Uzasadnienie
Pismem z dnia [...] kwietnia 2015 r. Stowarzyszenie [...] (dalej jako Stowarzyszenie) wniosło do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję opisaną w rubrum nin. postanowienia. W skardze został zawarty wniosek o przyznanie prawa pomocy.
Postanowieniem z dnia 16 czerwca 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 292/15 Sąd uchylił zaskarżone przez Stowarzyszenie zarządzenie Przewodniczącego IV Wydziału Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu o wezwaniu do uiszczenia wpisu od skargi. Sąd wskazał, że w skardze został zawarty, między innymi, wniosek o "zwolnienie z kosztów sądowych wpisu sądowego" (k. 57-58).
Pismem z dnia 13 lipca 2015 r. przedstawiciel Stowarzyszenia przesłał do Sądu wypełniony urzędowy formularz PPPr, wnosząc o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych, bez sprecyzowania.
Postanowieniem z dnia 21 lipca 2015 r. sygn. akt IV SA/Po 292/15 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu odmówił przyznania prawa pomocy Stowarzyszeniu. Postanowienie zostało doręczone w dniu 10 sierpnia 2015 r. (k. 88). W zakreślonym terminie, pismem z dnia 17 sierpnia 2015 r. Stowarzyszenie wniosło sprzeciw (k. 91-92). W sprzeciwie sprecyzowało, że wnosi o zwolnienie z kosztów sądowych w części, ponad wpis sądowy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje
Na wstępie wskazać należy, że zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2012, poz. 270 z późn. zm., dalej jako p.p.s.a.) – w brzmieniu obowiązującym przed dniem 15 sierpnia 2015 r., mającym zastosowanie w niniejszej sprawie na podstawie art. 2 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2015 r. poz. 658), wniesienie sprzeciwu na postanowienie referendarza sądowego skutkuje tym, iż traci ono moc, a wniosek skarżącego podlega rozpoznaniu na nowo.
W myśl art. 243 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Stosownie zaś do art. 245 § 1 - 3 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce wyjątkowo.
Z uzasadnienia wniosku Stowarzyszenia złożonego na urzędowym formularzu PPPr (k. 74-75), który to formularz jest właściwy dla wniosku o przyznanie prawa pomocy osobie prawnej, uzasadnienia wniosku złożonego na formularzu PPF (k. 66-67) oraz sprzeciwu, czyli z całości informacji zawartych w aktach sprawy i dotyczących sytuacji majątkowej Stowarzyszenia wynika, że Stowarzyszenie nie ma żadnych środków finansowych, nie ma konta bankowego, nie ma żadnego majątku, akcji, udziałów, obligacji i ruchomości. Działalność opiera na zasadzie społecznej "non profit". Jedyne środki stowarzyszenia z przeznaczeniem na pokrycie kosztów korespondencji pochodzą ze składek członkowskich, które nie są obowiązkowe. Stowarzyszenie wskazało na dodatkowe okoliczności związane z kosztami: prowadzenie innych spraw sądowo-administracyjnych, zarejestrowanych pod sygn. akt II SA/Rz 865/13, II SA/Rz 459/13 oraz II SA/Rz 399/14.
Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. można przyznać prawo pomocy osobie prawnej, a także innej jednostce nieposiadającej osobowości prawnej, w zakresie częściowym, gdy wnioskodawca wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.
Sąd stwierdza, że udzielenie stronie prawa pomocy sprowadzać się powinno do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać przy tym nie tylko, że nie ma środków na poniesienie tych kosztów, ale także, że nie ma ich mimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2006, s. 504).
Jak wynika ze znajdującego się w aktach statutu (k. 51-54) źródłami powstawania majątku Stowarzyszenia są składki członkowskie, dotacje, dochody z własnej działalności gospodarczej, dochody z ofiarności publicznej, darowizny (§ 20). Wnioskujące stowarzyszenie oświadczyło jednak, iż nie ma żadnego majątku, a swą działalność opiera na zasadzie społecznej "non profit". Z wniosku wynika również, że jedyne środki stowarzyszenia z przeznaczeniem na pokrycie kosztów korespondencji pochodzą ze składek członkowskich, które to składki nie są obowiązkowe.
Sąd stwierdza, że w takiej sytuacji przyznanie stowarzyszeniu prawa pomocy nie jest możliwe, bowiem prowadziłoby do sytuacji, w której działalność stowarzyszenia byłaby finansowana ze środków publicznych, to z kolei prowadziłoby do zaprzeczenia zasady, że organizacja społeczna powinna prowadzić działalność w oparciu o własne środki finansowe oraz majątek.
Ugruntowane w orzecznictwie sądów administracyjnych jest stanowisko, zgodnie z którym w takich okolicznościach, jak przedstawione w niniejszym stanie faktycznym, kiedy nie istnieje żadna obiektywna przeszkoda uniemożliwiająca zgromadzenie odpowiednich środków finansowych, przyjąć należy, że organizacja sama pozbawia się zdobycia środków finansowych na prowadzenie działań statutowych, co stanowi przesłankę do odmowy przyznania prawa pomocy. Nawet bowiem jeśli Stowarzyszenie jest organizacją typu non profit, nie podlega ono zwolnieniu od obowiązku zapewnienia środków na prowadzenie działalności statutowej (postanowienie NSA z 8 lipca 2010 r. sygn. II OZ 664/10, postanowienie NSA z 4 marca 2010 r., sygn. II OZ 183/10, LEX nr 606595, postanowienie NSA z dnia 17 czerwca 2011 r., sygn. I OZ 428/11, LEX nr 990354).
Mając powyższe na uwadze sąd na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 w związku z art. 260 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.