Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia 8 września 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: SKO) uchyliło decyzję Prezydenta Wrocławia z dnia 18 lipca 2025 r. i orzekło co do istoty sprawy przyznając G. B. prawo do świadczeń rodzinnych (zasiłku rodzinnego, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowania dziecka oraz dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2025/2026 wnioskowanych na B. B.) na łączną kwotę 177, 28 zł miesięcznie w okresie od 1 stycznia 2025 r. do 30 czerwca 2025 r. oraz w wysokości 188, 28 zł miesięcznie w okresie od 1 lipca 2025 r. do 31 października 2025 r.
Jak wynikało z akt sprawy skarżący w dniu 27 stycznia 2025 r. wystąpił o ustalenie prawa do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz rozpoczęcia przez córkę roku szkolnego 2025/2026.
Decyzją z dnia 11 marca 2025 r. organ I instancji przyznał skarżącemu wnioskowane świadczenia na łączną kwotę 152,71 zł miesięcznie w okresie od 1 stycznia 2025 r. do 30 czerwca 2025 r. oraz w wysokości 163,71 zł miesięcznie w okresie od 1 lipca 2025 r. do 31 października 2025 r. Orzeczenie to zostało uchylone przez SKO w trybie odwoławczym, a sprawę przekazano do ponownego rozpoznania. W uzasadnieniu organ odwoławczy zaleci konieczność ukazania matematycznego sposobu wyliczenia dochodu rodziny skarżącego, przy wyszczególnieniu wszystkich jego składowych, czy też wykazanie wysokości uiszczonych przez stronę alimentów w 2023 r. na podstawie aktualnych dokumentów.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy organ I instancji wydał zaskarżone orzeczenie przyznające skarżącemu łączną kwotę zasiłku rodzinnego, dodatku do zasiłku rodzinnego z tytułu samotnego wychowywania dziecka oraz z tytułu rozpoczęcia roku szkolnego 2025/2026 w wysokości 177,28 zł miesięcznie w okresie od 1 stycznia 2025 r. do 30 czerwca 2025 r. oraz w wysokości 188, 28 zł miesięcznie w okresie od 1 lipca 2025 r. do 31 października 2024 r.
W uzasadnieniu organ I instancji podał, że ustalona kwota dochodu skarżącego za 2023 r. wynosiła 16.525 zł (z tytułu renty pomniejszonej o składki na ubezpieczenie społeczne i zdrowotne), od dochodu odjęto kwoty dodatkowego rocznego świadczenie pieniężnego tzw. "13" i "14" oraz doliczono kwotę z funduszu alimentacyjnego wypłaconego na córkę ustalając dochód strony na kwotę 19.362 zł. Od tak ustalonego dochodu odliczono alimenty zapłacone na rzecz syna skarżącego B1. B. w kwocie 1.409 zł, co ostatecznie dało dochód 17.952 zł, a miesięcznie 1.496,05 zł. Na tej podstawie ustalono dochód na członka rodziny skarżącego w wysokości 748,03 zł, który przekraczał kwotę kryterium dochodowego przypadającego na członka rodziny – 674 zł.
Powołując się na art. 5 ust. 3 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2024 r., poz. 323 ze zm., dalej: u.ś.r.), zgodnie, z którym w przypadku, gdy dochód rodziny przekracza kwotę kryterium dochodowego pomnożoną przez liczbę członków danej rodziny, o kwotę nie wyższą niż łączna kwota zasiłków rodzinnych przysługujących danej rodzinie w okresie zasiłkowym, na który ustalane prawo do tych świadczeń, zasiłek rodzinny przysługuje w kwocie ustalonej zgodnie z art. 5 ust. 3a ustawy. Organ wyliczył, że kwota kryterium dochodowego w rodzinie skarżącego wynosi 1.348 zł (674 zł x 2). Zaś dochód rodziny ustalony przez organ to wartość 1.496,05 zł. Zatem różnica między obiema wartościami daje kwotę 148,05 zł, co wpływa na wysokość ustalanych świadczeń. Uwzględniając zatem sposób ustalenia łącznej kwoty zasiłków rodzinnych wraz dodatkami, o których mowa w art. 5 ust. 3 (art. 5 ust. 3b ustawy) organ wskazał, że łączna kwota przysługujących zasiłków i dodatków wynosi 325,33 zł, co po odliczeniu kwoty 148,03 zł różnicy pomiędzy kryterium dochodowego rodziny a uzyskanym przez rodzinę dochodem stanowi kwotę 177,28 zł, a w kolejnym okresie 188,28 zł.
Od decyzji organu I instancji skarżący wywiódł odwołanie zarzucając, że decyzja została wydana na podstawie niepełnych informacji pozyskanych od komornika, tj. z pominięciem potrąceń na rzecz funduszu alimentacyjnego. Nadto zawierała błąd w ustaleniach faktycznych polegający na nieprawidłowym wyliczeniu kryterium dochodowego, skutkujący niesłusznym zaniżeniem należnego świadczenia w kwocie 193 zł z tytułu zasiłku rodzinnego dla rodzica samotnie wychowującego dziecko, któremu sąd rodzinny odmówił przyznania alimentów. Nie wyjaśniano tytułów potrąceń komorniczych. W uzasadnieniu wskazał, że od dochodu winna zostać odliczona także kwota potrąceń komorniczych dokonywanych na rzecz Funduszu Alimentacyjnego.
Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym SKO, powołaną na wstępie decyzją, uchyliło orzeczenie organu I instancji o orzekło, co do istoty sprawy korygując błędne określenie końcowej daty wypłaty świadczenia z 31 października 2024 r., na 31 października 2025 r.
W uzasadnieniu SKO wskazało, że co do zasady decyzja organu I instancji odpowiada prawu, a zarzuty podnoszone w odwołaniu nie zasługują na uwzględnienie. Organ przywołał art. 5 ust. 1 u.ś.r. oraz § 1 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 13 sierpnia 2024 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny i specjalny zasiłek opiekuńczy, wysokość świadczeń rodzinnych oraz wysokość zasiłku dla opiekuna (Dz.U. z 2024 r. poz. 1238), art. 3 pkt 2 i pkt 16 u.ś.r. określające zasady przyznawania zasiłku rodzinnego, w tym kwotę kryterium dochodowego oraz pojęcie dochodu.
Odnosząc te przepisy do okoliczności sprawy organ wskazał, że dochodem rodziny są wyłącznie dochody skarżącego, za sporne uznał ustalenie czy dochód ten obniżają kwoty wyegzekwowane tytułem zwrotu środków wypłaconych na Fundusz Alimentacyjny. W opinii organu pogląd wyrażony w decyzji wydanej w I instancji negujący taką możliwość jest prawidłowy. SKO wskazało, że alimenty, o których mowa w art. 3 ust. 1 u.ś.r., to świadczenie pieniężne wynikające z obowiązku określonego w art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. 2023 r., poz. 2809 ze zm., dalej: k.r.o.). Wypłacane na podstawie ustawy świadczenia nie stanowią alimentów nie są bowiem środkami dostarczanymi przez krewnych, ale wypłacane przez państwo w razie bezskuteczności egzekucji w sytuacji, gdy zobowiązany nie dostarczył takich środków. Spełnienie tych świadczeń nie stanowi realizacji obowiązku alimentacyjnego. Ustawodawca odróżnia pojęcie alimentów od świadczeń na rzecz Funduszu Alimentacyjnego, te ostatnie nie pomniejszają dochodu, co potwierdza powołane przez organ orzecznictwo sądów administracyjnych.
Dokonując oceny pozostałych okoliczności sprawy organ odwoławczy wskazał na uzyskiwane przez stronę dochody z tytułu renty i należności pomniejszające ten dochód, w tym dodatkowe świadczenia roczne oraz wyegzekwowane od strony alimenty. Dochód ten zwiększa natomiast wartość otrzymywanych przez stronę alimentów. Na tej podstawie organ wyliczył dochód rodziny i przypadający na członka rodziny skarżącego odpowiednio na kwoty: 1.496,05 zł i 748,03 zł. Kwota ta przekracza kryterium dochodowe opisane w art. 5 ust. 1 u.ś.r. a zatem należało zdaniem organu ustalić, czy stronie przysługuje świadczenie rodzinne wg zasad opisanych w art. 5 ust. 3 – 3d u.ś.r. Organ przywołał zapisy art. 5 ust. 3 i ust. 3a u.ś.r. wyliczając różnicę pomiędzy kwotą uzyskanego przez rodzinę dochodu a kryterium dochodowym rodziny ustalając różnicę w wysokości zbieżnej z wyliczoną przez organ I instancji, tj. 148,05 zł. Jest to wartość niższa niż łączna kwota zasiłków przysługujących rodzinie w okresie, na który ustalane jest prawo – 326,73 zł. Zatem różnica między ww. wartościami wynosi 178,68 zł miesięcznie w okresie od 1 stycznia 2025 r. do 31 października 2025 r. Powołując się na art. 139 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.) organ nie dokonał weryfikacji świadczeń, a uchylenie zaskarżonej decyzji odnosiło się wyłącznie do wskazania prawidłowej daty końcowej przyznanego świadczenia.
W skardze Strona domagała się uchylenia lub zmiany zaskarżonej decyzji, jako pozornej, bo uchylającej decyzję organu I instancji bez jakiejkolwiek zmiany, uchylenie decyzji organu I instancji poprzez przyznanie wnioskowanego świadczenia. Domagała się również ponownego przeliczenia kryterium dochodowego, w szczególności uwzględnienie potrąceń komorniczych w kwocie 4.222,87 zł na rzecz bieżących nie zaległych, jak błędnie podają organy obu instancji, świadczeń alimentacyjnych, które znacząco zmienią sytuację w aspekcie możliwości ewentualnego przekroczenia przez skarżącego kryterium dochodowego. Domagała się także zobowiązania komornika sądowego T. K. do sprecyzowania na piśmie czy alimenty potrącone w kwocie 4.222,87 zł z renty skarżącego w sprawie KMP [...]/[...] w 2023 r. były przekazywane na zaspokojenie bieżących potrzeb dziecka czy na inny cel, na okoliczność błędnych twierdzeń wskazanych w uzasadnieniu SKO. Domagał się stwierdzenia, że zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa i zasądzenia kosztów postępowania.
Zarzucał naruszenie: art. 5 ust. 4 u.ś.r., poprzez uznanie, że kwoty faktycznie uiszczanie przez stronę na rzecz Funduszu Alimentacyjnego nie stanowią alimentów, a więc nie mogą pomniejszać dochodu przy ustalaniu prawa do świadczeń rodzinnych; naruszenie art. 7, art. 77 § 1, art. 80 k.p.a., poprzez nieprzeprowadzenie postępowania w sposób odpowiadający wymogom prawa i nieuwzględnienie przedstawionych dokumentów w postaci pism komornika, wyciągów i potrąceń, które jednoznacznie potwierdzają, że potrącane kwoty były świadczeniami alimentacyjnymi w rozumieniu art. 128 k.r.o., a tym samym niewyjaśnienie okoliczności faktycznych sprawy, w szczególności błędne ustalenie dochodu strony.
Skarżący zarzucał także naruszenie art. 107 § 3 k.p.a. poprzez błędne sporządzenie uzasadnienia, które nie zawiera wszechstronnej analizy materiału dowodowego oraz w sposób wybiórczy przywołuje orzecznictwo pomijając aktualne stanowisko sądów administracyjnych, w tym wyroków Sądu Najwyższego dotyczących sposobu ustalenia dochodu, wskazujących, że świadczenia zwracane do Funduszu Alimentacyjnego stanowią alimenty i sporządzenie uzasadnienia nieuwzględniającego argumentacji strony. Skarżący zarzucał również naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez wadliwe orzeczenie, co do istoty sprawy, pomimo, że materiał dowodowy nie pozwalał na merytoryczne rozstrzygnięcie bez dodatkowych wyjaśnień charakteru potrąceń dokonywanych przez komornika, a w szczególności poprzez uchylenie decyzji organu I instancji z błahego powodu wady formalnej (błędnej daty) przy jednoczesnym pominięciu istoty sprawy.
Wskazał także na naruszenie art. 8 i art. 9 k.p.a. poprzez działanie sprzeczne z zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa i informowania strony oraz art. 15 k.p.a. przez faktyczne pozbawienie strony prawa do dwuinstancyjnego rozpoznania sprawy, gdyż organ odwoławczy nie odniósł się do zarzutów odwołania.
W uzasadnieniu wskazał, że zmiana decyzji miała charakter pozorny, gdyż nie zmieniono wysokości ustalonych świadczeń, choć w odwołaniu strona się tego domagała. Ponowna analiza dochodów strony dokonana przez SKO obarczona jest tym samym błędem co decyzja organu I instancji i pomija argumentację strony i wskazywane przez nią orzecznictwo. Świadczy to o wewnętrznej sprzeczności decyzji, nadto w odwołaniu strona nie negowała daty świadczenia, ale sposób wyliczenia dochodu. Skarżący negował pogląd organów w zakresie pominięcia kwot potrąceń na fundusz alimentacyjny, które winny obniżać dochód, gdyż stanowią alimenty, o których mowa w art. 5 ust. 4 u.ś.r. Powołując się na art. 128 k.r.o. oraz art. 28 ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów skarżący wywodził, że potrącane przez komornika kwoty przekazywane do Funduszu Alimentacyjnego stanowią w istocie alimenty sensu largo, co potwierdza powoływane w skardze orzecznictwo.
Zarzucał, że organy w sposób wybiorczy powołują się na nieadekwatne do sprawy orzecznictwo. Dochodem jest tylko to co pozostaje w dyspozycji osoby fizycznej. W dalszych uwagach rozwinął zarzuty dotyczące braku zebrania materiału dowodowego i uzasadnienia decyzji. Wskazał, że decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa, gdyż pozbawia skarżącego rzetelnej oceny jego sytuacji dochodowej, narusza konstytucyjną zasadę zaufania obywatela do państwa (art. 2 Konstytucji RP) oraz w sposób oczywisty błędnie interpretuje przepisy prawa materialnego.
W odpowiedzi na skargę organ wnosił o jej oddalenie i potrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie.
W dniu 15 grudnia 2025 r. skarżący złożył pismo procesowe podtrzymując stanowisko zawarte w skardze. Nadto zarzucał naruszenie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. i zasadę dwuinstancyjności wskazując, że błąd organu I instancji winien zostać sprostowany w trybie art. 113 k.p.a., a zarzuty strony winny zostać rozpoznane. Powielił argumentację w zakresie uznania, że potrącona przez komornika kwota 4.222,87 zł stanowi alimenty, które powinny obniżać dochód skarżącego. Na poparcie swych racji ponownie wskazał na orzecznictwo sądów. Zwracał uwagę, że organ wprowadza w błąd twierdząc, że obniżył dochód o alimenty w kwocie 1.409, 48 zł. Jest to kwota alimentów wypłacana na dziecko i nie jest potrącana z renty. Spór dotyczy kwoty potrącanej, której nie uwzględniono i nie odliczono od dochodu (kwoty 4.222,87 zł). Strona zarzucała błędne rozumienie uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego sygn. akt I OPS 2/21, która dotyczy osoby pobierającej świadczenia z Funduszu Alimentacyjnego, a nie zwracającej świadczenia i nie dotyczy kwalifikacji alimentów sensu largo. Zarzucał także brak odniesienia się do wskazywanej przez skarżącego linii orzeczniczej i niedostatki postępowania w zakresie wyjaśnienia potrąceń komorniczych.
W dniu 7 lipca 2026 r. wpłynęło pismo procesowe ustanowionego w sprawie pełnomocnika, który domagał się uchylenia decyzji organów obu instancji oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania na rzecz strony. Złożył też wniosek o przyznanie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej.
Zarzucał brak pełnej analizy charakteru poszczególnych potrąceń, ich podstawy, celu oraz rzeczywistego wpływu na dochód strony przy ustalaniu prawa do świadczeń. Organ nie zbadał, czy kwoty potrącane przez komornika dotyczą bieżących alimentów, zaległości alimentacyjnych czy innych należności, co wpływa na wysokość dochodów. Takie postępowanie narusza art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., organ wobec zaistniałych wątpliwości mógł wystąpić do komornika o doprecyzowanie charakteru wyegzekwowanych kwot. Obowiązkiem organu było ustalenie jakich należności dotyczyły konkretne potrącenia w sprawie KMP [...]/[...].
Skarżący konsekwentnie podnosi, że kwoty potrącane z jego świadczenia są związane z realizacja obowiązku alimentacyjnego i jako takie powinny zostać należycie wyjaśnione. Pominięcie tych okoliczności doprowadziło do zawyżenia dochodu i miało wpływ na wysokość świadczeń. Pełnomocnik podtrzymał zarzuty niedoniesienia się przez organ do przedstawionych dokumentów i argumentacji zgłaszanych w toku postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje
Na wstępie trzeba wyjaśnić, że zgodnie art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Kontrola ta obejmuje ocenę procesu stosowania prawa - czy organ dokonał prawidłowych ustaleń faktycznych i prawnych, w tym w zakresie obowiązywania i wykładni właściwych w sprawie norm prawnych. Zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2026 r., poz. 143 ze zm., dalej: p.p.s.a.) uchylenie decyzji może nastąpić w sytuacji, gdy jej wydanie nastąpiło w wyniku naruszenia prawa materialnego lub procesowego, które to naruszenie miało lub mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Nadto stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a. Istotny w sprawie jest także przepis art. 133 § 1 p.p.s.a. zgodnie, z którym sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi.
W rozpoznawanej sprawie przedłożony Sądowi materiał dowodowy (akta sprawy), uzupełniany w toku postępowania sądowego, nie był kompletny, co w istocie uchyla spod kontroli zaskarżoną decyzję, gdyż ustalenia organu zawarte w decyzji nie mają umocowania w materiale dowodowym. W szczególności brak wskazania sposobu obliczenia kwoty 6.500 zł uzyskanej tytułem alimentów na córkę, a zatem sumy zwiększającej wysokość uzyskanych przez skarżącego dochodów, od których zależy wysokość ustalonych świadczeń. Z tych przyczyn konieczne stało się uchylenie zaskarżonej decyzji celem uzupełnienia materiału aktowego o dokumentację potwierdzającą prawidłowość dokonanych ustaleń faktycznych, a w konsekwencji przyjętych wyliczeń wysokości świadczeń orzeczonych dla skarżącego.
Odnosząc się do przedmiotu sporu i wyjaśniając zakres uchybień organu i skutków jakie niosą one dla sprawy w pierwszej kolejności należy wskazać na prawidłowość wykładni dokonanej w treści decyzji organów obu instancji, a odnoszących się do definicji dochodu i braku podstaw do obniżania tej wartości o kwoty świadczeń egzekwowanych na Fundusz Alimentacyjny. W tym obszarze sporu rację mają organy, nie skarżący.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 u.ś.r. zasiłek rodzinny przysługuje osobom, o których mowa w przepisie art. 4 ust. 2, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę albo dochód osoby uczącej się nie przekracza kwoty określonej w art. 5 ust. 1 tej ustawy, tj. kwoty 674 zł. W tym miejscu należy wskazać, że dokonując ustaleń w zakresie przyznawania świadczeń na podstawie ww. regulacji organy nie mają swobody, a rozstrzygnięcia podejmowane w tych sprawach wsparte są na obiektywnych kryteriach obiektywnych, w tym kryterium dochodowym.
Pojęcie dochodu zawiera art. 3 pkt 1 u.ś.r. stwierdzając, że jest to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób opisana w dalszych punktach przepisu (od pkt a) do pkt c) kategoria dochodów i przychodów. Stosownie do pkt 2a ww. zapisu dochodem członka rodziny jest przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4c tej ustawy (w rozpoznawanej sprawie nie wystąpiły zdarzenia uzasadniające stosowanie przepisów art. 5 ust. 4 do 4c u.ś.r. określających tryb postępowania w sytuacji utraty, bądź uzyskania dochodu). Kolejny zaś zapis (art. 3 pkt 2 u.ś.r.) definiuje dochód rodziny jako sumę dochodów członków rodziny.
Ustalając te wartości organ wskazał, że skarżący prowadzi dwuosobowe gospodarstwo domowe, na jego utrzymaniu pozostaje córka. W 2023 r. rodzina uzyskiwała dochody z renty wypłacanej przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych oraz świadczeń z funduszu alimentacyjnego (6.500 zł). Ustalając dochód rodziny organ odliczył od renty uzyskiwanej przez skarżącego składki na ubezpieczenie społeczne, składki na ubezpieczenie zdrowotne, a kwotę tzw. "trzynastej i czternastej renty". Do wskazanej kwoty dochodu z renty doliczone został świadczenia otrzymane z funduszu alimentacyjnego w wysokości 6.500 zł miesięcznie. Przy czym jak wskazano na wstępie rozważań podane wyliczenia nie są weryfikowalne, gdyż akta sprawy nie zawierają jakichkolwiek dokumentów źródłowych powalających na ocenę prawidłowości tych ustaleń. Od tak ustalonego dochodu organ odjął kwotę wyegzekwowanych na rzecz syna skarżącego kwot alimentów w wysokości 1.409,48 zł. Nie odliczył natomiast kwot wyegzekwowanych na rzecz Funduszu Alimentacyjnego.
Nie negując przyjętej zasady potrącania i wliczania do dochodu opisanych kwot Sąd nie może przesądzić o prawidłowości wyliczeń właśnie wobec braku w aktach sprawy dokumentów źródłowych. Mając jednak na uwadze istotę sporu i wskazanie czy kwoty wyegzekwowane na Fundusz Alimentacyjny winny obniżać dochodów strony Sąd opowiada się za stanowiskiem organów w tej sprawie. Słusznie bowiem wywodzą w treści wydanych w sprawie decyzji, że odliczenie od dochodu dotyczy wyłącznie alimentów, a nie wpłat na Fundusz Alimentacyjny.
Zasadnie interpretując pojęcie "alimentów" organ odwoławczy wskazuje na art. 128 k.r.o., z którego wynika, że obowiązek alimentacyjny - co do zasady - obciąża krewnych i rodzeństwo osób uprawnionych. Obowiązek ten sprowadza się do obowiązku osoby zobowiązanej do dostarczania osobie uprawnionej środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania. Krąg osób uprawnionych do takich alimentów wynika z art. 130 i nast. k.r.o. Alimenty to zatem świadczenia uiszczane na rzecz osoby uprawnionej przez zobowiązanego w związku z realizacją ustawowego obowiązku określonego w art. 128 k.r.o. Są one przeznaczane na utrzymanie osoby uprawnionej. Przy ustalaniu dochodu wnioskodawcy dla potrzeb zastosowania ustawy o świadczeniach rodzinnych należy zatem uwzględniać wyłącznie alimenty, które świadczy wnioskodawca, jako osoba zobowiązana do tego z ustawy, na rzecz uprawnionych osób wyszczególnionych w art. 130 i nast. k.r.o. Wszystkie więc inne należności niż tak rozumiane alimenty, a zatem i należności regulowane tytułem zwrotu świadczeń wypłacanych z Funduszu Alimentacyjnego, nie mogą pomniejszać dochodu.
Należy bowiem odróżnić określenie "alimentów" od świadczeń wypłacanych z Funduszu Alimentacyjnego. Te ostatnie takich alimentów nie stanowią. Są one wypłacane osobom uprawnionym do alimentów, gdy egzekucja alimentów wobec dłużnika alimentacyjnego okazała się bezskuteczna. Cel obu wskazanych instytucji jest podobny, gdyż zmierza do dostarczenia środków utrzymania osobom, które nie są w stanie samodzielnie zaspokoić swoich potrzeb. Zapłaty alimentów świadczonych przez zobowiązanego na rzecz osoby uprawnionej nie można jednak utożsamiać z wypłatą świadczeń z funduszu alimentacyjnego.
Tym samym zwrotu przez dłużnika alimentacyjnego świadczeń wypłaconych osobie uprawnionej z funduszu alimentacyjnego w żaden sposób nie można traktować jako "świadczenia alimentów na rzecz innej osoby" (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 czerwca 2016 r. sygn. I OSK 2063/14, z dnia 7 lutego 2017 r. sygn. I OSK 1726/15, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych).
Wobec powyższego, spłata zadłużenia skarżącego wobec Funduszu Alimentacyjnego w kwotach przekazanych następnie przez komornika na rzecz MOPS-u, nie podlega odliczeniu od dochodu strony. Sprzeciwia się temu opisana wykładnia art. 3 pkt 1 k.r.o. W opinii Sądu z zestawienia powołanych regulacji, wszystkie inne należności niż alimenty rozumiane w powyższy sposób, a więc i należności regulowane tytułem zwrotu świadczeń wypłacanych z funduszu alimentacyjnego, nie mogą pomniejszać dochodu skarżącego na potrzeby ustalenia prawa do przedmiotowych świadczeń.
Zatem w tym zakresie przyjęta przez organy zasada wyłączająca z zakresu pojęcia alimentów kwoty wypłacane na Fundusz Alimentacyjny jest prawidłowa i wbrew poglądom skarżącego ma uzasadnienie w poglądach orzecznictwa (powołane już orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego oraz wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 3 października 2019 r., sygn. akt II SA/Bk 581/19 oraz z dnia 23 maja 2023 r., sygn. akt II SA/Bk 861/22, dostępne w CBOSA).
Wbrew zarzutom skarżącego innych wniosków nie można wywodzić z uchwały podjętej w składzie siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 listopada 2021 r. sygn. akt I OPS 2/21 (publ. w ONSAiWSA z 2022 r., Nr 1, poz. 1, dostępna także w CBOSA). Zgodnie z jej tezą alimenty, o których mowa w art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj.: Dz. U. 2020, poz. 1876 ze zm.) nie stanowią należności uiszczanych przez dłużnika alimentacyjnego, czy to dobrowolnie czy też podlegających ściągnięciu w drodze egzekucji sądowej, na rzecz funduszu alimentacyjnego. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że w orzecznictwie sądowym ewidentna jest tendencja, aby świadczenie alimentacyjne traktować wyłącznie jako dostarczanie środków utrzymania osobie uprawnionej. Nie ma przy tym znaczenia, czy osoba ta otrzymuje świadczenie alimentacyjne, które płacone jest przez dłużnika alimentacyjnego dobrowolnie, czy też w drodze egzekucji komorniczej.
Ściąganie tego świadczenia alimentacyjnego w drodze egzekucji na rzecz osoby uprawnionej nie zmienia bowiem jego podstawy prawnej. Konkretny obowiązek alimentacyjny powstaje w razie spełnienia się ustawowych przesłanek alimentacji; uprawnionemu przysługuje roszczenie o alimenty (wierzytelność), a zobowiązany – dłużnik ma obowiązek spełnić odpowiadające mu świadczenie alimentacyjne (dług). Ze względu na cel i treść świadczenia, prawa i obowiązki alimentacyjne, co kluczowe, mają charakter ściśle osobisty (zob. uchwały Sądu Najwyższego z dnia 25 listopada 1975 r., sygn. akt III CZP 76/75, OSNCP 1976, nr 10, poz. 207 oraz z dnia 13 lipca 2011 r., sygn. akt III CZP 39/11). Powyższe prowadzić musi do jednoznacznego wniosku, iż alimenty w rozumieniu art. 8 ust. 3 u.p.s. to świadczenie pieniężne wynikające z realizacji ustawowego obowiązku określonego w art. 128 k.r.o. Natomiast osoba, o której mowa w art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. to jedna z osób uprawnionych wymienionych w art. 130 i n. k.r.o.
Przeciwko przyjęciu, iż alimenty w rozumieniu art. 8 ust. 3 pkt 3 u.p.s. to także należności uiszczane na rzecz Funduszu Alimentacyjnego przemawia również to, że obowiązek alimentacyjny – obok realizacji celu ekonomicznego, jakim jest zapewnienie uprawnionemu niezbędnych środków materialnych pozwalających zaspokoić jego potrzeby – służy kształtowaniu właściwych wzorców postępowania w rodzinie, wpływa na umocnienie więzi i kształtuje wzajemne relacje między jej członkami. Realizacja tych celów jest możliwa jedynie w relacji między osobami uprawnionymi i zobowiązanymi do alimentacji, określonymi w k.r.o. (por. uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 24 lutego 2011 r., sygn. akt III CZP 134/10).
Skoro zatem obowiązek alimentacyjny realizowany jest w ramach nawiązanego stosunku alimentacyjnego, powstałego z mocy prawa, niezależnie od woli stron, wskutek istnienia określonych relacji rodzinnych, takich jak pokrewieństwo, powinowactwo czy przysposobienie, to zapłaty alimentów świadczonych przez zobowiązanego na rzecz tych osób uprawnionych nie można utożsamiać z kwotami należności wyegzekwowanych lub zwróconych przez dłużnika na rzecz funduszu alimentacyjnego w ramach nie prywatnoprawnego lecz przecież, co istotne, publicznoprawnego zobowiązania.
Zatem pogląd przyjęty w uchwale nie potwierdza racji skarżącego. Jakkolwiek został on wyrażony na gruncie ustawy o pomocy społecznej ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj.: Dz. U. 2020, poz. 1876 ze zm.), to można go odnieść także do obecnie rozważanego sporu, a to z uwagi na identyczny sposób zapisów ustawowych (art. 8 ust. 3 pkt 3 ustawy o pomocy społecznej i art. 3 ust. 1 u.ś.r.).
Odnosząc się do powołanego przez skarżącego orzecznictwa dostrzec trzeba, że odnosi się ono do zupełnie innych zagadnień niż objęte przedmiotem sporu, nie może zatem stanowić wsparcia dla jego argumentacji.
Co do zarzutów podnoszonych przez pełnomocnika i braku ustaleń faktycznych co do kwot przekazywanych na poszczególne cele (alimentów i Funduszu Alimentacyjnego), dostrzec trzeba, że w aktach sprawy znajduje się pismo przedłożone przez skarżącego (pismo komornika z dnia 8 grudnia 2025 r.) potwierdzające, że na poczet alimentów przekazano kwotę 1.409, 84 zł i ta suma polegała odliczeniu od dochodu w decyzjach organów obu instancji.
W tym zakresie przyjęta przez organy zasada i wykładnia powołanych przepisów nie budzi zastrzeżeń, przy czym jak wskazano, uchyla się jednak spod weryfikacji wobec braku dokumentacji źródłowej.
Istotne zastrzeżenia, w kontekście braku dokumentacji źródłowej, wzbudza także rozliczenie należności uzyskanych tytułem alimentów otrzymywanych przez skarżącego. Nie jest wiadome i weryfikowalne czy cała wskazana przez organ kwota 6.500 zł dotyczy 2023 r., tj. czy przypada na dany rok i w jaki sposób została wypłacona na rzecz skarżącego. W opinii Sądu przy ustalaniu dochodu może być uwzględniona tylko ta część wyegzekwowanych alimentów, która - zgodnie z tytułem wykonawczym - przypada na dany rok (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 lipca 2020 r. o sygn. akt I OSK 3225/19, dostępny w CBOSA). Do dochodu, o którym mowa w art. 3 pkt 1 lit. c tiret 14 u.ś.r., wlicza się uzyskane w danym roku kalendarzowym kwoty tytułem alimentów, będące wynikiem bieżącego regulowania zobowiązań alimentacyjnych, czy też skapitalizowanej formy wypłaty rat alimentacyjnych za bieżący (dany) rok.
Zatem kwota wyegzekwowanych zaległych alimentów za poprzednie lata nie może być w całości doliczona do dochodu w roku, w którym zostały one wyegzekwowane (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 7 maja 2021 r., sygn. akt II SA/Łd 193/21, dostępny w CBOSA).
Analiza dowodów zgromadzonych w aktach administracyjnych kontrolowanej sprawy nie pozwala na dokonanie oceny czy cała kwota wskazywanych przez organ alimentów od matki dziecka (6.500 zł) powinna być doliczona do dochodu za 2023 rok, w którym zostały one przekazane Stronie. W aktach brak jakichkolwiek dowodów wskazujących na rozliczenie ww. należności, co w istocie uchyla obie decyzje spod kontroli sądu. Tym bardziej, że skarżący wskazał na zasądzoną tytułem alimentów kwotę 500 zł co daje sumę rocznych świadczeń w wysokości 6.000 zł, a nie 6.500 zł jak ustalił organ.
W tych okolicznościach zasadne stają się zarzuty naruszenia art. 7, art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 133 p.p.s.a. nie sposób bowiem stwierdzić, czy dokonane przez organ ustalenia faktyczne odpowiadają rzeczywistości, a w konsekwencji prawu.
Końcowo niezbędne jest jeszcze odniesienie się do zarzutów podnoszących błędne zastosowanie w sprawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. W tym zakresie, w opinii Sądu, istotnie właściwe byłoby sięgnięcie po instytucję sprostowania oczywistej omyłki pisarskiej (art. 113 k.p.a.) Powołany przepis wyraźnie wskazuje (§ 1 in fine), iż sprostowania może dokonać organ, który decyzję wydał. W sprawie sprostowania dokonano jednak inną drogą: uchylając decyzję pierwszej instancji w odpowiedniej części i dokonując stosownej korekty w trybie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. W piśmiennictwie (A. Wróbel w: M. Jaśkowska, A. Wróbel, Kodeks postępowania administracyjnego, Komentarz, Zakamycze 2000 s. 649) wypowiedziano pogląd, że wskazanie w art. 113 k.p.a. jako organu właściwego do dokonania sprostowania oczywistej omyłki sugeruje nietrafnie, iż w prawnym reżimie k.p.a. nie ma możliwości dokonania takiej korekty przez organ drugiej instancji - na co np. zezwala Kodeks postępowania cywilnego w art. 350 § 3. Zdaniem orzekającego składu przychylającego się do oceny, iż możliwość korekty w podobnych wypadkach oczywistych omyłek powinna przysługiwać także organowi odwoławczemu, podstawą tego rodzaju działania może być, jak to przyjęto w zaskarżonej decyzji, art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. Skoro bowiem w tym trybie organ odwoławczy może skorygować orzeczenie in merito, tym bardziej może dokonać sprostowania, działając jednak w formie procesowej właściwej dla art. 138 (decyzja), nie zaś dla art. 113 k.p.a. (postanowienie) - co nastąpiło w sprawie.
Art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. o ile decyzja merytoryczno-reformacyjna jest uważana za instrument wymagający ostrożnego posługiwania się nim z uwagi na interes strony, to zastosowanie go jako paliatywu sprostowania tego rodzaju wątpliwości nie nasuwa, pod warunkiem, że w sprawie zachodzi naprawdę oczywistość omyłki. Tak jest właśnie w rozważanej sprawie (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 lipca 2001 r., sygn. akt V SA 3928/00, dostępne w CBOSA).
Uznając, że zaskarżone orzeczenie narusza przepisy postępowania w sposób wskazany w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. Sąd uchylił zaskarżoną decyzję. Orzeczenie w przedmiocie zawrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu zapadło w dniu 7 lipca 2025 r. zgodnie z art. 258 § 2 pkt 8 p.p.s.a. (sygn. akt IV SPP 632/25).
W ponownie prowadzonym postępowaniu obowiązkiem organu będzie dokonanie wskazanych w rozważaniach Sądu ustaleń i wsparcia ich na dokumentacji źródłowej, która winna zostać uzupełniona w zakresie mającym wpływ na wysokość ustalonych świadczeń.