Uzasadnienie
Stowarzyszenie [...] w W. zwróciło się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych.
Z treści złożonego na urzędowym formularzu wniosku z dnia 23 września 2013 r. oraz regulaminu Stowarzyszenia wynika, że wnioskodawca jest stowarzyszeniem zwykłym, które nie posiada majątku i nie ma rachunku bankowego. Jego działalność opiera się na pracy społecznej członków (pkt 7 regulaminu). Stowarzyszenie działa m.in. przez występowanie na prawach strony jako reprezentant interesu (faktycznego lub prawnego) o charakterze społecznym w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych (pkt 4.5 regulaminu stowarzyszenia).
Postanowieniem z dnia 14 października 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił przyznania wnioskodawcy prawa pomocy.
Od wskazanego postanowienia, w przewidzianym prawem terminie, Stowarzyszenie wniosło sprzeciw wskazując, że w postanowieniu tym nie wzięto pod uwagę działań Stowarzyszenia mających na celu zwiększenie środków finansowych na działalność statutową. Dodatkowo podniesiono, że w ostatnim okresie Stowarzyszenie nie było w stanie zdobyć środków na wniesienie opłaty sądowej w 5 sprawach, w związku z czym skargi te zostaną odrzucone.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.
Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Jako że sprzeciw nie został odrzucony sprawa, zgodnie z powyższym przepisem, podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Z regulacji prawnej zawartej w p. p. s. a. dotyczącej kosztów sądowych wynika, że zasadą jest ponoszenie kosztów sądowych przez każdego, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie, w tym skargę (art. 219 § 1 p.p.s.a., art. 220 § 1 p.p.s.a., art. 230 § 1 i 2 p.p.s.a.).
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Podkreślić należy, że ocena wniosków o przyznanie prawa pomocy musi uwzględniać charakter prawny podmiotu zwracającego się o tę pomoc, z uwzględnieniem jego indywidualnych warunków, w tym możliwości zdobycia środków finansowych.
W ugruntowanym orzecznictwie sądowoadministracyjnym dotyczącym stowarzyszeń, w tym również zwykłych, prezentowane są poglądy nakazujące dokonywania oceny, czy wykorzystało ono możliwości zebrania środków na prowadzenie postępowań sądowych. Wskazuje się, że członkowie stowarzyszenia powinni przewidywać, iż ich skuteczne działanie będzie generować określone koszty. Powinni zatem podjąć kroki zmierzające do zabezpieczenia środków na prowadzoną działalność (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 czerwca 2006 r., sygn. akt II OZ 317/06 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 31 marca 2008 r., sygn. akt II OZ 263/08). Brak stałego źródła dochodów nie może przemawiać za uprzywilejowanym traktowaniem stowarzyszenia, gdyż rezygnacja z opłat sądowych w chwili wszczęcia postępowania stanowiłoby w istocie formę kredytu udzielonego przez Skarb Państwa. Strona powinna zatem podjąć kroki w celu pozyskania środków finansowych, a dopiero gdyby kroki te okazały się niewystarczające, mogłaby skutecznie ubiegać się o przyznanie prawa pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych w całości lub w części.
W niniejszej sprawie, wnioskodawca - Stowarzyszenie [...] w W. jest organizacją wpisaną do ewidencji stowarzyszeń zwykłych i środki na swoją działalność uzyskuje ze składek członkowskich (art. 42 ust. 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz.855 ze zm.). Z przedłożonego regulaminu wynika, że skarżące Stowarzyszenie zostało założone w celu podejmowania różnego rodzaju działań na rzecz ochrony środowiska m.in. występowania w postępowaniach administracyjnych i procesach sądowych. Natomiast z informacji zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że składki uiszczane przez członków Stowarzyszenia [...] w wysokości 10 zł miesięcznie (1440 zł rocznie) w całości przeznaczane są na opłaty sądowe, które w bieżącym roku wyniosły już 3000 zł. W ocenie Sądu podmiot działający w formie stowarzyszenia zwykłego posiada przewidziane prawem możliwości pozyskiwania środków finansowych, a fakt - znany Sądowi z urzędu - ich niewykorzystywania przez Stowarzyszenie [...] w W. nie może pozytywnie oddziaływać na ocenę zasadności żądania strony.
Nie zasługuje również na akceptację argument przedstawiony we wniosku, że Stowarzyszenie ma ograniczoną sytuację finansową, w następstwie której, już w pięciu sprawach nie uiściło wpisu od skargi. Na podstawie wiedzy posiadanej przez Sąd z urzędu, Stowarzyszenie [...] w W. w bieżącym roku zainicjowało przed tutejszym Sądem ponad 20 postępowań, każdorazowo wnosząc o zwolnienie od kosztów sądowych. Wobec odmowy przyznania prawa pomocy strona skarżąca uiściła wpis sądowy w niektórych z nich (np. sprawy o sygn. akt IV SA/Wa 53/13, IV SA/Wa 356/13, IV SA/Wa 477/13).
Mając na uwadze powyższe Sąd uznał, że pomimo, iż z wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika po stronie Stowarzyszenia brak środków umożliwiających partycypację w kosztach sądowych, to ze wskazanych wyżej przyczyn uprawnione jest oddalenie przedmiotowego wniosku.
Z tych względów, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie orzekł jak w sentencji.