Uzasadnienie
Postanowieniem z dnia 8 czerwca 2016r., sygn. akt IV SA/Wa 837/16 (k. 31 – 34) referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, po rozpoznaniu wniosków M. C. i A. C. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowy obejmującym zwolnienie od wpisu od skargi odmówił przyznania prawa pomocy. Uzasadniając rozstrzygnięcie referendarz sądowy wskazał, że możliwości płatnicze skarżących wskazują, że są oni w stanie ponieść koszt wpisu od skargi bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu własnym i rodziny. Referendarz sądowy zaznaczył, że skarżący pozostają we wspólnym gospodarstwie domowym z dwojgiem dzieci. Czteroosobowa rodzina utrzymuje się z działalności rolniczej, która przynosi dochód w wysokości 3.000 zł miesięcznie. Majątek nieruchomy skarżących to nieruchomość rolna o powierzchni 20 ha oraz dom o powierzchni około 200 m2 o wartości około 300.000 zł. Skarżący są ponadto właścicielami samochodu osobowego o wartości około 15.000 zł oraz dwóch ciągników o łącznej wartości około 50.000 zł. Posiadają również oszczędności w wysokości 300.000 zł, w tym środki uzyskane z odszkodowania.
Wydatki skarżących obejmują: energię elektryczną, wodę, bieżące opłaty (około 1.000 zł miesięcznie), żywność (około 1.500 zł miesięcznie), paliwo i inne koszty (około 500 zł miesięcznie). Referendarz sądowy ustalił, iż miesięczna kwota wydatków skarżących jest praktycznie równa zadeklarowanej wielkości dochodu z działalności rolniczej. W ocenie referendarza sądowego oszczędności zgromadzone przez skarżących w wysokości 300.000 zł pozwalają na wygospodarowanie kwoty 3.729 zł na wpis od skargi, co nastąpi bez uszczerbku koniecznego utrzymania czteroosobowej rodziny skarżących. Referendarz sądowy podkreślił, że koszty związane z udziałem w postępowaniu sądowym należy traktować, jako wydatki bieżące w budżecie gospodarstwa domowego, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami, jak koszty żywności, odzieży, czy niezbędnych leków. Środki pieniężne pozostające w dyspozycji skarżących po pokryciu kosztów koniecznego utrzymania powinny być w pierwszej kolejności przeznaczone na koszty postępowania wszczętego skargą.
Ze zwrotnego potwierdzenia odbioru (k.
- 38) znajdującego się w aktach sprawy wynika, że odpis postanowienia 8 czerwca 2016r. został doręczony skarżącym w dniu 28 czerwca 2016r.
W ustawowym terminie, w dniu 05.07.2016r., skarżący złożyli sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego z dnia 8 czerwca 2016r. wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia i przyznanie prawa pomocy zgodnie z wnioskiem. W uzasadnieniu sprzeciwu skarżący podnieśli, iż referendarz sądowy nie wziął pod uwagę, iż znaczna część majątku skarżących stanowi ziemia oraz maszyny i pojazdy rolnicze, a więc majątek, który jest trudno zbywalny i konieczny do utrzymywania się skarżących, gdyż stanowi podstawę do osiągania przez nich odchodów. Skarżący nie mogą zbyć nieruchomości i ruchomości w celu uiszczenia wpisu, gdyż byłoby to zbyt znaczącym obciążeniem i mogłoby się okazać niemożliwym w tak krótkim czasie.
Skarżący podnieśli, że referendarz sądowy nie zbadał w jakim zakresie oszczędności zgormadzone przez skarżących pochodzą z odszkodowania za przejęcia przez Skarb Państwa nieruchomości pod budowę drogi, a w jakim z pozostałych źródeł. W ocenie skarżących na to istotne znaczenie, gdyż środki pieniężne uzyskane przez skarżących z odszkodowania są wyłączone z możliwości swobodnego dysponowania nimi z uwagi na niepewność skarżących co do wyniku niniejszego postępowania (sprzeciw k. 39 – 40).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Sprzeciw nie zasługuje na uwzględnienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w pełni podziela rozstrzygnięcie referendarza sądowego i argumenty powołane na jego uzasadnienie. Sprzeciw nie zawiera zarzutów, z których wynikałoby, iż zaskarżone rozstrzygnięcie obarczone jest błędem.
Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016r., poz. 718 t.j., dalej p.p.s.a.) przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Stosownie do art. 245 § 3 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Zgodnie z art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od postanowienia o odmowie przyznania prawa pomocy sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Art. 260 § 2 p.p.s.a. stanowi, że w sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu.
Referendarz sądowy słusznie zauważył, że przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego postępowania. Prowadzi bowiem do przerzucenia kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, w związku z czym może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych, tj. gdy strona wykaże w sposób bezsporny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 p.p.s.a. Podstawę orzeczenia o przyznaniu prawa pomocy powinna stanowić ocena rzeczywistych możliwości płatniczych strony, przy czym na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy spoczywa obowiązek wykazania okoliczności uzasadniających żądanie.
Wbrew zarzutom stawianym przez skarżącego referendarz sądowy prawidłowo ocenił, że skarżący nie wykazali, iż nie są w stanie uiścić wpisu od skargi bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i swojej czteroosobowej rodziny. Referendarz sądowy słusznie zaznaczył, że dla rozpatrzenia wniosku skarżących o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych istotne były zawarte w nim informacje, że skarżący prowadzą wspólne gospodarstwo domowe z dwójką dzieci. Posiadają dom o powierzchni 200 m2 i wartości około 300.000 zł oraz nieruchomość rolną o powierzchni 20 ha, jak również zgromadzili oszczędności na rachunku bankowym w łącznej kwocie 300.000 zł oraz ruchomości o łącznej wartości 65.000 zł. Łączny dochód małżonków z tytułu prowadzenia działalności rolniczej wynosi 3.000 zł miesięcznie.
W świetle powyższego - w ocenie Sądu – referendarz sądowy zasadnie uznał, że sytuacja skarżących nie uzasadnia przyznania im prawa pomocy w żądanym zakresie. W okolicznościach niniejszej sprawy bezsporne jest, że skarżący dysponują majątkiem (oszczędnościami w wysokości 300.000 zł, nieruchomością rolną o powierzchni 20 ha oraz budynkiem mieszkalnym o powierzchni 200 m2), z którego bez trudności i wyrzeczeń mogliby pozyskać środki na opłacenie kosztów sądowych, w tym w szczególności na uiszczenie wpisu od skargi w wysokości 3.729 zł. Posiadanie majątku, w szczególności oszczędności i nieruchomości, wyklucza - zdaniem Sądu - możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 27 września 2011r., I OZ 724/11, LEX nr 965945, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 września 2010r., II FZ 430/10, LEX nr 742485).
W tym miejscu należy podkreślić, że osoba fizyczna powinna partycypować w kosztach postępowania, jeżeli dysponuje jakimkolwiek stałym miesięcznym dochodem lub wolnym od obciążeń majątkiem, który może przynosić potencjalne pożytki, jak również służyć jako zabezpieczenie pożyczki czy kredytu, jeżeli brak jest bieżących środków finansowych na ponoszenie określonych wydatków związanych z postępowaniem. Posiadanie wolnego od obciążeń prawami osób trzecich majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyklucza możliwość zwolnienia od kosztów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 lipca 2013r., II FZ 565/13, z dnia 29 maja 2013r., II OZ 406/13).
Skarżący nie wykazali, aby uiszczenie wpisu od skargi wiązało się z uszczerbkiem dla utrzymania koniecznego skarżących i ich rodziny. Odnosząc się do zawartych w sprzeciwie zarzutów dotyczących braku możliwości zbycia ruchomości i nieruchomości służących skarżącym do prowadzenia działalności rolnej należy wskazać, że w treści uzasadnienia postanowienia z dnia 8 czerwca 2016r. referendarz sądowy nie wskazywał na taki sposób pozyskania środków pieniężanach niezbędnych do uiszczenia wpisu sądowego. W pierwszej kolejności, jak słusznie zauważył referendarz sądowy, skarżący powinni skorzystać ze zgromadzonych przez siebie oszczędności i przeznaczyć ich niewielką część na pokrycie kosztów niniejszego postępowania. Jeżeli skarżący nie chcą dysponować środkami zgromadzonymi w postaci oszczędności, nic nie stoi na przeszkodzie aby pozyskali środki pieniężne w drodze kredytu lub pożyczki, których zabezpieczeniem mogą być zarówno nieruchomości jak i przedmioty ruchome skarżących, które nie są obarczone prawami osób trzecich.
Z uwagi na posiadanie przez skarżących majątku, w tym w szczególności oszczędności oraz nieruchomości nieobciążonego prawami osób trzecich należy stwierdzić, iż skarżący dysponują środkami pozwalającymi im ponieść koszty postępowania sądowoadministracyjnego. Konkludując, zaskarżone orzeczenie odpowiada prawu, a sprzeciw skarżących nie zasługuje na uwzględnienie.
Mając powyższe na uwadze na podstawie art. 260 § 1 i § 3 p.p.s.a. Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.