Uzasadnienie
M. C. i K. C. (dalej: "skarżący") wnieśli skargę na postanowienie Głównego Lekarza Weterynarii z dnia [...] listopada 2013 r. w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego.
W toku postępowania skarżący zwrócili się z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku, sporządzonego na urzędowym formularzu PPF z dnia 14 marca 2014 r., podnieśli, że jedynym ich źródłem utrzymania jest dochód z gospodarstwa rolnego w wysokości 560 zł miesięcznie. Prowadzą Zakład [...], ale nie przynosi on dochodów. Skarżący są właścicielami domu o pow. 80 m2, podnoszą, że połowę domu zajmuje córka z rodziną, która prowadzi odrębne gospodarstwo domowe. Posiadają nieruchomość rolną o pow. 7,36 ha i Zakład [...].
Zarządzeniem z dnia 19 marca 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżących do uzupełnienia wniosku – w terminie 7 dni – poprzez nadesłanie:
- 1) wyciągów z wszelkich posiadanych przez K. C. i M. C. rachunków bankowych (osobistych, firmowych) z okresu ostatnich trzech miesięcy,
- 2) zaświadczenia z urzędu gminy o dochodowości posiadanego gospodarstwa rolnego,
- 3) oświadczenia w sprawie dopłat bezpośrednich do gruntów rolnych, ewentualnie innych formach pomocy z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa oraz kopii decyzji właściwego organu administracji o przyznaniu dopłaty bezpośredniej lub innej formy pomocy,
- 4) dokumentów wskazujących wysokość dochodu lub straty z tytułu prowadzenia zakładu [...],
- 5) kopii dokumentów wskazujących wysokość, ponoszonych w okresie ostatnich trzech miesięcy kalendarzowych, stałych miesięcznych opłat związanych z eksploatacją domu oraz kopii dokumentów wskazujących wysokość innych niezbędnych wydatków w gospodarstwie domowym, ewentualnie - w razie braku możliwości udokumentowania wysokości wszystkich niezbędnych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym - oświadczenia o wysokości nieudokumentowanych, niezbędnych wydatków ponoszonych w gospodarstwie domowym.
Skarżący przy piśmie z dnia 22 kwietnia 2014 r. nadesłali wyciąg z rachunku bankowego Spółki Cywilnej "[...]" oraz wyciąg z książki przychodów i rozchodów Zakładu [...]. Podnieśli także, że Urząd Gminy nie wystawia zaświadczeń do dochodowości. Oświadczyli także, że: "dopłaty bezpośrednie są do gruntów rolnych, a nie do spraw sądowych". Wymienili następujące wydatki miesięczne: gaz – 60 zł, energia elektryczna – 50 zł, środki czystości – 30 zł, telefon – 40 zł, lekarstwa – 30 z, wyżywienie – 300 zł, podatki i opłaty – 50 zł.
Rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy zważono, co następuje:
Zgodnie z treścią przepisu art. 246 §1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej cyt. jako p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Przepisy dotyczące instytucji prawa pomocy stanowią odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą Budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że znajduje się w sytuacji uzasadniającej przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Instytucja ta ma bowiem charakter wyjątkowy i jest stosowana w przypadku osób charakteryzujących się ubóstwem. Do takich osób zaliczyć można przykładowo osoby, które na skutek szczególnych okoliczności życiowych pozbawione zostały jakichkolwiek środków do życia. Jeżeli natomiast strona ma jakiekolwiek środki majątkowe, powinna partycypować w kosztach postępowania, nawet gdyby przeznaczenie ich na ten cel, miało nastąpić z jakimś uszczerbkiem utrzymania koniecznego dla niej i jej rodziny.
Należy ponadto zauważyć, że opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis, stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Dlatego też mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby na współobywateli.
Oceniając sytuację finansową na podstawie złożonych przez skarżących oświadczeń i dokumentów należy stwierdzić, że nie wykazali, że spełniają przesłanki warunkujące przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym. Zdaniem referendarza sądowego, skarżący nie znajdują się w sytuacji wymagającej pomocy ze strony Państwa, w zakresie ponoszenia za nich kosztów sądowych.
Skarżący są wspólnikami Spółki Cywilnej "[...]" (zakładu [...]). Z księgi przychodów i rozchodów z okresu od stycznia do marca 2014 r. wynika, że Spółka w omawianym okresie uzyskała dochód w wysokości 10.415,50 zł, wydatki na zakup towarów i materiałów wyniosły 5.026,82, wydatki na wynagrodzenie wyniosły 2.520 zł, zaś pozostałe wydatki to 5.746,03 zł. Wykazano zatem stratę w wysokości 2.877,35 zł. Jednakże sam fakt ponoszenia straty z tytułu działalności gospodarczej nie uzasadnia konieczności uwzględnienia wniosku o prawo pomocy. Jak wynika z przedstawionego wyciągu z księgi przychodów i rozchodów, działalność jest prowadzona, regularnie wygodspodarowywane były środki na wynagrodzenie w wysokości 840 zł miesięcznie, ogółem wydatki w analizowanym okresie (I – III. 2014 r.) wyniosły 8.266,03 zł. Zdaniem referendarza sądowego ponoszenie wydatków związanych z działalnością gospodarczą nie może uzasadniać przeniesienia na ogół obywateli finansowego ciężaru prowadzenia przez skarżącego spraw przed sądem administracyjnym.
Oceniając możliwości płatnicze skarżących należy także podkreślić, że posiadają oni nieruchomość rolną o pow. 7,36 ha. W orzecznictwie i doktrynie utrwalił się pogląd, że posiadanie majątku, w szczególności nieruchomości wyklucza w zasadzie możliwość zwolnienia od kosztów sądowych, zwłaszcza w zakresie całkowitym. Wszak udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, gdy zdobycie przez stronę środków na koszty postępowania w inny sposób jest rzeczywiście (obiektywnie) niemożliwe. Strona, która dysponuje wolnymi od obciążeń składnikami majątku, takimi jak gospodarstwo rolne jest w stanie bez pomocy państwa pokryć wydatki związane ze swym udziałem w sprawie (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 571).
Należy także podnieść, że prawdopodobnie skarżący otrzymują dopłaty do gruntów rolnych z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa. Rację mają skarżący, że dopłaty służą zrekompensowaniu rolnikom ponoszonych kosztów na prowadzenie działalność rolniczej i powinny być przeznaczane na koszty związane z prowadzeniem gospodarstwa. Jednakże fakt ich otrzymywania oraz ich wysokość jest istotna w postępowaniu, w którym ocenia się całokształt sytuacji materialnej osoby wnioskującej o przyznanie prawa pomocy. Należy podkreślić, że referendarz sądowy zobowiązany jest do zbadania całokształtu sytuacji materialnej wnioskodawców.
Skarżący wskazali jedynie wydatki na utrzymanie mieszkania, lekarstwa, wyżywienie oraz podatki i bliżej niesprecyzowane wydatki w łącznej wysokości 560 zł. Nie wskazali natomiast żadnych wydatków związanych z prowadzeniem działalności rolniczej, która – według ich oświadczenia- jest jedynym źródłem ich utrzymania. Aby móc ocenić sytuację materialną wnioskodawców, w tym przypadku niezbędne jest zapoznanie się z całokształtem wydatków skarżących oraz wyjaśnienie skąd czerpią środki na zaspokajanie tych wydatków, zatem również wzywanie ich do wskazania wysokości otrzymywanych dopłat do gruntów rolnych, jest uzasadnione. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że gdy strona uchyla się od przedstawienia danych i dokumentacji, o które ją wezwano, powinna liczyć się z tym, że brak będzie wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym przyjęcia, że wykazała ona przesłanki uzasadniające przyznanie prawa pomocy (tak np. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 28.01.2009 r. I FZ 525/08, LexPolonica nr 2139848).
Skarżący nadesłali wyciąg bankowy z rachunku firmowego (z saldem początkowym i końcowym" "0" zł), nie nadesłali natomiast wyciągów z rachunków osobistych, ani nie złożyli oświadczenie o nieposiadaniu jakichkolwiek innych rachunków.
Stwierdzić zatem należy, że w rozpatrywanej sprawie skarżący w sposób niepełny, wybiórczy przedstawili swoja sytuację majątkową, co uzasadnia odmowę uwzględnienia ich wniosku, bowiem nie wykazali, że poniesienie kosztów sądowych (na obecnym etapie wpisu od skargi w wysokości 100 zł), przekracza ich możliwości finansowe.
Biorąc powyższe pod uwagę, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 i art. 258 § 1 i § 2 P.p.s.a, postanowiono jak w sentencji.