Uzasadnienie
Decyzją z dnia [...] maja 2009 r. Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi utrzymał w mocy własną decyzję z dnia [...] kwietnia 2009 r. odmawiającą stwierdzenia nieważności decyzji Naczelnika Gminy w M. z dnia [...] stycznia 1977 r., którą przejęto na własność Państwa za rentę gospodarstwo rolne położone we wsi M. o pow. 6,750 ha stanowiące byłą własność A. i K. K. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Minister wskazał, iż podstawą prawną kontrolowanej w postępowaniu nieważnościowym decyzji był art. 9 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne (Dz. U. Nr 21 poz. 118). W ocenie organu w rozpatrywanej sprawie zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do przejęcia przedmiotowego gospodarstwa, a zatem decyzja z dnia [...] stycznia 1977 r. nie jest dotknięta wadą nieważności (art. 156 kpa).
Minister ustalił, iż gospodarstwo rolne położone we wsi M. stanowiące byłą własność A. i K. K. zostało przejęte na wniosek z dnia [...] sierpnia 1976 r. Oboje małżonkowie spełniali również warunek dotyczący wieku tj. K. K. miał 65 lat, a A. K. 60 lat. Zgoda zstępnych w/w osób tj. M. P., S. S. i S. H. nie była konieczna, albowiem praca na przedmiotowym gospodarstwie nie stanowiła głównego ich źródła utrzymania (art. 4 ustawy z dnia 29 maja 1974 r.). W toku postępowania M. P. podała, że pracowała i mieszkała w przedmiotowym gospodarstwie jednakże ze względów finansowych podejmowała inne zajęcia zarobkowe. S. S. wraz z mężem mieszkała w innej miejscowości i pracowała w cegielni w M. oraz w przedsiębiorstwie "B., natomiast S. H. mieszkała w M. i pracowała w różnych zakładach pracy, m. in. w przedsiębiorstwie "F.".
Jednocześnie z treści protokołu z dnia [...] listopada 1976 r. spisanego w obecności K. K. i przez niego podpisanego, wynika, że dzieci posiadają własne rodziny i nie interesują się gospodarstwem rodziców. Nadto decyzja Naczelnika Gminy w M. z dnia [...] stycznia 1977 r. została doręczona K. K. (zwrotne potwierdzenie odbioru w aktach sprawy), który jej nie kwestionował w drodze odwołania, a zatem należy uznać, że się z nią zgadzał.
Powyższe ustalenia pozwalają, w ocenie Ministra, na stwierdzenie, iż przedmiotowe gospodarstwo zostało przejęte w zgodzie z obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne.
Z decyzją Ministra z dnia [...] maja 2009 r. nie zgodziła się M. P. i wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Podniosła, iż praca w przedmiotowym gospodarstwie stanowiła jej główne źródło utrzymania gwarantujące podstawy życiowe takie jak mieszkanie i wyżywienie, a dodatkowe zajęcia zarobkowe miały jedynie poprawić jej warunki egzystencji. Wskazała, iż decyzja Naczelnika Gminy w M. została wydana z rażącym naruszeniem prawa, albowiem gospodarstwo zostało przejęte bez zgody osób (zstępnych), która to zgoda była warunkiem koniecznym dla przejęcia gospodarstwa w myśl przepisów obowiązujących w dniu wydania decyzji z [...] stycznia 1977 r.
W odpowiedzi na skargę Minister Rolnictwa i Rozwoju Wsi wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko przedstawione w zaskarżonej decyzji.
W piśmie procesowym z dnia [...] grudnia 2009 r. wyznaczony dla skarżącej pełnomocnik z urzędu podtrzymał zarzuty skargi podnosząc, iż skarżąca prace w pełnym wymiarze czasu na podstawie umowy o prace podjęła dopiero po wydaniu decyzji z [...] stycznia 1977 r. Do tego czasu głównym źródłem utrzymania skarżącej była praca w przedmiotowym gospodarstwie rolnym, a wszelkie zajęcia zarobkowe miały charakter jedynie uboczny i dodatkowy.
Wyrokiem z dnia 13 stycznia 2010r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie skargę oddalił, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. W ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie nie ulega wątpliwości, iż spełnione zostały przesłanki uprawniające organ do wydania stosownej decyzji o przejęciu gospodarstwa rolnego na własność Państwa.
Pismem z dnia [...] marca 2010r. skarżąca M. P. reprezentowana przez adwokata M. G. wniosła od powyższego wyroku skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego, domagając się jego uchylenia i przekazania sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie do ponownego rozpoznania i zarzucając:
- 1) rażące naruszenie przepisów o postępowaniu w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, a to art. 183 § 2 pkt 5 w zw. z art. 109 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przez niewłaściwe zawiadomienie o terminie rozprawy pełnomocnika skarżącej, co uniemożliwiło mu osobiste stawiennictwo na rozprawie poprzedzającej wydanie wyroku,
- 2) rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 156 § 1 pkt 2 K.p.a. w zw. z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 29 maja 1974 r. o przekazywaniu gospodarstw rolnych na własność Państwa za rentę i spłaty pieniężne przez jego błędną wykładnię i brak uchylenia nieważnej decyzji, pomimo iż zachodziły po temu uzasadnione przyczyny. Zdaniem pełnomocnika skarżąca przedstawiła dowody, z których wynika, że z pracy zarobkowej innej niż praca w gospodarstwie utrzymywała się dopiero po przekazaniu gospodarstwa rolnego, a do tego czasu praca na roli nie była jej jedynym źródłem utrzymania, czego Sąd nie wziął pod uwagę, przez co uznał za prawidłowy stan faktyczny ustalony przez Naczelnika Gminy wydającego decyzję o przejęciu gospodarstwa rolnego.
Wyrokiem z dnia 8 marca 2011 r. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego i przekazał mu sprawę do ponownego rozpoznania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył co następuje
Stosownie do treści art. 190 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Nie można oprzeć skargi kasacyjnej od orzeczenia wydanego po ponownym rozpoznaniu sprawy na podstawach sprzecznych z wykładnią prawa ustaloną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
Zaskarżona decyzja Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi została wydana w trybie określonym w art. 156 i nast. k.p.a. Rolą organu nadzoru było ustalenie, czy decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w M. z dnia [...] stycznia 1977 r. znak [...] orzekająca o przejęciu na własność Skarbu Państwa stanowiącego własność A. i K. małżonków K. gospodarstwa rolnego o pow. 6,570 ha położonego we wsi M., została wydana przy spełnieniu wszystkich wymagań określonych w obowiązujących wówczas przepisach prawnych, w szczególności, czy spełnienie tych wymagań zostało należycie wyjaśnione i udokumentowane. Organ nadzoru oceniał zatem, czy organ wydający decyzję o przejęciu gospodarstwa prawidłowo ustalił czy zachodzą wszystkie wymagane przesłanki do wydania takiej decyzji. Z akt sprawy wynika, że organ nadzoru nie wywiązał się z tego obowiązku należycie.
Naczelny Sąd Administracyjny uchylając wyrokiem z dnia 8 marca 2011 r. sygn. akt II OSK 678/10 wyrok Sądu pierwszej instancji poza wskazaniem na nieprawidłowość w doręczeniu pełnomocnikowi skarżącej zawiadomienia o terminie rozprawy podkreślił, iż zarówno organ jak i Wojewódzki Sąd przyjęły, że skarżąca mieszkała w gospodarstwie rolnym, ale w nim nie pracowała, bo takie stwierdzenie protokółu podpisał K. K. przed wydaniem decyzji Naczelnika Gminy w M. z dnia [...] stycznia 1977 r. o przejęciu jego gospodarstwa na własność Państwa za rentę. Jednak skarżąca przedstawiła dowody na to, że pracę poza gospodarstwem podjęła po wydaniu tej decyzji (świadectwa pracy w aktach administracyjnych). Do tej okoliczności Minister w ogóle się nie odnosił, Sąd również, choć stwierdził, że skarżąca być może pomagała w gospodarstwie, ale z akt sprawy nie wynika aby tam gospodarowała i by ta praca była jej głównym źródłem utrzymania.
Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił, iż z takim twierdzeniem nie sposób się zgodzić, bowiem ustaleń w tym zakresie żaden organ, ani Naczelnik przy wydawaniu decyzji, ani organ nadzoru przy ocenie jej legalności nie czynił, choć skarżąca konsekwentnie na ten aspekt sprawy zwracała uwagę w całym postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym.
W świetle powyższego zatem stwierdzić należy, iż bez ustalenia powyższych istotnych w sprawie okoliczności nie jest możliwe dokonanie oceny czy decyzja Naczelnika Miasta i Gminy w M. z dnia [...] stycznia 1977 r. znak [...] wydana została zgodnie z prawem.
W pierwszej kolejności zatem wyjaśnić należy czy pomimo wniosku A. i K. małżonków K. o przejęcie ich gospodarstwa na rzecz Państwa, była wymagana zgoda zstępnej M. P. tj. czy praca na przedmiotowym gospodarstwie stanowiła główne źródło utrzymania M. P. (art. 4 ust. 1 powołanej ustawy).
Mając na uwadze powyższe, Sąd doszedł do przekonania, że sprawa wymaga ponownej szczegółowej analizy we wskazanym wyżej kierunku, Sąd administracyjny nie czyni bowiem własnych ustaleń w sprawie, a jedynie ocenia zaskarżony akt pod względem jego zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi. Taka kontrola jest jednak możliwa tylko w warunkach wyczerpujących istotę zagadnień ustaleń faktycznych i prawnych dokonanych przez organ administracyjny rozstrzygający sprawę, których w niniejszej sprawie nie poczyniono.
W tym stanie rzeczy - na mocy art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. orzeczono jak w punkcie 1 sentencji. W oparciu o treść art. 152 p.p.s.a. Sąd orzekł o niewykonywaniu zaskarżonej decyzji do czasu uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Koszty postępowania zasądzono - na podstawie art. 200 i 205 § 2 p.p.s.a oraz § 18 ust.1 pkt 1 lit. c Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu (Dz. U. 02.163.1348 z późn. zm.).