Uzasadnienie
Stowarzyszenie [...] z siedzibą w W. zwróciło się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 25 lutego 2013 r. (data nadania w urzędzie pocztowym) wynika, że Stowarzyszenie prowadzi działalność niezarobkową polegającą na ochronie obiektów historycznych w W., podejmowaniu działań mających na celu zachowanie i kształtowanie walorów architektoniczno-urbanistycznych W., zbieraniu informacji i rozpowszechnianiu wiedzy na temat historii i architektury W., dbaniu o estetykę i właściwe utrzymanie obiektów i terenów zielonych o szczególnym znaczeniu dla historii W. Stowarzyszenie nie prowadzi działalności gospodarczej i nie uzyskuje żadnych przychodów. Nie pobiera składek członkowskich i nie posiada rachunku bankowego. Wszelkie działania Stowarzyszenia podejmowane są społecznie przez jego członków. W konsekwencji, nie ma środków na pokrycie kosztów postępowania.
Postanowieniem referendarza sądowego z 1 marca 2013 r. odmówiono Stowarzyszeniu [...] z siedzibą w W. przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Pismem z 14 marca 2013 r. Stowarzyszenie wniosło sprzeciw od ww. postanowienia. W uzasadnieniu podniosło, że Stowarzyszenie nie posiada żadnych środków - co jest bezsporne - więc spełnia przesłanki nawet do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym na podstawie art. 246 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270) - dalej w skrócie: P.p.s.a. Bez znaczenia przy tym pozostaje okoliczność, że Stowarzyszenie samo nie uzyskuje żadnych środków na swoją działalność, albowiem powołany przepis nie ustanawia dodatkowych wymogów przyznania prawa pomocy poza wykazaniem, że strona środków żadnych aktualnie nie ma.
Nadto wskazano, że Stowarzyszenie składając skargę działało w celu pożytecznym dla porządku prawnego, prowadzącym do wyeliminowania z obrotu prawnego ewidentnie wadliwej decyzji o warunkach zabudowy. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] lutego 2013 r. uwzględniło skargę Stowarzyszenia i uchyliło w całości własną decyzję z [...] stycznia 2013 r. W tej sytuacji odrzucenie skargi przez Sąd z powodu braku wpisu sądowego (na który Stowarzyszenie nie posiada środków) stawia w kłopotliwej proceduralnie sytuacji decyzję z dnia [...] lutego 2013 r., która zapadła przecież wskutek prawidłowo złożonej skargi.
Sąd zważył, co następuje
W myśl art. 260 P.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu (...), postanowienie, (...) przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd (...).
W pierwszej kolejności należy zwrócić uwagę na treść art. 199 P.p.s.a., według którego strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba, że przepis szczególny stanowi inaczej. A zatem, także i Stowarzyszenia, chcąc realizować swoją działalność muszą liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów postępowania sądowego, w szczególności postępowania sądowoadministracyjnego. Nie mogą, zatem oczekiwać, że skoro występują w sprawie w interesie społecznym to ciężar kosztów tego postępowania winien pokryć Skarb Państwa.
Jedynie w sytuacji, gdy stowarzyszenie wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania można przyznać mu prawo pomocy w zakresie całkowitym (art. 246 § 2 pkt 1 P.p.s.a.) lub, gdy wykaże, iż nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania (art. 246 § 2 pkt 2 P.p.s.a.), można przyznać mu prawo pomocy w zakresie częściowym. Powołane przepisy wskazują przesłanki, jakimi kieruje się Sąd rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy. Zgodzić się, zatem należy z twierdzeniem, iż przyznanie prawa pomocy, jako forma dofinansowania z budżetu państwa, powinno się jednak sprowadzać do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Ubiegając się zatem o zwolnienie od obowiązku partycypowania w kosztach postępowania strona obowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada adekwatnych środków na poniesienie kosztów postępowania, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J.P.
Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r., str. 587). Tylko w takiej, bowiem sytuacji można mówić o pomocy Państwa w realizacji prawa do Sądu. Nie zawsze faktyczny brak środków przemawiać będzie za przyznaniem prawa pomocy. Może, bowiem zdarzyć się tak, że strona nie posiada środków finansowych na pokrycie kosztów postępowania sądowego, jednakże nie posiada ich, albowiem nie wykorzystuje możliwości ich zdobycia.
Z taką sytuacją mamy do czynienia w rozpoznawanej sprawie.
Stosownie do art. 33 ust. 1 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej. Stowarzyszenie, z zachowaniem obowiązujących przepisów, może przyjmować darowizny, spadki i zapisy oraz korzystać z ofiarności publicznej (art. 33 ust. 2). Może prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach. Dochód z działalności gospodarczej stowarzyszenia służy realizacji celów statutowych i nie może być przeznaczony do podziału między jego członków (art. 34).
Stowarzyszenie [...] dobrowolnie zrezygnowało z możliwości jakie daje ww. przepis prawa w celu zdobycia jakichkolwiek środków na prowadzenie swojej działalności w interesie społecznym, licząc na pomoc Państwa w tym zakresie. Tymczasem istota działania Stowarzyszenia z natury rzeczy wyklucza przerzucenie niemalże całości kosztów jego działalności na Skarb Państwa. Stowarzyszenie, nawet o niewielkiej liczbie członków i o niskich dochodach, musi liczyć się z trudną sytuacją w prowadzeniu działalności, dla której zostało utworzone i podjąć odpowiednie kroki w kierunku uzyskania majątku. Jeśli Stowarzyszenie chce aktywnie realizować cele, dla których zostało utworzone, to winno liczyć się z kosztami jakie bezwątpienia ta realizacja pociąga. W szczególności, gdy decyduje się skorzystać z drogi postępowania sądowoadministracyjnego, powinno zagospodarować i przeznaczyć środki na pokrycie kosztów sądowych. Tymczasem stanowisko Stowarzyszenia [...] zaprezentowane w sprzeciwie sugeruje, że Stowarzyszenie to nastawione jest na realizację swoich celów w oparciu o instytucję prawa pomocy.
Z powyższych względów Sąd uznał, że nie zachodzi przesłanka z art. 246 § 2 pkt 2 cytowanej wyżej ustawy, pozwalająca na przyznanie skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów.
Sytuacji tej nie zmienia także okoliczność, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. decyzją z [...] lutego 2013 r. - na podstawie art. 54 § 3 P.p.s.a. - uwzględniło skargę Stowarzyszenia [...] na decyzję z [...] stycznia 2013 r. Pomimo takiej sytuacji skarga na decyzję z [...] stycznia 2013 r. dalej podlega stosownej opłacie sądowej (wpisowi), albowiem tylko skutecznie wniesiona skarga (pozbawiona braków formalnych i fiskalnych) wszczyna postępowanie sądowoadministracyjne. Sąd natomiast nie podejmuje żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata (art. 220 § 1 P.p.s.a.).
Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 260 ustawy P.p.s.a. należało orzec jak w sentencji.