Uzasadnienie
Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy jn.
W piśmie z 30 lipca 2025 r., doprecyzowanym 26 sierpnia 2025 r., w związku z pojawieniem się w sprawie nowych dowodów i okoliczności, G. B. (dalej: wnioskodawca, strona, skarżący) wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu (dalej: SKO, Kolegium) z 3 lipca 2024 r. [...], mocą której stwierdzono nieważność decyzji Prezydenta Wrocławia (dalej: Prezydent) z 17 listopada 2023 r. [...] w sprawie przyznania wnioskodawcy prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Jako podstawę prawną wniosku podał art. 156 § 2 w zw. z art. 156 § 1 pkt 2, 3, 4 i 7 k.p.a. Dowodził m.in., iż decyzja, której wniosek dotyczy, spowoduje nieodwracalne skutki prawne, tj. że nie da się przywrócić stanu pierwotnego.
Decyzją z 21 października 2025 r. [...], Kolegium odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji.
Uzasadniając Kolegium wymieniło przesłanki stwierdzenia nieważność decyzji z art. 156 § 1 pkt 1-7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r., poz. 572 ze zm. - dalej k.p.a.). Przywołało treść art. 156 § 2 k.p.a., zgodnie z którym nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne. Wyłożyło, że stwierdzenie nieważności decyzji służy wyeliminowaniu z obrotu prawnego aktu dotkniętego jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., o ile w sprawie nie występują przesłanki negatywne, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a.
Badając zgodność z prawem decyzji z 3 lipca 2024 r., Kolegium stwierdziło, że w sprawie podstawowe znaczenie ma regulacja zawarta w art. 9 ust. 1 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2025 r., poz. 438 - dalej: u.p.o.u.d.a.), według której świadczenia z funduszu alimentacyjnego przysługują osobie uprawnionej do ukończenia przez nią 18 roku życia albo w przypadku gdy uczy się w szkole lub szkole wyższej do ukończenia przez nią 25 roku życia, albo w przypadku posiadania orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności - bezterminowo. Zauważyło, że osobą uprawnioną jest osoba uprawniona do alimentów od rodzica na podstawie tytułu wykonawczego pochodzącego lub zatwierdzonego przez sąd, jeżeli egzekucja okazała się bezskuteczna (art. 2 pkt 11 ustawy). W przypadku, gdy jest ona niepełnoletnia - jedynie jest reprezentowana przez przedstawiciela ustawowego w postępowaniu administracyjnym w tego rodzaju sprawie administracyjnej.
SKO motywowało, że mając na uwadze fakt, iż organ gminy skierował decyzję z 17 listopada 2023 r. do osoby niebędącej stroną, na skutek uznania za stronę postępowania administracyjnego G. B., a nie B. B., przyjąć należy, że decyzja z 3 lipca 2024 r. została wydana zgodnie z przepisami prawa. Oceniło, iż zaistniała w sprawie sytuacja - wbrew poglądowi strony - nie może być potraktowana jako - podlegająca sprostowaniu - oczywista omyłka w rozumieniu art. 113 § 1 k.p.a. Dlatego też uznało, że w ww. decyzji prawidłowo orzeczono, iż decyzja o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego jest dotknięta wadą, o której mowa w art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a.
Wobec powyższego SKO przesądziło, że nie sposób przyjąć, aby w podanych przez wnioskodawcę okolicznościach istniały przesłanki do stwierdzenia nieważności decyzji z 3 lipca 2024 r.
W skardze, uzupełnionej pismem procesowym, skarżący domagał się uchylenia/zmiany decyzji przez stwierdzenie nieważności wcześniejszej decyzji wydanej z rażącym naruszeniem prawa (ew. zobowiązania SKO do ponownego rozpoznania jego wniosku, z uwzględnieniem stanowiska Sądu); zasądzenia kosztów postępowania; rozpoznania sprawy na rozprawie; dopuszczenia i przeprowadzenia dowodów z dokumentów; zobowiązania organów do przedłożenia akt sprawy.
Skarżący szeroko uzasadnił swoje stanowisko w sprawie. Zaakcentował, że wniósł o stwierdzenie nieważności decyzji SKO z 3 lipca 2024 r. wskazując na nieodwracalność powodowanych przez nią skutków prawnych (art. 156 § 2 k.p.a), która uniemożliwiała zastosowanie w jego sprawie regulacji art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Dodał, że Kolegium odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji nie odnosząc się do meritum sprawy, ani do rzeczywistych argumentów wniosku. Zarzucił rażące naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 107 § 3, art. 156 § 2 i art. 156 § 1 pkt 4 k.p.a. Podkreślił, że szczególnie istotne uchybienie organu stanowi brak rozważenia (zignorowanie) zaistnienia w sprawie przesłanki z art. 156 § 2 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę, SKO podtrzymało swoje stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji i wniosło o jej oddalenie. Stwierdziło, że w sprawie nie zaistniała przesłanka nieodwracalności skutków prawnych decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Skarga okazała się uzasadniona gdyż zaskarżona decyzja narusza przepisy prawa materialnego i procesowego.
Zgodnie z art. 61 § 1 k.p.a., postępowanie administracyjne wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.
W rozpoznawanej sprawie to strona (skarżący) wniosła o stwierdzenie nieważności decyzji Kolegium z 3 lipca 2024 r., mocą której stwierdzono nieważność decyzji przyznającej stronie prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Powołując, jako podstawę prawną swojego wniosku, art. 156 § 2 k.p.a. strona uzasadniała, iż decyzja, której wniosek dotyczy, spowoduje nieodwracalne skutki prawne, tj. że nie da się przywrócić stanu pierwotnego. Sąd zauważa, że w decyzji tej Kolegium poddało analizie możliwość stwierdzenia w sprawie nieważności decyzji w kontekście regulacji art. 156 § 2 k.p.a., tj. nie dopatrzyło się zagrożenia nieodwracalności skutków prawnych (str. 6 decyzji z 3 lipca 2024 r.). W skarżonej obecnie decyzji (str.
2) Kolegium wyłożyło, że stwierdzenie nieważności decyzji służy wyeliminowaniu z obrotu prawnego aktu dotkniętego jedną z wad wymienionych w art. 156 § 1 k.p.a., o ile w sprawie nie występują przesłanki negatywne, o których mowa w art. 156 § 2 k.p.a. Nie odniosło się jednak do istnienia/nieistnienia w rozpoznawanej sprawie owych przesłanek negatywnych.
Stosownie do art. 156 § 2 k.p.a., nie stwierdza się nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, jeżeli od dnia jej doręczenia lub ogłoszenia upłynęło dziesięć lat, a także gdy decyzja wywołała nieodwracalne skutki prawne.
Przywołana regulacja art. 156 § 2 k.p.a. in fine stanowi o nieodwracalnych skutkach prawnych (a nie jakichkolwiek). W orzecznictwie wskazuje się, że przez nieodwracalność skutków prawnych decyzji administracyjnej należy rozumieć sytuację, w której stan prawny ustalony decyzją organu administracyjnego nie może być zweryfikowany przy pomocy środków dostępnych na gruncie k.p.a. Skutek nieodwracalny decyzji administracyjnej polega więc na tym, że organ nie ma własnych kompetencji do odwrócenia na drodze postępowania administracyjnego skutków danego zdarzenia prawnego, zaistniałego po wydaniu, decyzji kontrolowanej w trybie nieważnościowym.
Sąd stwierdził, że orzekając w sprawie z wniosku strony o stwierdzenie nieważności decyzji Kolegium nie odniosło się w ogóle do jego podstaw. Mianowicie, w zaskarżonej decyzji nie ustosunkowało się do kwestii podstawowej dotyczącej niemożności stwierdzenia nieważności decyzji z przyczyn wymienionych w § 1, z powodu wywołania przez tę decyzję nieodwracalnych skutków prawnych. Nie przeprowadziło także w tym zakresie postępowania wyjaśniającego (nie odniosło się do argumentacji wniosku dotyczącej nieodwracalności skutków prawnych, którą wywoła decyzja). Uczyniło to dopiero w odpowiedzi na skargę, czyli zbyt późno.
Powyższe stanowi, że zaskarżona decyzja narusza regulacje art. 156 § 2 w zw. z art. 7, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., przez co Sąd był zobligowany do jej uchylenia na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r., poz. 143 ze zm.).
Ponownie rozpoznając sprawę Kolegium winno dokonać oceny wniosku strony z uwzględnieniem regulacji art. 156 § 2 k.p.a.