Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 9 listopada 2011 r. G. wniosło o przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi Towarzystwa na decyzję Generalnego Dyrektora Ochrony Środowiska z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] przedmiocie środowiskowych uwarunkowań zgody na realizację przedsięwzięcia polegającego na budowie drogi Z. Postanowieniem z dnia 8 grudnia 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 1570/11, referendarz sądowy odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie.
Od wskazanego postanowienia, w przewidzianym prawem terminie Stowarzyszenie wniosło sprzeciw, podnosząc, że członkowie Towarzystwa nie mają jakiegokolwiek interesu prywatnego w niniejszej sprawie. Działalność Stowarzyszenia opiera się wyłącznie na pracy społecznej wykonywanej na rzecz interesu społecznego jakim jest ochrona przyrody. W takich więc kategoriach powinna być rozpoznawana przedmiotowa sprawa. Działalność społeczna Towarzystwa jest elementem kontroli jakości działania organów administracji publicznej. Obłożenie organizacji eksperckiej dodatkowymi kosztami w sytuacji bezinteresownego wykonania pracy eksperckiej jest - w ocenie wnioskodawcy - niesprawiedliwe i sprzyjające demoralizacji nieprzygotowanej merytorycznie, opłacanej z kieszeni podatnika, kadry urzędniczej.
Skarżący stoi na straży poszanowania prawa - zatem nieetyczne jest oczekiwanie na ponoszenie dodatkowych kosztów. Nie można bowiem Towarzystwa traktować jak podmiotu prywatnego lub komercyjnego, którego podstawowym zadaniem jest zapewnienie środków na działalność. W piśmie wskazano nadto, że podatki członków Towarzystwa zasilają Skarb Państwa, ten z kolei utrzymuje sądownictwo. Koszty wpisu w ocenie Towarzystwa to dodatkowa danina na rzecz już opłacanego aparatu sprawiedliwości. Skarżący wyjaśnił nadto, że podejmuje starania o uzyskanie środków finansowych, polegające na wysyłaniu wezwań o uregulowanie składek członkowskich. W piśmie stwierdzono, że Towarzystwo może zwrócić się do referendarza sądowego (orzekającego w niniejszej sprawie) z prośbą o darowiznę, wykazując fakt podjęcia starań o uzyskanie środków finansowych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje
Stosownie do art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym.
Sąd rozpatrując wniosek o przyznanie prawa pomocy uznał, że nie zasługuje on na uwzględnienie.
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 i 2 cyt. ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nie posiadającej osobowości prawnej może nastąpić w zakresie całkowitym, gdy jednostka ta wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie posiada dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Strona może być zwolniona z obowiązku ponoszenia kosztów sądowych tylko wyjątkowo. Przyznanie prawa pomocy jest odstępstwem od zasady ponoszenia przez stronę kosztów zainicjowanego postępowania. W efekcie prowadzi do przerzucenia kosztów postępowania na ogół społeczeństwa, w związku z czym może być zastosowane jedynie w przypadkach wyjątkowych - gdy strona wykaże w sposób jednoznaczny spełnienie przesłanek określonych w art. 246 cyt. ustawy.
Przysługujące Sądowi prawo do przyznania prawa pomocy nie ma charakteru pełnego, swobodnego uznania Sądu, lecz podlega określonym regułom.
Jak wynika z przedłożonego Sądowi urzędowego formularza PPPr Stowarzyszenie utrzymuje się wyłącznie ze składek członkowskich w wysokości do 50 zł rocznie Szacunkowe dochody z tego tytułu powinny wynieść, przy obecnym składzie osobowym Towarzystwa (32 członków) 1175 zł - ściągalność składek wynosi 78 %. Przychód ze składek w 2011 r. wyniósł 912 zł. W roku 2010 Towarzystwo poniosło stratę w wysokości 5 131,17 zł, która do chwili obecnej nie została pokryta. Towarzystwo podkreśliło, że jego działalność opiera się wyłącznie na pracy społecznej, eksperckiej. Towarzystwo nie prowadzi działalności gospodarczej, nie koncentruje się na uzyskiwaniu darowizn. Towarzystwo na dzień złożenia wniosku dysponowało kwotą 100,11 złotych.
Stwierdzić zatem należy, iż wnosząc skargę na rozstrzygnięcie organu administracji Stowarzyszenie winno liczyć się z koniecznością pokrycia kosztów wszczętego postępowania, a co za tym idzie powinno zgromadzić na ten cel odpowiednie środki. Stosownie do art. 33 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach (Dz. U. z 2001 r. Nr 79, poz. 855 ze zm.) majątek stowarzyszenia powstaje z dobrowolnych składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dotacji, dochodów z własnej działalności. Stowarzyszenie z zachowaniem obowiązujących przepisów może zatem przyjmować darowizny, spadki i zapisy. Stowarzyszenie może także prowadzić działalność gospodarczą, według ogólnych zasad określonych w odrębnych przepisach.
W ocenie Sądu w takiej sytuacji przerzucanie ciężaru funkcjonowania Stowarzyszenia na Państwo, chociażby w ten sposób, aby uzyskać zwolnienie od kosztów sądowych rodzi ten skutek, że faktycznie działalność stowarzyszenia zostaje finansowana ze środków publicznych, co przeczy zasadzie, iż stowarzyszenie prowadzi działalność na bazie własnego majątku. Sąd wskazuje nadto, iż Konstytucja RP przewiduje prawo obywateli do zrzeszania się m.in. w stowarzyszenia, nie gwarantuje jednak wszystkim stowarzyszeniom prawa do finansowania ich działalności przez Państwo (por. postanowienie NSA z dnia 20 grudnia 2006 r., sygn. akt II OZ 1433/06 niepubl.)
W tym stanie rzeczy w ocenie Sądu brak jest podstaw do przyznania skarżącemu Stowarzyszeniu prawa pomocy, skoro Stowarzyszenie nie wykorzystało przewidzianych prawnie możliwości pozwalających na zgromadzenie środków finansowych na prowadzenie owej działalności.
Ponadto podnoszone w sprzeciwie zarzuty uzasadniają roszczeniową postawę skarżącego. Wysoce niestosowne i godzące w dobre imię wymiaru sprawiedliwości są zaś twierdzenia mówiące o demoralizacji nieprzygotowanej merytorycznie kadry urzędniczej.
Z tego względu na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 i art. 254 § 1 powołanej na wstępie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd postanowił jak w sentencji.