenie "aktywnie w żłobku" nie przysługuje, jeżeli na to samo dziecko, za dany miesiąc: 1) zostało przyznane świadczenie "aktywni rodzice w pracy";
- 2) zostało przyznane świadczenie "aktywnie w domu".
Zgodnie z art. 36 ustawy o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3 dziennym opiekunem jest osoba fizyczna: 1) prowadząca działalność na własny rachunek albo 2) zatrudniona przez podmioty, o których mowa w art. 8 ust. 1, na podstawie umowy o pracę albo umowy o świadczenie usług, do której zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego stosuje się przepisy dotyczące zlecenia (ust. 1). Pełnienie funkcji dziennego opiekuna wymaga zgłoszenia do prowadzonego przez wójta, burmistrza lub prezydenta miasta wykazu osób, o których mowa w ust. 1 pkt 1, oraz podmiotów, o których mowa w art. 8 ust. 1, zatrudniających dziennych opiekunów, zwanego dalej "wykazem" (ust. 1a). Zgodnie z art. 46 wójt, burmistrz lub prezydent miasta prowadzi wykaz (ust. 1). Wykaz ten zawiera enumeratywnie wymienione dane dotyczące dziecka objętego opieką sprawowaną przez dziennego opiekuna oraz dane dotyczące rodziców, których dzieci są objęte opieką sprawowaną przez dziennego opiekuna (ust. 2 pkt 9 i 10).
Dane zawarte w wykazie publikowane są przy użyciu systemu teleinformatycznego, o którym mowa w art. 62a, na stronach podmiotowych właściwej gminy oraz ministra właściwego do spraw rodziny (ust. 3). Informacje, o których mowa w ust. 2, są przetwarzane przez ministra właściwego do spraw rodziny w celu umożliwienia prowadzenia wykazu, monitorowania spełniania przez dziennych opiekunów standardów opieki określonych w przepisach wydanych na podstawie art. 6c oraz ustalenia lub weryfikacji prawa do świadczenia "aktywni rodzice w pracy" lub świadczenia "aktywnie w żłobku", o których mowa w ustawie z dnia 15 maja 2024 r. o wspieraniu rodziców w aktywności zawodowej oraz w wychowaniu dziecka – "Aktywny rodzic", realizacji prawa do tych świadczeń przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych, a także monitorowania realizacji tego prawa (ust. 5).
Postępowania w sprawach świadczeń "aktywny rodzic" prowadzi oraz świadczenia te wypłaca Zakład Ubezpieczeń Społecznych (art. 23 ust. 1 ustawy "Aktywny rodzic"). Zgodnie z art. 27 ustawy "Aktywny rodzic" ustalenie prawa do świadczeń "aktywny rodzic" oraz ich wypłata następują na wniosek: rodzica w rozumieniu art. 14 - w przypadku świadczenia "aktywnie w żłobku" (ust. 1 pkt 2). Wniosek o ustalenie prawa do świadczenia "aktywny rodzic" składa się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (ust. 2). Informacje przedstawione we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia "aktywny rodzic" i załącznikach do wniosku składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia. Składający oświadczenie jest obowiązany do zawarcia w nim klauzuli o następującej treści: "Jestem świadomy odpowiedzialności karnej za złożenie fałszywego oświadczenia.". Klauzula ta zastępuje pouczenie organu o odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych oświadczeń (ust. 3).
Ustalając prawo do świadczeń "aktywny rodzic", uwzględnia się informacje i dokumenty, o których mowa w art. 28-30, oraz informacje uzyskane z rejestrów publicznych lub zweryfikowane w rejestrach publicznych, o których mowa w art. 44 (art. 31 ustawy "Aktywny rodzic"). W sprawach odmowy przyznania świadczenia "aktywny rodzic", uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia "aktywny rodzic" oraz nienależnie pobranego świadczenia "aktywny rodzic" Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję (art. 35 ust. 4 ustawy "Aktywny rodzic").
Przepis art. 44 ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy "Aktywny rodzic" stanowi, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych, ustalając lub weryfikując prawo do świadczenia "aktywnie w żłobku", jest obowiązany do samodzielnego uzyskania lub weryfikacji, drogą elektroniczną z rejestrów publicznych, w tym z rejestru PESEL, o którym mowa w przepisach o ewidencji ludności, z Centralnego Wykazu Ubezpieczonych, o którym mowa w przepisach o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, z rejestru żłobków i klubów dziecięcych oraz wykazu dziennych opiekunów i podmiotów zatrudniających dziennych opiekunów, o których mowa w przepisach o opiece nad dziećmi w wieku do lat 3, oraz z własnych rejestrów odpowiednio informacji: 1) określonych w art. 29 ust. 1 pkt 1 i 2, jeżeli są dostępne w tych rejestrach;
2) określonych w art. 29 ust. 1 pkt 3. Przepis art. 29 ust. 1, 2 i 3 określa następujące dane: 1) dane dotyczące wnioskodawcy, w tym imię, nazwisko, datę urodzenia, adres miejsca zamieszkania, obywatelstwo, numer PESEL oraz adres poczty elektronicznej i numer telefonu, a w przypadku wnioskodawcy będącego dyrektorem placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektorem regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej lub dyrektorem interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego dodatkowo nazwę, adres, NIP i REGON placówki lub ośrodka, którymi kieruje dyrektor;
2) dane dotyczące dziecka, w tym: a) imię i nazwisko, b) datę urodzenia, c) numer PESEL, d) inne informacje wynikające z innych dokumentów, w tym oświadczeń, niezbędnych do ustalenia prawa do świadczenia "aktywnie w żłobku";
3) informację o uczęszczaniu dziecka do żłobka lub klubu dziecięcego lub objęciu dziecka opieką dziennego opiekuna ze wskazaniem żłobka lub klubu dziecięcego, do którego dziecko uczęszcza, lub dziennego opiekuna, który sprawuje opiekę nad dzieckiem.
Na podstawie art. 44 ust. 3 ustawy "Aktywny rodzic" w przypadku awarii systemów teleinformatycznych służących do wymiany, drogą elektroniczną, informacji, o których mowa w ust. 1 pkt 1 lub ust. 2 pkt 1 i 4-11, Zakład Ubezpieczeń Społecznych weryfikuje te informacje w drodze pisemnej wymiany informacji. Podmioty prowadzące rejestry publiczne przekazują te informacje niezwłocznie, niepóźniej jednak niż w terminie 14 dni od dnia otrzymania wniosku Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Natomiast w przypadku braku możliwości samodzielnego pozyskania lub weryfikacji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych informacji, o których mowa w ust. 1 i 2, z przyczyn nieleżących po stronie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wzywa wnioskodawcę do przedstawienia dokumentów potwierdzających te informacje (ust. 4).
Przepis art. 45 ustawy "Aktywny rodzic" przewiduje prawo do uzupełnienia wniosku o świadczenia "aktywny rodzic". W przypadku złożenia nieprawidłowo wypełnionego wniosku Zakład Ubezpieczeń Społecznych wzywa wnioskodawcę do poprawienia lub uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia (ust. 1). W przypadku gdy wnioskodawca złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia "aktywny rodzic" bez wymaganych dokumentów, w tym oświadczeń, Zakład Ubezpieczeń Społecznych przyjmuje wniosek i wyznacza termin niekrótszy niż 14 dni i niedłuższy niż 30 dni na uzupełnienie brakujących dokumentów. Niezastosowanie się do wezwania skutkuje pozostawieniem wniosku o ustalenie prawa do świadczenia "aktywny rodzic" bez rozpatrzenia (ust. 2). W przypadku gdy przyczyną niedostarczenia wymaganego dokumentu przez osobę składającą wniosek jest brak wydania dokumentu przez właściwą instytucję w ustawowo określonym w odrębnych przepisach terminie, świadczenie "aktywny rodzic" przysługuje, począwszy od dnia, w którym wniosek został złożony (ust. 3).
Z przywołanych przepisów wynika, że w przypadku świadczenia aktywnie w żłobku ZUS ma ustawowy obowiązek pozyskania i weryfikacji wniosku z urzędu (samodzielnego) w oparciu o dane zamieszczone w publicznych rejestrach prowadzonych w systemach teleinformatycznych. Ustawodawca przewidział sposób postępowania w przypadku awarii systemu teleinformatycznego, braku możliwości pozyskania lub weryfikacji danych a także w przypadku braków wniosku o świadczenie.
Akta administracyjne sprawy nie zawierają dowodów potwierdzających, że dziecko skarżącej nie pozostawało pod opieką dziennego opiekuna w okresie od 1 kwietnia 2025 r. do 31 lipca 2025 r. – abstrahując, że w ogóle nie zawierają dowodów ustaleń dokonanych przez organy w tym zakresie. Nie ma wydruków z publicznych rejestrów lub informacji pozyskanych od organów prowadzących te rejestry. Skarżąca natomiast konsekwentnie twierdzi - zarówno w toku postępowania administracyjnego jak i sądowego przedstawiając dowody w postaci formularzy RKZ-5 - że córka pozostawała pod opieką dziennego opiekuna zarejestrowanego pod nr [...]/[...] U. D. D. do 31 lipca 2025 r.
Oceny wymaga więc, czy ustawa "Aktywny rodzic" dopuszcza pozyskanie danych i weryfikację wniosku o świadczenie aktywnie w żłobku, i w konsekwencji – prawa do tego świadczenia, w inny sposób niż w oparciu o rejestry wskazane w art. 44 ust. 2 ustawy "Aktywny rodzic".
Należy bowiem zauważyć, że świadczenia "aktywny rodzic" stanowią realizację zobowiązania przyjętego przez Polskę w ramach Krajowego Planu Odbudowy i Zwiększania Odporności (KPO) i jego komponentu A (Odporność i konkurencyjność gospodarki) tj. działanie A4.2. Reforma na rzecz poprawy sytuacji rodziców na rynku pracy poprzez zwiększenie dostępu do wysokiej jakości opieki nad dziećmi do lat 3, kamień milowy A58G.
Reformę na rzecz poprawy sytuacji rodziców na rynku pracy poprzez zwiększenie dostępu do wysokiej jakości opieki nad dziećmi do lat 3, kamień milowy A58G zatwierdziła decyzja Wykonawcza Rady UE z dnia 17 czerwca 2025 r. nr 2025/0147(NLE) zmieniająca decyzję wykonawczą z dnia 17 czerwca 2022 r. nr 2024/0158 (NLE) z dnia 1 lipca 2024. w sprawie zatwierdzenia oceny planu odbudowy i zwiększenia odporności Polski.
Finansowanie tego wsparcia dla kraju członkowskiego UE (Polski) realizowane jest ze środków pochodzących z Instrumentu na rzecz Odbudowy i Zwiększania Odporności (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE 2021/241 z dnia 12 lutego 2021 r. ustanawiające Instrument na rzecz Odbudowy i Zwiększenia Odporności, Dz.U. UE L 57, s.17-75; dalej: rozporządzenie RRF) w ramach KPO oraz ze środków Europejskiego Funduszu Społecznego Plus (rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady UE z dnia 24 czerwca 2021 r. ustanawiające Europejski Fundusz Społeczny Plus(EFS+) oraz uchylające rozporządzenie UE nr 1296/2013; dalej: rozporządzenie EFS+) w perspektywie finansowej 2021-2027 w ramach programu Europejskie Fundusze Rozwoju Społecznego (FERS), a także ze środków budżetowych państwa. Zgodnie z art. 3 rozporządzenia RRF zakres stosowania Instrumentu odnosi się do obszarów polityki o znaczeniu europejskim, podzielonych na sześć filarów: a) zielona transformacja; b) transformacja cyfrowa; c) inteligentny zrównoważony wzrost gospodarczy sprzyjający włączeniu społecznemu, w tym spójność gospodarcza, miejsca pracy, produktywność, konkurencyjność, badania naukowe, rozwój i innowacje, a także dobrze funkcjonujący rynek wewnętrzny z silnymi MŚP; d) spójność społeczna i terytorialna; e) opieka zdrowotna oraz odporność gospodarcza, społeczna i instytucjonalna, w celu między innymi zwiększenia gotowości na sytuacje kryzysowe i zdolności reagowania kryzysowego; f) polityki na rzecz następnego pokolenia, dzieci i młodzieży, takie jak edukacja i umiejętności. Kamienie milowe i wartości docelowe to mierniki postępów w realizacji reformy lub inwestycji, przy czym kamienie milowe mają charakter jakościowy, a wartości docelowe – ilościowy (art. 2 pkt 4).
Takie źródło finansowania wskazuje art. 55 ust. 1 ustawy "Aktywny rodzic", z którego wynika, że świadczenia "aktywny rodzic" są finansowane ze środków budżetu państwa oraz Funduszu Pracy. Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 2) w zw. z ust. 3 pkt 5 lit. e) i pkt 5e ustawy dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. z 2025 r., poz. 1485 ze zm.; dalej: u.f.p.) środki pochodzące z budżetu Unii Europejskiej – w tym z ww. Instrumentu - są środkami publicznymi, a zatem stanowią środki budżetu państwa w rozumieniu art. 55 ust. 1 ustawy "Aktywny rodzic". Zasady wydatkowania i rozliczania środków przeznaczonych na sfinansowanie zadania określonego w art. 15 ustawy "Aktywny rodzic" (świadczenie aktywnie w żłobku) obowiązują Polskę według zasad określonych w ww. rozporządzeniach i odesłaniach w nich zawartych. Oznacza to, że przyjęty w ustawie "Aktywny rodzic" sposób weryfikacji spełnienia warunków przyznania świadczenia aktywnie w żłobku musi realizować cele, które Polska zobowiązała się dochować w ramach ww. działania (A.4.2 Reforma na rzecz poprawy sytuacji rodziców na rynku pracy poprzez zwiększenie dostępu do wysokiej jakości opieki nad dziećmi do lat 3) i kamienia milowego A58G zgodnie z zasadami horyzontalnymi UE odnoszącymi się do realizacji KPO, w tym m.in.: zasadą zrównoważonego rozwoju - racjonalnego wykorzystywania zasobów naturalnych, zasadą równości szans i niedyskryminacji, zasadą równości szans kobiet i mężczyzn, długoterminowego wpływu na wydajność i odporność gospodarki UE (do czego zobowiązuje rozporządzenie RRF).
Sąd dostrzega odesłanie z art. 54 ust. 1 ustawy "Aktywny rodzic" do stosowania wprost przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego, jednak dotyczy ono spraw nieuregulowanych w ustawie. Ustawa natomiast ściśle reguluje tryb postępowania w sprawie świadczeń "aktywny rodzic", w tym sposób wyłącznie elektroniczny sposób wymiany informacji, pozyskania i weryfikacji warunków świadczenia.
Sąd w składzie orzekającym nie neguje ustalonej ustawą procedury weryfikacyjnej, która ma realizować nie tylko ww. reformę zatwierdzoną przez decyzję wykonawczą Rady, ale także inne działania nią objęte – transformacja cyfrowa. Jak Sąd wskazał, ustawa "Aktywny rodzic" ustala katalog rejestrów prowadzonych elektronicznie, który stanowi podstawę weryfikacji wniosku o świadczenie aktywnie w żłobku. Taki sposób weryfikacji – w sytuacji np. omyłek i błędów w wyszukiwaniu przez ZUS podmiotu (żłobka, klubu dziecięcego czy dziennego opiekuna) w tych rejestrach lub zwłoki w udostępnieniu danych przez podmioty odpowiedzialne za prowadzenie rejestrów - nie może jednak prowadzić do wykluczenia osób uprawnionych do świadczenia, ponieważ przeczyłoby to celowi działania A4.2 Reforma na rzecz poprawy sytuacji rodziców na rynku pracy poprzez zwiększenie dostępu do wysokiej jakości opieki nad dziećmi do lat 3 oraz realizującej ja ustawy "Aktywny rodzic".
Pozbawienie rodzica dofinansowania do opłaty za opiekę dziennego opiekuna nad dzieckiem do lat 3 w sytuacji, gdy opieka taka rzeczywiście była świadczona, a dzienny opiekun wykonał nałożony na niego obowiązek zgłoszenia dziecka w warunkach art. 29 ust. 1 pkt 1, 2 i 3 ustawy "Aktywny rodzic" – przeczy wskazanym celom. Wymaga to wówczas podjęcia czynności wyjaśniających przez organ, by nie dopuścić do naruszenia zasady niedyskryminowania (zasada równości szans i niedyskryminacji).
Przyjęty w ustawie "Aktywny rodzic" sposób weryfikacji spełnienia warunków nie może więc ograniczać się wyłącznie do pozyskania danych z rejestrów publicznych wskazanych w art. 44 ust. 2 tej ustawy w sytuacji powoływania się przez wnioskodawcę na dowody potwierdzające spełnienie warunków przyznania świadczenia. Zadaniem ZUS jest wówczas wezwanie wnioskodawcy do przedstawienia dokumentów potwierdzających informację zawartą - w trybie art. 44 ust. 4 ustawy "Aktywny rodzic".
W okolicznościach faktycznych kontrolowanej ZUS wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku o świadczenie aktywnie w żłobku przyjmując samodzielnie inny błędny nr placówki dziennego opiekuna ([...]/[...]) i wskazując, że córka skarżącej nie pozostaje pod opieką tego opiekuna. Mimo braku odpowiedzi na to wezwanie ZUS wydał decyzję odmowną zgodnie z takim ustaleniem. Skarżąca w odwołaniu podała, że dzienny opiekun posiada inny nr placówki obowiązujący od 1 września 2024 r., czyli sprzed złożenia wniosku o świadczenie aktywnie w żłobku (1 października 2024 r.) i opiekun ten uzyskał informację o przyznanym świadczeniu na dziecko skarżącej. Prezes ZUS w zaskarżonej decyzji dokonał pozytywnej weryfikacji dziennego opiekuna wg prawidłowego nr placówki, przy czym stwierdził, że w formularzach RKZ-5 – składanych przez dziennego opiekuna - zgłoszenie córki skarżącej jako pozostającej pod opieką tego dziennego opiekuna dotyczy okresu do 31 marca 2025 r. Skarżąca z kolei powołała się na złożenie przez dziennego opiekuna formularzy RKZ-5 za okres od kwietnia do lipca 2025 r. (dołączając je do skargi), w których wykazane było dziecko skarżącej jako pozostające pod opieką tego dziennego opiekuna.
Akta sprawy administracyjnej jednoznacznie wskazują, że Prezes ZUS dokonał weryfikacji z uwzględnieniem prawidłowego numeru podmiotu, jednak nie przedstawił do akt dowodu tej weryfikacji. Nie można więc, jednoznacznie ocenić, na jaki dzień dokonana została weryfikacja danych córki skarżącej w wykazie dziennych opiekunów w oparciu o formularze RKZ-5. Ponadto Prezes ZUS bezzasadnie pominął obowiązek wynikający z art. 44 ust. 4 ustawy "Aktywny rodzic", zgodnie z którym w przypadku braku możliwości samodzielnego pozyskania lub weryfikacji przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych informacji, o których mowa w ust. 1 i 2, z przyczyn nieleżących po stronie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, Zakład Ubezpieczeń Społecznych wzywa wnioskodawcę do przedstawienia dokumentów potwierdzających te informacje. Oznacza to, że Prezes ZUS – skoro nie dysponował informacją dotyczącą okresu pozostawania pod opieką dziennego opiekuna po dacie 31 marca 2025 r. i o ile, tak istotnie było w dacie podjęcia zaskarżanej decyzji – to winien wezwać skarżącą do wykazania tej okoliczności.
Wezwanie do uzupełnienia wniosku o świadczenie aktywnie w żłobku w trakcie postępowania pierwszoinstancyjnego dotyczyło innego zagadnienia, obejmowało bowiem inne ustalenie faktyczne, tj. pozostawanie dziecka pod opieką dziennego opiekuna o innym (niewłaściwym, nieaktualnym) nr placówki, do czego skarżąca się nie przyczyniła.
Zaskarżona decyzja przedwcześnie i sprzecznie z celem ustawy "Aktywny rodzic" wykluczyła skarżącą ze wsparcia gwarantowanego ustawą "Aktywny rodzic" realizującą kamień milowy KPO, ponieważ Prezes ZUS przeprowadził weryfikację warunków przyznania świadczenia aktywnie w żłobku w oparciu wyłącznie o rejestry wskazane w art. 29 ust. 1, 2 i 3 tej ustawy i zaniechał wyjaśnienia sprawy w trybie art. 44 ust. 4 ustawy "Aktywny rodzic". Z kolei decyzja ZUS była nieadekwatna względem prawidłowych ustaleń faktycznych odnoszących się danych dziennego opiekuna.
W sumie więc zaskarżona decyzja narusza art. 15 ust. 1 i 2 oraz art. 44 ust. 4 w zw. z art. 54 ust. 1 ustawy "Aktywny rodzic" oraz art. 7, art. 11, art. 75a i art. 80 k.p.a.
Z tych względów Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję ZUS z dnia 24 lutego 2025 r. na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 135 p.p.s.a.
W ponownym postępowaniu organ uwzględni ocenę prawną zawartą w uzasadnieniu wyroku, przeprowadzi postępowanie wyjaśniające i dokona ustaleń według wskazówek Sądu.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów na podstawie art. 119 pkt 2) w zw. z art. 120 p.p.s.a.