Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawiez 17 listopada 2014 r., sygn. akt IV SA/Wa 854/14

Uzasadnienie

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 3 lipca 2014 r. oddalił skargę B. R. wniesioną na postanowienie Głównego Inspektora Ochrony Środowiska z dnia [...] stycznia 2014 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia.

Na wniosek skarżącej doręczony jej został odpis powyższego wyroku wraz z uzasadnieniem. Od przedmiotowego wyroku profesjonalny pełnomocnik będący adwokatem wniósł w imieniu skarżącej skargę kasacyjną, do której dołączył, złożony na urzędowym formularzu, wniosek z dnia 25 sierpnia 2014 r. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

We wniosku wskazano, że skarżąca pozostaje w gospodarstwie domowym wspólnie z mężem. Jako jedyne źródło utrzymania wnioskodawczyni wymieniła prowadzoną przez siebie działalność gospodarczą, mającą przynosić dochód w wysokości 12.000 zł rocznie. Podała, że posiada dom jednorodzinny. Pozostałe rubryki formularza wniosku, dotyczące posiadanego majątku, pozostawiono niewypełnione. Wskazała, że ponosi koszty utrzymania w wysokości około 1.000 zł miesięcznie i praktycznie cały dochód uzyskiwany z działalności gospodarczej przeznaczany jest na te wydatki.

Ponadto przy piśmie z dnia 23 września 2014 r. złożono do akt sprawy:

1. 1. potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię zeznania B. R. o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2013, z której wynika, że uzyskała ona w tym okresie dochód w kwocie 9.430,00 zł z pozarolniczej działalności gospodarczej,
2. 2. wyciąg z rachunku bankowego B. R. obejmujący dzień 22 września 2014 r., w którym dokonano wpłaty w wysokości 100 zł oraz pobrano prowizje w łącznej wysokości 52 zł (saldo wyniosło 48 zł),
3. 3. potwierdzoną za zgodność z oryginałem kopię decyzji Burmistrza I., ustalającej zobowiązanie podatkowe skarżącej z tytułu podatku od nieruchomości na rok 2014 r. w kwocie 1.123,00 zł,
4. 4. oświadczenie skarżącej z dnia 23 września 2014 r. o miesięcznych wydatkach: woda (30 zł), energia elektryczna (100 zł), żywność (300 zł), telewizor (50 zł), internet (50 zł), telefon (100 zł), ZUS (900 zł), kredyt samochodowy (680 zł), kredyt gotówkowy (234 zł), kredyt gotówkowy (435 zł), podatek od nieruchomości (98 zł).

We wskazanym oświadczeniu strona podała ponadto, że jest zadłużona w Zakładzie Ubezpieczeń Społecznych na kwotę 20.348 zł.

Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 8 października 2014 r. odmówiono skarżącej przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie

Od powyższego postanowienia skarżąca, w piśmie z dnia 21 października 2014 r., wniosła sprzeciw, na skutek którego powyższe postanowienie referendarza sądowego utraciło moc i dlatego sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd.

Wobec tego, że oświadczenia wnioskodawczyni zawarte we wniosku wraz z załączonymi dokumentami przy piśmie z dnia 23 września 2014 r. budziły wątpliwości Sądu, co do rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych skarżącej, a mające istotny wpływ na treść rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy, zarządzeniem z dnia 27 października 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wezwał skarżącą, za pośrednictwem reprezentującego ją w sprawie profesjonalnego pełnomocnika, do uzupełnienia braków formalnych wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie, w terminie siedmiu dni pod rygorem odmowy przyznania prawa pomocy, oryginalnych lub urzędowo poświadczonych dodatkowych dokumentów źródłowych celem oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawczyni, tj:

1. 1) przedłożenie wyciągów ze wszystkich posiadanych przez skarżącą i jej męża F. R. rachunków bankowych – w tym również otwartych dla działalności gospodarczej zarówno skarżącej, jak i jej męża – i lokat, na których gromadzone są środki pieniężne – z ostatnich trzech miesięcy wraz z historią dokonanych na rachunkach operacji;
2. 2) nadesłanie kserokopii – poświadczonej za zgodność z oryginałem – podatkowej księgi przychodów i rozchodów, bilansu, rachunków zysków i strat wskazujących wielkość przychodu osiąganego z działalności gospodarczej prowadzonej przez męża skarżącej w pierwszej połowie bieżącego roku oraz w roku 2013;
3. 3) decyzji Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa o przyznaniu płatności do gruntów rolnych oraz o przyznaniu pomocy finansowej z tytułu płatności bezpośrednich do gruntów rolnych za rok 2013;
4. 4) nadesłanie odpisu zeznania podatkowego F. R. za 2013 rok;
5. 5) przedstawienie informacji o wykonywaniu przez wnioskodawczynię oraz osoby pozostające z nią we wspólnym gospodarstwie domowym jakiejkolwiek pracy zarobkowej (także o charakterze dorywczym) oraz wskazanie wysokości uzyskiwanego z tego tytułu dochodu;
6. 6) przedłożenie aktualnych – z okresu ostatnich trzech miesięcy – dokumentów (rachunki, faktury, dowody wpłaty itp.) wskazujących i potwierdzających wysokość ponoszonych miesięcznie stałych wydatków związanych z zaspokojeniem podstawowych potrzeb życiowych rodziny wnioskodawczyni (wyżywienie, leczenie, opłaty za energię elektryczną, gaz, wodę i inne wydatki ponoszone w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych);
7. 7) złożenie dokumentów obrazujących wysokość zaciągniętych kredytów i pożyczek, wysokość kwoty spłaconej oraz pozostającej do spłacenia i wysokość spłacanych rat;
8. 8) zaświadczenia o wysokości zaległych składek na rzecz ZUS, czy zaległość jest spłacana, jeśli tak, jaka jest wysokość kwoty spłaconej oraz pozostającej do spłacenia i wysokość spłacanych rat;
9. 9) z jakich konkretnie źródeł finansowych skarżąca i jej mąż czerpią środki:
10. a) na spłatę zobowiązań finansowych powstałych na skutek zaciągniętych kredytów,
11. b) na spłatę zaległości ZUS-owskich;
12. 10) oświadczenia, czy wobec skarżącej aktualnie prowadzone jest postępowanie egzekucyjne, jeżeli tak, należy nadesłać stosowny dokument potwierdzający wszczętą egzekucję.

Nadto poinformowano, że wszelkie dokumenty nadsyłane do akt sprawy powinny być złożone w oryginale lub urzędowo poświadczone za zgodność z oryginałem, bowiem kserokopie pozbawione są mocy dowodowej.

Wezwanie powyższe, wraz ze stosownym pouczeniem o konsekwencjach jego niewykonania, zostało skutecznie doręczone pełnomocnikowi skarżącej w dniu 4 listopada 2014 r. Zatem siedmiodniowy termin do dokonania powyższej czynności bezskutecznie upłynął w dniu 12 listopada 2014 r. Pomimo tego, do dnia podjęcia niniejszego rozstrzygnięcia, pełnomocnik skarżącej nie wykonał zarządzenia Sądu.

Poinformował natomiast w piśmie z dnia 7 listopada 2014 r., że skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i opuściła terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady wyrażonej w art. 214 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.), zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki.

Zgodnie z art. 252 § 1 i § 2 tej ustawy wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Stosownie do treści art. 255 powołanej ustawy, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego.

W myśl art. 245 § 1–3 powołanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

W świetle treści art. 246 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, o ile wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd podkreśla, że przepis ten stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 tej ustawy, zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.

Natomiast wykładnia systemowa art. 246 § 2 pkt 2 tej ustawy prowadzi do wniosku, że sytuacja, w której poniesienie pełnych kosztów postępowania spowoduje uszczerbek utrzymania koniecznego dla strony i jej rodziny jeszcze nie uzasadnia przyznania jej prawa pomocy w zakresie częściowym. Strona będąca osobą fizyczną powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli posiada jakiekolwiek środki majątkowe, nawet gdyby miało to nastąpić z uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 7 kwietnia 2006 r., I OZ 452/06, niepubl.).

Ze wspomnianego przepisu art. 246 § 1 powołanej ustawy wynika, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania sądowego spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. To wnioskodawca jako osoba zainteresowana winien wykazać zasadność złożonego wniosku oraz spełnienie ustawowych przesłanek. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. W niniejszej sprawie wnioskodawczyni nie złożyła żądanych dokumentów, niezbędnych do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych, a tym samym nie wykazała zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy. W tym miejscu przypomnieć należy, że wnioskodawczyni domaga się przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, a to oznacza, że jest ona zobligowana do wykazania, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny.

Podstawą pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia wniosku o przyznanie prawa pomocy może być wyłącznie rzeczywisty i aktualny stan majątkowy i możliwości płatnicze strony ubiegającej się o przyznanie tego prawa. Jeżeli strona postępowania uchyla się – tak jak ma to miejsce w niniejszej sprawie – od złożenia niezbędnych do oceny jej sytuacji materialnej dokumentów, to brak jest podstaw do prowadzenia z urzędu postępowania w tym zakresie, bowiem z treści art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy wynika, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania istnienia przesłanek przemawiających za słusznością przyznania prawa pomocy ciąży na wnioskodawcy. Tymczasem pełnomocnik skarżącej zamiast wykazać rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze skarżącej stosownie do zarządzenia Sądu z dnia 27 października 2014 r., w piśmie z dnia 7 listopada 2014 r. informuje Sąd, że skarżąca zaprzestała prowadzenia działalności gospodarczej i opuściła terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, co jednak pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia rozpoznawanego wniosku, albowiem w ocenie Sądu, wnioskodawczyni nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, ani nie wykazała, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.

Wątpliwości dotyczące sytuacji majątkowej wnioskodawczyni nie zostały zatem wyjaśnione w stopniu pozwalającym na przyznanie jej przez Sąd prawa pomocy, a to oznacza, że nie wykazano, by spełniona została przesłanka z art. 246 § 1 powołanej wyżej ustawy. Skarżąca i reprezentujący ją w sprawie profesjonalny pełnomocnik, nie przedstawiając żądanych dokumentów źródłowych, zdają się nie brać pod uwagę tego, że Sąd ma możliwość rzetelnego rozważenia i zweryfikowania twierdzeń skarżącej jedynie w oparciu o aktualne dokumenty źródłowe przedłożone przez stronę i w oparciu jedynie o ten materiał jest w stanie ocenić, czy przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 tej ustawy faktycznie zaistniały.

Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.